[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-el-opoios-oti-kai-osos":3,"grammar-exercises-by-page-01a12b61-8b78-7434-b738-79bb2736c0c1":68,"exercise-list-path-el-none":97},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":67},"01a12b61-8b78-7434-b738-79bb2736c0c1","Όποιος, ό,τι και όσος: ελεύθερες αναφορικές","opoios-oti-kai-osos","Οι ελεύθερες αναφορικές με όποιος, ό,τι και όσος: σημασία, κλίση, επιλογή πτώσης, συμφωνία και χρήση με να, με παραδείγματα και διάκριση ό,τι και ότι.","Οι **ελεύθερες αναφορικές προτάσεις** με **όποιος, ό,τι και όσος** δηλώνουν πρόσωπα, πράγματα ή ποσότητες χωρίς να χρειάζεται να τα έχουμε ονομάσει προηγουμένως. Για να τις χρησιμοποιούμε σωστά, προσέχουμε τη σημασία, την πτώση και τη συμφωνία, καθώς και τη διαφορά ανάμεσα στο **ό,τι** και στο **ότι**.\n\n## 1. Τι σημαίνει «ελεύθερη αναφορική»\n\nΣτην πρόταση «Πάρε το βιβλίο που θέλεις», το **που θέλεις** αναφέρεται στο ουσιαστικό **βιβλίο**. Στην πρόταση «Πάρε **ό,τι θέλεις**», δεν υπάρχει τέτοιο ουσιαστικό πριν από την αναφορική πρόταση. Η πρόταση **ό,τι θέλεις** σημαίνει «οτιδήποτε θέλεις» και λειτουργεί ολόκληρη ως αντικείμενο του **πάρε**.\n\nΟι τρεις βασικές επιλογές είναι:\n\n- **Όποιος, όποια, όποιο**: πρόσωπο ή επιλογή από ένα σύνολο.\n- **Ό,τι**: πράγμα, πράξη ή περιεχόμενο, χωρίς να ονομάζουμε συγκεκριμένο ουσιαστικό.\n- **Όσος, όση, όσο**: ποσότητα ή αριθμός.\n\n:::example\n**Όποιος ενδιαφέρεται** μπορεί να δηλώσει συμμετοχή. → Κάθε πρόσωπο που ενδιαφέρεται.\n\nΘα κάνω **ό,τι μπορώ**. → Οτιδήποτε μπορώ να κάνω.\n\nΠάρε **όσα χρειάζεσαι**. → Πάρε την ποσότητα ή τον αριθμό που χρειάζεσαι.\n:::\n\n## 2. Όποιος και όσος: κλίση και συμφωνία\n\nΤα **όποιος** και **όσος** κλίνονται σε γένος, αριθμό και πτώση. Στον πίνακα, οι τύποι δίνονται με τη σειρά **αρσενικό – θηλυκό – ουδέτερο**.\n\n| Αριθμός και πτώση | Όποιος | Όσος |\n| --- | --- | --- |\n| Ενικός, ονομαστική | όποιος – όποια – όποιο | όσος – όση – όσο |\n| Ενικός, γενική | όποιου – όποιας – όποιου | όσου – όσης – όσου |\n| Ενικός, αιτιατική | όποιον – όποια – όποιο | όσο(ν) – όση – όσο |\n| Πληθυντικός, ονομαστική | όποιοι – όποιες – όποια | όσοι – όσες – όσα |\n| Πληθυντικός, γενική | όποιων – όποιων – όποιων | όσων – όσων – όσων |\n| Πληθυντικός, αιτιατική | όποιους – όποιες – όποια | όσους – όσες – όσα |\n\nΣτην αιτιατική ενικού του αρσενικού χρησιμοποιούνται οι τύποι **όσο** και **όσον**: «Πάρε **όσο χρόνο** θέλεις». Το **ν** εδώ παρουσιάζει ποικιλία στη χρήση· δεν εφαρμόζουμε μηχανικά τους κανόνες για το τελικό ν των άρθρων.\n\nΜπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή μαζί με ουσιαστικό. Όταν συνοδεύουν ουσιαστικό, συμφωνούν μαζί του σε γένος, αριθμό και πτώση. Δεν βάζουμε οριστικό άρθρο ανάμεσα στην αναφορική αντωνυμία και στο ουσιαστικό.\n\n:::example\nΔιάλεξε **όποιο βιβλίο** θέλεις. → Η επιλογή είναι ελεύθερη.\n\nΠάρε **όσα βιβλία** χρειάζεσαι. → Μας ενδιαφέρει ο αριθμός τους.\n\nΒάλε **όση ζάχαρη** θέλεις. → Μας ενδιαφέρει η ποσότητα.\n\n**Όσοι τελείωσαν** μπορούν να φύγουν. → Όλα τα πρόσωπα που τελείωσαν.\n:::\n\nΣτο τελευταίο παράδειγμα, το **όσοι** δεν συνοδεύει ουσιαστικό και δηλώνει πρόσωπα. Το ρήμα **τελείωσαν** είναι στον πληθυντικό, όπως το υποκείμενό του.\n\n## 3. Πώς επιλέγουμε την πτώση\n\nΕξετάζουμε τη δουλειά που κάνει η αντωνυμία μέσα στην αναφορική πρόταση, αλλά και αν προηγείται πρόθεση που καθορίζει την πτώση της.\n\n| Τι καθορίζει την πτώση | Παράδειγμα | Εξήγηση |\n| --- | --- | --- |\n| Υποκείμενο | **Όποιος θέλει** μπορεί να έρθει. | Ποιος θέλει; → όποιος |\n| Άμεσο αντικείμενο | Κάλεσε **όποιον θέλεις**. | Ποιον θέλεις να καλέσεις; → όποιον |\n| Συμπλήρωμα πρόθεσης | Θα μιλήσω **με όποιον έρθει πρώτος**. | Το με συντάσσεται με αιτιατική. |\n\nΣτο τρίτο παράδειγμα υπάρχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα: η πρόθεση **με**, έξω από την αναφορική πρόταση, καθορίζει τον τύπο **όποιον**, παρόλο που το ίδιο πρόσωπο είναι το υποκείμενο του **έρθει**. Επομένως, δεν αρκεί πάντα να κοιτάζουμε μόνο το ρήμα της αναφορικής.\n\n:::tip\nΈλεγξε πρώτα αν υπάρχει πρόθεση, όπως **με, σε, για**. Έπειτα εξέτασε τον ρόλο της αντωνυμίας μέσα στην αναφορική πρόταση.\n:::\n\n## 4. Ό,τι: άκλιτο και με υποδιαστολή\n\nΤο **ό,τι** είναι άκλιτο: δεν αλλάζει ανάλογα με την πτώση ή τον αριθμό. Δηλώνει «οτιδήποτε» ή «αυτό που».\n\n:::example\n**Ό,τι είπες** ήταν σωστό. → Ολόκληρη η αναφορική πρόταση είναι υποκείμενο του **ήταν**.\n\nΘυμάμαι **ό,τι είπες**. → Ολόκληρη η αναφορική πρόταση είναι αντικείμενο του **θυμάμαι**.\n:::\n\nΤο **ό,τι** και το **ότι** ακούγονται ίδια, αλλά έχουν διαφορετική λειτουργία και γραφή.\n\n- **Ξέρω ό,τι ξέρεις.** → Ξέρω όλα αυτά που ξέρεις.\n- **Ξέρω ότι είσαι εδώ.** → Γνωρίζω το γεγονός πως είσαι εδώ.\n\n:::warning\nΓράφουμε **ό,τι** με υποδιαστολή όταν σημαίνει **οτιδήποτε** ή **αυτό που**. Γράφουμε **ότι** χωρίς υποδιαστολή όταν εισάγει το περιεχόμενο μιας δήλωσης, σκέψης ή γνώσης.\n\nΠριν από ουσιαστικό, το **όποιος, όποια, όποιο** είναι μια ασφαλής επιλογή: **όποιο βιβλίο θέλεις**. Χρησιμοποιείται όμως και το άκλιτο **ό,τι** με ουσιαστικό, όπως στα **ό,τι ώρα θέλεις** και **ό,τι βιβλίο κι αν διαβάσεις**· αυτές οι χρήσεις δεν είναι λάθος.\n:::\n\n## 5. Με να και με κι αν\n\nΟι ελεύθερες αναφορικές μπορούν να περιγράφουν κάτι πραγματικό ή να αφήνουν ανοιχτό ποιος, τι ή πόσο θα επιλεγεί. Δεν προσθέτουμε **να** απλώς επειδή η επιλογή είναι ανοιχτή ή επιθυμητή.\n\n:::example\nΔιάλεξε **όποιο δωμάτιο σου αρέσει**. → Επιλέγεις σύμφωνα με την προτίμησή σου.\n\nΔιάλεξε **όποιο δωμάτιο έχει θέα στη θάλασσα**. → Η θέα είναι προϋπόθεση για την επιλογή.\n\nΠάρε **όσα χρειάζεσαι**. → Φυσική πρόταση χωρίς να.\n:::\n\nΤο **να** μπορεί να εμφανίζεται μέσα στην αναφορική ως μέρος του συμπληρώματος ενός ρήματος, όπως τα **θέλω** και **μπορώ**. Στα παρακάτω παραδείγματα συνδέεται με αυτά τα ρήματα, όχι με την αναφορική αντωνυμία.\n\n:::example\nΠάρε **όποιον θέλεις να σε βοηθήσει**. → Το **να σε βοηθήσει** συμπληρώνει το **θέλεις**.\n\nΔώσε το **σε όποιον μπορεί να το διορθώσει**. → Το **να το διορθώσει** συμπληρώνει το **μπορεί**.\n:::\n\nΜε το **κι αν** τονίζουμε ότι η επιλογή ή η περίσταση δεν αλλάζει το αποτέλεσμα.\n\n:::example\n**Όποιος κι αν τηλεφωνήσει**, θα απαντήσω ευγενικά. → Δεν έχει σημασία ποιος θα είναι.\n\n**Ό,τι κι αν γίνει**, θα μείνουμε φίλοι. → Το αποτέλεσμα δεν αλλάζει.\n\n**Όσα κι αν αγοράσεις**, δεν θα σου φτάσουν. → Δεν έχει σημασία πόσα θα είναι.\n:::\n\n## 6. Σύντομος έλεγχος επιλογής\n\n1. Θέλω να δηλώσω πρόσωπο ή ελεύθερη επιλογή; Επιλέγω **όποιος**: «Κάλεσε όποιον θέλεις».\n2. Θέλω να πω «οτιδήποτε», χωρίς ουσιαστικό; Επιλέγω **ό,τι**: «Πες ό,τι σκέφτεσαι».\n3. Με ενδιαφέρει η ποσότητα ή ο αριθμός; Επιλέγω **όσος**: «Πάρε όσα εισιτήρια χρειάζεσαι».\n4. Ελέγχω **γένος, αριθμό και πτώση** στα όποιος και όσος, αλλά αφήνω το **ό,τι** αμετάβλητο.\n5. Αν θέλω να τονίσω ότι το αποτέλεσμα δεν αλλάζει, χρησιμοποιώ **κι αν**: «Ό,τι κι αν γίνει, θα έρθω».","el","B2",130,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a12b61-87ac-7e6a-b703-091d30e2afe3",false,0,4,"2026-10-11T14:32:55+00:00","2026-10-12T17:41:45+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":65},"01a12b61-eea6-7ea7-9608-72dcc5cb29f6",[24,32,41,49,55],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":31},"01a12b61-eea6-7eff-9608-72dcc5db72a5",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":30,"audio":15},"01a12b61-d117-78f5-8ca4-b574433c0f1d","όποιος",6,[],1,{"id":33,"vocabularyWord":34,"displayOrder":40},"01a12b61-eea6-7f2f-9608-72dcc62a908b",{"id":35,"word":36,"frequency":37,"level":38,"language":9,"partsOfSpeech":39,"audio":15},"01a12b61-d111-7d06-8eb0-3f2683b27ffc","ό,τι",7,"B1",[],2,{"id":42,"vocabularyWord":43,"displayOrder":48},"01a12b61-eea6-7f4f-9608-72dcc6a4871c",{"id":44,"word":45,"frequency":46,"level":38,"language":9,"partsOfSpeech":47,"audio":15},"01a12b61-d11b-78ae-b808-d4320744d585","ότι",10,[],3,{"id":50,"vocabularyWord":51,"displayOrder":17},"01a12b61-eea6-7f6f-9608-72dcc767fdc9",{"id":52,"word":53,"frequency":31,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":54,"audio":15},"01a12b61-d119-7545-af8a-dd6e2303e981","όσος",[],{"id":56,"vocabularyWord":57,"displayOrder":66},"01a12b61-eea6-7f8f-9608-72dcc79eb556",{"id":58,"word":59,"frequency":37,"level":38,"language":9,"partsOfSpeech":60,"audio":15},"01a12b61-cdd0-70a8-a590-dedb79ef5601","κι αν",[61],{"id":62,"partOfSpeech":63,"definition":64,"isPrimary":65,"meaningOrder":31},"01a12b61-ce30-7451-91c2-5fa4e06cd55a","PHRASE","",true,5,[],[69,79,85,92],{"@id":70,"@type":71,"id":72,"grammarPage":73,"title":74,"instructions":75,"displayOrder":16,"type":76,"questionCount":77,"blankCount":77,"isCompleted":15,"ogImageUrl":78},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-b60a-78de-8048-00ef3d14eee2","GrammarExercise","01a12b61-b60a-78de-8048-00ef3d14eee2","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a12b61-8b78-7434-b738-79bb2736c0c1","Πρόσωπα, επιλογές και ποσότητες","Συμπλήρωσε τα κενά προσέχοντας τη σημασία, την πτώση και τη συμφωνία των αναφορικών αντωνυμιών.","word_select",15,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f2adf4f3-fefe-4b36-8c2f-32311b349cc9_hero.webp?v=1791729186",{"@id":80,"@type":71,"id":81,"grammarPage":73,"title":82,"instructions":83,"displayOrder":31,"type":76,"questionCount":77,"blankCount":77,"isCompleted":15,"ogImageUrl":84},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-b625-7900-b90b-64e64c0ebdc0","01a12b61-b625-7900-b90b-64e64c0ebdc0","Περιεχόμενο, ποσότητα και σταθερό αποτέλεσμα","Επίλεξε τη σωστή συμπλήρωση. Πρόσεξε τη διάκριση ό,τι και ότι, τη θέση του να και τις αναφορικές με κι αν.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fba9bef3-186e-41be-bca9-bfa5b4d8ba32_hero.webp?v=1791729186",{"@id":86,"@type":71,"id":87,"grammarPage":73,"title":88,"instructions":89,"displayOrder":40,"type":90,"questionCount":46,"blankCount":46,"isCompleted":15,"ogImageUrl":91},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-b641-7da0-98a5-593e86a13346","01a12b61-b641-7da0-98a5-593e86a13346","Πρόσωπα και ελεύθερη επιλογή","Βάλε τις κάρτες στη σωστή σειρά για να σχηματίσεις πρόταση. Υπάρχει μία περιττή κάρτα σε κάθε ερώτηση.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d5b4c19a-34d2-45f0-8b6b-8498b88d36ef_hero.webp?v=1791729186",{"@id":93,"@type":71,"id":94,"grammarPage":73,"title":95,"instructions":89,"displayOrder":48,"type":90,"questionCount":46,"blankCount":46,"isCompleted":15,"ogImageUrl":96},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a12b61-b652-7c61-b7b3-137dbd871363","01a12b61-b652-7c61-b7b3-137dbd871363","Περιεχόμενο, ποσότητες και αποτέλεσμα","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_38a6c02e-7e6e-4066-a348-bfec06f0f0b8_hero.webp?v=1791729186",null]