[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-fa-esme-amel-va-abzar":3,"grammar-exercises-by-page-01a17dfd-ce46-7c6d-916f-eecfef374fee":231,"exercise-list-path-fa-none":247},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":228,"readyImages":230},"01a17dfd-ce46-7c6d-916f-eecfef374fee","ساخت اسم عامل و ابزار در فارسی","esme-amel-va-abzar","ساخت اسم عامل با پسوندهای رایج و نام ابزار با بن حال؛ شناخت معنای واژه‌ها، تفاوت نام شخص و وسیله و نقش بافت در تشخیص کاربرد درست آن‌ها در فارسی معیار","## ۱. نامِ انجام‌دهنده و وسیله\n\nبرای نامیدن کسی که کاری انجام می‌دهد یا وسیله‌ای که با آن کاری می‌کنیم، در فارسی الگوهای گوناگونی داریم: **نویسنده** نامِ انجام‌دهندهٔ کار است و **دربازکن** نامِ ابزار. شناخت این الگوها به فهم واژه‌های تازه کمک می‌کند، اما هر ترکیبی که بسازیم، لزوماً واژه‌ای رایج نیست.\n\n## ۲. ساخت اسم عامل با «ـنده»\n\n**اسم عامل** نامِ کسی یا چیزی است که کاری انجام می‌دهد. یکی از الگوهای مهم آن **بن حال + ـنده** است. بن حال را باید همراه فعل یاد گرفت؛ نمی‌توان آن را همیشه با حذف بخشی ثابت از مصدر به دست آورد.\n\n| مصدر | بن حال | اسم عامل |\n| --- | --- | --- |\n| نوشتن | نویس | **نویسنده** |\n| خواندن | خوان | **خواننده** |\n| فروختن | فروش | **فروشنده** |\n| راندن | ران | **راننده** |\n\nاین واژه‌ها می‌توانند شغل یا نقشِ فرد را نشان دهند؛ لازم نیست فرد در لحظهٔ سخن گفتن مشغول آن کار باشد.\n\n:::example\n**نویسندهٔ** این داستان در شیراز زندگی می‌کند.\n\nاز **فروشنده** قیمتِ کیف را پرسیدم.\n\nبرادرم **راننده** است، اما امروز کار نمی‌کند.\n:::\n\nمعنای واژه همیشه فقط از اجزای آن به دست نمی‌آید. مثلاً **خواننده** در «خوانندهٔ روزنامه» کسی است که متن را می‌خواند، اما در «خوانندهٔ گروه موسیقی» کسی است که آواز می‌خواند.\n\n## ۳. پسوندهای رایج برای کار و حرفه\n\nبعضی اسم‌های عامل با افزودن پسوند به اسم یا پایه‌ای دیگر ساخته می‌شوند. این پسوندها معنای نزدیک دارند، اما آزادانه جای یکدیگر نمی‌نشینند.\n\n| پسوند | نمونهٔ ساخت | کاربرد رایج واژه |\n| --- | --- | --- |\n| **ـگر** | کار + گر ← **کارگر** | کسی که کار می‌کند؛ معمولاً در برابر دستمزد |\n| **ـگر** | تحلیل + گر ← **تحلیلگر** | کسی که موضوعی را بررسی و تحلیل می‌کند |\n| **ـکار** | تعمیر + کار ← **تعمیرکار** | کسی که وسایل را تعمیر می‌کند |\n| **ـچی** | پست + چی ← **پستچی** | کسی که نامه‌ها و مرسوله‌های پستی را می‌رساند |\n| **ـار** | خرید + ار ← **خریدار** | کسی که چیزی می‌خرد یا قصد خرید آن را دارد |\n| **ـار** | پرست + ار ← **پرستار** | کسی که از بیماران مراقبت می‌کند |\n| **ـبان** | باغ + بان ← **باغبان**؛ در + بان ← **دربان** | کسی که از باغ مراقبت می‌کند؛ کسی که مراقب درِ ورودی است |\n| **ـگار** | آموز + گار ← **آموزگار** | کسی که آموزش می‌دهد؛ معلم |\n\nدر **خریدار**، «خرید» بن گذشتهٔ «خریدن» است؛ در **پرستار**، «پرست» بن حالِ «پرستیدن» است. معنای امروزی «پرستار» را باید به‌صورت یک واژهٔ مستقل یاد گرفت. در **آموزگار** نیز «آموز» بن حالِ «آموختن» است.\n\n:::note\nهمهٔ واژه‌های ساخته‌شده با این بن‌ها و پسوندها اسم عامل نیستند. **گرفتار** از «گرفت + ار» ساخته شده، اما معمولاً صفتِ کسی است که در مشکل یا بند است، نه نامِ کسی که چیزی را می‌گیرد. الگوی **بن حال + ـا** نیز در صفت‌هایی مانند **دانا** (دان + ا) و **بینا** (بین + ا) دیده می‌شود: «فردی دانا» و «کودکی بینا». این واژه‌ها ویژگی یا توانایی را بیان می‌کنند، نه لزوماً شغل را.\n:::\n\nبسیاری از این واژه‌ها به فعالیت معمول یا حرفهٔ فرد اشاره می‌کنند، نه فقط به یک کارِ اتفاقی. کسی که یک بار وسیله‌ای را تعمیر کرده، لزوماً **تعمیرکار** نیست.\n\n:::note\nپسوند **ـچی** در بعضی واژه‌های گفتاری دیده می‌شود، اما همهٔ واژه‌های دارای آن گفتاری نیستند. **پستچی** در فارسی معیار هم رایج است. سبک و معنای هر واژه را جداگانه یاد بگیرید.\n:::\n\n:::warning\nپسوندهای هم‌معنا را خودکار عوض نکنید. برای کسی که رانندگی می‌کند، نامِ رایج **راننده** است، نه «رانشگر». برای تشخیص واژهٔ پذیرفته‌شده، به کاربرد واقعی و فرهنگ لغت توجه کنید.\n:::\n\n## ۴. نام ابزار و ظرف\n\nبرای ساخت اسم ابزار یک پسوندِ واحد و همگانی نداریم. یکی از الگوهای رایج، ترکیب **اسم + بن حال** است. جزء پایانی نشان می‌دهد وسیله چه کاری انجام می‌دهد.\n\n| نام ابزار | اجزا | کارِ وسیله |\n| --- | --- | --- |\n| **دربازکن** | در + باز + کن | درِ بطری یا قوطی را باز می‌کند |\n| **آب‌پاش** | آب + پاش | آب می‌پاشد |\n| **مدادتراش** | مداد + تراش | مداد را می‌تراشد |\n| **چمن‌زن** | چمن + زن | چمن را کوتاه می‌کند |\n\nدر این نمونه‌ها، **کن** بن حالِ «کردن»، **پاش** بن حالِ «پاشیدن»، **تراش** بن حالِ «تراشیدن» و **زن** بن حالِ «زدن» است. در «دربازکن»، جزء «باز» نیز بخشی از فعلِ «باز کردن» است. **پیچ‌گوشتی** وسیله‌ای برای باز و بسته کردن پیچ است، اما از الگوی اسم + بن حال پیروی نمی‌کند.\n\nالگوی دیگر، **بن حال + ـه** است: **گیره** از «گیر» (بن حالِ گرفتن) + «ـه» ساخته شده و وسیله‌ای برای گرفتن و نگه داشتن چیزی است؛ **ماله** از «مال» (بن حالِ مالیدن) + «ـه» ساخته شده و ابزاری برای پخش و صاف کردن موادی مانند گچ و سیمان است. در این دو واژه، «ـه» صدای «ـِ» می‌دهد. این الگو نیز برای همهٔ فعل‌ها نام ابزار نمی‌سازد.\n\nبرای نامیدن برخی ظرف‌ها، الگوی **اسم + ـدان** به کار می‌رود: **نمکدان** (نمک + دان) ظرفِ نمک و **گلدان** (گل + دان) ظرفِ کاشتن یا گذاشتن گل است. در این واژه‌ها، «ـدان» پسوندی به معنای جای نگهداری است؛ با «دان» در **دانا** که بن حالِ «دانستن» است، تفاوت دارد.\n\n:::example\nدرِ قوطی را با **دربازکن** باز کردم.\n\nبا این **آب‌پاش** به گلدان‌ها آب بده.\n\n**مدادتراش** روی میز است.\n:::\n\n## ۵. شکل واژه کافی نیست؛ بافت را بخوانید\n\nیک جزء پایانی ممکن است در نامِ انسان و نامِ وسیله دیده شود. مثلاً **تراش** در «سنگ‌تراش» به کارِ یک فرد و در «مدادتراش» به کارِ یک ابزار مربوط است.\n\nهمچنین **ـنده** همیشه نشانهٔ انسان نیست. واژه‌هایی مانند **گیرنده** و **فرستنده** می‌توانند به شخص یا دستگاه اشاره کنند.\n\n:::example\nنامِ **گیرندهٔ نامه** را روی پاکت بنویسید.\n\nاین **گیرندهٔ رادیویی** با باتری کار می‌کند.\n\n**فرستندهٔ بسته** هزینهٔ پست را پرداخت کرد.\n\nتعمیرکار **فرستندهٔ رادیویی** را بررسی کرد.\n:::\n\nواژه‌های ساخته‌شده با «ـنده» گاهی نقشِ صفت هم دارند:\n\n- «این خبر **نگران‌کننده** است»: ویژگیِ خبر بیان می‌شود، نه نامِ یک فرد یا ابزار.\n- «یک **پاک‌کننده** خریدم»: واژه نامِ ماده یا محصولی برای پاک کردن است.\n\n:::tip\nبرای فهم واژه، هم اجزای آن را بررسی کنید و هم جمله را. از روی پسوند به‌تنهایی تصمیم نگیرید که واژه نامِ انسان، وسیله یا ویژگی است.\n:::\n\n## ۶. راهنمای تشخیص و یادآوری\n\nهنگام برخورد با یک واژهٔ تازه، این مسیر را دنبال کنید:\n\n1. **پایه یا بن فعل** را پیدا کنید: «نویس» در «نویسنده» به نوشتن مربوط است.\n2. **الگوی ساخت** را تشخیص دهید: «تعمیرکار» دارای پسوند است؛ «آب‌پاش» از اسم و بن حال ساخته شده است.\n3. **بافت جمله** را بخوانید: «گیرنده» ممکن است شخص یا دستگاه باشد.\n4. پیش از به‌کاربردن واژه‌ای که خودتان ساخته‌اید، **معنا و رایج‌بودن آن** را بررسی کنید.\n\n**ـنده، ـگر، ـکار و ـچی** در ساخت بسیاری از اسم‌های عامل دیده می‌شوند. **اسم + بن حال** نیز یکی از الگوهای نام‌گذاری ابزار است؛ بااین‌حال، معنای نهایی و کاربرد درست هر واژه به کاربردِ پذیرفته‌شده و بافت وابسته است.","fa","B2",137,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a17dfd-ccf0-7387-bbde-e23e45c71bb4","ساخت واژه برای شخص و ابزار",false,0,4,"2026-10-27T15:32:27+00:00","2026-10-27T15:38:43+00:00",2,[23],{"id":24,"title":5,"vocabularyListWords":25,"isPublished":227},"01a17dfe-1bf9-71a1-b76d-26e6bccb22c9",[26,33,39,46,52,59,66,73,80,87,94,101,108,115,122,129,136,143,150,157,164,171,178,185,192,199,206,213,220],{"id":27,"vocabularyWord":28,"displayOrder":32},"01a17dfe-1bf9-7201-b76d-26e6bd7b83b2",{"id":29,"word":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":16},"01a17dfd-fe4f-77ae-9fdc-40d755fc8aff","نویسنده",[],1,{"id":34,"vocabularyWord":35,"displayOrder":21},"01a17dfe-1bf9-7235-b76d-26e6bd9ffa7e",{"id":36,"word":37,"language":9,"partsOfSpeech":38,"audio":16},"01a17dfd-fb18-7d87-a82e-ce1b6758041c","خواننده",[],{"id":40,"vocabularyWord":41,"displayOrder":45},"01a17dfe-1bf9-725d-b76d-26e6be9829ec",{"id":42,"word":43,"language":9,"partsOfSpeech":44,"audio":16},"01a17dfd-fa76-7316-b381-e2676f32631a","فروشنده",[],3,{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":18},"01a17dfe-1bf9-728d-b76d-26e6bea59e99",{"id":49,"word":50,"language":9,"partsOfSpeech":51,"audio":16},"01a17dfd-fc12-78e6-864c-12b05dee3222","راننده",[],{"id":53,"vocabularyWord":54,"displayOrder":58},"01a17dfe-1bf9-72ad-b76d-26e6becf9187",{"id":55,"word":56,"language":9,"partsOfSpeech":57,"audio":16},"01a17dfd-fcd2-7a31-93c1-69b7a2399eeb","کارگر",[],5,{"id":60,"vocabularyWord":61,"displayOrder":65},"01a17dfe-1bf9-72cd-b76d-26e6bfc4ebc9",{"id":62,"word":63,"language":9,"partsOfSpeech":64,"audio":16},"01a17dfd-fd84-770b-9bc5-6bcad339d8e8","تحلیلگر",[],6,{"id":67,"vocabularyWord":68,"displayOrder":72},"01a17dfe-1bf9-72e9-b76d-26e6c00f5a0f",{"id":69,"word":70,"language":9,"partsOfSpeech":71,"audio":16},"01a17dfd-fbb4-7b1f-9c0d-9d5460924dc9","تعمیرکار",[],7,{"id":74,"vocabularyWord":75,"displayOrder":79},"01a17dfe-1bf9-7305-b76d-26e6c0226375",{"id":76,"word":77,"language":9,"partsOfSpeech":78,"audio":16},"01a17dfd-fa61-724d-8524-3d2f42ff0582","پستچی",[],8,{"id":81,"vocabularyWord":82,"displayOrder":86},"01a17dfe-1bf9-7325-b76d-26e6c037097d",{"id":83,"word":84,"language":9,"partsOfSpeech":85,"audio":16},"01a17dfd-fd95-76c8-a61d-b32a8d6378d1","خریدار",[],9,{"id":88,"vocabularyWord":89,"displayOrder":93},"01a17dfe-1bf9-7341-b76d-26e6c0ebb3c9",{"id":90,"word":91,"language":9,"partsOfSpeech":92,"audio":16},"01a17dfd-fb15-758b-a3f4-fa0795d920c5","پرستار",[],10,{"id":95,"vocabularyWord":96,"displayOrder":100},"01a17dfe-1bf9-736d-b76d-26e6c15fa794",{"id":97,"word":98,"language":9,"partsOfSpeech":99,"audio":16},"01a17dfd-fa67-7ee8-9e91-383ac478264d","باغبان",[],11,{"id":102,"vocabularyWord":103,"displayOrder":107},"01a17dfe-1bf9-7391-b76d-26e6c224fcda",{"id":104,"word":105,"language":9,"partsOfSpeech":106,"audio":16},"01a17dfd-fbc9-7a92-af7f-6298097730ef","دربان",[],12,{"id":109,"vocabularyWord":110,"displayOrder":114},"01a17dfe-1bf9-73ad-b76d-26e6c2866831",{"id":111,"word":112,"language":9,"partsOfSpeech":113,"audio":16},"01a17dfd-fbb5-7e3d-a0c2-052aff2906ff","آموزگار",[],13,{"id":116,"vocabularyWord":117,"displayOrder":121},"01a17dfe-1bf9-73c9-b76d-26e6c2e4589c",{"id":118,"word":119,"language":9,"partsOfSpeech":120,"audio":16},"01a17dfd-fbcd-7b4a-b3f7-3de75ad13509","گرفتار",[],14,{"id":123,"vocabularyWord":124,"displayOrder":128},"01a17dfe-1bf9-73e5-b76d-26e6c3c420f9",{"id":125,"word":126,"language":9,"partsOfSpeech":127,"audio":16},"01a17dfd-fbd2-79b9-8da5-3eba0caba2b5","دانا",[],15,{"id":130,"vocabularyWord":131,"displayOrder":135},"01a17dfe-1bf9-7405-b76d-26e6c4b119d1",{"id":132,"word":133,"language":9,"partsOfSpeech":134,"audio":16},"01a17dfd-fbd6-77e5-8425-f707eb20dfe0","بینا",[],16,{"id":137,"vocabularyWord":138,"displayOrder":142},"01a17dfe-1bf9-7421-b76d-26e6c538893a",{"id":139,"word":140,"language":9,"partsOfSpeech":141,"audio":16},"01a17dfd-fc09-703e-95e1-765356e4efc6","دربازکن",[],17,{"id":144,"vocabularyWord":145,"displayOrder":149},"01a17dfe-1bf9-743d-b76d-26e6c5faf4e6",{"id":146,"word":147,"language":9,"partsOfSpeech":148,"audio":16},"01a17dfd-fe24-79e9-a7db-06f0d2951e12","آب‌پاش",[],18,{"id":151,"vocabularyWord":152,"displayOrder":156},"01a17dfe-1bf9-745d-b76d-26e6c6240efc",{"id":153,"word":154,"language":9,"partsOfSpeech":155,"audio":16},"01a17dfd-fa90-7791-8763-ddf125b28dc3","مدادتراش",[],19,{"id":158,"vocabularyWord":159,"displayOrder":163},"01a17dfe-1bf9-7479-b76d-26e6c6a0c10e",{"id":160,"word":161,"language":9,"partsOfSpeech":162,"audio":16},"01a17dfd-fb1d-7432-8c4c-43304a8808f3","چمن‌زن",[],20,{"id":165,"vocabularyWord":166,"displayOrder":170},"01a17dfe-1bf9-7495-b76d-26e6c6bb4f4a",{"id":167,"word":168,"language":9,"partsOfSpeech":169,"audio":16},"01a17dfd-fbaa-792c-a36a-ac5dec86359e","پیچ‌گوشتی",[],21,{"id":172,"vocabularyWord":173,"displayOrder":177},"01a17dfe-1bf9-74c5-b76d-26e6c6c12c35",{"id":174,"word":175,"language":9,"partsOfSpeech":176,"audio":16},"01a17dfd-fa6c-7781-82e3-4e1ad1ae3899","گیره",[],22,{"id":179,"vocabularyWord":180,"displayOrder":184},"01a17dfe-1bf9-74e5-b76d-26e6c75bbbc9",{"id":181,"word":182,"language":9,"partsOfSpeech":183,"audio":16},"01a17dfd-fe37-706f-9b7e-43a90b5f87a0","ماله",[],23,{"id":186,"vocabularyWord":187,"displayOrder":191},"01a17dfe-1bf9-74fd-b76d-26e6c84b654f",{"id":188,"word":189,"language":9,"partsOfSpeech":190,"audio":16},"01a17dfd-fbf4-7deb-b9fe-5fc7698107f8","نمکدان",[],24,{"id":193,"vocabularyWord":194,"displayOrder":198},"01a17dfe-1bf9-7521-b76d-26e6c89dea01",{"id":195,"word":196,"language":9,"partsOfSpeech":197,"audio":16},"01a17dfd-fc94-7149-8ab9-84dea906c774","گلدان",[],25,{"id":200,"vocabularyWord":201,"displayOrder":205},"01a17dfe-1bf9-7541-b76d-26e6c8d621cb",{"id":202,"word":203,"language":9,"partsOfSpeech":204,"audio":16},"01a17dfd-fcad-77d8-bf2d-bdddab00783f","گیرنده",[],26,{"id":207,"vocabularyWord":208,"displayOrder":212},"01a17dfe-1bf9-755d-b76d-26e6c9aa58d8",{"id":209,"word":210,"language":9,"partsOfSpeech":211,"audio":16},"01a17dfd-fb2c-7873-a0b7-cb1a00cf08f2","فرستنده",[],27,{"id":214,"vocabularyWord":215,"displayOrder":219},"01a17dfe-1bf9-7579-b76d-26e6ca3b3af1",{"id":216,"word":217,"language":9,"partsOfSpeech":218,"audio":16},"01a17dfd-fe20-754c-bf9e-541059db73d5","نگران‌کننده",[],28,{"id":221,"vocabularyWord":222,"displayOrder":226},"01a17dfe-1bf9-7595-b76d-26e6ca56d160",{"id":223,"word":224,"language":9,"partsOfSpeech":225,"audio":16},"01a17dfd-fd52-77ea-9a68-ba42b57cfe14","پاک‌کننده",[],29,true,{"name":15,"slug":229,"language":9},"sakhte-vazhe-shakhs-abzar-b2",[],[232,241],{"@id":233,"@type":234,"id":235,"grammarPage":236,"title":237,"instructions":238,"displayOrder":17,"type":239,"questionCount":121,"blankCount":121,"isCompleted":16,"ogImageUrl":240},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-d968-7291-a243-112926b2620c","GrammarExercise","01a17dfd-d968-7291-a243-112926b2620c","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a17dfd-ce46-7c6d-916f-eecfef374fee","اسم عامل: بن فعل، پسوند و حرفه","جمله‌ها و توضیح‌های ساخت واژه را بخوانید و گزینهٔ درست را انتخاب کنید. به معنای رایج واژه و بافت توجه کنید.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fe4956cc-8c8a-499e-ae99-71b2479cd2a2_hero.webp?v=1793115150",{"@id":242,"@type":234,"id":243,"grammarPage":236,"title":244,"instructions":245,"displayOrder":32,"type":239,"questionCount":121,"blankCount":128,"isCompleted":16,"ogImageUrl":246},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-d981-7058-8244-89290c18c362","01a17dfd-d981-7058-8244-89290c18c362","نام ابزار و تشخیص معنا در بافت","گزینه‌ای را انتخاب کنید که ساخت یا معنای واژه را در جمله درست توضیح می‌دهد. تنها به جزء پایانی واژه تکیه نکنید.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2e13cfa7-1ec7-483e-9d34-44bd78e0f7e8_hero.webp?v=1793115150",null]