[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-fa-tarkibhaye-arabiye-tasbitshode":3,"grammar-exercises-by-page-01a17dfd-d1a7-710c-933c-c8bb3f2a583d":197,"exercise-list-path-fa-none":213},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":196},"01a17dfd-d1a7-710c-933c-c8bb3f2a583d","ترکیب‌های عربی تثبیت‌شده در نثر فارسی","tarkibhaye-arabiye-tasbitshode","شناخت ترکیب‌های عربی تثبیت‌شده در نثر فارسی، ساخت و معنای آن‌ها، تفاوت با اضافهٔ فارسی و انتخاب میان صورت رسمی و برابر ساده‌تر در نوشتار دانشگاهی و اداری.","## ۱. ترکیب‌های تثبیت‌شده چه هستند؟\n\nدر نثر رسمی فارسی، ترکیب‌هایی مانند **حق‌التألیف، فارغ‌التحصیل، ذی‌نفع** و **فی‌نفسه** به کار می‌روند. این ترکیب‌ها از عربی آمده‌اند، اما کاربرد امروزی آن‌ها را باید در فارسی شناخت: معنایشان همیشه از معنای جداگانهٔ اجزا به دست نمی‌آید و ساختشان الگوی آزادی برای ساختن ترکیب‌های تازه نیست.\n\nهدف، شناخت معنای این ترکیب‌ها، تشخیص تفاوتشان با اضافهٔ فارسی و انتخاب آگاهانه میان صورت رسمی و برابر ساده‌تر است.\n\n## ۲. ساخت درونی و نقش در جمله\n\nاین ترکیب‌ها ساخت و نقش یکسانی ندارند. بعضی نام یک مفهوم‌اند، بعضی ویژگی شخص را بیان می‌کنند و بعضی رابطه‌ای معنایی در جمله می‌سازند.\n\n| ترکیب | نکتهٔ ساختی | معنا یا کاربرد رایج |\n| --- | --- | --- |\n| **حق‌الزحمه** | ساخت اضافی عربی با «الـ» در جزء دوم | مبلغی در برابر انجام کار |\n| **حق‌التألیف** | ساخت اضافی عربی با «الـ» در جزء دوم | مبلغی که بابت تألیف اثر پرداخت می‌شود |\n| **فارغ‌التحصیل** | ساخت اضافی عربی: صفت فاعلی + «الـ» + اسم | کسی که دورهٔ تحصیل را به پایان رسانده است |\n| **ذی‌نفع** | «ذی» در این ساخت به معنای دارنده است | کسی که در موضوعی نفع یا منفعت دارد |\n| **فی‌نفسه** | ترکیبی با حرف اضافهٔ عربی «فی» | به‌خودی‌خود |\n| **مع‌الوصف** | عبارتی با کاربرد پیوندی | با این حال؛ با وجود این |\n\n:::example\n- مترجم **حق‌الزحمهٔ** خود را دریافت کرد.\n- مریم **فارغ‌التحصیلِ** رشتهٔ حقوق است.\n- همهٔ اشخاص **ذی‌نفع** باید از تصمیم آگاه شوند.\n- افزایش بودجه **فی‌نفسه** کیفیت آموزش را تضمین نمی‌کند.\n- مدارک کامل بود؛ **مع‌الوصف**، درخواست پذیرفته نشد.\n:::\n\nدر مثال آخر، «مع‌الوصف» تقابل میان انتظار و نتیجه را نشان می‌دهد: با کامل‌بودن مدارک، انتظار پذیرش داشتیم، اما نتیجه چیز دیگری بود.\n\n## ۳. تفاوت با اضافهٔ فارسی\n\nدر اضافهٔ فارسی، اسم با کسرهٔ اضافه به وابستهٔ خود پیوند می‌خورد: **دستمزدِ مترجم** یا **پایانِ تحصیل**. در ترکیبی مانند **حق‌التألیف**، پیوند درونی از ساخت عربی به جا مانده است؛ میان دو جزء آن کسرهٔ اضافهٔ فارسی نمی‌گذاریم.\n\n**«الـ» در این ترکیب‌ها جزئی از صورت تثبیت‌شده است، نه حرف تعریفِ زایای فارسی.** بنابراین، آن را برای معرفه‌کردن اسم‌های فارسی به کار نمی‌بریم.\n\n:::note\nدر تلفظ رایج فارسی ایران، **حق‌التألیف** به صورت `haqq-ot-ta'lif`، **فارغ‌التحصیل** به صورت `fāregh-ot-tahsil` و **حق‌الزحمه** به صورت `haqq-oz-zahme` خوانده می‌شود. در این سه ترکیب، واکهٔ پیوندی `-o-` شنیده می‌شود و لامِ «الـ» با حرف شمسیِ پس از خود، یعنی «ت» یا «ز»، همگون می‌شود؛ بنابراین به‌جای لام، آن همخوان را کشیده‌تر می‌خوانیم. این همگونی در نوشتار تغییری ایجاد نمی‌کند.\n:::\n\nبا این حال، کل ترکیب می‌تواند در یک زنجیرهٔ اضافهٔ فارسی قرار بگیرد:\n\n| ترکیب تثبیت‌شده | با وابستهٔ فارسی |\n| --- | --- |\n| حق‌التألیف | **حق‌التألیفِ نویسنده** |\n| حق‌الزحمه | **حق‌الزحمهٔ مترجم** |\n| فارغ‌التحصیل | **فارغ‌التحصیلِ دانشگاه تهران** |\n\nدر «حق‌الزحمهٔ مترجم»، اضافه پس از کل ترکیب آمده است، نه میان «حق» و «الزحمه».\n\n:::warning\n**حق‌التألیف** را به صورت «حقِ التألیف» با کسرهٔ اضافهٔ فارسی نخوانید. صورت جاافتاده با ساخت اضافهٔ فارسی، **حقِ تألیف** است: «الـ» حذف می‌شود و «حق» با کسرهٔ اضافه به «تألیف» می‌پیوندد. متناسب با بافت، **دستمزدِ نویسنده** نیز می‌تواند بازنویسی ساده‌تری باشد، اما در همهٔ بافت‌های حقوقی دقیقاً هم‌معنا نیست.\n:::\n\n## ۴. قواعد فارسی در پیرامون ترکیب\n\nتثبیت‌شدن ساخت درونی به این معنا نیست که جمله باید از قواعد عربی پیروی کند. ترکیبِ وام‌گرفته در جملهٔ فارسی به کار می‌رود و می‌تواند وابسته یا نشانهٔ جمع فارسی بگیرد، اگر معنا و نقش آن چنین امکانی بدهد.\n\n- **فارغ‌التحصیلانِ این دانشگاه** در نشست شرکت کردند.\n- **حق‌الزحمه‌ها** هنوز پرداخت نشده است.\n- این تصمیم بر حقوق **افرادِ ذی‌نفع** اثر می‌گذارد.\n\n«فارغ‌التحصیل» در فارسی برای زن و مرد یکسان است:\n\n:::example\n- سارا **فارغ‌التحصیلِ** رشتهٔ معماری است.\n- رضا **فارغ‌التحصیلِ** رشتهٔ معماری است.\n- سارا و رضا **فارغ‌التحصیلِ** رشتهٔ معماری هستند.\n:::\n\nدر مثال سوم، مسندِ «فارغ‌التحصیل» برای جمع‌بودن نهاد تغییر نکرده است؛ فعل، جمع است. در مقابل، وقتی از گروهی از افراد نام می‌بریم، می‌توانیم بگوییم: «**فارغ‌التحصیلان** وارد سالن شدند.»\n\n:::note\nنباید از روی این چند نمونه، ترکیب تازه‌ای را خودکار درست دانست. وجود «ذی‌نفع» به این معنا نیست که بتوان «ذی» را آزادانه به هر اسم فارسی افزود. معنای هر ترکیب و رواج آن در فارسی معیار باید جداگانه بررسی شود.\n:::\n\n## ۵. انتخاب صورت رسمی یا برابر ساده‌تر\n\nعربی‌بودن یک ترکیب، به‌تنهایی دلیل نادرست‌بودن یا برتربودن آن نیست. معیار انتخاب، **دقت معنا، مخاطب و نوع متن** است.\n\n| صورت رسمی | برابر یا بازنویسی ساده‌تر | نکتهٔ انتخاب |\n| --- | --- | --- |\n| این اقدام فی‌نفسه کافی نیست. | این اقدام به‌خودی‌خود کافی نیست. | بازنویسی معمولاً همان معنا را روشن‌تر بیان می‌کند. |\n| مع‌الوصف، طرح اجرا نشد. | با این حال، طرح اجرا نشد. | صورت دوم در نثر عمومی طبیعی‌تر است. |\n| حق‌الزحمهٔ مترجم پرداخت شد. | دستمزدِ مترجم پرداخت شد. | هر دو رایج‌اند؛ در قرارداد، اصطلاح تعریف‌شده را حفظ کنید. |\n| افراد ذی‌نفع اعتراض کردند. | کسانی که در موضوع نفع داشتند، اعتراض کردند. | بازنویسی توضیحی است؛ در متن حقوقی ممکن است اصطلاح اصلی دقیق‌تر باشد. |\n| علی‌رغمِ محدودیت‌ها، پژوهش ادامه یافت. | با وجودِ محدودیت‌ها، پژوهش ادامه یافت. | هر دو، ادامهٔ کار را برخلاف انتظار ناشی از محدودیت‌ها نشان می‌دهند. |\n| حتی‌الامکان از تکرار مطالب بپرهیزید. | تا حد امکان از تکرار مطالب بپرهیزید. | میزان انجام کار به امکان آن وابسته است؛ تعبیر به معنای «حتماً» نیست. |\n| این تغییر بر همه، علی‌الخصوص بر دانشجویان، اثر می‌گذارد. | این تغییر بر همه، به‌ویژه بر دانشجویان، اثر می‌گذارد. | گروهی از میان یک مجموعه برجسته می‌شود. |\n| چند نهاد، من‌جمله دانشگاه، همکاری کردند. | چند نهاد، از جمله دانشگاه، همکاری کردند. | دانشگاه یکی از اعضای مجموعه است؛ فهرست کامل ارائه نمی‌شود. |\n| با افزایش هزینه‌ها، بالطبع بودجهٔ بیشتری لازم است. | با افزایش هزینه‌ها، به‌طور طبیعی بودجهٔ بیشتری لازم است. | نتیجه‌ای طبیعی یا مورد انتظار بیان می‌شود؛ این تعبیر به‌تنهایی دلیل قطعی‌بودن نتیجه نیست. |\n\n:::tip\n**ذی‌نفع** را صرفاً با «علاقه‌مند» جایگزین نکنید. شخص ممکن است به موضوعی علاقه داشته باشد، اما در آن نفع یا حق مشخصی نداشته باشد.\n:::\n\nاز انباشتن چند تعبیر سنگین در یک جمله نیز پرهیز کنید. رسمی‌بودن متن به معنای دشوارکردن آن نیست.\n\n## ۶. چک‌لیست خواندن و بازنویسی\n\nبرای برخورد با یک ترکیب عربی تثبیت‌شده:\n\n1. **معنای کل ترکیب** را در بافت پیدا کنید؛ ترجمهٔ جداگانهٔ اجزا کافی نیست.\n2. **ساخت درونی** را از وابسته‌های فارسی جدا کنید: «حق‌التألیف» یک واحد است و «نویسنده» با اضافه به آن می‌پیوندد.\n3. **قواعد جملهٔ فارسی** را حفظ کنید؛ جنس دستوری یا قواعد صرفی عربی را به جمله منتقل نکنید.\n4. **برابر ساده‌تر** را امتحان کنید، اما دقت اصطلاحی را از دست ندهید.\n\nقاعدهٔ راهنما: **ترکیب را به صورت جاافتاده بشناسید، آن را در ساخت فارسی به کار ببرید و بر پایهٔ معنا و بافت انتخاب کنید.**","fa","C1",164,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a17dfd-ccfc-76a4-ab70-f963c0346170",false,0,2,"2026-10-27T15:32:28+00:00","2026-10-27T15:38:43+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":54},"01a17dfe-1da7-7420-9f71-67b8093dadfc",[24,31,37,44,56,63,70,77,84,91,98,105,115,122,132,142,151,160,169,178,187],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":30},"01a17dfe-1da7-74d4-9f71-67b80a2c3d56",{"id":27,"word":28,"language":9,"partsOfSpeech":29,"audio":15},"01a17dfd-faa7-7a2b-8885-ff0053692d92","حق‌الزحمه",[],1,{"id":32,"vocabularyWord":33,"displayOrder":17},"01a17dfe-1da7-7530-9f71-67b80a9f2085",{"id":34,"word":35,"language":9,"partsOfSpeech":36,"audio":15},"01a17dfd-fda1-78de-a7d6-030bc61a4d06","دستمزد",[],{"id":38,"vocabularyWord":39,"displayOrder":43},"01a17dfe-1da7-7570-9f71-67b80ae6aa4a",{"id":40,"word":41,"language":9,"partsOfSpeech":42,"audio":15},"01a17dfd-fd70-77c6-9f85-01ae2ccb67a8","حق‌التألیف",[],3,{"id":45,"vocabularyWord":46,"displayOrder":55},"01a17dfe-1da7-75ac-9f71-67b80bdc657c",{"id":47,"word":48,"language":9,"partsOfSpeech":49,"audio":15},"01a17dfd-f9af-7cf5-9b4f-cbdcf4b4c106","حق تألیف",[50],{"id":51,"partOfSpeech":52,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9e2-7798-8147-94578c1a3b5a","NOUN","",true,4,{"id":57,"vocabularyWord":58,"displayOrder":62},"01a17dfe-1da7-75e4-9f71-67b80c7e0212",{"id":59,"word":60,"language":9,"partsOfSpeech":61,"audio":15},"01a17dfd-fbcf-7b16-bf5e-bc068443641d","فارغ‌التحصیل",[],5,{"id":64,"vocabularyWord":65,"displayOrder":69},"01a17dfe-1da7-7614-9f71-67b80d43b857",{"id":66,"word":67,"language":9,"partsOfSpeech":68,"audio":15},"01a17dfd-fa88-7456-9a1c-a04f55639a57","ذی‌نفع",[],6,{"id":71,"vocabularyWord":72,"displayOrder":76},"01a17dfe-1da7-7648-9f71-67b80df7c2d8",{"id":73,"word":74,"language":9,"partsOfSpeech":75,"audio":15},"01a17dfd-fcd5-77f0-a2ac-7d914791715c","فی‌نفسه",[],7,{"id":78,"vocabularyWord":79,"displayOrder":83},"01a17dfe-1da7-7678-9f71-67b80e972c15",{"id":80,"word":81,"language":9,"partsOfSpeech":82,"audio":15},"01a17dfd-fb2a-762a-95ca-438eccb2f6e2","به‌خودی‌خود",[],8,{"id":85,"vocabularyWord":86,"displayOrder":90},"01a17dfe-1da7-76c4-9f71-67b80f06558d",{"id":87,"word":88,"language":9,"partsOfSpeech":89,"audio":15},"01a17dfd-fb26-74fd-940c-5a5e4985a09d","مع‌الوصف",[],9,{"id":92,"vocabularyWord":93,"displayOrder":97},"01a17dfe-1da7-76f4-9f71-67b80f187030",{"id":94,"word":95,"language":9,"partsOfSpeech":96,"audio":15},"01a17dfd-fce2-77b8-b1df-228ff869777d","با این حال",[],10,{"id":99,"vocabularyWord":100,"displayOrder":104},"01a17dfe-1da7-7728-9f71-67b80fdc6d18",{"id":101,"word":102,"language":9,"partsOfSpeech":103,"audio":15},"01a17dfd-faa1-7200-a327-670ec1175882","با وجود این",[],11,{"id":106,"vocabularyWord":107,"displayOrder":114},"01a17dfe-1da7-7758-9f71-67b81095beca",{"id":108,"word":109,"language":9,"partsOfSpeech":110,"audio":15},"01a17dfd-f977-71f6-a8f3-03c6ae2209d8","علی‌رغم",[111],{"id":112,"partOfSpeech":113,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9de-7588-b43d-55ca8b62ad46","PREPOSITION",12,{"id":116,"vocabularyWord":117,"displayOrder":121},"01a17dfe-1da7-7788-9f71-67b810cbd5db",{"id":118,"word":119,"language":9,"partsOfSpeech":120,"audio":15},"01a17dfd-fa95-70fa-9157-79b9bff8e088","با وجود",[],13,{"id":123,"vocabularyWord":124,"displayOrder":131},"01a17dfe-1da7-77b8-9f71-67b81129a80c",{"id":125,"word":126,"language":9,"partsOfSpeech":127,"audio":15},"01a17dfd-f9b1-7ce3-809e-755c3167f982","حتی‌الامکان",[128],{"id":129,"partOfSpeech":130,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9e2-79d4-8147-94578cf91190","ADVERB",14,{"id":133,"vocabularyWord":134,"displayOrder":141},"01a17dfe-1da7-77e8-9f71-67b8114b3db3",{"id":135,"word":136,"language":9,"partsOfSpeech":137,"audio":15},"01a17dfd-fa53-7199-9a35-518e1a990870","تا حد امکان",[138],{"id":139,"partOfSpeech":140,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-faaa-7770-84c6-4ffb2d5b5865","PHRASE",15,{"id":143,"vocabularyWord":144,"displayOrder":150},"01a17dfe-1da7-7818-9f71-67b811981617",{"id":145,"word":146,"language":9,"partsOfSpeech":147,"audio":15},"01a17dfd-f975-7ef7-a869-dc84d4278a48","علی‌الخصوص",[148],{"id":149,"partOfSpeech":130,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9de-7464-b43d-55ca8af17a04",16,{"id":152,"vocabularyWord":153,"displayOrder":159},"01a17dfe-1da7-7848-9f71-67b811a09523",{"id":154,"word":155,"language":9,"partsOfSpeech":156,"audio":15},"01a17dfd-f98d-709b-b233-8a93f9d986af","به‌ویژه",[157],{"id":158,"partOfSpeech":130,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9df-7d5d-87a6-1092e637e1a1",17,{"id":161,"vocabularyWord":162,"displayOrder":168},"01a17dfe-1da7-7878-9f71-67b812821673",{"id":163,"word":164,"language":9,"partsOfSpeech":165,"audio":15},"01a17dfd-f9c7-76ad-a19f-671213f64b7f","من‌جمله",[166],{"id":167,"partOfSpeech":130,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9e4-7490-86b2-202fbfb40912",18,{"id":170,"vocabularyWord":171,"displayOrder":177},"01a17dfe-1da7-78a8-9f71-67b8132eee42",{"id":172,"word":173,"language":9,"partsOfSpeech":174,"audio":15},"01a17dfd-f97e-7a4c-807c-5b1be61537c4","از جمله",[175],{"id":176,"partOfSpeech":140,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9de-7d50-b43d-55ca8de3988b",19,{"id":179,"vocabularyWord":180,"displayOrder":186},"01a17dfe-1da7-78d4-9f71-67b813e13523",{"id":181,"word":182,"language":9,"partsOfSpeech":183,"audio":15},"01a17dfd-f990-74eb-a602-f386e6aabed0","بالطبع",[184],{"id":185,"partOfSpeech":130,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9e0-7118-8fd9-b07b0e4a7558",20,{"id":188,"vocabularyWord":189,"displayOrder":195},"01a17dfe-1da7-7904-9f71-67b8145f2889",{"id":190,"word":191,"language":9,"partsOfSpeech":192,"audio":15},"01a17dfd-f98c-7099-b8ee-7254bdd17a27","به‌طور طبیعی",[193],{"id":194,"partOfSpeech":140,"definition":53,"isPrimary":54,"meaningOrder":30},"01a17dfd-f9df-7c45-87a6-1092e5e49ffa",21,[],[198,207],{"@id":199,"@type":200,"id":201,"grammarPage":202,"title":203,"instructions":204,"displayOrder":16,"type":205,"questionCount":114,"blankCount":114,"isCompleted":15,"ogImageUrl":206},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-f372-7929-8f0d-7fcc114d87dc","GrammarExercise","01a17dfd-f372-7929-8f0d-7fcc114d87dc","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a17dfd-d1a7-710c-933c-c8bb3f2a583d","ساخت ترکیب‌های تثبیت‌شده در فارسی","با توجه به ساخت، نقش و بافت جمله، گزینهٔ درست را انتخاب کنید.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a6576d75-0911-4f24-a05e-2145e953d5c8_hero.webp?v=1793115157",{"@id":208,"@type":200,"id":209,"grammarPage":202,"title":210,"instructions":211,"displayOrder":30,"type":205,"questionCount":114,"blankCount":114,"isCompleted":15,"ogImageUrl":212},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-f388-7b92-a734-7ae74546fb8d","01a17dfd-f388-7b92-a734-7ae74546fb8d","معنا و بازنویسی ترکیب‌های رسمی","گزینه‌ای را انتخاب کنید که معنای عبارت مشخص‌شده و رابطهٔ مورد نظر را حفظ کند.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_376c4d1a-ab0a-434e-ad19-1dd4b6968348_hero.webp?v=1793115157",null]