[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ar":3,"grammar-pages-ar":4,"grammar-page-ar-al-fil-al-ajwaf":957,"grammar-lesson-path-ar-al-fil-al-ajwaf-tasrif-al-mutall-b1":995,"grammar-exercises-by-page-01a14143-3a1b-751d-a85e-e264a2904dec":1068,"grammar-quick-check-01a14143-3a1b-751d-a85e-e264a2904dec":1094,"grammar-lesson-body-01a14143-3a1b-751d-a85e-e264a2904dec-3muxr166o":1116},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,751,756,761,766,771,776,781,786,791,796,801,806,811,816,821,826,831,836,841,846,851,856,861,866,871,876,882,887,892,897,902,907,912,917,922,927,932,937,942,947,952],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a14143-3a76-7350-952f-45c2ce23147a","الحروف العربية واتصالها","al-huruf-al-arabiyya","ar","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a14143-3a6f-73f6-94f2-34b93411e8d4","الحركات القصيرة وحروف المد","al-harakat-wa-huruf-al-madd",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a14143-3c32-7722-9769-87fb49bec851","السكون والشدة","as-sukun-wa-ash-shadda",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a14143-3c3e-7e2f-9d91-2ccec1148748","التاء المربوطة والهاء والتاء المفتوحة","at-ta-al-marbuta",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a14143-3ac3-76cd-889b-5e9b4b475023","الاسم والفعل والحرف","al-ism-wa-al-fil-wa-al-harf",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a14143-3bd7-74c3-a994-5c1ef0571b5a","النكرة والمعرفة وأداة التعريف","an-nakira-wa-al-marifa",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a14143-3b06-7ca4-91d2-8025e01ac8f3","اللام الشمسية واللام القمرية","al-lam-ash-shamsiyya",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a14143-3b7d-7378-8468-3894d394edfd","المذكر والمؤنث في الأسماء الشائعة","al-mudhakkar-wa-al-muannath",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a14143-3cc4-7d9d-be92-9435da1f6a32","ضمائر المتكلم والمخاطب المفرد","damair-al-mutakallim-wa-al-mukhatab",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a14143-3cb8-72ba-abe6-af8b873e10c8","ضمائر الغائب المفرد والجمع","damair-al-ghaib",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a14143-3af7-7090-b3b4-b60c07b4d8c8","الجملة الاسمية للتعريف والوصف","al-jumla-al-ismiyya",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a14143-3c19-7144-925b-1022a70c25b1","الصفة بعد الاسم والمطابقة الأساسية","as-sifa-bada-al-ism",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a14143-3d03-7680-8af2-a2691c80bf26","هذا وهذه والإشارة إلى القريب","hadha-wa-hadhihi",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a14143-3ce4-76a5-8901-37bf84695503","ذلك وتلك والإشارة إلى البعيد","dhalika-wa-tilka",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a14143-3c2c-76f6-bfcf-b819a018b97e","السؤال بهل والهمزة","as-sual-bi-hal-wa-al-hamza",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a14143-3e15-7883-a323-0b56edcf2f0b","من وما وأين في الأسئلة","man-wa-ma-wa-ayna",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a14143-3cfd-711e-9f4e-fae36bfadb4d","في وعلى ومن وإلى","fi-wa-ala-wa-min-wa-ila",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a14143-3c4b-7c7d-8672-7c9055a2118c","التعبير عن المكان وهناك","at-tabir-an-al-makan",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a14143-3a7d-7bcb-9697-fc4c5086bbb1","الإضافة البسيطة بين اسمين","al-idafa-al-basita",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a14143-3b6a-73e0-a604-582998eff4ad","الملكية مع ياء المتكلم وكاف المخاطب","al-milkiyya-ma-a-al-damair",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a14143-3d2f-7271-b394-b010c88f7ad1","عندي ولي للتعبير عن الملكية","indi-wa-li",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a14143-3b9e-7f91-a997-716f6f5f3182","المثنى في التعرف على الأشياء","al-muthanna-al-asasi",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a14143-3ae7-7c44-b958-d87ce353265f","جمع المذكر السالم وجمع المؤنث السالم","al-jam-al-salim",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a14143-3d6f-7bc6-ab99-d6e5fec8401f","جموع التكسير الشائعة","jumu-at-taksir-ash-shaia",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a14143-3e35-7d06-a89c-b66ea6720ae7","مطابقة جمع غير العاقل","mutabaqat-jam-ghayr-al-aqil",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a14143-39d7-7d7f-b08f-98c57cdb092f","العد من واحد إلى عشرة","al-add-min-wahid-ila-ashara",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a14143-3d7c-72f3-9c0c-e4f6d067d17c","كم والعمر والسعر","kam-wa-al-umr-wa-as-sir",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a14143-3b70-7dd2-9b08-252623b74dc9","المضارع للأفعال اليومية","al-mudari-lil-afal-al-yawmiyya",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a14143-3b77-78f8-823c-48f519fc05da","المضارع مع نحن وأنتم وهم","al-mudari-ma-a-damair-al-jam",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a14143-3e3b-71a1-8d2c-cda25810ac24","نفي المضارع بلا","nafy-al-mudari-bi-la",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a14143-3def-7448-b76a-24fff070ba6d","ليس في نفي الوصف والهوية","laysa-fi-an-nafy",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a14143-3e22-7c15-a562-9203adde3aa0","متى وكيف ولماذا","mata-wa-kayfa-wa-limadha",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a14143-3eaa-7e84-b252-de6748acb1b3","ظروف المكان الأساسية","zuruf-al-makan-al-asasiyya",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a14143-3eb0-765f-acb6-655070aecd78","ظروف الوقت والتكرار","zuruf-al-waqt-wa-at-takrar",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a14143-3bfe-7921-80f1-e377cf50d71f","الربط بالواو وأو ولكن","ar-rabt-bi-al-waw-wa-aw-wa-lakin",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a14143-3b14-72bc-aa32-625ad7d091b2","الماضي للأحداث اليومية البسيطة","al-madi-al-asasi",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a14143-3b89-7a0b-b5aa-6ebf6e1a5a18","المستقبل بالسين وسوف","al-mustaqbal-bi-as-sin-wa-sawfa",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a14143-3e6d-725d-abd7-f5094817b580","صيغ الأمر اليومية الشائعة","siyagh-al-amr-ash-shaia",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":201,"displayOrder":202},"01a14143-3d0a-772d-8d47-0676427c8614","همزة الوصل وهمزة القطع","hamzat-al-wasl-wa-hamzat-al-qat","A2",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":201,"displayOrder":207},"01a14143-39eb-7e1c-9336-4a239b223978","الألف المقصورة والياء في آخر الكلمة","al-alif-al-maqsura-wa-al-ya",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":201,"displayOrder":212},"01a14143-3c6b-7824-a34a-168905965db5","التنوين والنطق عند الوقف","at-tanwin-wa-al-waqf",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":201,"displayOrder":217},"01a14143-3cca-7614-8ec0-3bc5d847e028","ضمائر المثنى والمخاطبات والغائبات","damair-al-muthanna-wa-al-inath",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":201,"displayOrder":222},"01a14143-3cbe-7a48-9901-8e39ebd5b6bd","ضمائر المفعول به المتصلة","damair-al-maful-bihi",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":201,"displayOrder":227},"01a14143-39a9-7ec0-9ca8-fab0cd0986e3","الضمائر المتصلة بحروف الجر","ad-damair-ma-a-huruf-al-jarr",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":201,"displayOrder":232},"01a14143-3d10-7a1f-9bc1-2bebeabd3c55","هؤلاء وأولئك وهذان وهاتان","haulai-wa-ulaika",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":201,"displayOrder":237},"01a14143-3a95-794d-8c05-0a1b25cb6557","الإضافة والتعريف والصفة","al-idafa-wa-at-tarif-wa-as-sifa",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":201,"displayOrder":242},"01a14143-3a8e-70ae-a3c2-808a3d11fa3a","الإضافة مع ضمائر الجمع والمثنى","al-idafa-ma-a-damair-al-jam",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":201,"displayOrder":247},"01a14143-3c05-7288-b91b-a5ee84fd9822","الرفع والنصب والجر في الجملة البسيطة","ar-raf-wa-an-nasb-wa-al-jarr",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":201,"displayOrder":252},"01a14143-3a10-714d-9334-484ac701f214","الفاعل والمفعول به وترتيبهما","al-fail-wa-al-maful-bihi",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":201,"displayOrder":257},"01a14143-3e2f-7cba-a19c-3ce0e5ae5e36","المطابقة مع الفعل قبل الفاعل وبعده","mutabaqat-al-fil-wa-al-fail",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":201,"displayOrder":262},"01a14143-3d47-7ced-a295-ae020fb964ab","إعراب المثنى والجمع السالم","irab-al-muthanna-wa-al-jam",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":201,"displayOrder":267},"01a14143-3d82-7563-b454-fe548f2feaba","كان في وصف الماضي","kana-fi-wasf-al-madi",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":201,"displayOrder":272},"01a14143-3df5-7779-bb2e-92cf6b8fe82c","ليس مع الضمائر المختلفة","laysa-ma-a-ad-damair",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":201,"displayOrder":277},"01a14143-3e8f-7f18-b83b-a5bfe90501b7","تصريف الماضي مع جميع الضمائر","tasrif-al-madi",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":201,"displayOrder":282},"01a14143-3d88-7c7d-9a41-cbf9b435a616","كان مع المضارع للعادات الماضية","kana-ma-a-al-mudari",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":201,"displayOrder":287},"01a14143-3dc7-7f0e-a0a9-522296c8b5e0","لم لنفي الماضي","lam-li-nafy-al-madi",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":201,"displayOrder":292},"01a14143-3dd5-71e6-a52a-97de4ba253b3","لن لنفي المستقبل","lan-li-nafy-al-mustaqbal",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":201,"displayOrder":297},"01a14143-39f5-79ec-841a-0a22acedcb25","الأمر والنهي مع المخاطبين","al-amr-wa-an-nahy",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":201,"displayOrder":302},"01a14143-3bd1-784b-8166-dfce9b6c4a08","أن بعد أريد وأستطيع","an-bada-uridu-wa-astatiu",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":201,"displayOrder":307},"01a14143-3e02-7b6f-89f7-1c0031c6975a","لأن للتعبير عن السبب","lianna-li-at-talil",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":201,"displayOrder":312},"01a14143-3bb5-7b56-9040-4fa02a2643b4","الذي والتي في وصف الأشخاص والأشياء","alladhi-wa-allati",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":201,"displayOrder":317},"01a14143-3d62-7a0e-b06e-df492c2186cb","اسم التفضيل مع من","ism-at-tafdil-ma-a-min",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":201,"displayOrder":322},"01a14143-39f0-7c73-90cc-f73c741dcab5","ألوان الأشياء وصفاتها","al-alwan-wa-as-sifat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":201,"displayOrder":327},"01a14143-3bea-716c-8901-97f7cc8bbe2f","النسبة إلى البلد والمهنة","an-nisba-ila-al-balad",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":201,"displayOrder":332},"01a14143-39d2-7548-8aa6-11abc7f21f79","الأعداد من أحد عشر إلى تسعة عشر","al-adad-min-ahada-ashar",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":201,"displayOrder":337},"01a14143-39fa-78f8-aad0-f4be89f0f058","العشرات والأعداد المعطوفة","al-asharat-wa-al-adad-al-matuf",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":201,"displayOrder":342},"01a14143-39cc-79c9-b992-23d380161047","الأعداد الترتيبية والتاريخ","al-adad-at-tartibiyya",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":201,"displayOrder":347},"01a14143-3da3-7a06-9480-7328ce152428","كل وبعض وكثير وقليل","kull-wa-bad-wa-kathir-wa-qalil",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":201,"displayOrder":352},"01a14143-3a06-7193-a979-f08a4012c311","الباء واللام ومع في الاستعمال اليومي","al-ba-wa-al-lam-wa-maa",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":201,"displayOrder":357},"01a14143-3e4f-7ed4-a535-dcf8efe47cb8","قبل وبعد مع الأسماء والجمل","qabl-wa-bad",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":201,"displayOrder":362},"01a14143-3e98-7991-baed-31566c94c964","ثم والفاء لترتيب الأحداث","thumma-wa-al-fa",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":201,"displayOrder":367},"01a14143-3d16-71dc-88e4-436b8bf60076","إذا في الخطط والنتائج المتوقعة","idha-fi-al-khutat",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":201,"displayOrder":372},"01a14143-3e65-75f1-b679-e99033da54cd","قال وباع في الماضي والمضارع","qala-wa-baa",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":201,"displayOrder":377},"01a14143-3cde-744d-b76d-c1cbc526382c","ذهب وجاء وكان في السرد اليومي","dhahaba-wa-jaa-wa-kana",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":201,"displayOrder":382},"01a14143-3ae0-7cbe-8e58-0192be600cce","الجذر والوزن واستعمال المعجم","al-jadhr-wa-al-wazn",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":387,"displayOrder":388},"01a14143-3d41-772b-957e-6d309c7f11d1","إعراب المضارع بين الرفع والنصب والجزم","irab-al-mudari","B1",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":387,"displayOrder":393},"01a14143-39dc-7bec-8dfb-79e9ee426ee4","الأفعال الخمسة وثبوت النون وحذفها","al-afal-al-khamsa",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":387,"displayOrder":398},"01a14143-3a27-7769-ad33-493783f81fbb","الفعل المثال في الماضي والمضارع والأمر","al-fil-al-mithal",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":387,"displayOrder":403},"01a14143-3a1b-751d-a85e-e264a2904dec","الفعل الأجوف مع الضمائر والجزم","al-fil-al-ajwaf",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":387,"displayOrder":408},"01a14143-3a36-779d-9d6f-2d5aa3a60957","الفعل الناقص وحذف حرف العلة","al-fil-an-naqis",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":387,"displayOrder":413},"01a14143-3a2f-7009-b7fd-ea42c9c14bbd","الفعل المضعف وفك الإدغام","al-fil-al-mudaaf",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":387,"displayOrder":418},"01a14143-3a21-7083-adc2-793143139c81","الفعل المهموز في التصريف","al-fil-al-mahmuz",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":387,"displayOrder":423},"01a14143-3cf0-78c1-a0f3-aeb6f3853c70","فعّل وأفعل والتعدية","faala-wa-afala",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":387,"displayOrder":428},"01a14143-3cf6-7ea2-88e8-ca37bee9e43b","فاعل وتفاعل والمشاركة","faala-wa-tafaala",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":387,"displayOrder":433},"01a14143-3e7b-75c5-8b27-d65f443797c9","تفعّل والمطاوعة والتدرج","tafaala-wa-at-tadarruj",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":387,"displayOrder":438},"01a14143-3d34-7e2e-ad8d-a260ac97c5fd","انفعل وافتعل في الاستعمال الشائع","infala-wa-iftala",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":387,"displayOrder":443},"01a14143-3d69-71a0-8480-fe65e294ddaf","استفعل والطلب والتحول","istafala",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":387,"displayOrder":448},"01a14143-3b55-7034-9265-555363a7ce2b","المصدر من الثلاثي والمزيد","al-masdar",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":387,"displayOrder":453},"01a14143-3d4d-7a33-8925-e70008c58bcd","اسم الفاعل وتكوينه","ism-al-fail",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":387,"displayOrder":458},"01a14143-3d5b-7964-9012-41e9f6c2533b","اسم المفعول وتكوينه","ism-al-maful",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":387,"displayOrder":463},"01a14143-3d3b-7684-8676-57f6f500b4ed","إن وأن في التوكيد ونقل الكلام","inna-wa-anna",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":387,"displayOrder":468},"01a14143-3dc1-7051-b4ad-c76e4eebbbaa","لكن ولعل وليت ومعانيها","lakinna-wa-laalla-wa-layta",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":387,"displayOrder":473},"01a14143-39c6-7a19-94b9-469109d9f225","أصبح وصار وظل وأخوات كان","akhawat-kana",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":387,"displayOrder":478},"01a14143-3e5e-7b8b-be38-e04f30c6622a","قد ولقد مع الماضي","qad-wa-laqad",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":387,"displayOrder":483},"01a14143-3d8f-715e-969d-f346d869193e","كان قد وترتيب الأحداث الماضية","kana-qad",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":387,"displayOrder":488},"01a14143-3e08-7d38-b8e8-1fee16f660d4","ما زال ولم يعد واستمرار الحالة","ma-zala-wa-lam-yaud",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":387,"displayOrder":493},"01a14143-3e9e-7ec5-8473-f83f44ed0a25","يجب وينبغي ويمكن مع أن","yajib-wa-yanbaghi-wa-yumkin",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":387,"displayOrder":498},"01a14143-3d95-7767-961d-214de007bbf1","كي ولكي وحتى للتعبير عن الغاية","kay-wa-likay-wa-hatta",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":387,"displayOrder":503},"01a14143-3b5c-76cd-bd91-4d6dc57e958e","الموصولات مع الجمع والمثنى","al-mawsulat-ma-a-al-jam",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":387,"displayOrder":508},"01a14143-3c0b-77f3-80c6-3e6f7204c773","الصفة الجملة بعد النكرة","as-sifa-al-jumla",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":387,"displayOrder":513},"01a14143-39e6-7f88-a5f5-72101c264fb0","العائد في جملة الصلة","al-aid-fi-silat-al-mawsul",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":387,"displayOrder":518},"01a14143-3bf7-7d56-a260-0c0592e434cc","عندما وبينما وقبل أن وبعد أن","ar-rabt-az-zamani",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":387,"displayOrder":523},"01a14143-3d22-7753-ab13-49da57b2f000","إن الشرطية وجزم فعلين","in-ash-shartiyya",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":387,"displayOrder":528},"01a14143-3de1-7ecb-a2ff-8979ec75dded","لو للتعبير عن الافتراض المخالف","law-li-al-iftirad",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":387,"displayOrder":533},"01a14143-39bb-7154-a9cf-f19109576f91","من وما ومهما في الشرط","adawat-ash-shart",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":387,"displayOrder":538},"01a14143-3a69-783b-ac88-b2a94c0c8aed","الحال المفردة والجملة الحالية","al-hal",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":387,"displayOrder":543},"01a14143-3b1a-73f0-8752-6ac510e2086d","المفعول المطلق للتوكيد والنوع","al-maful-al-mutlaq",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":387,"displayOrder":548},"01a14143-3b21-7f3c-a069-83750781cfeb","المفعول لأجله وبيان السبب","al-maful-li-ajlihi",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":387,"displayOrder":553},"01a14143-3b62-7f5e-b6ae-f7565c91bea2","المئة والألف والمعدود","al-mia-wa-al-alf",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":387,"displayOrder":558},"01a14143-3afe-766c-b802-23a599fe1827","الكسور والنسب والمقادير","al-kusur-wa-an-nisab",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":387,"displayOrder":563},"01a14143-3c51-7cc6-86fd-cfaa2429442f","التفضيل بأكثر وأشد","at-tafdil-bi-akthar-wa-ashadd",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":387,"displayOrder":568},"01a14143-3e0f-75b9-94b0-20bb28c7c12c","مع أن ورغم أن للتنازل","maa-anna-wa-raghma-anna",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":387,"displayOrder":573},"01a14143-3ad1-7132-8439-771bfa420560","الاستثناء بإلا وغير وسوى","al-istithna",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":578,"displayOrder":579},"01a14143-3b0d-7cc8-9329-67ab79975f5c","المبني للمجهول ونائب الفاعل","al-mabni-lil-majhul","B2",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":578,"displayOrder":584},"01a14143-3b30-72bd-ba6a-862698cd02ef","المجهول في الأفعال المعتلة والمزيدة","al-majhul-fi-al-afal-al-mutalla",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":578,"displayOrder":589},"01a14143-3b97-7c23-92bc-40c25a2ef635","الفرق بين المطاوعة والبناء للمجهول","al-mutawaa-wa-al-majhul",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":578,"displayOrder":594},"01a14143-39e1-7c70-a5de-924f07a8820c","الأفعال الرباعية ومصادرها","al-afal-ar-rubaiyya",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":578,"displayOrder":599},"01a14143-3c38-7731-ac8d-ce391d7adb3c","اسم المكان واسم الزمان واسم الآلة","asma-al-makan-wa-az-zaman-wa-al-ala",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":578,"displayOrder":604},"01a14143-3c12-76ee-84ff-7971230b9869","الصفة المشبهة وصيغ المبالغة","as-sifa-al-mushabbaha",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":578,"displayOrder":609},"01a14143-3bc4-74b5-b00b-691289265053","عمل اسم الفاعل واسم المفعول","amal-al-mushtaqqat",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":578,"displayOrder":614},"01a14143-3b4b-7a7c-8324-d34acce01ed7","المصدر المؤول والمصدر الصريح","al-masdar-al-muawwal",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":578,"displayOrder":619},"01a14143-3b39-7315-8dde-843ba00b7c52","الممنوع من الصرف وشروط جره","al-mamnu-min-as-sarf",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":578,"displayOrder":624},"01a14143-3a00-78c4-b5ac-ea265547a4da","الأسماء الخمسة وشروط إعرابها","al-asma-al-khamsa",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":578,"displayOrder":629},"01a14143-3b41-7cff-99e6-6bb3c25f5a1a","الاسم المنقوص والمقصور والممدود","al-manqus-wa-al-maqsur-wa-al-mamdud",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":578,"displayOrder":634},"01a14143-3db2-7c6b-9f6a-bc08216a7622","لا النافية للجنس","la-an-nafiya-lil-jins",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":578,"displayOrder":639},"01a14143-3d75-7e33-8732-21edab383339","كاد وأوشك وأفعال الشروع","kada-wa-awshaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":578,"displayOrder":644},"01a14143-3ea5-70db-9b78-d8226093a029","ظن وأخواتها والمفعولان","zanna-wa-akhawatuha",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":578,"displayOrder":649},"01a14143-3e88-7431-a016-08032ce6871b","تقديم الخبر وتأخير المبتدأ","taqdim-al-khabar",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":578,"displayOrder":654},"01a14143-3cd0-77c4-bdf4-185aef4f2ed2","ضمير الفصل والتمييز بين الخبر والصفة","damir-al-fasl",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":578,"displayOrder":659},"01a14143-3c94-769f-b6a1-e76378fd971b","نفس وعين وكل في التوكيد","at-tawkid-al-manawi",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":578,"displayOrder":664},"01a14143-3a0a-7dba-88b9-cde6c92e4f28","البدل وعطف البيان","al-badal-wa-atf-al-bayan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":578,"displayOrder":669},"01a14143-3c5e-720c-ae49-678194a4117e","التمييز بعد المقادير وفي الجملة","at-tamyiz",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":578,"displayOrder":674},"01a14143-3b82-7a07-936d-fcf9311d41de","المنادى المضاف والنكرة المقصودة","al-munada",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":578,"displayOrder":679},"01a14143-3cea-7274-8ec3-1a49f54891ed","فاء جواب الشرط","fa-jawab-ash-shart",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":578,"displayOrder":684},"01a14143-3de8-7a4e-8e4d-fe4adcf625ac","لولا ولوما والشرط الامتناعي","lawla-wa-lawma",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":578,"displayOrder":689},"01a14143-3ddb-761f-957e-4faf14c51fd4","لو كان ولو أن والافتراض الماضي","law-kana-wa-law-anna",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":578,"displayOrder":694},"01a14143-3dce-74f6-acd1-930edbb0584a","لم ولما وما في نفي الماضي","lam-wa-lamma-wa-ma",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":578,"displayOrder":699},"01a14143-3dfc-7198-bbfb-f1f65777033a","ليس وغير ودون في النفي الاسمي","laysa-wa-ghayr-wa-dun",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":578,"displayOrder":704},"01a14143-3e1b-78fe-8c11-0966292ab46d","من وما وأي في الجمل الموصولة","man-wa-ma-wa-ayy-al-mawsula",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":578,"displayOrder":709},"01a14143-3c1e-7ed8-8625-ff5d7e3ef91b","تداخل الصلة والصفة والحال","as-sila-wa-as-sifa-wa-al-hal",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":578,"displayOrder":714},"01a14143-3e82-7006-bb08-de39fd9533e0","تغير المعنى بتغير حرف الجر","taghayyur-harf-al-jarr",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":578,"displayOrder":719},"01a14143-39c0-78c1-bfc0-57b755a14ee0","أحكام العدد والمعدود في النص المتصل","ahkam-al-adad-wa-al-madud",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":578,"displayOrder":724},"01a14143-3bcb-708b-826f-198498fde766","أما وإما لتقسيم الأفكار","amma-wa-imma",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":578,"displayOrder":729},"01a14143-3ca2-7489-a2e9-a4622199e810","بل بل إن وليس فقط بل أيضا","bal-wa-bal-inna",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":578,"displayOrder":734},"01a14143-3a9e-7040-9618-98250892a663","الإحالة بالضمائر واتساق الفقرة","al-ihala-wa-ittisaq-al-faqra",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":578,"displayOrder":739},"01a14143-3d9c-7512-8098-303d405b408b","كتابة الهمزة المتوسطة والمتطرفة","kitabat-al-hamza",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":578,"displayOrder":744},"01a14143-3a55-7eee-9cb4-3c67b75e65bd","الفصحى والعامية وحدود المقارنة","al-fusha-wa-al-ammiyya",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":749,"displayOrder":750},"01a14143-3a84-7d85-bd22-ae540f4d6a17","الإضافة اللفظية والمعنوية","al-idafa-al-lafziyya-wa-al-manawiyya","C1",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":749,"displayOrder":755},"01a14143-3be3-792f-82b2-55ff95e7338d","النعت السببي والمطابقة","an-nat-as-sababi",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":749,"displayOrder":760},"01a14143-3bbc-75ea-a1be-f7bc73c9dae3","عمل المصدر وشروطه","amal-al-masdar",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":749,"displayOrder":765},"01a14143-3c8d-7b9b-b518-460136d010d3","التصغير ودلالاته في السياق","at-tasghir",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":749,"displayOrder":770},"01a14143-3bdc-7cb1-b29b-6e3dc07918c8","النسب إلى المركب والمنقوص والمقصور","an-nasab-al-mutaqaddim",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":749,"displayOrder":775},"01a14143-3d54-703d-b3ca-faedb0d6483c","اسم الجنس واسم الجمع واسم الوحدة","ism-al-jins-wa-ism-al-jam",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":749,"displayOrder":780},"01a14143-3b90-7a19-a568-f7827d29c862","المطابقة بحسب اللفظ والمعنى","al-mutabaqa-bi-hasab-al-mana",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":749,"displayOrder":785},"01a14143-3aee-7e70-a038-78fb75e45c94","الجمل التي لها محل من الإعراب","al-jumal-dhat-al-mahall",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":749,"displayOrder":790},"01a14143-3bf0-7568-9098-acc6f993b594","الاستثناء التام والمفرغ والمنقطع","anwa-al-istithna",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":749,"displayOrder":795},"01a14143-3ba5-752f-ac60-71d28623cbdd","القصر بإنما والنفي والاستثناء","al-qasr",157,{"id":797,"title":798,"slug":799,"language":9,"level":749,"displayOrder":800},"01a14143-3ac9-7c7f-b3f8-900ff0e52f75","الاستفهام الإنكاري والتقريري","al-istifham-al-inkari",158,{"id":802,"title":803,"slug":804,"language":9,"level":749,"displayOrder":805},"01a14143-3cb0-7a1e-b437-84b6e0d55434","الأمر والنهي في الإرشاد والالتماس","dalalat-al-amr-wa-an-nahy",159,{"id":807,"title":808,"slug":809,"language":9,"level":749,"displayOrder":810},"01a14143-3e56-7941-bb78-3dab29744668","قد مع المضارع والاحتمال","qad-ma-a-al-mudari",160,{"id":812,"title":813,"slug":814,"language":9,"level":749,"displayOrder":815},"01a14143-3c9a-7f9a-86d3-122704fef114","الماضي والمضارع في السرد الحي","az-zaman-fi-as-sard",161,{"id":817,"title":818,"slug":819,"language":9,"level":749,"displayOrder":820},"01a14143-3c86-7bf5-89f4-05a8db6fe260","التراكيب الزمنية المركبة في التقارير","at-tarakib-az-zamaniyya-al-murakkaba",162,{"id":822,"title":823,"slug":824,"language":9,"level":749,"displayOrder":825},"01a14143-3d29-7015-96aa-57fdd3603364","إن وإذا ولو في بناء الحجة","in-wa-idha-wa-law",163,{"id":827,"title":828,"slug":829,"language":9,"level":749,"displayOrder":830},"01a14143-3dab-75b2-905c-5ae1f553a468","كلما وأيا كان ومهما يكن","kullama-wa-ayyan-kana",164,{"id":832,"title":833,"slug":834,"language":9,"level":749,"displayOrder":835},"01a14143-3e28-7d8f-b568-b8ceeb0c8084","المصدر المؤول في مواقع نحوية متعددة","mawaqi-al-masdar-al-muawwal",165,{"id":837,"title":838,"slug":839,"language":9,"level":749,"displayOrder":840},"01a14143-3ad9-718b-9545-a30ed0b9b8de","الاعتراض والاستدراك في الجملة الطويلة","al-itirad-wa-al-istidrak",166,{"id":842,"title":843,"slug":844,"language":9,"level":749,"displayOrder":845},"01a14143-3ca9-7680-b00a-cde07f4af711","التقديم والتأخير وبؤرة المعلومة","bu-rat-al-maluma",167,{"id":847,"title":848,"slug":849,"language":9,"level":749,"displayOrder":850},"01a14143-3a63-70e7-b9a1-ed1134701ab0","الحذف واستعادة المحذوف من السياق","al-hadhf-fi-as-siyaq",168,{"id":852,"title":853,"slug":854,"language":9,"level":749,"displayOrder":855},"01a14143-3c78-7eaf-8db2-4baf4a227d81","التراكيب الاسمية في الأسلوب الأكاديمي","at-tarakib-al-ismiyya-al-akadimiyya",169,{"id":857,"title":858,"slug":859,"language":9,"level":749,"displayOrder":860},"01a14143-3e40-77f1-bb7a-7755cbab1c42","نقل الأقوال والموقف من المصدر","naql-al-aqwal",170,{"id":862,"title":863,"slug":864,"language":9,"level":749,"displayOrder":865},"01a14143-3c57-7c1f-8b9a-8756d4887bcd","التحفظ والاحتمال في الكتابة العلمية","at-tahaffuz-wa-al-ihtimal",171,{"id":867,"title":868,"slug":869,"language":9,"level":749,"displayOrder":870},"01a14143-3c25-7a59-a627-b67c7910d72c","الصياغة الإدارية والقانونية المعاصرة","as-siyagha-al-idariyya",172,{"id":872,"title":873,"slug":874,"language":9,"level":749,"displayOrder":875},"01a14143-3c44-7d7e-90e0-1fc38905a4b0","التعجب والمدح والذم","at-taajjub-wa-al-madh-wa-adh-dhamm",173,{"id":877,"title":878,"slug":879,"language":9,"level":880,"displayOrder":881},"01a14143-3bad-7aee-9881-8597330b4ca7","العدول بين الخبر والإنشاء وأثره","al-udul-bayna-al-khabar-wa-al-insha","C2",174,{"id":883,"title":884,"slug":885,"language":9,"level":880,"displayOrder":886},"01a14143-3ab4-7dd7-9c18-6cc240d60051","الالتفات وتحول الضمائر في النص الأدبي","al-iltifat",175,{"id":888,"title":889,"slug":890,"language":9,"level":880,"displayOrder":891},"01a14143-3a15-7344-a201-e498d909a359","الفصل والوصل في بناء النص","al-fasl-wa-al-wasl",176,{"id":893,"title":894,"slug":895,"language":9,"level":880,"displayOrder":896},"01a14143-3aa6-722a-abdf-92a2a36e1d46","الإيجاز والحذف وحدود استنتاج المعنى","al-ijaz-wa-al-hadhf",177,{"id":898,"title":899,"slug":900,"language":9,"level":880,"displayOrder":901},"01a14143-3c71-7c34-bc16-593c334a1d7b","التقديم للاختصاص والحصر في النص الأدبي","at-taqdim-li-al-ikhtisas",178,{"id":903,"title":904,"slug":905,"language":9,"level":880,"displayOrder":906},"01a14143-3abc-761f-b84c-ad57171015a8","الاشتغال في قراءة النصوص الفصيحة","al-ishtighal",179,{"id":908,"title":909,"slug":910,"language":9,"level":880,"displayOrder":911},"01a14143-3c64-7f80-acfc-fd896eb807e1","التنازع وتحديد العامل","at-tanazu",180,{"id":913,"title":914,"slug":915,"language":9,"level":880,"displayOrder":916},"01a14143-3aad-7870-aa38-609a1caf4bfe","الاختصاص والتحذير والإغراء","al-ikhtisas-wa-at-tahdhir",181,{"id":918,"title":919,"slug":920,"language":9,"level":880,"displayOrder":921},"01a14143-3b28-779d-9ba1-03923e51543e","المفعول معه والتمييز من العطف","al-maful-maahu",182,{"id":923,"title":924,"slug":925,"language":9,"level":880,"displayOrder":926},"01a14143-3e47-7385-8a7e-bc7d6f00153c","نون التوكيد ولام القسم في القراءة","nun-at-tawkid-wa-lam-al-qasam",183,{"id":928,"title":929,"slug":930,"language":9,"level":880,"displayOrder":931},"01a14143-3d1b-7b6f-b9f8-e3ec9b8920af","إن المخففة واللام الفارقة في النصوص","in-al-mukhaffafa",184,{"id":933,"title":934,"slug":935,"language":9,"level":880,"displayOrder":936},"01a14143-3db9-79a6-97b4-cb9a95ebdd33","لا ولات وإن المشبهة بليس في القراءة","la-wa-lata-wa-in",185,{"id":938,"title":939,"slug":940,"language":9,"level":880,"displayOrder":941},"01a14143-3cd7-752b-85f3-7fdcd9881ff7","ضمير الشأن والقصة وتفسيره","damir-ash-shan",186,{"id":943,"title":944,"slug":945,"language":9,"level":880,"displayOrder":946},"01a14143-3a5c-7452-9f79-57e7ae583138","الحذف في جملة الصلة وشروط فهمه","al-hadhf-fi-as-sila",187,{"id":948,"title":949,"slug":950,"language":9,"level":880,"displayOrder":951},"01a14143-3e73-7cbd-9916-78149163b2df","تعدد التحليل النحوي وأثره في المعنى","taaddud-at-tahlil-an-nahwi",188,{"id":953,"title":954,"slug":955,"language":9,"level":880,"displayOrder":956},"01a14143-3c7f-7adb-8468-77f42fa800a5","التراكيب التراثية في الاقتباس المعاصر","at-tarakib-at-turathiyya",189,{"id":400,"title":401,"slug":402,"seoDescription":958,"content":959,"language":9,"level":387,"displayOrder":403,"grammarTopics":960,"createdAt":966,"updatedAt":967,"vocabularyLists":968,"primaryTopicHub":992,"readyImages":994},"تصريف الفعل الأجوف مع الضمائر في الماضي والمضارع، وحذف حرف العلة مع الجزم بالسكون، والتمييز بين لم يقل ولم يقولوا، مع أمثلة على قال وباع ونام.","## ١. ما الذي يتغيّر في الفعل الأجوف؟\n\nالفعل **الأجوف** فعلٌ حرفُه الأصلي الأوسط واوٌ أو ياءٌ، مثل **قَالَ** و**بَاعَ** و**نَامَ**. عند تصريفه مع الضمائر، قد يبقى حرف العلّة في وسطه، وقد يُحذف: **قَالَ ← قُلْتُ**، **يَقُولُ ← لَمْ يَقُلْ**. ستتعلّم متى يحدث هذا التغيّر، وكيف تختار الحركة الصحيحة.\n\n:::example\n- أَمْسِ **قَالَ** سَامِرٌ الْحَقِيقَةَ.\n- أَنَا أَيْضًا **قُلْتُ** الْحَقِيقَةَ.\n- لَكِنَّ خَالِدًا **لَمْ يَقُلْ** شَيْئًا.\n:::\n\n## ٢. الماضي مع الضمائر\n\nفي الماضي، تُحذف الألف عند اتصال الفعل **بتاء الفاعل، أو «نا» الفاعلين، أو نون النسوة**. أمّا مع بقيّة الضمائر في الجدول، فتبقى الألف.\n\n| الضمير | قَالَ | بَاعَ | نَامَ |\n| --- | --- | --- | --- |\n| أَنَا | قُلْتُ | بِعْتُ | نِمْتُ |\n| نَحْنُ | قُلْنَا | بِعْنَا | نِمْنَا |\n| أَنْتَ | قُلْتَ | بِعْتَ | نِمْتَ |\n| أَنْتِ | قُلْتِ | بِعْتِ | نِمْتِ |\n| أَنْتُمَا | قُلْتُمَا | بِعْتُمَا | نِمْتُمَا |\n| أَنْتُمْ | قُلْتُمْ | بِعْتُمْ | نِمْتُمْ |\n| أَنْتُنَّ | قُلْتُنَّ | بِعْتُنَّ | نِمْتُنَّ |\n| هُوَ | قَالَ | بَاعَ | نَامَ |\n| هِيَ | قَالَتْ | بَاعَتْ | نَامَتْ |\n| هُمَا، للمذكّر | قَالَا | بَاعَا | نَامَا |\n| هُمَا، للمؤنّث | قَالَتَا | بَاعَتَا | نَامَتَا |\n| هُمْ | قَالُوا | بَاعُوا | نَامُوا |\n| هُنَّ | قُلْنَ | بِعْنَ | نِمْنَ |\n\nلاحظ حركة الحرف الأوّل بعد حذف الألف: **قُـ** في «قُلْتُ»، و**بِـ** في «بِعْتُ»، و**نِـ** في «نِمْتُ». لا يكفي حذف الألف وحده؛ احفظ الفعل مع صيغة «أنا» في الماضي.\n\n:::warning\nميّز بين **تاء الفاعل** و**تاء التأنيث**:\n\n- **أَنَا قُلْتُ**: التاء تدلّ على المتكلّم، والألف محذوفة.\n- **هِيَ قَالَتْ**: التاء علامة التأنيث، والألف باقية.\n\nإذن، وجود التاء في آخر الفعل لا يعني دائمًا حذف الألف.\n:::\n\n## ٣. المضارع مع الضمائر\n\nقارن الأنماط الثلاثة: **يَقُولُ، يَبِيعُ، يَنَامُ**. يبقى حرف العلّة في المضارع المرفوع، إلّا عند اتصاله **بنون النسوة** في هذه الأفعال.\n\n| الضمير | يَقُولُ | يَبِيعُ | يَنَامُ |\n| --- | --- | --- | --- |\n| أَنَا | أَقُولُ | أَبِيعُ | أَنَامُ |\n| نَحْنُ | نَقُولُ | نَبِيعُ | نَنَامُ |\n| أَنْتَ | تَقُولُ | تَبِيعُ | تَنَامُ |\n| أَنْتِ | تَقُولِينَ | تَبِيعِينَ | تَنَامِينَ |\n| أَنْتُمَا | تَقُولَانِ | تَبِيعَانِ | تَنَامَانِ |\n| أَنْتُمْ | تَقُولُونَ | تَبِيعُونَ | تَنَامُونَ |\n| أَنْتُنَّ | تَقُلْنَ | تَبِعْنَ | تَنَمْنَ |\n| هُوَ | يَقُولُ | يَبِيعُ | يَنَامُ |\n| هِيَ | تَقُولُ | تَبِيعُ | تَنَامُ |\n| هُمَا، للمذكّر | يَقُولَانِ | يَبِيعَانِ | يَنَامَانِ |\n| هُمَا، للمؤنّث | تَقُولَانِ | تَبِيعَانِ | تَنَامَانِ |\n| هُمْ | يَقُولُونَ | يَبِيعُونَ | يَنَامُونَ |\n| هُنَّ | يَقُلْنَ | يَبِعْنَ | يَنَمْنَ |\n\n:::note\nمع نون النسوة، يكون المضارع **مبنيًّا على السكون**، لا مرفوعًا. لذلك نقول **هُنَّ يَقُلْنَ** حتى من دون أداة جزم. والحذف هنا مرتبط باتصال الفعل بنون النسوة.\n:::\n\n## ٤. الجزم بالسكون وحذف حرف العلّة\n\nتجزم **لَمْ** المضارع وتنفي حدوث الفعل في الماضي. إذا كان الفعل الأجوف يُجزم بالسكون، يُحذف حرف العلّة من وسطه؛ لأنّ بقاءه يؤدّي إلى التقاء ساكنين.\n\n| المضارع المرفوع | بعد «لَمْ» | الحركة الباقية قبل موضع الحذف |\n| --- | --- | --- |\n| يَقُولُ | لَمْ يَقُلْ | الضمّة |\n| يَبِيعُ | لَمْ يَبِعْ | الكسرة |\n| يَنَامُ | لَمْ يَنَمْ | الفتحة |\n\nينطبق ذلك أيضًا على صيغ مثل **لَمْ أَقُلْ، لَمْ نَبِعْ، لَمْ تَنَمْ**. ومع **لا الناهية** يحدث التغيّر نفسه: **لَا تَقُلْ هٰذَا!**\n\n:::example\n- أَنَا **أَبِيعُ** الْخُبْزَ كُلَّ يَوْمٍ، لَكِنِّي **لَمْ أَبِعْ** شَيْئًا أَمْسِ.\n- هُوَ **يَنَامُ** مُبَكِّرًا عَادَةً، لَكِنَّهُ **لَمْ يَنَمْ** مُبَكِّرًا أَمْسِ.\n:::\n\n:::warning\nفي **لَمْ يَقُلْ**، علامة الجزم هي **السكون على اللام**، وليست حذف حرف العلّة. الحذف يقع في وسط الفعل، أمّا الحرف الأخير فصحيح.\n:::\n\n## ٥. متى لا نحذف حرف العلّة بسبب الجزم؟\n\nمع **ألف الاثنين، أو واو الجماعة، أو ياء المخاطبة**، يكون المضارع من الأفعال الخمسة. علامة جزمه **حذف النون**، ويبقى حرف العلّة في وسطه.\n\n| قبل الجزم | بعد الجزم |\n| --- | --- |\n| هُمَا يَقُولَانِ | هُمَا لَمْ يَقُولَا |\n| هُمْ يَقُولُونَ | هُمْ لَمْ يَقُولُوا |\n| أَنْتِ تَقُولِينَ | أَنْتِ لَمْ تَقُولِي |\n| هُمْ يَبِيعُونَ | هُمْ لَمْ يَبِيعُوا |\n| أَنْتِ تَنَامِينَ | أَنْتِ لَمْ تَنَامِي |\n\nأمّا **نون النسوة** فلا تُحذف بعد «لَمْ»: **هُنَّ يَقُلْنَ ← هُنَّ لَمْ يَقُلْنَ**. يبقى الفعل مبنيًّا على السكون، ويكون بعد «لَمْ» في محلّ جزم.\n\n:::tip\nقارن بين **هُمْ لَمْ يَقُولُوا** و**هُنَّ لَمْ يَقُلْنَ**. في الأولى حُذفت نون الأفعال الخمسة، وفي الثانية بقيت نون النسوة، وكان حرف العلّة محذوفًا أصلًا قبل دخول «لَمْ».\n:::\n\n## ٦. خطوات سريعة لاختيار الصيغة\n\n1. **حدّد الزمن والضمير:** في الماضي مع تاء الفاعل أو «نا» الفاعلين أو نون النسوة، احذف الألف واختر الحركة الصحيحة: **قُلْتُ، بِعْنَا، نِمْنَ**.\n2. **في المضارع، انتبه لنون النسوة:** نقول **يَقُلْنَ، يَبِعْنَ، يَنَمْنَ**، سواء وُجدت «لَمْ» أم لم توجد.\n3. **بعد أداة الجزم، حدّد نوع الصيغة:** الجزم بالسكون يعطي **لَمْ يَقُلْ**، والجزم بحذف النون يعطي **لَمْ يَقُولُوا**.\n\nاحفظ المقارنة الأساسية: **قَالَ — قُلْتُ — يَقُولُ — لَمْ يَقُلْ — لَمْ يَقُولُوا**.",[961],{"id":962,"name":963,"level":387,"language":9,"isCompleted":964,"completionPercentage":965,"totalExercises":86,"completedExercises":965},"01a14143-391a-752c-872d-2e083a3958be","تصريف المعتل بحسب موضع حرف العلة",false,0,"2026-10-15T20:31:27+00:00","2026-10-16T06:40:27+00:00",[969],{"id":970,"title":971,"vocabularyListWords":972,"isPublished":991},"01a14143-8f6f-7d88-817e-d2196ff50bb4","أفعال جوفاء في الاستعمال اليومي",[973,979,985],{"id":974,"vocabularyWord":975,"displayOrder":11},"01a14143-8f6f-7de4-817e-d21970991347",{"id":976,"word":977,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":978,"audio":964},"01a14143-722a-7c51-8ec1-f926a2df40a0","قال",[],{"id":980,"vocabularyWord":981,"displayOrder":16},"01a14143-8f6f-7e14-817e-d21970c27483",{"id":982,"word":983,"frequency":41,"level":201,"language":9,"partsOfSpeech":984,"audio":964},"01a14143-736f-7912-b12c-7368a65e8657","باع",[],{"id":986,"vocabularyWord":987,"displayOrder":21},"01a14143-8f6f-7e3c-817e-d219710fc11f",{"id":988,"word":989,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":990,"audio":964},"01a14143-7200-744c-adc3-52db69e6a4b8","نام",[],true,{"name":963,"slug":993,"language":9},"tasrif-al-mutall-b1",[],{"id":962,"name":963,"slug":993,"language":9,"level":387,"introduction":996,"lessonCount":21,"totalExercises":86,"objectives":997,"prerequisites":1001,"lessons":1004},"تتبع حرف العلة من أول الجذر في وعد إلى وسطه في قال ثم آخره في رمى. في كل خطوة تربط التغير بالزمن والضمير أو العامل، وتفرق في النهاية بين حذف حرف العلة وحذف نون الأفعال الخمسة. هكذا تختار الصيغة الصحيحة دون حذف كل واو أو ياء تراها.",[998,999,1000],"تصريف أمثلة شائعة من المثال والأجوف والناقص مع الضمائر.","تمييز الحذف الصرفي في وسط الفعل من علامة الجزم في آخره.","بناء الأمر والنهي مع حفظ ضمائر المخاطب.",[1002,1003],"معرفة تصريف الفعل الصحيح في الماضي والمضارع والأمر.","تمييز تاء الفاعل وتاء التأنيث ونون النسوة وضمائر الأفعال الخمسة.",[1005,1027,1049],{"id":395,"contentId":1006,"slug":397,"title":396,"level":387,"summary":1007,"order":11,"exercises":1008},"pg_1ea09b05-6175-4470-8432-498c743441b4","يميز الواو والياء الأصليتين في المثال، ويتابع بقاءهما أو حذف الواو في المضارع والأمر.",[1009,1013,1016,1020,1024],{"id":1010,"title":1011,"order":965,"type":1012},"01a14143-4501-7092-915c-d3537869f2a1","الفعل المثال: الأصل والماضي والمضارع","word_select",{"id":1014,"title":1015,"order":11,"type":1012},"01a14143-451f-71c8-8367-1e03a9fa6fd3","أمر الفعل المثال وصيغ المخاطَبين",{"id":1017,"title":1018,"order":16,"type":1019},"01a14143-453b-740f-9b46-4efc39a101f8","بناء جمل الفعل المثال","sentence_builder",{"id":1021,"title":1022,"order":21,"type":1023},"01a14143-454e-7b52-9b26-fcb996f47bc7","الفعل المثال: الأصل والتغيّر في التصريف","word_sort",{"id":1025,"title":1026,"order":26,"type":1023},"01a14143-4555-7e79-b0e0-52cf8a8b5f45","الفعل المثال: الأمر والمخاطَب والواو",{"id":400,"contentId":1028,"slug":402,"title":401,"level":387,"summary":1029,"order":16,"exercises":1030},"pg_87288567-40f8-4863-bcb9-52b930694936","يتابع حذف وسط الأجوف مع ضمائر محددة والجزم بالسكون، ويقارنه ببقائه عند حذف النون.",[1031,1034,1037,1040,1043,1046],{"id":1032,"title":1033,"order":965,"type":1012},"01a14143-444c-745c-a04e-1d6f70950755","الفعل الأجوف في الماضي والمضارع",{"id":1035,"title":1036,"order":11,"type":1012},"01a14143-4470-7f17-95b5-2b327762f910","الفعل الأجوف بعد لم ولا الناهية",{"id":1038,"title":1039,"order":16,"type":1019},"01a14143-4489-7f0e-ab33-ac2cd33fdfcd","الأجوف في السؤال والتأكيد",{"id":1041,"title":1042,"order":21,"type":1019},"01a14143-449e-752d-b0e0-b01e92147f8a","الأجوف في النفي والنهي",{"id":1044,"title":1045,"order":26,"type":1023},"01a14143-44b1-787b-94b0-e7b5291e77be","الأجوف مع الضمائر: الحذف والحركات",{"id":1047,"title":1048,"order":31,"type":1023},"01a14143-44b9-72b2-9468-3b32e342cbba","الأجوف في الجزم: العلامة والمعنى",{"id":405,"contentId":1050,"slug":407,"title":406,"level":387,"summary":1051,"order":21,"exercises":1052},"pg_485b858a-05b8-4bca-a791-ddad87a6cd9e","يضبط حذف آخر الناقص في الجزم والأمر، ويقارن حرف العلة الأصلي بياء المخاطبة وتغيرات الماضي.",[1053,1056,1059,1062,1065],{"id":1054,"title":1055,"order":965,"type":1012},"01a14143-45c2-7df3-a748-473a79948866","الفعل الناقص بين الخبر والنهي والأمر",{"id":1057,"title":1058,"order":11,"type":1012},"01a14143-45dc-7be4-a39c-7cb387f84895","الفعل الناقص مع الضمائر وفي الماضي",{"id":1060,"title":1061,"order":16,"type":1019},"01a14143-45f4-7512-bdff-ea4b98532088","بناء الجملة بالفعل الناقص",{"id":1063,"title":1064,"order":21,"type":1023},"01a14143-4608-7348-8652-30f0ea59ca6e","تصنيف الناقص في المضارع والأمر",{"id":1066,"title":1067,"order":26,"type":1023},"01a14143-460f-7cf4-aecc-7e9a8fe5595d","تصنيف الحذف مع الضمائر وفي الماضي",[1069,1075,1079,1083,1086,1090],{"@id":1070,"@type":1071,"id":1032,"grammarPage":1072,"title":1033,"instructions":1073,"displayOrder":965,"type":1012,"questionCount":81,"blankCount":116,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1074},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-444c-745c-a04e-1d6f70950755","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a14143-3a1b-751d-a85e-e264a2904dec","اختر الصيغة المناسبة للضمير والزمن، وانتبه إلى حركة الحرف الأول وحرف العلة في وسط الفعل.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2e746412-9e86-4a5c-b63e-8cb7af44e1e4_hero.webp?v=1792096289",{"@id":1076,"@type":1071,"id":1035,"grammarPage":1072,"title":1036,"instructions":1077,"displayOrder":11,"type":1012,"questionCount":66,"blankCount":71,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1078},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4470-7f17-95b5-2b327762f910","اختر الصيغة أو الحكم المناسب، وميّز الجزم بالسكون من حذف النون ومن اتصال نون النسوة.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7e98b055-6213-4f7e-a86b-f410f824dc4b_hero.webp?v=1792096289",{"@id":1080,"@type":1071,"id":1038,"grammarPage":1072,"title":1039,"instructions":1081,"displayOrder":16,"type":1019,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1082},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4489-7f0e-ab33-ac2cd33fdfcd","رتّب الكلمات لتكوين جملة صحيحة. توجد قطع زائدة لا تحتاج إليها، وتبقى علامات الترقيم ملتصقة بكلماتها.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7c8ced79-5d23-432a-9344-f5119cbe1aee_hero.webp?v=1792096289",{"@id":1084,"@type":1071,"id":1041,"grammarPage":1072,"title":1042,"instructions":1081,"displayOrder":21,"type":1019,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1085},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-449e-752d-b0e0-b01e92147f8a","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_addfb6e5-b63a-4d24-9d9b-4a1885290d68_hero.webp?v=1792096289",{"@id":1087,"@type":1071,"id":1044,"grammarPage":1072,"title":1045,"instructions":1088,"displayOrder":26,"type":1023,"questionCount":26,"blankCount":965,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1089},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-44b1-787b-94b0-e7b5291e77be","اضغط على البطاقة، ثم على العمود المناسب لتصنيف الفعل فيها.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0df89a88-598e-456d-80c4-5628487b6372_hero.webp?v=1792096289",{"@id":1091,"@type":1071,"id":1047,"grammarPage":1072,"title":1048,"instructions":1092,"displayOrder":31,"type":1023,"questionCount":26,"blankCount":965,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1093},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-44b9-72b2-9468-3b32e342cbba","اضغط على كل بطاقة، ثم على العمود الذي يوافق حكم الفعل أو معناه في التعليمة.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_46712aad-ac5f-45d8-a717-7c62f3672000_hero.webp?v=1792096289",{"id":1032,"grammarPage":1072,"title":1033,"instructions":1073,"seoTitle":1095,"seoDescription":1096,"displayOrder":965,"type":1012,"questions":1097,"ogImageUrl":1074},"الفعل الأجوف: اختيار الماضي والمضارع مع الضمائر","تدرب على تصريف الفعل الأجوف مع الضمائر باختيار الصيغة المناسبة في جمل عن البيع والنوم والحوار، مع التمييز بين بقاء حرف العلة وحذفه في الماضي والمضارع.",[1098],{"id":1099,"sentenceTemplate":1100,"displayOrder":965,"explanation":1101,"exampleSentence":1102,"blanks":1103},"01a14143-444c-7754-a04e-1d6f73d1ca8d","أنا __1__ للموظف أمس: أريد تذكرة إلى المدينة.","مع أنا في الماضي تتصل تاء الفاعل بالفعل، فتحذف ألف قال وتبقى الضمة في قُلْتُ، لا الكسرة.","هل قُلْتَ للطبيب إنك تشعر بالتعب؟",[1104],{"id":1105,"blankNumber":11,"options":1106},"01a14143-444c-76fc-a04e-1d6f72dc4c72",[1107,1110,1113],{"id":1108,"optionText":1109,"isCorrect":964,"displayOrder":965},"01a14143-444c-7660-a04e-1d6f71458042","قَالْتُ",{"id":1111,"optionText":1112,"isCorrect":991,"displayOrder":11},"01a14143-444c-76a8-a04e-1d6f720157a8","قُلْتُ",{"id":1114,"optionText":1115,"isCorrect":964,"displayOrder":16},"01a14143-444c-76d8-a04e-1d6f72b43a4e","قِلْتُ",{"html":1117,"toc":1118},"\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>١. ما الذي يتغيّر في الفعل الأجوف؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>الفعل \u003Cstrong>الأجوف\u003C\u002Fstrong> فعلٌ حرفُه الأصلي الأوسط واوٌ أو ياءٌ، مثل \u003Cstrong>قَالَ\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>بَاعَ\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>نَامَ\u003C\u002Fstrong>. عند تصريفه مع الضمائر، قد يبقى حرف العلّة في وسطه، وقد يُحذف: \u003Cstrong>قَالَ ← قُلْتُ\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>يَقُولُ ← لَمْ يَقُلْ\u003C\u002Fstrong>. ستتعلّم متى يحدث هذا التغيّر، وكيف تختار الحركة الصحيحة.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>أَمْسِ \u003Cstrong>قَالَ\u003C\u002Fstrong> سَامِرٌ الْحَقِيقَةَ.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>أَنَا أَيْضًا \u003Cstrong>قُلْتُ\u003C\u002Fstrong> الْحَقِيقَةَ.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>لَكِنَّ خَالِدًا \u003Cstrong>لَمْ يَقُلْ\u003C\u002Fstrong> شَيْئًا.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>٢. الماضي مع الضمائر\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>في الماضي، تُحذف الألف عند اتصال الفعل \u003Cstrong>بتاء الفاعل، أو «نا» الفاعلين، أو نون النسوة\u003C\u002Fstrong>. أمّا مع بقيّة الضمائر في الجدول، فتبقى الألف.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>الضمير\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>قَالَ\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>بَاعَ\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>نَامَ\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْتُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْتُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْتُ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>نَحْنُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْنَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْنَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْنَا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْتَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْتَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْتَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْتِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْتِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْتِ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتُمَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْتُمَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْتُمَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْتُمَا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْتُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْتُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْتُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْتُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْتُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْتُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُوَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قَالَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بَاعَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَامَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هِيَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قَالَتْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بَاعَتْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَامَتْ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمَا، للمذكّر\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قَالَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بَاعَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَامَا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمَا، للمؤنّث\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قَالَتَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بَاعَتَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَامَتَا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قَالُوا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بَاعُوا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَامُوا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قُلْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>بِعْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نِمْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>لاحظ حركة الحرف الأوّل بعد حذف الألف: \u003Cstrong>قُـ\u003C\u002Fstrong> في «قُلْتُ»، و\u003Cstrong>بِـ\u003C\u002Fstrong> في «بِعْتُ»، و\u003Cstrong>نِـ\u003C\u002Fstrong> في «نِمْتُ». لا يكفي حذف الألف وحده؛ احفظ الفعل مع صيغة «أنا» في الماضي.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>ميّز بين \u003Cstrong>تاء الفاعل\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>تاء التأنيث\u003C\u002Fstrong>:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>أَنَا قُلْتُ\u003C\u002Fstrong>: التاء تدلّ على المتكلّم، والألف محذوفة.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>هِيَ قَالَتْ\u003C\u002Fstrong>: التاء علامة التأنيث، والألف باقية.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>إذن، وجود التاء في آخر الفعل لا يعني دائمًا حذف الألف.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>٣. المضارع مع الضمائر\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>قارن الأنماط الثلاثة: \u003Cstrong>يَقُولُ، يَبِيعُ، يَنَامُ\u003C\u002Fstrong>. يبقى حرف العلّة في المضارع المرفوع، إلّا عند اتصاله \u003Cstrong>بنون النسوة\u003C\u002Fstrong> في هذه الأفعال.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>الضمير\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>يَقُولُ\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>يَبِيعُ\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>يَنَامُ\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>أَقُولُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>أَبِيعُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>أَنَامُ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>نَحْنُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَقُولُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَبِيعُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نَنَامُ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُولُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِيعُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَامُ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُولِينَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِيعِينَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَامِينَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتُمَا\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُولَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِيعَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَامَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُولُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِيعُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَامُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُلْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِعْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَمْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُوَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَقُولُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَبِيعُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَنَامُ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هِيَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُولُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِيعُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَامُ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمَا، للمذكّر\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَقُولَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَبِيعَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَنَامَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمَا، للمؤنّث\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَقُولَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَبِيعَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تَنَامَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَقُولُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَبِيعُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَنَامُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُنَّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَقُلْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَبِعْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>يَنَمْنَ\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>مع نون النسوة، يكون المضارع \u003Cstrong>مبنيًّا على السكون\u003C\u002Fstrong>، لا مرفوعًا. لذلك نقول \u003Cstrong>هُنَّ يَقُلْنَ\u003C\u002Fstrong> حتى من دون أداة جزم. والحذف هنا مرتبط باتصال الفعل بنون النسوة.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>٤. الجزم بالسكون وحذف حرف العلّة\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>تجزم \u003Cstrong>لَمْ\u003C\u002Fstrong> المضارع وتنفي حدوث الفعل في الماضي. إذا كان الفعل الأجوف يُجزم بالسكون، يُحذف حرف العلّة من وسطه؛ لأنّ بقاءه يؤدّي إلى التقاء ساكنين.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>المضارع المرفوع\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>بعد «لَمْ»\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>الحركة الباقية قبل موضع الحذف\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>يَقُولُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>لَمْ يَقُلْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>الضمّة\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>يَبِيعُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>لَمْ يَبِعْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>الكسرة\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>يَنَامُ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>لَمْ يَنَمْ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>الفتحة\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>ينطبق ذلك أيضًا على صيغ مثل \u003Cstrong>لَمْ أَقُلْ، لَمْ نَبِعْ، لَمْ تَنَمْ\u003C\u002Fstrong>. ومع \u003Cstrong>لا الناهية\u003C\u002Fstrong> يحدث التغيّر نفسه: \u003Cstrong>لَا تَقُلْ هٰذَا!\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>أَنَا \u003Cstrong>أَبِيعُ\u003C\u002Fstrong> الْخُبْزَ كُلَّ يَوْمٍ، لَكِنِّي \u003Cstrong>لَمْ أَبِعْ\u003C\u002Fstrong> شَيْئًا أَمْسِ.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>هُوَ \u003Cstrong>يَنَامُ\u003C\u002Fstrong> مُبَكِّرًا عَادَةً، لَكِنَّهُ \u003Cstrong>لَمْ يَنَمْ\u003C\u002Fstrong> مُبَكِّرًا أَمْسِ.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>في \u003Cstrong>لَمْ يَقُلْ\u003C\u002Fstrong>، علامة الجزم هي \u003Cstrong>السكون على اللام\u003C\u002Fstrong>، وليست حذف حرف العلّة. الحذف يقع في وسط الفعل، أمّا الحرف الأخير فصحيح.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>٥. متى لا نحذف حرف العلّة بسبب الجزم؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>مع \u003Cstrong>ألف الاثنين، أو واو الجماعة، أو ياء المخاطبة\u003C\u002Fstrong>، يكون المضارع من الأفعال الخمسة. علامة جزمه \u003Cstrong>حذف النون\u003C\u002Fstrong>، ويبقى حرف العلّة في وسطه.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>قبل الجزم\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>بعد الجزم\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمَا يَقُولَانِ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>هُمَا لَمْ يَقُولَا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمْ يَقُولُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>هُمْ لَمْ يَقُولُوا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتِ تَقُولِينَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>أَنْتِ لَمْ تَقُولِي\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هُمْ يَبِيعُونَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>هُمْ لَمْ يَبِيعُوا\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>أَنْتِ تَنَامِينَ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>أَنْتِ لَمْ تَنَامِي\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>أمّا \u003Cstrong>نون النسوة\u003C\u002Fstrong> فلا تُحذف بعد «لَمْ»: \u003Cstrong>هُنَّ يَقُلْنَ ← هُنَّ لَمْ يَقُلْنَ\u003C\u002Fstrong>. يبقى الفعل مبنيًّا على السكون، ويكون بعد «لَمْ» في محلّ جزم.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>قارن بين \u003Cstrong>هُمْ لَمْ يَقُولُوا\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>هُنَّ لَمْ يَقُلْنَ\u003C\u002Fstrong>. في الأولى حُذفت نون الأفعال الخمسة، وفي الثانية بقيت نون النسوة، وكان حرف العلّة محذوفًا أصلًا قبل دخول «لَمْ».\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>٦. خطوات سريعة لاختيار الصيغة\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>حدّد الزمن والضمير:\u003C\u002Fstrong> في الماضي مع تاء الفاعل أو «نا» الفاعلين أو نون النسوة، احذف الألف واختر الحركة الصحيحة: \u003Cstrong>قُلْتُ، بِعْنَا، نِمْنَ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>في المضارع، انتبه لنون النسوة:\u003C\u002Fstrong> نقول \u003Cstrong>يَقُلْنَ، يَبِعْنَ، يَنَمْنَ\u003C\u002Fstrong>، سواء وُجدت «لَمْ» أم لم توجد.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>بعد أداة الجزم، حدّد نوع الصيغة:\u003C\u002Fstrong> الجزم بالسكون يعطي \u003Cstrong>لَمْ يَقُلْ\u003C\u002Fstrong>، والجزم بحذف النون يعطي \u003Cstrong>لَمْ يَقُولُوا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>احفظ المقارنة الأساسية: \u003Cstrong>قَالَ — قُلْتُ — يَقُولُ — لَمْ يَقُلْ — لَمْ يَقُولُوا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[1119,1123,1127,1131,1135,1139],{"id":1120,"text":1121,"depth":16,"number":1122},"section","١. ما الذي يتغيّر في الفعل الأجوف؟","1",{"id":1124,"text":1125,"depth":16,"number":1126},"section-2","٢. الماضي مع الضمائر","2",{"id":1128,"text":1129,"depth":16,"number":1130},"section-3","٣. المضارع مع الضمائر","3",{"id":1132,"text":1133,"depth":16,"number":1134},"section-4","٤. الجزم بالسكون وحذف حرف العلّة","4",{"id":1136,"text":1137,"depth":16,"number":1138},"section-5","٥. متى لا نحذف حرف العلّة بسبب الجزم؟","5",{"id":1140,"text":1141,"depth":16,"number":1142},"section-6","٦. خطوات سريعة لاختيار الصيغة","6"]