[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ar":3,"grammar-pages-ar":4,"grammar-page-ar-al-mawsulat-ma-a-al-jam":957,"grammar-lesson-path-ar-al-mawsulat-ma-a-al-jam-wasf-an-nakira-wa-al-marifa-b1":1019,"grammar-exercises-by-page-01a14143-3b5c-76cd-bd91-4d6dc57e958e":1086,"grammar-quick-check-01a14143-3b5c-76cd-bd91-4d6dc57e958e":1113,"grammar-lesson-body-01a14143-3b5c-76cd-bd91-4d6dc57e958e-3s6eibsyp":1133},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,751,756,761,766,771,776,781,786,791,796,801,806,811,816,821,826,831,836,841,846,851,856,861,866,871,876,882,887,892,897,902,907,912,917,922,927,932,937,942,947,952],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a14143-3a76-7350-952f-45c2ce23147a","الحروف العربية واتصالها","al-huruf-al-arabiyya","ar","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a14143-3a6f-73f6-94f2-34b93411e8d4","الحركات القصيرة وحروف المد","al-harakat-wa-huruf-al-madd",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a14143-3c32-7722-9769-87fb49bec851","السكون والشدة","as-sukun-wa-ash-shadda",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a14143-3c3e-7e2f-9d91-2ccec1148748","التاء المربوطة والهاء والتاء المفتوحة","at-ta-al-marbuta",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a14143-3ac3-76cd-889b-5e9b4b475023","الاسم والفعل والحرف","al-ism-wa-al-fil-wa-al-harf",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a14143-3bd7-74c3-a994-5c1ef0571b5a","النكرة والمعرفة وأداة التعريف","an-nakira-wa-al-marifa",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a14143-3b06-7ca4-91d2-8025e01ac8f3","اللام الشمسية واللام القمرية","al-lam-ash-shamsiyya",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a14143-3b7d-7378-8468-3894d394edfd","المذكر والمؤنث في الأسماء الشائعة","al-mudhakkar-wa-al-muannath",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a14143-3cc4-7d9d-be92-9435da1f6a32","ضمائر المتكلم والمخاطب المفرد","damair-al-mutakallim-wa-al-mukhatab",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a14143-3cb8-72ba-abe6-af8b873e10c8","ضمائر الغائب المفرد والجمع","damair-al-ghaib",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a14143-3af7-7090-b3b4-b60c07b4d8c8","الجملة الاسمية للتعريف والوصف","al-jumla-al-ismiyya",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a14143-3c19-7144-925b-1022a70c25b1","الصفة بعد الاسم والمطابقة الأساسية","as-sifa-bada-al-ism",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a14143-3d03-7680-8af2-a2691c80bf26","هذا وهذه والإشارة إلى القريب","hadha-wa-hadhihi",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a14143-3ce4-76a5-8901-37bf84695503","ذلك وتلك والإشارة إلى البعيد","dhalika-wa-tilka",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a14143-3c2c-76f6-bfcf-b819a018b97e","السؤال بهل والهمزة","as-sual-bi-hal-wa-al-hamza",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a14143-3e15-7883-a323-0b56edcf2f0b","من وما وأين في الأسئلة","man-wa-ma-wa-ayna",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a14143-3cfd-711e-9f4e-fae36bfadb4d","في وعلى ومن وإلى","fi-wa-ala-wa-min-wa-ila",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a14143-3c4b-7c7d-8672-7c9055a2118c","التعبير عن المكان وهناك","at-tabir-an-al-makan",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a14143-3a7d-7bcb-9697-fc4c5086bbb1","الإضافة البسيطة بين اسمين","al-idafa-al-basita",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a14143-3b6a-73e0-a604-582998eff4ad","الملكية مع ياء المتكلم وكاف المخاطب","al-milkiyya-ma-a-al-damair",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a14143-3d2f-7271-b394-b010c88f7ad1","عندي ولي للتعبير عن الملكية","indi-wa-li",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a14143-3b9e-7f91-a997-716f6f5f3182","المثنى في التعرف على الأشياء","al-muthanna-al-asasi",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a14143-3ae7-7c44-b958-d87ce353265f","جمع المذكر السالم وجمع المؤنث السالم","al-jam-al-salim",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a14143-3d6f-7bc6-ab99-d6e5fec8401f","جموع التكسير الشائعة","jumu-at-taksir-ash-shaia",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a14143-3e35-7d06-a89c-b66ea6720ae7","مطابقة جمع غير العاقل","mutabaqat-jam-ghayr-al-aqil",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a14143-39d7-7d7f-b08f-98c57cdb092f","العد من واحد إلى عشرة","al-add-min-wahid-ila-ashara",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a14143-3d7c-72f3-9c0c-e4f6d067d17c","كم والعمر والسعر","kam-wa-al-umr-wa-as-sir",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a14143-3b70-7dd2-9b08-252623b74dc9","المضارع للأفعال اليومية","al-mudari-lil-afal-al-yawmiyya",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a14143-3b77-78f8-823c-48f519fc05da","المضارع مع نحن وأنتم وهم","al-mudari-ma-a-damair-al-jam",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a14143-3e3b-71a1-8d2c-cda25810ac24","نفي المضارع بلا","nafy-al-mudari-bi-la",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a14143-3def-7448-b76a-24fff070ba6d","ليس في نفي الوصف والهوية","laysa-fi-an-nafy",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a14143-3e22-7c15-a562-9203adde3aa0","متى وكيف ولماذا","mata-wa-kayfa-wa-limadha",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a14143-3eaa-7e84-b252-de6748acb1b3","ظروف المكان الأساسية","zuruf-al-makan-al-asasiyya",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a14143-3eb0-765f-acb6-655070aecd78","ظروف الوقت والتكرار","zuruf-al-waqt-wa-at-takrar",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a14143-3bfe-7921-80f1-e377cf50d71f","الربط بالواو وأو ولكن","ar-rabt-bi-al-waw-wa-aw-wa-lakin",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a14143-3b14-72bc-aa32-625ad7d091b2","الماضي للأحداث اليومية البسيطة","al-madi-al-asasi",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a14143-3b89-7a0b-b5aa-6ebf6e1a5a18","المستقبل بالسين وسوف","al-mustaqbal-bi-as-sin-wa-sawfa",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a14143-3e6d-725d-abd7-f5094817b580","صيغ الأمر اليومية الشائعة","siyagh-al-amr-ash-shaia",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":201,"displayOrder":202},"01a14143-3d0a-772d-8d47-0676427c8614","همزة الوصل وهمزة القطع","hamzat-al-wasl-wa-hamzat-al-qat","A2",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":201,"displayOrder":207},"01a14143-39eb-7e1c-9336-4a239b223978","الألف المقصورة والياء في آخر الكلمة","al-alif-al-maqsura-wa-al-ya",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":201,"displayOrder":212},"01a14143-3c6b-7824-a34a-168905965db5","التنوين والنطق عند الوقف","at-tanwin-wa-al-waqf",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":201,"displayOrder":217},"01a14143-3cca-7614-8ec0-3bc5d847e028","ضمائر المثنى والمخاطبات والغائبات","damair-al-muthanna-wa-al-inath",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":201,"displayOrder":222},"01a14143-3cbe-7a48-9901-8e39ebd5b6bd","ضمائر المفعول به المتصلة","damair-al-maful-bihi",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":201,"displayOrder":227},"01a14143-39a9-7ec0-9ca8-fab0cd0986e3","الضمائر المتصلة بحروف الجر","ad-damair-ma-a-huruf-al-jarr",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":201,"displayOrder":232},"01a14143-3d10-7a1f-9bc1-2bebeabd3c55","هؤلاء وأولئك وهذان وهاتان","haulai-wa-ulaika",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":201,"displayOrder":237},"01a14143-3a95-794d-8c05-0a1b25cb6557","الإضافة والتعريف والصفة","al-idafa-wa-at-tarif-wa-as-sifa",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":201,"displayOrder":242},"01a14143-3a8e-70ae-a3c2-808a3d11fa3a","الإضافة مع ضمائر الجمع والمثنى","al-idafa-ma-a-damair-al-jam",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":201,"displayOrder":247},"01a14143-3c05-7288-b91b-a5ee84fd9822","الرفع والنصب والجر في الجملة البسيطة","ar-raf-wa-an-nasb-wa-al-jarr",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":201,"displayOrder":252},"01a14143-3a10-714d-9334-484ac701f214","الفاعل والمفعول به وترتيبهما","al-fail-wa-al-maful-bihi",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":201,"displayOrder":257},"01a14143-3e2f-7cba-a19c-3ce0e5ae5e36","المطابقة مع الفعل قبل الفاعل وبعده","mutabaqat-al-fil-wa-al-fail",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":201,"displayOrder":262},"01a14143-3d47-7ced-a295-ae020fb964ab","إعراب المثنى والجمع السالم","irab-al-muthanna-wa-al-jam",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":201,"displayOrder":267},"01a14143-3d82-7563-b454-fe548f2feaba","كان في وصف الماضي","kana-fi-wasf-al-madi",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":201,"displayOrder":272},"01a14143-3df5-7779-bb2e-92cf6b8fe82c","ليس مع الضمائر المختلفة","laysa-ma-a-ad-damair",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":201,"displayOrder":277},"01a14143-3e8f-7f18-b83b-a5bfe90501b7","تصريف الماضي مع جميع الضمائر","tasrif-al-madi",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":201,"displayOrder":282},"01a14143-3d88-7c7d-9a41-cbf9b435a616","كان مع المضارع للعادات الماضية","kana-ma-a-al-mudari",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":201,"displayOrder":287},"01a14143-3dc7-7f0e-a0a9-522296c8b5e0","لم لنفي الماضي","lam-li-nafy-al-madi",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":201,"displayOrder":292},"01a14143-3dd5-71e6-a52a-97de4ba253b3","لن لنفي المستقبل","lan-li-nafy-al-mustaqbal",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":201,"displayOrder":297},"01a14143-39f5-79ec-841a-0a22acedcb25","الأمر والنهي مع المخاطبين","al-amr-wa-an-nahy",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":201,"displayOrder":302},"01a14143-3bd1-784b-8166-dfce9b6c4a08","أن بعد أريد وأستطيع","an-bada-uridu-wa-astatiu",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":201,"displayOrder":307},"01a14143-3e02-7b6f-89f7-1c0031c6975a","لأن للتعبير عن السبب","lianna-li-at-talil",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":201,"displayOrder":312},"01a14143-3bb5-7b56-9040-4fa02a2643b4","الذي والتي في وصف الأشخاص والأشياء","alladhi-wa-allati",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":201,"displayOrder":317},"01a14143-3d62-7a0e-b06e-df492c2186cb","اسم التفضيل مع من","ism-at-tafdil-ma-a-min",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":201,"displayOrder":322},"01a14143-39f0-7c73-90cc-f73c741dcab5","ألوان الأشياء وصفاتها","al-alwan-wa-as-sifat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":201,"displayOrder":327},"01a14143-3bea-716c-8901-97f7cc8bbe2f","النسبة إلى البلد والمهنة","an-nisba-ila-al-balad",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":201,"displayOrder":332},"01a14143-39d2-7548-8aa6-11abc7f21f79","الأعداد من أحد عشر إلى تسعة عشر","al-adad-min-ahada-ashar",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":201,"displayOrder":337},"01a14143-39fa-78f8-aad0-f4be89f0f058","العشرات والأعداد المعطوفة","al-asharat-wa-al-adad-al-matuf",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":201,"displayOrder":342},"01a14143-39cc-79c9-b992-23d380161047","الأعداد الترتيبية والتاريخ","al-adad-at-tartibiyya",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":201,"displayOrder":347},"01a14143-3da3-7a06-9480-7328ce152428","كل وبعض وكثير وقليل","kull-wa-bad-wa-kathir-wa-qalil",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":201,"displayOrder":352},"01a14143-3a06-7193-a979-f08a4012c311","الباء واللام ومع في الاستعمال اليومي","al-ba-wa-al-lam-wa-maa",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":201,"displayOrder":357},"01a14143-3e4f-7ed4-a535-dcf8efe47cb8","قبل وبعد مع الأسماء والجمل","qabl-wa-bad",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":201,"displayOrder":362},"01a14143-3e98-7991-baed-31566c94c964","ثم والفاء لترتيب الأحداث","thumma-wa-al-fa",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":201,"displayOrder":367},"01a14143-3d16-71dc-88e4-436b8bf60076","إذا في الخطط والنتائج المتوقعة","idha-fi-al-khutat",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":201,"displayOrder":372},"01a14143-3e65-75f1-b679-e99033da54cd","قال وباع في الماضي والمضارع","qala-wa-baa",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":201,"displayOrder":377},"01a14143-3cde-744d-b76d-c1cbc526382c","ذهب وجاء وكان في السرد اليومي","dhahaba-wa-jaa-wa-kana",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":201,"displayOrder":382},"01a14143-3ae0-7cbe-8e58-0192be600cce","الجذر والوزن واستعمال المعجم","al-jadhr-wa-al-wazn",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":387,"displayOrder":388},"01a14143-3d41-772b-957e-6d309c7f11d1","إعراب المضارع بين الرفع والنصب والجزم","irab-al-mudari","B1",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":387,"displayOrder":393},"01a14143-39dc-7bec-8dfb-79e9ee426ee4","الأفعال الخمسة وثبوت النون وحذفها","al-afal-al-khamsa",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":387,"displayOrder":398},"01a14143-3a27-7769-ad33-493783f81fbb","الفعل المثال في الماضي والمضارع والأمر","al-fil-al-mithal",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":387,"displayOrder":403},"01a14143-3a1b-751d-a85e-e264a2904dec","الفعل الأجوف مع الضمائر والجزم","al-fil-al-ajwaf",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":387,"displayOrder":408},"01a14143-3a36-779d-9d6f-2d5aa3a60957","الفعل الناقص وحذف حرف العلة","al-fil-an-naqis",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":387,"displayOrder":413},"01a14143-3a2f-7009-b7fd-ea42c9c14bbd","الفعل المضعف وفك الإدغام","al-fil-al-mudaaf",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":387,"displayOrder":418},"01a14143-3a21-7083-adc2-793143139c81","الفعل المهموز في التصريف","al-fil-al-mahmuz",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":387,"displayOrder":423},"01a14143-3cf0-78c1-a0f3-aeb6f3853c70","فعّل وأفعل والتعدية","faala-wa-afala",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":387,"displayOrder":428},"01a14143-3cf6-7ea2-88e8-ca37bee9e43b","فاعل وتفاعل والمشاركة","faala-wa-tafaala",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":387,"displayOrder":433},"01a14143-3e7b-75c5-8b27-d65f443797c9","تفعّل والمطاوعة والتدرج","tafaala-wa-at-tadarruj",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":387,"displayOrder":438},"01a14143-3d34-7e2e-ad8d-a260ac97c5fd","انفعل وافتعل في الاستعمال الشائع","infala-wa-iftala",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":387,"displayOrder":443},"01a14143-3d69-71a0-8480-fe65e294ddaf","استفعل والطلب والتحول","istafala",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":387,"displayOrder":448},"01a14143-3b55-7034-9265-555363a7ce2b","المصدر من الثلاثي والمزيد","al-masdar",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":387,"displayOrder":453},"01a14143-3d4d-7a33-8925-e70008c58bcd","اسم الفاعل وتكوينه","ism-al-fail",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":387,"displayOrder":458},"01a14143-3d5b-7964-9012-41e9f6c2533b","اسم المفعول وتكوينه","ism-al-maful",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":387,"displayOrder":463},"01a14143-3d3b-7684-8676-57f6f500b4ed","إن وأن في التوكيد ونقل الكلام","inna-wa-anna",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":387,"displayOrder":468},"01a14143-3dc1-7051-b4ad-c76e4eebbbaa","لكن ولعل وليت ومعانيها","lakinna-wa-laalla-wa-layta",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":387,"displayOrder":473},"01a14143-39c6-7a19-94b9-469109d9f225","أصبح وصار وظل وأخوات كان","akhawat-kana",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":387,"displayOrder":478},"01a14143-3e5e-7b8b-be38-e04f30c6622a","قد ولقد مع الماضي","qad-wa-laqad",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":387,"displayOrder":483},"01a14143-3d8f-715e-969d-f346d869193e","كان قد وترتيب الأحداث الماضية","kana-qad",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":387,"displayOrder":488},"01a14143-3e08-7d38-b8e8-1fee16f660d4","ما زال ولم يعد واستمرار الحالة","ma-zala-wa-lam-yaud",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":387,"displayOrder":493},"01a14143-3e9e-7ec5-8473-f83f44ed0a25","يجب وينبغي ويمكن مع أن","yajib-wa-yanbaghi-wa-yumkin",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":387,"displayOrder":498},"01a14143-3d95-7767-961d-214de007bbf1","كي ولكي وحتى للتعبير عن الغاية","kay-wa-likay-wa-hatta",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":387,"displayOrder":503},"01a14143-3b5c-76cd-bd91-4d6dc57e958e","الموصولات مع الجمع والمثنى","al-mawsulat-ma-a-al-jam",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":387,"displayOrder":508},"01a14143-3c0b-77f3-80c6-3e6f7204c773","الصفة الجملة بعد النكرة","as-sifa-al-jumla",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":387,"displayOrder":513},"01a14143-39e6-7f88-a5f5-72101c264fb0","العائد في جملة الصلة","al-aid-fi-silat-al-mawsul",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":387,"displayOrder":518},"01a14143-3bf7-7d56-a260-0c0592e434cc","عندما وبينما وقبل أن وبعد أن","ar-rabt-az-zamani",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":387,"displayOrder":523},"01a14143-3d22-7753-ab13-49da57b2f000","إن الشرطية وجزم فعلين","in-ash-shartiyya",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":387,"displayOrder":528},"01a14143-3de1-7ecb-a2ff-8979ec75dded","لو للتعبير عن الافتراض المخالف","law-li-al-iftirad",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":387,"displayOrder":533},"01a14143-39bb-7154-a9cf-f19109576f91","من وما ومهما في الشرط","adawat-ash-shart",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":387,"displayOrder":538},"01a14143-3a69-783b-ac88-b2a94c0c8aed","الحال المفردة والجملة الحالية","al-hal",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":387,"displayOrder":543},"01a14143-3b1a-73f0-8752-6ac510e2086d","المفعول المطلق للتوكيد والنوع","al-maful-al-mutlaq",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":387,"displayOrder":548},"01a14143-3b21-7f3c-a069-83750781cfeb","المفعول لأجله وبيان السبب","al-maful-li-ajlihi",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":387,"displayOrder":553},"01a14143-3b62-7f5e-b6ae-f7565c91bea2","المئة والألف والمعدود","al-mia-wa-al-alf",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":387,"displayOrder":558},"01a14143-3afe-766c-b802-23a599fe1827","الكسور والنسب والمقادير","al-kusur-wa-an-nisab",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":387,"displayOrder":563},"01a14143-3c51-7cc6-86fd-cfaa2429442f","التفضيل بأكثر وأشد","at-tafdil-bi-akthar-wa-ashadd",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":387,"displayOrder":568},"01a14143-3e0f-75b9-94b0-20bb28c7c12c","مع أن ورغم أن للتنازل","maa-anna-wa-raghma-anna",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":387,"displayOrder":573},"01a14143-3ad1-7132-8439-771bfa420560","الاستثناء بإلا وغير وسوى","al-istithna",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":578,"displayOrder":579},"01a14143-3b0d-7cc8-9329-67ab79975f5c","المبني للمجهول ونائب الفاعل","al-mabni-lil-majhul","B2",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":578,"displayOrder":584},"01a14143-3b30-72bd-ba6a-862698cd02ef","المجهول في الأفعال المعتلة والمزيدة","al-majhul-fi-al-afal-al-mutalla",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":578,"displayOrder":589},"01a14143-3b97-7c23-92bc-40c25a2ef635","الفرق بين المطاوعة والبناء للمجهول","al-mutawaa-wa-al-majhul",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":578,"displayOrder":594},"01a14143-39e1-7c70-a5de-924f07a8820c","الأفعال الرباعية ومصادرها","al-afal-ar-rubaiyya",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":578,"displayOrder":599},"01a14143-3c38-7731-ac8d-ce391d7adb3c","اسم المكان واسم الزمان واسم الآلة","asma-al-makan-wa-az-zaman-wa-al-ala",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":578,"displayOrder":604},"01a14143-3c12-76ee-84ff-7971230b9869","الصفة المشبهة وصيغ المبالغة","as-sifa-al-mushabbaha",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":578,"displayOrder":609},"01a14143-3bc4-74b5-b00b-691289265053","عمل اسم الفاعل واسم المفعول","amal-al-mushtaqqat",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":578,"displayOrder":614},"01a14143-3b4b-7a7c-8324-d34acce01ed7","المصدر المؤول والمصدر الصريح","al-masdar-al-muawwal",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":578,"displayOrder":619},"01a14143-3b39-7315-8dde-843ba00b7c52","الممنوع من الصرف وشروط جره","al-mamnu-min-as-sarf",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":578,"displayOrder":624},"01a14143-3a00-78c4-b5ac-ea265547a4da","الأسماء الخمسة وشروط إعرابها","al-asma-al-khamsa",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":578,"displayOrder":629},"01a14143-3b41-7cff-99e6-6bb3c25f5a1a","الاسم المنقوص والمقصور والممدود","al-manqus-wa-al-maqsur-wa-al-mamdud",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":578,"displayOrder":634},"01a14143-3db2-7c6b-9f6a-bc08216a7622","لا النافية للجنس","la-an-nafiya-lil-jins",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":578,"displayOrder":639},"01a14143-3d75-7e33-8732-21edab383339","كاد وأوشك وأفعال الشروع","kada-wa-awshaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":578,"displayOrder":644},"01a14143-3ea5-70db-9b78-d8226093a029","ظن وأخواتها والمفعولان","zanna-wa-akhawatuha",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":578,"displayOrder":649},"01a14143-3e88-7431-a016-08032ce6871b","تقديم الخبر وتأخير المبتدأ","taqdim-al-khabar",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":578,"displayOrder":654},"01a14143-3cd0-77c4-bdf4-185aef4f2ed2","ضمير الفصل والتمييز بين الخبر والصفة","damir-al-fasl",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":578,"displayOrder":659},"01a14143-3c94-769f-b6a1-e76378fd971b","نفس وعين وكل في التوكيد","at-tawkid-al-manawi",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":578,"displayOrder":664},"01a14143-3a0a-7dba-88b9-cde6c92e4f28","البدل وعطف البيان","al-badal-wa-atf-al-bayan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":578,"displayOrder":669},"01a14143-3c5e-720c-ae49-678194a4117e","التمييز بعد المقادير وفي الجملة","at-tamyiz",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":578,"displayOrder":674},"01a14143-3b82-7a07-936d-fcf9311d41de","المنادى المضاف والنكرة المقصودة","al-munada",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":578,"displayOrder":679},"01a14143-3cea-7274-8ec3-1a49f54891ed","فاء جواب الشرط","fa-jawab-ash-shart",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":578,"displayOrder":684},"01a14143-3de8-7a4e-8e4d-fe4adcf625ac","لولا ولوما والشرط الامتناعي","lawla-wa-lawma",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":578,"displayOrder":689},"01a14143-3ddb-761f-957e-4faf14c51fd4","لو كان ولو أن والافتراض الماضي","law-kana-wa-law-anna",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":578,"displayOrder":694},"01a14143-3dce-74f6-acd1-930edbb0584a","لم ولما وما في نفي الماضي","lam-wa-lamma-wa-ma",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":578,"displayOrder":699},"01a14143-3dfc-7198-bbfb-f1f65777033a","ليس وغير ودون في النفي الاسمي","laysa-wa-ghayr-wa-dun",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":578,"displayOrder":704},"01a14143-3e1b-78fe-8c11-0966292ab46d","من وما وأي في الجمل الموصولة","man-wa-ma-wa-ayy-al-mawsula",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":578,"displayOrder":709},"01a14143-3c1e-7ed8-8625-ff5d7e3ef91b","تداخل الصلة والصفة والحال","as-sila-wa-as-sifa-wa-al-hal",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":578,"displayOrder":714},"01a14143-3e82-7006-bb08-de39fd9533e0","تغير المعنى بتغير حرف الجر","taghayyur-harf-al-jarr",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":578,"displayOrder":719},"01a14143-39c0-78c1-bfc0-57b755a14ee0","أحكام العدد والمعدود في النص المتصل","ahkam-al-adad-wa-al-madud",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":578,"displayOrder":724},"01a14143-3bcb-708b-826f-198498fde766","أما وإما لتقسيم الأفكار","amma-wa-imma",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":578,"displayOrder":729},"01a14143-3ca2-7489-a2e9-a4622199e810","بل بل إن وليس فقط بل أيضا","bal-wa-bal-inna",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":578,"displayOrder":734},"01a14143-3a9e-7040-9618-98250892a663","الإحالة بالضمائر واتساق الفقرة","al-ihala-wa-ittisaq-al-faqra",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":578,"displayOrder":739},"01a14143-3d9c-7512-8098-303d405b408b","كتابة الهمزة المتوسطة والمتطرفة","kitabat-al-hamza",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":578,"displayOrder":744},"01a14143-3a55-7eee-9cb4-3c67b75e65bd","الفصحى والعامية وحدود المقارنة","al-fusha-wa-al-ammiyya",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":749,"displayOrder":750},"01a14143-3a84-7d85-bd22-ae540f4d6a17","الإضافة اللفظية والمعنوية","al-idafa-al-lafziyya-wa-al-manawiyya","C1",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":749,"displayOrder":755},"01a14143-3be3-792f-82b2-55ff95e7338d","النعت السببي والمطابقة","an-nat-as-sababi",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":749,"displayOrder":760},"01a14143-3bbc-75ea-a1be-f7bc73c9dae3","عمل المصدر وشروطه","amal-al-masdar",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":749,"displayOrder":765},"01a14143-3c8d-7b9b-b518-460136d010d3","التصغير ودلالاته في السياق","at-tasghir",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":749,"displayOrder":770},"01a14143-3bdc-7cb1-b29b-6e3dc07918c8","النسب إلى المركب والمنقوص والمقصور","an-nasab-al-mutaqaddim",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":749,"displayOrder":775},"01a14143-3d54-703d-b3ca-faedb0d6483c","اسم الجنس واسم الجمع واسم الوحدة","ism-al-jins-wa-ism-al-jam",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":749,"displayOrder":780},"01a14143-3b90-7a19-a568-f7827d29c862","المطابقة بحسب اللفظ والمعنى","al-mutabaqa-bi-hasab-al-mana",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":749,"displayOrder":785},"01a14143-3aee-7e70-a038-78fb75e45c94","الجمل التي لها محل من الإعراب","al-jumal-dhat-al-mahall",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":749,"displayOrder":790},"01a14143-3bf0-7568-9098-acc6f993b594","الاستثناء التام والمفرغ والمنقطع","anwa-al-istithna",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":749,"displayOrder":795},"01a14143-3ba5-752f-ac60-71d28623cbdd","القصر بإنما والنفي والاستثناء","al-qasr",157,{"id":797,"title":798,"slug":799,"language":9,"level":749,"displayOrder":800},"01a14143-3ac9-7c7f-b3f8-900ff0e52f75","الاستفهام الإنكاري والتقريري","al-istifham-al-inkari",158,{"id":802,"title":803,"slug":804,"language":9,"level":749,"displayOrder":805},"01a14143-3cb0-7a1e-b437-84b6e0d55434","الأمر والنهي في الإرشاد والالتماس","dalalat-al-amr-wa-an-nahy",159,{"id":807,"title":808,"slug":809,"language":9,"level":749,"displayOrder":810},"01a14143-3e56-7941-bb78-3dab29744668","قد مع المضارع والاحتمال","qad-ma-a-al-mudari",160,{"id":812,"title":813,"slug":814,"language":9,"level":749,"displayOrder":815},"01a14143-3c9a-7f9a-86d3-122704fef114","الماضي والمضارع في السرد الحي","az-zaman-fi-as-sard",161,{"id":817,"title":818,"slug":819,"language":9,"level":749,"displayOrder":820},"01a14143-3c86-7bf5-89f4-05a8db6fe260","التراكيب الزمنية المركبة في التقارير","at-tarakib-az-zamaniyya-al-murakkaba",162,{"id":822,"title":823,"slug":824,"language":9,"level":749,"displayOrder":825},"01a14143-3d29-7015-96aa-57fdd3603364","إن وإذا ولو في بناء الحجة","in-wa-idha-wa-law",163,{"id":827,"title":828,"slug":829,"language":9,"level":749,"displayOrder":830},"01a14143-3dab-75b2-905c-5ae1f553a468","كلما وأيا كان ومهما يكن","kullama-wa-ayyan-kana",164,{"id":832,"title":833,"slug":834,"language":9,"level":749,"displayOrder":835},"01a14143-3e28-7d8f-b568-b8ceeb0c8084","المصدر المؤول في مواقع نحوية متعددة","mawaqi-al-masdar-al-muawwal",165,{"id":837,"title":838,"slug":839,"language":9,"level":749,"displayOrder":840},"01a14143-3ad9-718b-9545-a30ed0b9b8de","الاعتراض والاستدراك في الجملة الطويلة","al-itirad-wa-al-istidrak",166,{"id":842,"title":843,"slug":844,"language":9,"level":749,"displayOrder":845},"01a14143-3ca9-7680-b00a-cde07f4af711","التقديم والتأخير وبؤرة المعلومة","bu-rat-al-maluma",167,{"id":847,"title":848,"slug":849,"language":9,"level":749,"displayOrder":850},"01a14143-3a63-70e7-b9a1-ed1134701ab0","الحذف واستعادة المحذوف من السياق","al-hadhf-fi-as-siyaq",168,{"id":852,"title":853,"slug":854,"language":9,"level":749,"displayOrder":855},"01a14143-3c78-7eaf-8db2-4baf4a227d81","التراكيب الاسمية في الأسلوب الأكاديمي","at-tarakib-al-ismiyya-al-akadimiyya",169,{"id":857,"title":858,"slug":859,"language":9,"level":749,"displayOrder":860},"01a14143-3e40-77f1-bb7a-7755cbab1c42","نقل الأقوال والموقف من المصدر","naql-al-aqwal",170,{"id":862,"title":863,"slug":864,"language":9,"level":749,"displayOrder":865},"01a14143-3c57-7c1f-8b9a-8756d4887bcd","التحفظ والاحتمال في الكتابة العلمية","at-tahaffuz-wa-al-ihtimal",171,{"id":867,"title":868,"slug":869,"language":9,"level":749,"displayOrder":870},"01a14143-3c25-7a59-a627-b67c7910d72c","الصياغة الإدارية والقانونية المعاصرة","as-siyagha-al-idariyya",172,{"id":872,"title":873,"slug":874,"language":9,"level":749,"displayOrder":875},"01a14143-3c44-7d7e-90e0-1fc38905a4b0","التعجب والمدح والذم","at-taajjub-wa-al-madh-wa-adh-dhamm",173,{"id":877,"title":878,"slug":879,"language":9,"level":880,"displayOrder":881},"01a14143-3bad-7aee-9881-8597330b4ca7","العدول بين الخبر والإنشاء وأثره","al-udul-bayna-al-khabar-wa-al-insha","C2",174,{"id":883,"title":884,"slug":885,"language":9,"level":880,"displayOrder":886},"01a14143-3ab4-7dd7-9c18-6cc240d60051","الالتفات وتحول الضمائر في النص الأدبي","al-iltifat",175,{"id":888,"title":889,"slug":890,"language":9,"level":880,"displayOrder":891},"01a14143-3a15-7344-a201-e498d909a359","الفصل والوصل في بناء النص","al-fasl-wa-al-wasl",176,{"id":893,"title":894,"slug":895,"language":9,"level":880,"displayOrder":896},"01a14143-3aa6-722a-abdf-92a2a36e1d46","الإيجاز والحذف وحدود استنتاج المعنى","al-ijaz-wa-al-hadhf",177,{"id":898,"title":899,"slug":900,"language":9,"level":880,"displayOrder":901},"01a14143-3c71-7c34-bc16-593c334a1d7b","التقديم للاختصاص والحصر في النص الأدبي","at-taqdim-li-al-ikhtisas",178,{"id":903,"title":904,"slug":905,"language":9,"level":880,"displayOrder":906},"01a14143-3abc-761f-b84c-ad57171015a8","الاشتغال في قراءة النصوص الفصيحة","al-ishtighal",179,{"id":908,"title":909,"slug":910,"language":9,"level":880,"displayOrder":911},"01a14143-3c64-7f80-acfc-fd896eb807e1","التنازع وتحديد العامل","at-tanazu",180,{"id":913,"title":914,"slug":915,"language":9,"level":880,"displayOrder":916},"01a14143-3aad-7870-aa38-609a1caf4bfe","الاختصاص والتحذير والإغراء","al-ikhtisas-wa-at-tahdhir",181,{"id":918,"title":919,"slug":920,"language":9,"level":880,"displayOrder":921},"01a14143-3b28-779d-9ba1-03923e51543e","المفعول معه والتمييز من العطف","al-maful-maahu",182,{"id":923,"title":924,"slug":925,"language":9,"level":880,"displayOrder":926},"01a14143-3e47-7385-8a7e-bc7d6f00153c","نون التوكيد ولام القسم في القراءة","nun-at-tawkid-wa-lam-al-qasam",183,{"id":928,"title":929,"slug":930,"language":9,"level":880,"displayOrder":931},"01a14143-3d1b-7b6f-b9f8-e3ec9b8920af","إن المخففة واللام الفارقة في النصوص","in-al-mukhaffafa",184,{"id":933,"title":934,"slug":935,"language":9,"level":880,"displayOrder":936},"01a14143-3db9-79a6-97b4-cb9a95ebdd33","لا ولات وإن المشبهة بليس في القراءة","la-wa-lata-wa-in",185,{"id":938,"title":939,"slug":940,"language":9,"level":880,"displayOrder":941},"01a14143-3cd7-752b-85f3-7fdcd9881ff7","ضمير الشأن والقصة وتفسيره","damir-ash-shan",186,{"id":943,"title":944,"slug":945,"language":9,"level":880,"displayOrder":946},"01a14143-3a5c-7452-9f79-57e7ae583138","الحذف في جملة الصلة وشروط فهمه","al-hadhf-fi-as-sila",187,{"id":948,"title":949,"slug":950,"language":9,"level":880,"displayOrder":951},"01a14143-3e73-7cbd-9916-78149163b2df","تعدد التحليل النحوي وأثره في المعنى","taaddud-at-tahlil-an-nahwi",188,{"id":953,"title":954,"slug":955,"language":9,"level":880,"displayOrder":956},"01a14143-3c7f-7adb-8468-77f42fa800a5","التراكيب التراثية في الاقتباس المعاصر","at-tarakib-at-turathiyya",189,{"id":500,"title":501,"slug":502,"seoDescription":958,"content":959,"language":9,"level":387,"displayOrder":503,"grammarTopics":960,"createdAt":966,"updatedAt":967,"vocabularyLists":968,"primaryTopicHub":1016,"readyImages":1018},"تعلّم اختيار الموصول مع المثنّى والجمع، والفرق بين اللذان واللذين واللتان واللتين، واستعمال الذين واللاتي للأشخاص والتي مع جمع غير العاقل في جمل واضحة.","تستخدم **اللَّذَانِ واللَّتَانِ والَّذينَ واللَّاتي** لربط شخصين أو أشياء أو مجموعات بمعلومات توضّح المقصود بها. ستتعلّم اختيار الموصول بحسب الجنس والعدد، وتغيير صيغة المثنّى بحسب موقعها، واستعمال **الَّتي** مع جمع غير العاقل.\n\n## ١. اختيار الموصول المناسب\n\nيأتي الاسم الموصول بعد الاسم المعرفة ليحدّد المقصود به. وتسمّى الجملة التي تأتي بعده **صلة الموصول**.\n\n:::example\nحَضَرَ الطَّالِبانِ **اللَّذَانِ يَدْرُسانِ مَعِي**.\n\nوَصَلَتِ الطَّالِباتُ **اللَّاتي يُشارِكْنَ فِي الرِّحْلَةِ**.\n:::\n\nفي المثال الأوّل، نحدّد طالبين، وفي الثاني نحدّد مجموعة من الطالبات. لذلك يتغيّر الموصول بحسب الاسم الذي يصفه.\n\nأمّا إذا كان الاسم نكرة، فتأتي الجملة التي تصفه بلا اسم موصول. قارن:\n\n- **حَضَرَ طالِبانِ يَدْرُسانِ مَعِي**: الاسم نكرة، والجملة بعده تصفه مباشرةً.\n- **حَضَرَ الطَّالِبانِ اللَّذَانِ يَدْرُسانِ مَعِي**: الاسم معرفة، فنستعمل الموصول لربطه بالجملة التي تحدّد المقصود به.\n\n## ٢. صيغ المثنّى والجمع\n\n| الاسم المقصود | الموصول في الرفع | الموصول في النصب والجرّ |\n| --- | --- | --- |\n| مثنّى مذكّر | **اللَّذَانِ** | **اللَّذَيْنِ** |\n| مثنّى مؤنّث | **اللَّتَانِ** | **اللَّتَيْنِ** |\n| جمع مذكّر عاقل | **الَّذينَ** | **الَّذينَ** |\n| جمع مؤنّث عاقل | **اللَّاتي، اللَّائي، اللَّواتي** | **اللَّاتي، اللَّائي، اللَّواتي** |\n| جمع غير عاقل، مذكّر أو مؤنّث | **الَّتي** | **الَّتي** |\n\nالصيغ **اللَّاتي واللَّائي واللَّواتي** فصيحة، ويمكن استعمال أيٍّ منها في الأمثلة التي تصف جمع المؤنّث العاقل. سنستعمل **اللَّاتي** في بقية الأمثلة.\n\n:::note\nيُعرب موصول المثنّى إعراب المثنّى: يُرفع بالألف، ويُنصب ويُجرّ بالياء. أمّا موصولات الجمع في الجدول فهي مبنيّة؛ أي إنّ صورتها لا تتغيّر بتغيّر موقعها الإعرابيّ.\n:::\n\n## ٣. متى تختار الألف أو الياء في المثنّى؟\n\nعندما يأتي الموصول وصفًا لاسم قبله، يتبعه في الرفع أو النصب أو الجرّ. انظر إلى موقع ذلك الاسم، لا إلى الفعل الذي يأتي داخل الصلة.\n\n| الموقع | المذكّر | المؤنّث |\n| --- | --- | --- |\n| الرفع: الاسم فاعل | حَضَرَ الطَّالِبانِ **اللَّذَانِ نَجَحا**. | حَضَرَتِ الطَّالِبَتانِ **اللَّتَانِ نَجَحَتا**. |\n| النصب: الاسم مفعول به | قابَلْتُ الطَّالِبَيْنِ **اللَّذَيْنِ نَجَحا**. | قابَلْتُ الطَّالِبَتَيْنِ **اللَّتَيْنِ نَجَحَتا**. |\n| الجرّ: الاسم بعد حرف جرّ | سَلَّمْتُ عَلَى الطَّالِبَيْنِ **اللَّذَيْنِ نَجَحا**. | سَلَّمْتُ عَلَى الطَّالِبَتَيْنِ **اللَّتَيْنِ نَجَحَتا**. |\n\n:::tip\nللاختيار بين **اللَّذَانِ** و**اللَّذَيْنِ**، لاحظ نهاية الاسم قبلهما: **الطَّالِبانِ اللَّذَانِ**، و**الطَّالِبَيْنِ اللَّذَيْنِ**. وينطبق ذلك على **الطَّالِبَتانِ اللَّتَانِ** و**الطَّالِبَتَيْنِ اللَّتَيْنِ**.\n:::\n\n## ٤. جمع الأشخاص وجمع غير العاقل\n\nمع جمع الأشخاص، اختر الموصول بحسب الجنس:\n\n- جمع المذكّر: **الطُّلَّابُ الَّذينَ يَدْرُسونَ هُنا**.\n- جمع المؤنّث: **الطَّالِباتُ اللَّاتي يَدْرُسْنَ هُنا**.\n\nأمّا جمع غير العاقل، مثل الكتب والسيّارات، فيُعامل عادةً معاملة المفرد المؤنّث، ونستعمل معه **الَّتي**.\n\n:::example\nأَيْنَ الكُتُبُ **الَّتي كانَتْ عَلَى المَكْتَبِ**؟\n\nهٰذِهِ السَّيَّاراتُ **الَّتي وَصَلَتْ أَمْسِ**.\n:::\n\nهذا الحكم يخصّ الجمع، فلا تنقله إلى المثنّى:\n\n- **الكِتابانِ اللَّذَانِ عَلَى المَكْتَبِ**.\n- **السَّيَّارَتانِ اللَّتَانِ وَصَلَتا أَمْسِ**.\n\n:::note\nفي الوصف العاديّ للأشياء في الفصحى المعاصرة، استعمل **الَّتي** مع جمع غير العاقل. قد تقرأ مطابقةً بالجمع في استعمالات أدبيّة، لكنّها ليست النمط الذي نركّز عليه هنا.\n:::\n\n### الضمير العائد داخل الصلة\n\nتحتوي صلة الموصول على ضمير يعود على الموصول، ويُسمّى **العائد**. وقد يكون مفعولًا به أو مجرورًا، ويطابق الموصول في العدد والجنس:\n\n- **هٰذِهِ الكُتُبُ الَّتي قَرَأْتُها**: الضمير **ها** مفعول به، وهو مفرد مؤنّث مع جمع غير العاقل في هذا النمط.\n- **حَضَرَ الطَّالِبانِ اللَّذَانِ تَحَدَّثْتُ مَعَهُما**: الضمير **هما** يعود على الطالبين، وهو في محلّ جرّ بالإضافة إلى **مَعَ**.\n- **وَصَلَتِ الطَّالِباتُ اللَّاتي سَأَلْتُهُنَّ**: الضمير **هُنَّ** مفعول به، وهو لجمع المؤنّث.\n\nفي هذه الأمثلة، التاء في **قَرَأْتُ** و**تَحَدَّثْتُ** و**سَأَلْتُ** هي الفاعل، أمّا الضمير العائد فيشير إلى الاسم الذي نحدّد المقصود به.\n\n## ٥. تمييز الصيغ وتجنّب الأخطاء\n\nانتبه إلى الفرق بين صيغة المثنّى وصيغة الجمع؛ فالتشابه في الكتابة لا يعني أنّهما متبادلتان.\n\n| الصيغة | دلالتها | مثال |\n| --- | --- | --- |\n| **اللَّذَيْنِ** | مثنّى مذكّر منصوب أو مجرور | رَأَيْتُ الطَّالِبَيْنِ **اللَّذَيْنِ فازا**. |\n| **الَّذينَ** | جمع مذكّر عاقل | رَأَيْتُ الطُّلَّابَ **الَّذينَ فازوا**. |\n\nفي هذين المثالين، الفعل داخل الصلة يصف الأشخاص أنفسهم؛ لذلك نقول **فازا** للاثنين و**فازوا** للجمع.\n\n:::warning\n✗ قابَلْتُ الطَّالِبَيْنِ **اللَّذَانِ** نَجَحا.\n\n✓ قابَلْتُ الطَّالِبَيْنِ **اللَّذَيْنِ** نَجَحا.\n\nالاسم **الطَّالِبَيْنِ** منصوب، فيتبعه الموصول في النصب؛ فالموصول يتبع الاسم قبله في الإعراب، لا الفعل بعده.\n:::\n\n## ٦. خطوات سريعة للاختيار\n\n1. حدّد العدد: مثنّى أم جمع؟\n2. في المثنّى، حدّد الجنس، ثمّ اختر الألف للرفع والياء للنصب والجرّ.\n3. في جمع الأشخاص، استعمل **الَّذينَ** للمذكّر و**اللَّاتي** أو إحدى بديلتيها للمؤنّث.\n4. في جمع غير العاقل، استعمل عادةً **الَّتي**.\n\nتذكّر المقارنة: **الكِتابانِ اللَّذَانِ**، لكن **الكُتُبُ الَّتي**؛ و**الطَّالِبانِ اللَّذَانِ**، لكن **الطُّلَّابُ الَّذينَ**.",[961],{"id":962,"name":963,"level":387,"language":9,"isCompleted":964,"completionPercentage":965,"totalExercises":76,"completedExercises":965},"01a14143-3923-70f3-88ac-9876f7eb270b","وصف النكرة والمعرفة وربط الصلة",false,0,"2026-10-15T20:31:27+00:00","2026-10-16T06:40:27+00:00",[969],{"id":970,"title":971,"vocabularyListWords":972,"isPublished":1015},"01a14143-8fc5-7cc0-93c5-e5cd28892470","الموصول للمثنى والجمع",[973,979,985,991,997,1003,1009],{"id":974,"vocabularyWord":975,"displayOrder":11},"01a14143-8fc5-7d18-93c5-e5cd28ec250c",{"id":976,"word":977,"frequency":11,"level":387,"language":9,"partsOfSpeech":978,"audio":964},"01a14143-74ba-76fc-8710-cf1f6fcc882b","اللذان",[],{"id":980,"vocabularyWord":981,"displayOrder":16},"01a14143-8fc5-7d4c-93c5-e5cd2904c925",{"id":982,"word":983,"frequency":11,"level":387,"language":9,"partsOfSpeech":984,"audio":964},"01a14143-74bd-7768-9eb1-0a565eb83e67","اللتان",[],{"id":986,"vocabularyWord":987,"displayOrder":21},"01a14143-8fc5-7d70-93c5-e5cd29c61c16",{"id":988,"word":989,"frequency":56,"level":387,"language":9,"partsOfSpeech":990,"audio":964},"01a14143-7425-77ce-bd62-4d1fd9b98b78","الذين",[],{"id":992,"vocabularyWord":993,"displayOrder":26},"01a14143-8fc5-7d94-93c5-e5cd2a13b89a",{"id":994,"word":995,"frequency":11,"level":387,"language":9,"partsOfSpeech":996,"audio":964},"01a14143-74eb-7846-b619-1db3e29814b7","اللاتي",[],{"id":998,"vocabularyWord":999,"displayOrder":31},"01a14143-8fc5-7db0-93c5-e5cd2ac9a99b",{"id":1000,"word":1001,"frequency":11,"level":387,"language":9,"partsOfSpeech":1002,"audio":964},"01a14143-74cb-77c5-bd50-35c942802b66","اللائي",[],{"id":1004,"vocabularyWord":1005,"displayOrder":36},"01a14143-8fc5-7dd0-93c5-e5cd2b0d835b",{"id":1006,"word":1007,"frequency":11,"level":387,"language":9,"partsOfSpeech":1008,"audio":964},"01a14143-7418-7633-a4d5-f4d8d13f2b4c","اللواتي",[],{"id":1010,"vocabularyWord":1011,"displayOrder":41},"01a14143-8fc5-7dec-93c5-e5cd2b78ca1a",{"id":1012,"word":1013,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1014,"audio":964},"01a14143-7167-7480-8ef6-d5b3567e81be","التي",[],true,{"name":963,"slug":1017,"language":9},"wasf-an-nakira-wa-al-marifa-b1",[],{"id":962,"name":963,"slug":1017,"language":9,"level":387,"introduction":1020,"lessonCount":21,"totalExercises":76,"objectives":1021,"prerequisites":1025,"lessons":1028},"تتعلم أولًا كيف تصف نكرة بجملة، ومتى تحتاج إلى الموصول مع المعرفة. ثم تختار الموصول المناسب للمثنى والجمع، قبل أن تفحص الضمير الذي يصل الجملة بالاسم المقصود. يتيح هذا الترتيب وصف أشخاص وأشياء بدقة مع الفصل بين إعراب الموصول ودور العائد داخل الصلة.",[1022,1023,1024],"اختيار جملة الصفة أو البناء الموصول بحسب تعريف الاسم.","ضبط الموصول للمثنى والجمع ومطابقة غير العاقل.","تحديد العائد واختيار ضميره وحرف الجر المناسبين.",[1026,1027],"معرفة النكرة والمعرفة والذي والتي.","معرفة ضمائر الرفع والنصب والجر وإعراب المثنى.",[1029,1047,1070],{"id":505,"contentId":1030,"slug":507,"title":506,"level":387,"summary":1031,"order":11,"exercises":1032},"pg_00cc27cb-d37e-480e-8697-60bc2f92a15f","ينشئ صفة جملة بعد النكرة برابط ظاهر أو مستتر، ويقارنها بالوصف الموصول بعد المعرفة.",[1033,1037,1040,1044],{"id":1034,"title":1035,"order":965,"type":1036},"01a14143-55fa-7616-956b-761043e0c646","بناء الصفة الجملة وتحديد رابطها","word_select",{"id":1038,"title":1039,"order":11,"type":1036},"01a14143-5617-7ad6-9c4d-38f0cc6680ff","النكرة والمعرفة ومحل جملة الصفة",{"id":1041,"title":1042,"order":16,"type":1043},"01a14143-562e-7a3c-bee4-95789771c31d","الصفة الجملة: نوع الوصف ورابطه","word_sort",{"id":1045,"title":1046,"order":21,"type":1043},"01a14143-5637-7f4d-a21f-9f825bacf322","الصفة الجملة: التعريف والمحل الإعرابي",{"id":500,"contentId":1048,"slug":502,"title":501,"level":387,"summary":1049,"order":16,"exercises":1050},"pg_1cabfaa5-7f3e-4088-9536-fab3c8796169","يوسع الموصولات إلى المثنى والجمع مع الإعراب ومطابقة غير العاقل والضمير العائد.",[1051,1054,1057,1061,1064,1067],{"id":1052,"title":1053,"order":965,"type":1036},"01a14143-4eee-7237-bba0-c6454983dc6d","اختيار الموصول بحسب العدد والموقع",{"id":1055,"title":1056,"order":11,"type":1036},"01a14143-4f07-7bdd-8b32-eb58ed2805d2","الموصول وصلته في وصف الأشخاص والأشياء",{"id":1058,"title":1059,"order":16,"type":1060},"01a14143-4f20-72fa-9a10-fee1556803ee","تصحيح موصولات المثنى وجمع الأشخاص","find_and_fix",{"id":1062,"title":1063,"order":21,"type":1060},"01a14143-4f29-72b7-8235-47c486d2d890","تصحيح الموصول والعائد في الصلة",{"id":1065,"title":1066,"order":26,"type":1043},"01a14143-4f33-7d0b-82f9-ba9bc0475b23","تصنيف الموصولات بحسب الإعراب والمرجع",{"id":1068,"title":1069,"order":31,"type":1043},"01a14143-4f3a-7669-b407-639c9533ed56","تصنيف الموصول والعائد وإعراب المثنى",{"id":510,"contentId":1071,"slug":512,"title":511,"level":387,"summary":1072,"order":21,"exercises":1073},"pg_52fb7355-114c-4ccf-9f18-9830efd02aa8","يفحص دور العائد داخل الصلة فاعلًا أو مفعولًا أو ضميرًا مجرورًا، ويفصله عن بقية الضمائر.",[1074,1077,1080,1083],{"id":1075,"title":1076,"order":965,"type":1036},"01a14143-41e6-72cd-9b24-07f72d62d0f4","اختيار صورة العائد في مواقف يومية",{"id":1078,"title":1079,"order":11,"type":1036},"01a14143-41fc-7013-b873-c24bffeb9a1b","تمييز العائد ودوره داخل الصلة",{"id":1081,"title":1082,"order":16,"type":1043},"01a14143-420e-7ac5-95c5-4d2ba1e69c3e","تصنيف العائد بحسب صورته ودوره",{"id":1084,"title":1085,"order":21,"type":1043},"01a14143-4214-7093-a5a4-ca028a09e10d","مرجع العائد وتمييزه من الضمائر الأخرى",[1087,1093,1097,1101,1105,1109],{"@id":1088,"@type":1089,"id":1052,"grammarPage":1090,"title":1053,"instructions":1091,"displayOrder":965,"type":1036,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1092},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4eee-7237-bba0-c6454983dc6d","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a14143-3b5c-76cd-bd91-4d6dc57e958e","اختر الموصول المناسب للاسم قبله في الفصحى المعاصرة، مع مراعاة الجنس والعدد والموقع الإعرابي.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_827590d3-4ca3-44c1-acbc-e8c0f68329f4_hero.webp?v=1792096292",{"@id":1094,"@type":1089,"id":1055,"grammarPage":1090,"title":1056,"instructions":1095,"displayOrder":11,"type":1036,"questionCount":66,"blankCount":71,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1096},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4f07-7bdd-8b32-eb58ed2805d2","أكمل الوصف في الفصحى المعاصرة. استعمل المطابقة العادية للأشياء، واجعل الضمير العائد يشير إلى الاسم الذي يصفه الموصول.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_260e4aeb-4dcb-4937-98b5-63bc8216ef63_hero.webp?v=1792096292",{"@id":1098,"@type":1089,"id":1058,"grammarPage":1090,"title":1059,"instructions":1099,"displayOrder":16,"type":1060,"questionCount":46,"blankCount":965,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1100},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4f20-72fa-9a10-fee1556803ee","في كل جملة كلمة خاطئة واحدة. حدّدها، ثم اختر تصحيحها.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3b2f8c53-d21a-4fe6-aabf-6617a407d682_hero.webp?v=1792096292",{"@id":1102,"@type":1089,"id":1062,"grammarPage":1090,"title":1063,"instructions":1103,"displayOrder":21,"type":1060,"questionCount":46,"blankCount":965,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1104},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4f29-72b7-8235-47c486d2d890","اقرأ كل جملة، وحدّد الكلمة الخاطئة، ثم اختر البديل الصحيح.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_32bf9654-0c19-44a8-a6f6-2aced0fdac67_hero.webp?v=1792096292",{"@id":1106,"@type":1089,"id":1065,"grammarPage":1090,"title":1066,"instructions":1107,"displayOrder":26,"type":1043,"questionCount":26,"blankCount":965,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1108},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4f33-7d0b-82f9-ba9bc0475b23","اضغط على البطاقة، ثم على العمود المناسب. صنّف جميع البطاقات وفق المطلوب في كل لوحة.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8e6dc05b-1afe-44b1-9660-6f9b4f5c0c46_hero.webp?v=1792096292",{"@id":1110,"@type":1089,"id":1068,"grammarPage":1090,"title":1069,"instructions":1111,"displayOrder":31,"type":1043,"questionCount":36,"blankCount":965,"isCompleted":964,"ogImageUrl":1112},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a14143-4f3a-7669-b407-639c9533ed56","اضغط على كل بطاقة ثم على فئتها. انتبه إلى الاسم الموصوف والضمير العائد عليه.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_83787902-589e-43ff-9fd4-6b4ebb45f113_hero.webp?v=1792096292",{"id":1052,"grammarPage":1090,"title":1053,"instructions":1091,"seoTitle":1114,"seoDescription":1115,"displayOrder":965,"type":1036,"questions":1116,"ogImageUrl":1092},"الموصولات مع المثنى والجمع: اختيار الصيغة","تدرّب على الموصولات مع المثنى والجمع بأسئلة اختيار لملء الفراغات في جمل عن العمل والزيارات والأنشطة اليومية، مع مراعاة الجنس والعدد والموقع الإعرابي.",[1117],{"id":1118,"sentenceTemplate":1119,"displayOrder":965,"explanation":1120,"exampleSentence":1121,"blanks":1122},"01a14143-4eee-748b-bba0-c6454ce25bcd","وصل الممرضان __1__ يعملان في قسم الأطفال.","الممرضان مثنى مذكر مرفوع لأنه فاعل؛ لذلك يتبعه اللذان بالألف. اللذين للنصب والجر، والذين للجمع.","عاد السائقان اللذان نقلا الأثاث.",[1123],{"id":1124,"blankNumber":11,"options":1125},"01a14143-4eee-743b-bba0-c6454c156a6d",[1126,1129,1131],{"id":1127,"optionText":1128,"isCorrect":964,"displayOrder":965},"01a14143-4eee-739b-bba0-c64549d978bf","اللذين",{"id":1130,"optionText":977,"isCorrect":1015,"displayOrder":11},"01a14143-4eee-73e7-bba0-c6454a93333f",{"id":1132,"optionText":989,"isCorrect":964,"displayOrder":16},"01a14143-4eee-7417-bba0-c6454b9006fa",{"html":1134,"toc":1135},"\u003Cp>تستخدم \u003Cstrong>اللَّذَانِ واللَّتَانِ والَّذينَ واللَّاتي\u003C\u002Fstrong> لربط شخصين أو أشياء أو مجموعات بمعلومات توضّح المقصود بها. ستتعلّم اختيار الموصول بحسب الجنس والعدد، وتغيير صيغة المثنّى بحسب موقعها، واستعمال \u003Cstrong>الَّتي\u003C\u002Fstrong> مع جمع غير العاقل.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>١. اختيار الموصول المناسب\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>يأتي الاسم الموصول بعد الاسم المعرفة ليحدّد المقصود به. وتسمّى الجملة التي تأتي بعده \u003Cstrong>صلة الموصول\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>حَضَرَ الطَّالِبانِ \u003Cstrong>اللَّذَانِ يَدْرُسانِ مَعِي\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>وَصَلَتِ الطَّالِباتُ \u003Cstrong>اللَّاتي يُشارِكْنَ فِي الرِّحْلَةِ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>في المثال الأوّل، نحدّد طالبين، وفي الثاني نحدّد مجموعة من الطالبات. لذلك يتغيّر الموصول بحسب الاسم الذي يصفه.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>أمّا إذا كان الاسم نكرة، فتأتي الجملة التي تصفه بلا اسم موصول. قارن:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>حَضَرَ طالِبانِ يَدْرُسانِ مَعِي\u003C\u002Fstrong>: الاسم نكرة، والجملة بعده تصفه مباشرةً.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>حَضَرَ الطَّالِبانِ اللَّذَانِ يَدْرُسانِ مَعِي\u003C\u002Fstrong>: الاسم معرفة، فنستعمل الموصول لربطه بالجملة التي تحدّد المقصود به.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>٢. صيغ المثنّى والجمع\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>الاسم المقصود\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>الموصول في الرفع\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>الموصول في النصب والجرّ\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>مثنّى مذكّر\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّذَانِ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّذَيْنِ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>مثنّى مؤنّث\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّتَانِ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّتَيْنِ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>جمع مذكّر عاقل\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>الَّذينَ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>الَّذينَ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>جمع مؤنّث عاقل\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّاتي، اللَّائي، اللَّواتي\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّاتي، اللَّائي، اللَّواتي\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>جمع غير عاقل، مذكّر أو مؤنّث\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>الَّتي\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>الَّتي\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>الصيغ \u003Cstrong>اللَّاتي واللَّائي واللَّواتي\u003C\u002Fstrong> فصيحة، ويمكن استعمال أيٍّ منها في الأمثلة التي تصف جمع المؤنّث العاقل. سنستعمل \u003Cstrong>اللَّاتي\u003C\u002Fstrong> في بقية الأمثلة.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>يُعرب موصول المثنّى إعراب المثنّى: يُرفع بالألف، ويُنصب ويُجرّ بالياء. أمّا موصولات الجمع في الجدول فهي مبنيّة؛ أي إنّ صورتها لا تتغيّر بتغيّر موقعها الإعرابيّ.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>٣. متى تختار الألف أو الياء في المثنّى؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>عندما يأتي الموصول وصفًا لاسم قبله، يتبعه في الرفع أو النصب أو الجرّ. انظر إلى موقع ذلك الاسم، لا إلى الفعل الذي يأتي داخل الصلة.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>الموقع\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>المذكّر\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>المؤنّث\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>الرفع: الاسم فاعل\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>حَضَرَ الطَّالِبانِ \u003Cstrong>اللَّذَانِ نَجَحا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>حَضَرَتِ الطَّالِبَتانِ \u003Cstrong>اللَّتَانِ نَجَحَتا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>النصب: الاسم مفعول به\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قابَلْتُ الطَّالِبَيْنِ \u003Cstrong>اللَّذَيْنِ نَجَحا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>قابَلْتُ الطَّالِبَتَيْنِ \u003Cstrong>اللَّتَيْنِ نَجَحَتا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>الجرّ: الاسم بعد حرف جرّ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>سَلَّمْتُ عَلَى الطَّالِبَيْنِ \u003Cstrong>اللَّذَيْنِ نَجَحا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>سَلَّمْتُ عَلَى الطَّالِبَتَيْنِ \u003Cstrong>اللَّتَيْنِ نَجَحَتا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>للاختيار بين \u003Cstrong>اللَّذَانِ\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>اللَّذَيْنِ\u003C\u002Fstrong>، لاحظ نهاية الاسم قبلهما: \u003Cstrong>الطَّالِبانِ اللَّذَانِ\u003C\u002Fstrong>، و\u003Cstrong>الطَّالِبَيْنِ اللَّذَيْنِ\u003C\u002Fstrong>. وينطبق ذلك على \u003Cstrong>الطَّالِبَتانِ اللَّتَانِ\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>الطَّالِبَتَيْنِ اللَّتَيْنِ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>٤. جمع الأشخاص وجمع غير العاقل\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>مع جمع الأشخاص، اختر الموصول بحسب الجنس:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>جمع المذكّر: \u003Cstrong>الطُّلَّابُ الَّذينَ يَدْرُسونَ هُنا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>جمع المؤنّث: \u003Cstrong>الطَّالِباتُ اللَّاتي يَدْرُسْنَ هُنا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>أمّا جمع غير العاقل، مثل الكتب والسيّارات، فيُعامل عادةً معاملة المفرد المؤنّث، ونستعمل معه \u003Cstrong>الَّتي\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>أَيْنَ الكُتُبُ \u003Cstrong>الَّتي كانَتْ عَلَى المَكْتَبِ\u003C\u002Fstrong>؟\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>هٰذِهِ السَّيَّاراتُ \u003Cstrong>الَّتي وَصَلَتْ أَمْسِ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>هذا الحكم يخصّ الجمع، فلا تنقله إلى المثنّى:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>الكِتابانِ اللَّذَانِ عَلَى المَكْتَبِ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>السَّيَّارَتانِ اللَّتَانِ وَصَلَتا أَمْسِ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>في الوصف العاديّ للأشياء في الفصحى المعاصرة، استعمل \u003Cstrong>الَّتي\u003C\u002Fstrong> مع جمع غير العاقل. قد تقرأ مطابقةً بالجمع في استعمالات أدبيّة، لكنّها ليست النمط الذي نركّز عليه هنا.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch3 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.1\u003C\u002Fspan>الضمير العائد داخل الصلة\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>تحتوي صلة الموصول على ضمير يعود على الموصول، ويُسمّى \u003Cstrong>العائد\u003C\u002Fstrong>. وقد يكون مفعولًا به أو مجرورًا، ويطابق الموصول في العدد والجنس:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>هٰذِهِ الكُتُبُ الَّتي قَرَأْتُها\u003C\u002Fstrong>: الضمير \u003Cstrong>ها\u003C\u002Fstrong> مفعول به، وهو مفرد مؤنّث مع جمع غير العاقل في هذا النمط.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>حَضَرَ الطَّالِبانِ اللَّذَانِ تَحَدَّثْتُ مَعَهُما\u003C\u002Fstrong>: الضمير \u003Cstrong>هما\u003C\u002Fstrong> يعود على الطالبين، وهو في محلّ جرّ بالإضافة إلى \u003Cstrong>مَعَ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>وَصَلَتِ الطَّالِباتُ اللَّاتي سَأَلْتُهُنَّ\u003C\u002Fstrong>: الضمير \u003Cstrong>هُنَّ\u003C\u002Fstrong> مفعول به، وهو لجمع المؤنّث.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>في هذه الأمثلة، التاء في \u003Cstrong>قَرَأْتُ\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>تَحَدَّثْتُ\u003C\u002Fstrong> و\u003Cstrong>سَأَلْتُ\u003C\u002Fstrong> هي الفاعل، أمّا الضمير العائد فيشير إلى الاسم الذي نحدّد المقصود به.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>٥. تمييز الصيغ وتجنّب الأخطاء\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>انتبه إلى الفرق بين صيغة المثنّى وصيغة الجمع؛ فالتشابه في الكتابة لا يعني أنّهما متبادلتان.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>الصيغة\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>دلالتها\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>مثال\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>اللَّذَيْنِ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>مثنّى مذكّر منصوب أو مجرور\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>رَأَيْتُ الطَّالِبَيْنِ \u003Cstrong>اللَّذَيْنِ فازا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>الَّذينَ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>جمع مذكّر عاقل\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>رَأَيْتُ الطُّلَّابَ \u003Cstrong>الَّذينَ فازوا\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>في هذين المثالين، الفعل داخل الصلة يصف الأشخاص أنفسهم؛ لذلك نقول \u003Cstrong>فازا\u003C\u002Fstrong> للاثنين و\u003Cstrong>فازوا\u003C\u002Fstrong> للجمع.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>✗ قابَلْتُ الطَّالِبَيْنِ \u003Cstrong>اللَّذَانِ\u003C\u002Fstrong> نَجَحا.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ قابَلْتُ الطَّالِبَيْنِ \u003Cstrong>اللَّذَيْنِ\u003C\u002Fstrong> نَجَحا.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>الاسم \u003Cstrong>الطَّالِبَيْنِ\u003C\u002Fstrong> منصوب، فيتبعه الموصول في النصب؛ فالموصول يتبع الاسم قبله في الإعراب، لا الفعل بعده.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-7\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>٦. خطوات سريعة للاختيار\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>حدّد العدد: مثنّى أم جمع؟\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>في المثنّى، حدّد الجنس، ثمّ اختر الألف للرفع والياء للنصب والجرّ.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>في جمع الأشخاص، استعمل \u003Cstrong>الَّذينَ\u003C\u002Fstrong> للمذكّر و\u003Cstrong>اللَّاتي\u003C\u002Fstrong> أو إحدى بديلتيها للمؤنّث.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>في جمع غير العاقل، استعمل عادةً \u003Cstrong>الَّتي\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>تذكّر المقارنة: \u003Cstrong>الكِتابانِ اللَّذَانِ\u003C\u002Fstrong>، لكن \u003Cstrong>الكُتُبُ الَّتي\u003C\u002Fstrong>؛ و\u003Cstrong>الطَّالِبانِ اللَّذَانِ\u003C\u002Fstrong>، لكن \u003Cstrong>الطُّلَّابُ الَّذينَ\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[1136,1140,1144,1148,1152,1156,1160],{"id":1137,"text":1138,"depth":16,"number":1139},"section","١. اختيار الموصول المناسب","1",{"id":1141,"text":1142,"depth":16,"number":1143},"section-2","٢. صيغ المثنّى والجمع","2",{"id":1145,"text":1146,"depth":16,"number":1147},"section-3","٣. متى تختار الألف أو الياء في المثنّى؟","3",{"id":1149,"text":1150,"depth":16,"number":1151},"section-4","٤. جمع الأشخاص وجمع غير العاقل","4",{"id":1153,"text":1154,"depth":21,"number":1155},"section-5","الضمير العائد داخل الصلة","4.1",{"id":1157,"text":1158,"depth":16,"number":1159},"section-6","٥. تمييز الصيغ وتجنّب الأخطاء","5",{"id":1161,"text":1162,"depth":16,"number":1163},"section-7","٦. خطوات سريعة للاختيار","6"]