[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-el-logies-prothetikes-ekfraseis":3,"grammar-exercises-by-page-01a12b61-8a92-7b07-9829-f6cd64a39350":112,"exercise-list-path-el-none":136},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":111},"01a12b61-8a92-7b07-9829-f6cd64a39350","Λόγιες προθετικές εκφράσεις και εναλλαγή πτώσης","logies-prothetikes-ekfraseis","Λόγιες προθετικές εκφράσεις στη σύγχρονη ελληνική: εναλλαγή γενικής και αιτιατικής, σημασιολογικές διαφορές, παγιωμένοι τύποι και επιλογές ύφους.","Οι λόγιες προθετικές εκφράσεις παραμένουν ζωντανές στον διοικητικό, νομικό, επιστημονικό και δημοσιογραφικό λόγο. Η επιλογή πτώσης μπορεί να αλλάζει τη σημασία, ενώ ορισμένες εκφράσεις διατηρούν παγιωμένους παλαιότερους τύπους. Το ζητούμενο είναι να διακρίνουμε τις διαφορετικές συντάξεις και να επιλέγουμε ύφος κατάλληλο για το κείμενο.\n\n## 1. Η πτώση ως δείκτης σημασίας\n\nΣτις λόγιες προθέσεις δεν αντιστοιχεί πάντοτε μία μοναδική πτώση. Η ίδια πρόθεση μπορεί να συντάσσεται διαφορετικά, ανάλογα με τη σχέση που δηλώνει. Επομένως, η εναλλαγή γενικής και αιτιατικής δεν αποτελεί απλώς επιλογή πιο επίσημου ή πιο καθημερινού ύφους.\n\n:::example\n- Κατατέθηκε προσφυγή **κατά της απόφασης**. → Η απόφαση αμφισβητείται.\n- **Κατά την απόφαση** του δικαστηρίου, η εταιρεία οφείλει αποζημίωση. → Η απόφαση αποτελεί τη βάση της πληροφορίας.\n:::\n\nΣτο πρώτο παράδειγμα, το **κατά + γενική** δηλώνει εναντίωση. Στο δεύτερο, το **κατά + αιτιατική** σημαίνει «σύμφωνα με». Η αλλαγή πτώσης αλλάζει τη σχέση με την απόφαση, όχι απλώς τον βαθμό επισημότητας.\n\n## 2. Βασικές αντιθέσεις γενικής και αιτιατικής\n\nΟ πίνακας παρουσιάζει επιλεγμένες σύγχρονες χρήσεις, όχι όλες τις ιστορικές σημασίες των προθέσεων.\n\n| Πρόθεση και πτώση | Σχέση που δηλώνεται | Παράδειγμα |\n| --- | --- | --- |\n| **κατά + γενική** | Εναντίωση | Η ένωση τάχθηκε **κατά της πρότασης**. |\n| **κατά + αιτιατική** | Συμφωνία με πηγή ή κανόνα | **Κατά τον κανονισμό**, απαιτείται γραπτή αίτηση. |\n| **υπό + γενική** | Ποιητικό αίτιο σε επίσημη παθητική σύνταξη | Η αίτηση υπογράφεται **υπό του ενδιαφερομένου**. |\n| **υπό + αιτιατική** | Όροι, συνθήκες ή κατάσταση | Η άδεια χορηγείται **υπό ορισμένες προϋποθέσεις**. |\n| **επί + γενική** | Περίοδος άσκησης εξουσίας ή αξιώματος | Το έργο ολοκληρώθηκε **επί προεδρίας Παπαδοπούλου**. |\n| **επί + αιτιατική** | Χρονική διάρκεια | Οι συνομιλίες συνεχίστηκαν **επί τρεις ημέρες**. |\n\nΤο **ποιητικό αίτιο** δηλώνει εδώ ποιος πραγματοποιεί την ενέργεια: ο ενδιαφερόμενος υπογράφει την αίτηση. Η σύνταξη **υπό του ενδιαφερομένου** έχει έντονα διοικητικό χαρακτήρα· το **από τον ενδιαφερόμενο** είναι συνήθως φυσικότερο σε ουδέτερο σύγχρονο λόγο.\n\n:::note\nΔεν υπάρχει γενικός κανόνας «γενική για επίσημο ύφος, αιτιατική για απλό ύφος». Και οι δύο πτώσεις μπορούν να εμφανίζονται σε λόγιο περιβάλλον, με διαφορετική λειτουργία.\n:::\n\n## 3. Η ολόκληρη έκφραση καθορίζει την ερμηνεία\n\nΗ πτώση είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να αναγνωρίσουμε τη σημασία. Χρειάζεται να εξετάζουμε και τις λέξεις που ακολουθούν.\n\n- **Κατά τη συνεδρίαση**: χρόνος, δηλαδή «στη διάρκεια της συνεδρίασης».\n- **Κατά την εκτίμησή μας**: οπτική ή πηγή κρίσης, δηλαδή «σύμφωνα με την εκτίμησή μας».\n- **Υπό εξέταση**: κατάσταση, δηλαδή «εξετάζεται ακόμη».\n- **Υπό την εποπτεία της επιτροπής**: σχέση εποπτείας.\n- **Επί του θέματος**: αναφορά σε θέμα, δηλαδή «για το συγκεκριμένο θέμα».\n\nΆρα το **κατά + αιτιατική** δεν σημαίνει πάντοτε «σύμφωνα με», ούτε το **επί + γενική** δηλώνει πάντοτε ιστορική περίοδο.\n\n:::example\n**Το ζήτημα παραμένει υπό εξέταση.**\n\nΔεν έχει ολοκληρωθεί η εξέτασή του.\n\n**Η επιτροπή θα τοποθετηθεί επί του ζητήματος αύριο.**\n\nΗ επιτροπή θα εκφράσει τη θέση της για το ζήτημα.\n:::\n\nΟι εκφράσεις αυτές είναι λειτουργικές στον επίσημο λόγο. Σε μια καθημερινή συζήτηση, τα «το εξετάζουμε ακόμη» και «θα μιλήσουμε γι’ αυτό αύριο» είναι συνήθως πιο άμεσα.\n\n## 4. Παγιωμένοι τύποι και εσωτερική δομή\n\nΟρισμένες λόγιες εκφράσεις περιέχουν κατάλοιπα της δοτικής. Η δοτική δεν αποτελεί παραγωγική πτώση της Κοινής Νέας Ελληνικής: οι συγκεκριμένοι τύποι διατηρούνται μέσα σε καθιερωμένες εκφράσεις.\n\n| Έκφραση | Σύγχρονη σημασία | Παράδειγμα |\n| --- | --- | --- |\n| **εν όψει + γενική** | Ενόψει ενός αναμενόμενου γεγονότος, με προσανατολισμό σε αυτό | Λαμβάνονται μέτρα **εν όψει των εξετάσεων**. |\n| **εν αγνοία + γενική** | Χωρίς να γνωρίζει κάποιος | Η αλλαγή έγινε **εν αγνοία της διευθύντριας**. |\n| **εν γνώσει + γενική** | Με κάποιον να γνωρίζει | Η αλλαγή έγινε **εν γνώσει της διευθύντριας**. |\n\nΣτο **εν αγνοία της διευθύντριας**, το **αγνοία** είναι παγιωμένος παλαιότερος τύπος, ενώ το **της διευθύντριας** είναι γενική. Δεν σχηματίζουμε ελεύθερα ανάλογες εκφράσεις με οποιοδήποτε ουσιαστικό.\n\nΧρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε τα επίπεδα σύνταξης:\n\n**υπό την εποπτεία της επιτροπής**\n\n- Η πρόθεση **υπό** συντάσσεται εδώ με την αιτιατική **την εποπτεία**.\n- Η γενική **της επιτροπής** εξαρτάται από το ουσιαστικό **εποπτεία**, όχι απευθείας από την πρόθεση.\n\n:::tip\nΓια να αναγνωρίσεις την πτώση που ακολουθεί την πρόθεση, εντόπισε πρώτα τον πυρήνα της ονοματικής φράσης. Μια γενική στο τέλος δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η έκφραση είναι «πρόθεση + γενική».\n:::\n\n## 5. Ακρίβεια χωρίς περιττό αρχαϊσμό\n\nΗ αντικατάσταση μιας λόγιας έκφρασης πρέπει να διατηρεί τη σημασία της, όχι μόνο να απλοποιεί τη μορφή της.\n\n| Λόγια διατύπωση | Πιο ουδέτερη διατύπωση |\n| --- | --- |\n| Η αίτηση υπογράφεται **υπό του ενδιαφερομένου**. | Η αίτηση υπογράφεται **από τον ενδιαφερόμενο**. |\n| Η πρόταση εγκρίθηκε **υπό τον όρο ότι** θα μειωθεί το κόστος. | Η πρόταση εγκρίθηκε **με την προϋπόθεση ότι** θα μειωθεί το κόστος. |\n| Διατυπώθηκαν παρατηρήσεις **επί του σχεδίου**. | Διατυπώθηκαν παρατηρήσεις **για το σχέδιο**. |\n\nΔεν είναι όλες οι λόγιες εκφράσεις εξίσου αρχαϊκές. Τα **υπό εξέταση** και **εν όψει των εξετάσεων** είναι καθιερωμένα στον σύγχρονο δημόσιο λόγο, ενώ το **υπό του ενδιαφερομένου** παραπέμπει εντονότερα σε τυπικό διοικητικό ύφος.\n\n:::warning\nΜην αλλάζεις μηχανικά την πτώση για να κάνεις μια φράση πιο επίσημη.\n\n**Κατά της πρότασης** σημαίνει «εναντίον της πρότασης».\n\n**Κατά την πρόταση του εισηγητή** μπορεί να σημαίνει «σύμφωνα με την πρόταση του εισηγητή».\n\nΚαι οι δύο συντάξεις είναι γραμματικές, αλλά δεν είναι νοηματικά ισοδύναμες.\n:::\n\n## 6. Έλεγχος πριν από την τελική διατύπωση\n\n1. **Προσδιόρισε τη σχέση:** εναντίωση, πηγή, ποιητικό αίτιο, συνθήκη, χρόνος ή θέμα;\n2. **Διάλεξε τη συγκεκριμένη σύνταξη:** μην αποδίδεις μία μόνο πτώση σε κάθε λόγια πρόθεση.\n3. **Αναγνώρισε την εσωτερική δομή:** ξεχώρισε το συμπλήρωμα της πρόθεσης από μια γενική που εξαρτάται από ουσιαστικό.\n4. **Έλεγξε αν η έκφραση είναι παγιωμένη:** οι τύποι όπως **εν γνώσει** δεν αποτελούν πρότυπα ελεύθερου σχηματισμού.\n5. **Προσάρμοσε το ύφος:** κράτησε τη λόγια έκφραση όταν εξυπηρετεί την ακρίβεια και το είδος του κειμένου, όχι απλώς για να ακούγεται επισημότερο.","el","C2",201,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a12b61-87de-7706-b62c-3425b7c65244",false,0,3,"2026-10-11T14:32:55+00:00","2026-10-12T17:41:45+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":72},"01a12b61-ee15-7927-8a1a-4c1af9bbc607",[24,33,40,46,54,62,74,84,91,98,104],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":32},"01a12b61-ee15-7987-8a1a-4c1afa63a0fb",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":15},"01a12b61-cfd2-74b8-a8fa-e46d59a3ebe9","κατά",10,"A2",[],1,{"id":34,"vocabularyWord":35,"displayOrder":39},"01a12b61-ee15-79bb-8a1a-4c1afabc4d88",{"id":36,"word":37,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":38,"audio":15},"01a12b61-d0fa-786f-ad40-90a16fadcbb8","υπό",[],2,{"id":41,"vocabularyWord":42,"displayOrder":17},"01a12b61-ee15-79e3-8a1a-4c1afb752025",{"id":43,"word":44,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":45,"audio":15},"01a12b61-cf6b-7dda-b560-b0f11872da85","επί",[],{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":53},"01a12b61-ee15-79ff-8a1a-4c1afc55e21b",{"id":49,"word":50,"frequency":39,"level":51,"language":9,"partsOfSpeech":52,"audio":15},"01a12b61-d0f8-786e-9dfc-b64b99191506","υπό εξέταση","B2",[],4,{"id":55,"vocabularyWord":56,"displayOrder":61},"01a12b61-ee15-7a1f-8a1a-4c1afc60eb10",{"id":57,"word":58,"frequency":32,"level":59,"language":9,"partsOfSpeech":60,"audio":15},"01a12b61-d0f9-786a-be15-a90dac0ef1cb","υπό την εποπτεία","C1",[],5,{"id":63,"vocabularyWord":64,"displayOrder":73},"01a12b61-ee15-7a3b-8a1a-4c1afd49a601",{"id":65,"word":66,"frequency":32,"level":59,"language":9,"partsOfSpeech":67,"audio":15},"01a12b61-cd56-7158-8c34-c1159094751d","επί του θέματος",[68],{"id":69,"partOfSpeech":70,"definition":71,"isPrimary":72,"meaningOrder":32},"01a12b61-cd7c-7a78-9db9-43fee9ee482b","PHRASE","",true,6,{"id":75,"vocabularyWord":76,"displayOrder":83},"01a12b61-ee15-7a53-8a1a-4c1afdd51908",{"id":77,"word":78,"frequency":39,"level":51,"language":9,"partsOfSpeech":79,"audio":15},"01a12b61-cea0-7e64-891a-cac823486d8c","υπό τον όρο ότι",[80],{"id":81,"partOfSpeech":82,"definition":71,"isPrimary":72,"meaningOrder":32},"01a12b61-cee7-7cd4-8c6a-210053935195","CONJUNCTION",7,{"id":85,"vocabularyWord":86,"displayOrder":90},"01a12b61-ee15-7a6f-8a1a-4c1afe503958",{"id":87,"word":88,"frequency":39,"level":51,"language":9,"partsOfSpeech":89,"audio":15},"01a12b61-d034-71a6-ae62-bffb3e9ca0bb","με την προϋπόθεση ότι",[],8,{"id":92,"vocabularyWord":93,"displayOrder":97},"01a12b61-ee15-7a8b-8a1a-4c1aff2a5175",{"id":94,"word":95,"frequency":32,"level":59,"language":9,"partsOfSpeech":96,"audio":15},"01a12b61-cf5e-7d3f-be68-3b0b46babf90","εν όψει",[],9,{"id":99,"vocabularyWord":100,"displayOrder":29},"01a12b61-ee15-7aa7-8a1a-4c1b00230310",{"id":101,"word":102,"frequency":32,"level":59,"language":9,"partsOfSpeech":103,"audio":15},"01a12b61-cf57-7002-b605-f612d121ad77","εν αγνοία",[],{"id":105,"vocabularyWord":106,"displayOrder":110},"01a12b61-ee15-7abf-8a1a-4c1b010ef444",{"id":107,"word":108,"frequency":32,"level":59,"language":9,"partsOfSpeech":109,"audio":15},"01a12b61-cf58-7af6-bdb4-496aded4c2fe","εν γνώσει",[],11,[],[113,123,129],{"@id":114,"@type":115,"id":116,"grammarPage":117,"title":118,"instructions":119,"displayOrder":16,"type":120,"questionCount":121,"blankCount":121,"isCompleted":15,"ogImageUrl":122},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-aa12-7d9e-863a-afb77510d867","GrammarExercise","01a12b61-aa12-7d9e-863a-afb77510d867","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a12b61-8a92-7b07-9829-f6cd64a39350","Πτώση, σημασία και επίσημος λόγος","Επίλεξε τη διατύπωση που αποδίδει τη σχέση που δηλώνεται στο κείμενο, όχι απλώς μια γραμματικά σωστή φράση.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2fb8f546-4a83-44a2-bd9f-6856e2505190_hero.webp?v=1791729183",{"@id":124,"@type":115,"id":125,"grammarPage":117,"title":126,"instructions":127,"displayOrder":32,"type":120,"questionCount":121,"blankCount":121,"isCompleted":15,"ogImageUrl":128},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-aa26-7e6d-b1de-f09408144b38","01a12b61-aa26-7e6d-b1de-f09408144b38","Παγιωμένες εκφράσεις και ακριβής αναδιατύπωση","Συμπλήρωσε τα κενά προσέχοντας τους παγιωμένους τύπους, την εσωτερική δομή και τη διατήρηση της σημασίας κατά την αναδιατύπωση.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_788b07ee-7aa9-4dfb-b84d-fe3c71520e1a_hero.webp?v=1791729183",{"@id":130,"@type":115,"id":131,"grammarPage":117,"title":132,"instructions":133,"displayOrder":39,"type":134,"questionCount":121,"blankCount":121,"isCompleted":15,"ogImageUrl":135},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-aa3d-732a-84bf-563c199b046c","01a12b61-aa3d-732a-84bf-563c199b046c","Σύνθεση λόγιων προθετικών εκφράσεων","Βάλε τις κάρτες στη σωστή σειρά και σχημάτισε πρόταση. Υπάρχει μία περιττή λέξη σε κάθε ερώτηση. Πρόσεξε την πτώση και την εσωτερική δομή των εκφράσεων.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_cdb2852f-b9d9-48c2-8527-24d5c569b77d_hero.webp?v=1791729183",null]