[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-exercise-01a0ba4b-b010-794a-95c5-099bfb85e1ab":3,"grammar-exercise-lesson-01a0ba4b-8b11-7b97-af3f-dbd6f5d143cd":243},{"id":4,"grammarPage":5,"title":6,"instructions":7,"seoTitle":8,"seoDescription":9,"displayOrder":10,"type":11,"questions":12,"ogImageUrl":242},"01a0ba4b-b010-794a-95c5-099bfb85e1ab","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0ba4b-8b11-7b97-af3f-dbd6f5d143cd","Tijdlagen en vertelafstand","Lees elke passage en kies de analyse die door de tekst wordt ondersteund. Beoordeel het referentiepunt en de tekstfunctie, niet alleen de werkwoordsvorm.","Verteltijden in literatuur: tijdlagen","Analyseer romanpassages met wisselingen tussen verleden en tegenwoordige tijd en kies wat de tekst zegt over referentiepunt en vertelafstand.",0,"word_select",[13,35,53,71,90,109,128,147,166,185,204,223],{"id":14,"sentenceTemplate":15,"displayOrder":10,"explanation":16,"exampleSentence":17,"blanks":18},"01a0ba4b-b010-7b72-95c5-099bfd520e11","Een roman vertelt over 1890: ‘De koets wachtte. Dan springt de gevangene naar buiten. Een ogenblik later verdween hij tussen de bomen.’ Bij ‘springt’ verandert __1__.","Het verleden raam en de terugkeer met ‘verdween’ plaatsen de ontsnapping in 1890. Het historisch presens brengt het moment dichterbij zonder het naar het schrijfheden te verplaatsen of een terugblik te openen.","Tijdens de tocht van 1912 brak de mast. Ineens slaat een golf over het dek. Daarna werd alles stil.",[19],{"id":20,"blankNumber":21,"options":22},"01a0ba4b-b010-7b22-95c5-099bfd14a2f2",1,[23,27,31],{"id":24,"optionText":25,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b010-7a82-95c5-099bfc37eb75","de historische datering van de ontsnapping naar het schrijfheden",false,{"id":28,"optionText":29,"isCorrect":30,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b010-7ac2-95c5-099bfc45a5f9","de presentatie van een gebeurtenis binnen hetzelfde historische tijdvak",true,{"id":32,"optionText":33,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b010-7aee-95c5-099bfcd50838","de chronologische richting van de passage naar een eerdere ontsnapping",2,{"id":36,"sentenceTemplate":37,"displayOrder":21,"explanation":38,"exampleSentence":39,"blanks":40},"01a0ba4b-b010-7c66-95c5-099bfe7be432","‘De bewaker hief zijn lamp, duwde de deur open en betrad de kelder.’ De drie imperfectumvormen geven hier __1__ weer.","De handelingen volgen elkaar op en vormen samen de voortgang van de scène. Het imperfectum is niet uitsluitend een achtergrondtijd; een frequentiebepaling die een gewoonte oproept ontbreekt hier.","Zij scheurde de envelop open, haalde de kaart eruit en begon te lachen.",[41],{"id":42,"blankNumber":21,"options":43},"01a0ba4b-b010-7c2a-95c5-099bfe4b9e5b",[44,47,50],{"id":45,"optionText":46,"isCorrect":30,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b010-7bc6-95c5-099bfdb9d8a4","opeenvolgende gebeurtenissen in de verhaallijn",{"id":48,"optionText":49,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b010-7bea-95c5-099bfdbbb2d2","uitsluitend gelijktijdige achtergrondinformatie",{"id":51,"optionText":52,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b010-7c0e-95c5-099bfdc7856c","een terugkerende gewoonte buiten de verhaallijn",{"id":54,"sentenceTemplate":55,"displayOrder":34,"explanation":56,"exampleSentence":57,"blanks":58},"01a0ba4b-b010-7d46-95c5-099c0167edc6","‘Terwijl de gasten hun jassen ophingen, zoemde de ventilator onafgebroken boven de tafel.’ ‘Zoemde’ vormt hier __1__.","‘Terwijl’ maakt de gelijktijdigheid expliciet en ‘onafgebroken’ benadrukt de duur. Daardoor functioneert het zoemen als achtergrond, niet als volgende stap of vooruitwijzing.","Buiten ruiste het verkeer terwijl hij binnen de laatste dozen inpakte.",[59],{"id":60,"blankNumber":21,"options":61},"01a0ba4b-b010-7d0e-95c5-099c006b4902",[62,65,68],{"id":63,"optionText":64,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b010-7caa-95c5-099bff4d8407","een vooruitwijzing naar een nog latere gebeurtenis",{"id":66,"optionText":67,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b010-7cce-95c5-099bffb3b95b","een eenmalige gebeurtenis na het ophangen van de jassen",{"id":69,"optionText":70,"isCorrect":30,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b010-7cee-95c5-099bffc57d71","een durende achtergrond bij gelijktijdige handelingen",{"id":72,"sentenceTemplate":73,"displayOrder":74,"explanation":75,"exampleSentence":76,"blanks":77},"01a0ba4b-b010-7e1e-95c5-099c04a2c8d8","‘De tuinman bezat een klein huis. Elke zondag bakte hij brood voor zijn buren.’ De imperfectumvormen drukken achtereenvolgens __1__ uit.",3,"‘Bezat’ beschrijft een bestaande toestand; ‘elke zondag’ geeft de herhaling bij ‘bakte’ aan. Niet de tijdsvorm alleen, maar ook werkwoordbetekenis en tijdsbepaling bepalen de functie.","Omdat zij de route kende, begeleidde zij iedere zomer de nieuwe wandelaars.",[78],{"id":79,"blankNumber":21,"options":80},"01a0ba4b-b010-7dea-95c5-099c03c111f0",[81,84,87],{"id":82,"optionText":83,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b010-7d8a-95c5-099c01ec81b9","een gewoonte en een toestand",{"id":85,"optionText":86,"isCorrect":30,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b010-7daa-95c5-099c02ea766f","een toestand en een gewoonte",{"id":88,"optionText":89,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b010-7dca-95c5-099c030ed79c","twee opeenvolgende eenmalige handelingen",{"id":91,"sentenceTemplate":92,"displayOrder":93,"explanation":94,"exampleSentence":95,"blanks":96},"01a0ba4b-b010-7f02-95c5-099c071e8ce5","‘In 1906 opent de vereniging haar eerste leeszaal; in 1909 volgt een tweede vestiging.’ Dit presens __1__.",4,"De jaartallen verankeren de gebeurtenissen in het verleden. Historisch presens kan ook zakelijk samenvatten; nabijheid of spanning is geen automatisch effect van de vorm.","De kroniek noteert: in 1841 verschijnt het eerste nummer; twee jaar later stopt de uitgave.",[97],{"id":98,"blankNumber":21,"options":99},"01a0ba4b-b010-7ebe-95c5-099c06df622e",[100,103,106],{"id":101,"optionText":102,"isCorrect":30,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b010-7e62-95c5-099c054cf5cd","vat historische gebeurtenissen samen zonder noodzakelijk spanning op te roepen",{"id":104,"optionText":105,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b010-7e82-95c5-099c05928841","maakt de gebeurtenissen noodzakelijk spannend door de tijdsvorm alleen",{"id":107,"optionText":108,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b010-7ea2-95c5-099c06104e03","plaatst beide openingen noodzakelijk op het actuele spreekmoment",{"id":110,"sentenceTemplate":111,"displayOrder":112,"explanation":113,"exampleSentence":114,"blanks":115},"01a0ba4b-b011-7040-b50f-7df2ab980424","‘De kok wist dat olie op water drijft. Hij zette de fles terug.’ ‘Drijft’ verwoordt hier __1__.",5,"De bijzin geeft algemene kennis weer, geen concrete gebeurtenis die plotseling in het presens wordt verteld. De constructie met ‘wist dat’ is bovendien geen directe rede.","Zij herinnerde zich dat de aarde om de zon draait en tekende de baan op het bord.",[116],{"id":117,"blankNumber":21,"options":118},"01a0ba4b-b011-7000-b50f-7df2ab251637",[119,122,125],{"id":120,"optionText":121,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b010-7f46-95c5-099c07f111f1","een historisch presens dat de handeling van het terugzetten versnelt",{"id":123,"optionText":124,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b010-7f66-95c5-099c08d972c1","een directe uitspraak met een eigen spreekmoment van de kok",{"id":126,"optionText":127,"isCorrect":30,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b010-7f86-95c5-099c08e292ca","een algemeen geldige bewering binnen een verleden vertelling",{"id":129,"sentenceTemplate":130,"displayOrder":131,"explanation":132,"exampleSentence":133,"blanks":134},"01a0ba4b-b011-711c-b50f-7df2af7a3e97","Vergelijk ‘Ik sloot de winkel in april’ met ‘Ik heb de winkel in april gesloten’. Zonder verdere context presenteert de tweede opening het sluiten als __1__.",6,"Het perfectum verbindt het eerdere sluiten met een later nu van de vertelstem. Voor een eerdere laag ten opzichte van een gevestigd verleden raam is hier geen aanwijzing; een actueel tafereel zou bij een presensopening passen.","Ik heb mijn atelier uiteindelijk verkocht; vanuit dit kleine appartement kijk ik daarop terug.",[135],{"id":136,"blankNumber":21,"options":137},"01a0ba4b-b011-70e4-b50f-7df2aea28832",[138,141,144],{"id":139,"optionText":140,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b011-7084-b50f-7df2ac39acde","een handeling die als actueel tafereel voor de lezer plaatsvindt",{"id":142,"optionText":143,"isCorrect":30,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b011-70a8-b50f-7df2ad1b9e9b","een afgerond feit waarop de verteller vanuit een later nu terugkijkt",{"id":145,"optionText":146,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b011-70c8-b50f-7df2adc67e9a","een gebeurtenis die noodzakelijk vóór een al gevestigd verleden raam ligt",{"id":148,"sentenceTemplate":149,"displayOrder":150,"explanation":151,"exampleSentence":152,"blanks":153},"01a0ba4b-b011-71f0-b50f-7df2b24e4b89","‘We namen afscheid bij de brug. Zij fietste naar het dorp. Sindsdien heb ik niets meer van haar vernomen.’ De slotzin __1__.",7,"‘Sindsdien’ laat de periode bij het afscheid beginnen; het perfectum brengt de latere kennis van de verteller binnen. De zin gaat dus verder dan de plaatselijke opeenvolging bij de brug.","De poort viel achter ons dicht. Geen van ons heeft sindsdien nog voet op dat terrein gezet.",[154],{"id":155,"blankNumber":21,"options":156},"01a0ba4b-b011-71bc-b50f-7df2b24cc583",[157,160,163],{"id":158,"optionText":159,"isCorrect":30,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b011-715c-b50f-7df2b0598596","overziet vanuit een later vertelmoment de periode na het afscheid",{"id":161,"optionText":162,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b011-7180-b50f-7df2b0d7af24","beschrijft uitsluitend de volgende handeling tijdens het afscheid",{"id":164,"optionText":165,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b011-719c-b50f-7df2b1534e79","opent een tijdlaag die volledig vóór het afscheid ligt",{"id":167,"sentenceTemplate":168,"displayOrder":169,"explanation":170,"exampleSentence":171,"blanks":172},"01a0ba4b-b011-72c0-b50f-7df2b4fb8786","Een vertelling in het historisch presens luidt: ‘Het is middernacht in het kamp. De arts telt de bedden. Twee patiënten zijn inmiddels vertrokken.’ Het perfectum wordt hier betrokken op __1__.",8,"‘Het is middernacht’ bouwt een tijdelijk nu op. ‘Inmiddels’ koppelt het eerdere vertrek daaraan. Het referentiepunt van het perfectum hoeft niet het werkelijke schrijfheden te zijn.","We volgen haar de zaal in. Het concert begint, maar haar broer is nog niet aangekomen.",[173],{"id":174,"blankNumber":21,"options":175},"01a0ba4b-b011-728c-b50f-7df2b46dc69f",[176,179,182],{"id":177,"optionText":178,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b011-7230-b50f-7df2b2ffed5e","uitsluitend het moment waarop de auteur de roman schrijft",{"id":180,"optionText":181,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b011-7254-b50f-7df2b387fbd6","een toekomstige scène die nog niet is ingevoerd",{"id":183,"optionText":184,"isCorrect":30,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b011-7270-b50f-7df2b460a81a","het tijdelijke nu van de kampscène",{"id":186,"sentenceTemplate":187,"displayOrder":188,"explanation":189,"exampleSentence":190,"blanks":191},"01a0ba4b-b011-73c4-b50f-7df2b63dc5e3","Een redacteur beweert: ‘In proza beschrijft het imperfectum alleen toestanden; alleen het perfectum kan afgeronde handelingen vertellen.’ Die analyse __1__.",9,"Ook het imperfectum kan centrale, afgeronde handelingen vertellen. Bij het verschil met het perfectum moet je referentiepunt en tekstfunctie onderzoeken, niet uitsluitend voltooiing tegenover beschrijving zetten.","Hij blies de kaars uit en verliet de kamer: beide afgeronde stappen staan in het imperfectum.",[192],{"id":193,"blankNumber":21,"options":194},"01a0ba4b-b011-7388-b50f-7df2b634dd95",[195,198,201],{"id":196,"optionText":197,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b011-7304-b50f-7df2b5295546","geldt voor alle vertellingen behalve teksten in directe rede",{"id":199,"optionText":200,"isCorrect":30,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b011-732c-b50f-7df2b56db260","maakt ten onrechte een absolute tegenstelling van voltooiing en beschrijving",{"id":202,"optionText":203,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b011-734c-b50f-7df2b62a5b73","volgt noodzakelijk uit de verschillende vormen van de hulpwerkwoorden",{"id":205,"sentenceTemplate":206,"displayOrder":207,"explanation":208,"exampleSentence":209,"blanks":210},"01a0ba4b-b011-7498-b50f-7df2b9da811d","‘Nora herkende de ring. Haar oom had hem jaren eerder aan een reiziger verkocht.’ ‘Had verkocht’ situeert de verkoop __1__.",10,"Het plusquamperfectum en ‘jaren eerder’ markeren samen anterioriteit ten opzichte van ‘herkende’. De verkoop is niet gelijktijdig met of later dan het herkennen.","Toen de inspecteur arriveerde, had de eigenaar de schade al laten herstellen.",[211],{"id":212,"blankNumber":21,"options":213},"01a0ba4b-b011-7464-b50f-7df2b91cd00e",[214,217,220],{"id":215,"optionText":216,"isCorrect":30,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b011-7408-b50f-7df2b67f8668","vóór het actieve verleden moment van het herkennen",{"id":218,"optionText":219,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b011-7428-b50f-7df2b7720763","na het actieve verleden moment van het herkennen",{"id":221,"optionText":222,"isCorrect":26,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b011-7448-b50f-7df2b822b2ef","op hetzelfde moment als het herkennen, zonder eerdere laag",{"id":224,"sentenceTemplate":225,"displayOrder":226,"explanation":227,"exampleSentence":228,"blanks":229},"01a0ba4b-b011-756c-b50f-7df2bd989166","‘In 1998 vond hij het dagboek. Hij had het tijdens zijn studietijd bijgehouden. In de herfst van 1972 woonde hij boven een bakkerij en werkte hij elke nacht aan zijn roman.’ Het imperfectum in de laatste zin __1__.",11,"Het plusquamperfectum opent de eerdere laag; ‘in de herfst van 1972’ verankert die vervolgens zelfstandig. Daarom kan het imperfectum de terugblik voortzetten zonder terugkeer naar 1998.","Zij had er als kind gelogeerd. Die zomer van 1964 sliep ze op zolder en hoorde ze iedere ochtend de hanen.",[230],{"id":231,"blankNumber":21,"options":232},"01a0ba4b-b011-7534-b50f-7df2bcaa2cb3",[233,236,239],{"id":234,"optionText":235,"isCorrect":26,"displayOrder":10},"01a0ba4b-b011-74d8-b50f-7df2baa2db47","bewijst dat de vertelling alweer in 1998 is aangekomen",{"id":237,"optionText":238,"isCorrect":26,"displayOrder":21},"01a0ba4b-b011-74fc-b50f-7df2bb7f910d","moet worden vervangen omdat elke flashbackzin plusquamperfectum vereist",{"id":240,"optionText":241,"isCorrect":30,"displayOrder":34},"01a0ba4b-b011-7518-b50f-7df2bbab0bf2","zet de terugblik voort binnen het zelfstandige tijdanker 1972","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_dc56a3dc-b00e-496b-9c9e-e3f5492d846f_hero.webp?v=1789831917",{"title":244,"slug":245,"language":246,"level":247},"Literaire verschuivingen tussen verteltijden","literaire-verschuivingen-tussen-verteltijden","nl","C2"]