[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-fa-felhaye-sababi":3,"grammar-exercises-by-page-01a17dfd-ce9f-7969-a040-6b0dfdf1b4cb":147,"exercise-list-path-fa-none":170},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":144,"readyImages":146},"01a17dfd-ce9f-7969-a040-6b0dfdf1b4cb","فعل‌های سببی با اندن و انیدن","felhaye-sababi","ساخت فعل‌های سببی با افزودن اندن و انیدن به بن حال، تفاوت کاربرد صورت‌های کوتاه و بلند، تغییر نقش فاعل و مفعول و محدودیت ساخت فعل‌ها در فارسی معیار.","فعل‌های سببی نشان می‌دهند که کسی یا چیزی باعث انجام یک کار یا پدیدآمدن یک حالت می‌شود: «کودک خندید» و «نمایش کودک را خنداند». در این صفحه، ساخت این فعل‌ها با **«اندن» و «انیدن»**، تغییر نقش فاعل و مفعول و محدودیت کاربرد آن‌ها را بررسی می‌کنیم.\n\n## ۱. معنای فعل سببی\n\nبه این دو جمله توجه کنید:\n\n:::example\nکودک **خندید**.\n\nنمایش کودک را **خنداند**.\n:::\n\nدر جملهٔ اول، کودک کار خندیدن را انجام می‌دهد. در جملهٔ دوم، نمایش باعث خندیدن کودک می‌شود. **خنداندن** صورت سببیِ **خندیدن** است.\n\nسبب همیشه یک شخص نیست و همیشه هم قصد انجام کاری ندارد:\n\n- مادر کودک را **خواباند**.\n- صدای ناگهانی مرا **ترساند**.\n- حرف او مرا **رنجاند**.\n\nدر مثال آخر، جمله به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که گوینده قصد رنجاندن داشته است یا نه.\n\n## ۲. ساخت با بن حال\n\nبرای ساخت بسیاری از فعل‌های سببی، **«اندن»** یا **«انیدن»** به بن حال افزوده می‌شود، نه به مصدر کامل.\n\n| فعل پایه | بن حال | مصدر سببی با «اندن» | مصدر سببی با «انیدن» |\n| --- | --- | --- | --- |\n| خندیدن | خند | **خنداندن** | **خندانیدن** |\n| ترسیدن | ترس | **ترساندن** | **ترسانیدن** |\n| رنجیدن | رنج | **رنجاندن** | **رنجانیدن** |\n| جوشیدن | جوش | **جوشاندن** | **جوشانیدن** |\n\nبرای نمونه:\n\n**خند + اندن ← خنداندن**\n\n**خند + انیدن ← خندانیدن**\n\nدر فارسی معیار امروز، صورت‌های کوتاهِ این جدول معمول‌ترند. صورت‌های بلند نیز درست‌اند، اما بیشتر در نثر رسمی یا ادبی دیده می‌شوند.\n\n:::note\nاین الگو برای همهٔ فعل‌ها آزادانه به کار نمی‌رود. وجود یک بن حال به این معنی نیست که هر دو صورت سببیِ آن در زبان امروز رایج و طبیعی‌اند. شکل و کاربرد هر فعل را همراه با مثال یاد بگیرید.\n:::\n\n## ۳. صرف صورت‌های سببی\n\nپس از ساخت مصدر سببی، فعل با بن‌های خودش صرف می‌شود. در دو صورت زیر، بن گذشته متفاوت است، اما بن حال یکی است:\n\n| مصدر | بن گذشته | بن حال | گذشتهٔ ساده، سوم‌شخص مفرد | حال اخباری، سوم‌شخص مفرد |\n| --- | --- | --- | --- | --- |\n| خنداندن | خنداند | خندان | **خنداند** | **می‌خنداند** |\n| خندانیدن | خندانید | خندان | **خندانید** | **می‌خنداند** |\n\nبنابراین، **خنداند** و **خندانید** دو صورت گذشته‌اند؛ در این کاربرد، تفاوت اصلی آن‌ها سبکی است، نه تفاوت در زمان یا معنای سببی.\n\n:::example\nدیروز آن بازیگر بچه‌ها را **خنداند**.\n\nآن بازیگر معمولاً بچه‌ها را **می‌خنداند**.\n\nاین بار نتوانست بچه‌ها را **بخنداند**.\n:::\n\nنفی نیز با الگوی معمول ساخته می‌شود: **نخنداند**، **نمی‌خنداند** و **نخنداندن**.\n\n## ۴. تغییر نقش‌ها در جمله\n\nدر جفت‌های زیر، فاعل جملهٔ پایه در جملهٔ سببی مفعول می‌شود. عاملِ ایجادکنندهٔ کار یا حالت، فاعل جدید است.\n\n| جملهٔ پایه | جملهٔ سببی |\n| --- | --- |\n| کودک **خوابید**. | مادر کودک را **خواباند**. |\n| آب **جوشید**. | آشپز آب را **جوشاند**. |\n| مسافران **رسیدند**. | راننده مسافران را به ایستگاه **رساند**. |\n\nدر «مادر کودک را خواباند»، کودک کسی است که می‌خوابد و مادر باعث خوابیدن او می‌شود. شناسهٔ فعل با فاعل جدید ارتباط دارد:\n\n:::example\nمن کودک را **خواباندم**.\n\nما کودک را **خواباندیم**.\n:::\n\nدر جدول، مفعول‌ها مشخص‌اند و با **«را»** آمده‌اند. سببی‌بودن فعل به‌خودی‌خود باعث نمی‌شود که هر مفعولی «را» بگیرد:\n\n**برای چای، کمی آب جوشاندم.**\n\nدر این جمله، «کمی آب» مفعول است، اما «را» ندارد.\n\n## ۵. محدودیت‌ها و خطاهای رایج\n\nصورت سببی را از بن حال می‌سازیم، نه با افزودن پسوند به مصدر کامل:\n\n:::warning\n✗ حرف او مرا **رنجیداند**.\n\n✓ حرف او مرا **رنجاند**.\n\nبن حالِ «رنجیدن»، **رنج** است؛ بنابراین صورت رایج سببی، **رنجاندن** است.\n:::\n\nهمچنین، برای هر معنای سببی نباید فعل تازه‌ای با این پسوندها بسازیم. مثلاً برای بیان اینکه چیزی باعث خستگی کسی شده است، ترکیب رایج **خسته کردن** را به کار می‌بریم:\n\n**این کار مرا خسته کرد.**\n\nمعنای فعل‌های سببی نیز ممکن است با کاربرد گسترش پیدا کند. مثلاً **رساندن** فقط دربارهٔ جابه‌جایی اشخاص نیست:\n\n:::example\nراننده ما را به خانه **رساند**.\n\nلطفاً سلام مرا به خواهرت **برسان**.\n:::\n\nدر جملهٔ دوم، «رساندنِ سلام» یعنی منتقل‌کردن سلام به شخص دیگر. پس یادگرفتن ترکیب‌های رایج به‌اندازهٔ شناخت پسوند مهم است.\n\n## ۶. جمع‌بندی کاربردی\n\nبرای تشخیص و کاربرد این فعل‌ها:\n\n1. رابطهٔ سببی را پیدا کنید: چه کسی یا چه چیزی باعث کار یا حالت می‌شود؟\n2. بن حال و صورت سببیِ رایج را بشناسید: **جوش ← جوشاندن**.\n3. نقش‌ها را درست بچینید: **آب جوشید ← آشپز آب را جوشاند**.\n4. فعل را با فاعل جدید صرف کنید: **من جوشاندم؛ ما جوشاندیم**.\n5. در کاربرد عادی، صورت رایج امروز را انتخاب کنید؛ **خندانیدن** را نادرست ندانید، اما تفاوت سبکی آن با **خنداندن** را در نظر بگیرید.","fa","B2",124,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a17dfd-ccf2-7237-b534-434bbaa4f2df","سبب، اجبار و اجازه",false,0,5,"2026-10-27T15:32:27+00:00","2026-10-27T15:38:43+00:00",3,[23],{"id":24,"title":5,"vocabularyListWords":25,"isPublished":143},"01a17dfe-1c24-7f90-865b-e53528869333",[26,33,40,46,53,59,66,73,80,87,94,101,108,115,122,129,136],{"id":27,"vocabularyWord":28,"displayOrder":32},"01a17dfe-1c25-7070-bd69-d83396ada3eb",{"id":29,"word":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":16},"01a17dfd-fd99-722a-b916-3bf45a36b6f6","خندیدن",[],1,{"id":34,"vocabularyWord":35,"displayOrder":39},"01a17dfe-1c25-70bc-bd69-d833971f22fb",{"id":36,"word":37,"language":9,"partsOfSpeech":38,"audio":16},"01a17dfd-fbe4-7bb1-8692-04c0edf364b9","خنداندن",[],2,{"id":41,"vocabularyWord":42,"displayOrder":21},"01a17dfe-1c25-7100-bd69-d833973f4a5c",{"id":43,"word":44,"language":9,"partsOfSpeech":45,"audio":16},"01a17dfd-fbe2-7856-bbb9-a853dbbbbfeb","خندانیدن",[],{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":52},"01a17dfe-1c25-7140-bd69-d83397702b55",{"id":49,"word":50,"language":9,"partsOfSpeech":51,"audio":16},"01a17dfd-fb05-742c-853b-44f9c60b7a47","ترسیدن",[],4,{"id":54,"vocabularyWord":55,"displayOrder":18},"01a17dfe-1c25-7180-bd69-d8339790a50e",{"id":56,"word":57,"language":9,"partsOfSpeech":58,"audio":16},"01a17dfd-fdb4-7b3c-b7d3-8fa74a33ecd1","ترساندن",[],{"id":60,"vocabularyWord":61,"displayOrder":65},"01a17dfe-1c25-71c0-bd69-d83397ba1576",{"id":62,"word":63,"language":9,"partsOfSpeech":64,"audio":16},"01a17dfd-fbec-7c08-a984-100fe26c9568","ترسانیدن",[],6,{"id":67,"vocabularyWord":68,"displayOrder":72},"01a17dfe-1c25-71fc-bd69-d83397d53172",{"id":69,"word":70,"language":9,"partsOfSpeech":71,"audio":16},"01a17dfd-fc6e-7a68-9d55-5edfe31f49aa","رنجیدن",[],7,{"id":74,"vocabularyWord":75,"displayOrder":79},"01a17dfe-1c25-723c-bd69-d833983905e7",{"id":76,"word":77,"language":9,"partsOfSpeech":78,"audio":16},"01a17dfd-fe1c-72f7-8007-d574e4dd621c","رنجاندن",[],8,{"id":81,"vocabularyWord":82,"displayOrder":86},"01a17dfe-1c25-727c-bd69-d833990f8637",{"id":83,"word":84,"language":9,"partsOfSpeech":85,"audio":16},"01a17dfd-fda0-7421-bf25-9b4782f83a15","رنجانیدن",[],9,{"id":88,"vocabularyWord":89,"displayOrder":93},"01a17dfe-1c25-72bc-bd69-d833995cd33f",{"id":90,"word":91,"language":9,"partsOfSpeech":92,"audio":16},"01a17dfd-fa6d-7652-a5f6-f32f606ada68","جوشیدن",[],10,{"id":95,"vocabularyWord":96,"displayOrder":100},"01a17dfe-1c25-72f8-bd69-d8339a2f8fce",{"id":97,"word":98,"language":9,"partsOfSpeech":99,"audio":16},"01a17dfd-fb4a-7dcb-b53c-3307a497016e","جوشاندن",[],11,{"id":102,"vocabularyWord":103,"displayOrder":107},"01a17dfe-1c25-733c-bd69-d8339a6f5529",{"id":104,"word":105,"language":9,"partsOfSpeech":106,"audio":16},"01a17dfd-fdb3-7c3b-8138-c3640932a3a1","جوشانیدن",[],12,{"id":109,"vocabularyWord":110,"displayOrder":114},"01a17dfe-1c25-73a4-bd69-d8339b28a37c",{"id":111,"word":112,"language":9,"partsOfSpeech":113,"audio":16},"01a17dfd-fd62-7ba4-aaa5-cfaad1ce8c6a","خوابیدن",[],13,{"id":116,"vocabularyWord":117,"displayOrder":121},"01a17dfe-1c25-73d0-bd69-d8339b5d3f64",{"id":118,"word":119,"language":9,"partsOfSpeech":120,"audio":16},"01a17dfd-fc16-7145-89de-778c99213a58","خواباندن",[],14,{"id":123,"vocabularyWord":124,"displayOrder":128},"01a17dfe-1c25-73f0-bd69-d8339b7384a2",{"id":125,"word":126,"language":9,"partsOfSpeech":127,"audio":16},"01a17dfd-fe60-7799-bc60-05271dfcd736","رسیدن",[],15,{"id":130,"vocabularyWord":131,"displayOrder":135},"01a17dfe-1c25-741c-bd69-d8339bf8abce",{"id":132,"word":133,"language":9,"partsOfSpeech":134,"audio":16},"01a17dfd-fa95-7ee2-9157-79b9c0119e5c","رساندن",[],16,{"id":137,"vocabularyWord":138,"displayOrder":142},"01a17dfe-1c25-743c-bd69-d8339c9aff4e",{"id":139,"word":140,"language":9,"partsOfSpeech":141,"audio":16},"01a17dfd-fd9b-7544-826f-1276ac1c8b55","خسته کردن",[],17,true,{"name":15,"slug":145,"language":9},"sabab-ejbar-ejaze-b2",[],[148,157,163],{"@id":149,"@type":150,"id":151,"grammarPage":152,"title":153,"instructions":154,"displayOrder":17,"type":155,"questionCount":107,"blankCount":107,"isCompleted":16,"ogImageUrl":156},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-dc0a-7259-9369-b44a767b64ea","GrammarExercise","01a17dfd-dc0a-7259-9369-b44a767b64ea","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a17dfd-ce9f-7969-a040-6b0dfdf1b4cb","معنای سببی و ساخت مصدر","گزینه‌ای را انتخاب کنید که جمله یا توضیح دستوری را درست کامل می‌کند. به تفاوت صورت‌های کوتاه و بلند توجه کنید.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7427815e-e999-4611-acd0-8ea1fbfa17bf_hero.webp?v=1793115151",{"@id":158,"@type":150,"id":159,"grammarPage":152,"title":160,"instructions":161,"displayOrder":32,"type":155,"questionCount":107,"blankCount":107,"isCompleted":16,"ogImageUrl":162},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-dc20-79f7-992e-b52919f48b4e","01a17dfd-dc20-79f7-992e-b52919f48b4e","صرف فعل سببی و نقش‌های جمله","گزینهٔ مناسب را با توجه به فاعل، ساخت فعل و معنای جمله انتخاب کنید. در پرسش‌های صرفی، صورت خواسته‌شده را در نظر بگیرید.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fa2a1975-5b57-4b22-a280-a35f214b499c_hero.webp?v=1793115151",{"@id":164,"@type":150,"id":165,"grammarPage":152,"title":166,"instructions":167,"displayOrder":39,"type":168,"questionCount":79,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":169},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-dc38-77ca-9eb7-a4bce366834c","01a17dfd-dc38-77ca-9eb7-a4bce366834c","فعل پایه یا سببی؟ پیدا کردن خطا","در هر جمله یک واژه غلط است. آن را انتخاب کنید و سپس تصحیح مناسب را برگزینید.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ac973259-f6ff-41a3-b0a0-1634e8e9f9db_hero.webp?v=1793115151",null]