[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-fa-zarfiyat-va-gozarayi":3,"grammar-exercises-by-page-01a17dfd-d235-7ddd-85c6-cff034ef4f47":119,"exercise-list-path-fa-none":135},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":116,"readyImages":118},"01a17dfd-d235-7ddd-85c6-cff034ef4f47","ظرفیت و گذرایی در خانواده‌های فعل مرکب","zarfiyat-va-gozarayi","شناخت ظرفیت و گذرایی در خانواده‌های فعل مرکب فارسی؛ بررسی تغییر نقش نهاد و مفعول، انتخاب متمم و تفاوت حذف وابسته‌ها با تغییر ساخت در جمله‌های رسمی.","در خانواده‌هایی مانند **تغییر کردن \u002F تغییر دادن** و **تحویل دادن \u002F تحویل گرفتن**، تغییر جزء فعلی می‌تواند شمار یا نقش شرکت‌کنندگانِ رویداد را عوض کند. برای کاربرد دقیق این فعل‌ها، باید گذرایی، متمم‌های لازم و امکان حذف وابسته‌ها را در کلّ فعل مرکب بررسی کنیم، نه فقط در جزء فعلی آن.\n\n## ۱. ظرفیت فعل و گذرایی چه تفاوتی دارند؟\n\n**ظرفیت فعل** یعنی الگوی شرکت‌کنندگانی که فعل با معنای خود پیش‌بینی می‌کند: چه کسی کاری می‌کند، چه چیزی تغییر می‌کند، یا چیزی به چه کسی می‌رسد. این شرکت‌کنندگان در جمله می‌توانند به صورت نهاد، مفعول یا متممِ حرف‌اضافه‌ای ظاهر شوند.\n\n**گذرایی** در بحث این صفحه به امکان گرفتن مفعول مستقیم مربوط است؛ بنابراین، فقط بخشی از ظرفیت فعل را نشان می‌دهد. فعلِ بدون مفعول مستقیم نیز ممکن است متممی با حرف اضافه بخواهد.\n\n| فعل مرکب | الگوی اصلی در این کاربرد | نمونه |\n| --- | --- | --- |\n| تغییر کردن | چیزی تغییر می‌کند | برنامه **تغییر کرد**. |\n| تغییر دادن | کسی چیزی را تغییر می‌دهد | مدیر برنامه را **تغییر داد**. |\n| اعتماد کردن | کسی به کسی یا چیزی اعتماد می‌کند | مریم به همکارش **اعتماد کرد**. |\n| اطلاع دادن | کسی چیزی را به کسی اطلاع می‌دهد | دبیر زمان جلسه را به اعضا **اطلاع داد**. |\n\nدر «مریم به همکارش اعتماد کرد»، عبارت «به همکارش» متمم است، نه مفعول مستقیم. پس نداشتن مفعول به معنی نداشتن وابسته نیست.\n\n:::note\nنشانهٔ **را** برای تشخیص مفعولِ مشخص مفید است، اما نبودن آن به‌تنهایی لازم‌بودن فعل را ثابت نمی‌کند: در «این کارخانه قطعات تولید می‌کند»، «قطعات» مفعولِ «تولید کردن» است.\n:::\n\n## ۲. تغییر حالت و افزودن عامل تغییر\n\nدر برخی خانواده‌ها، یک عضو فقط تغییر را بیان می‌کند و عضو دیگر عامل یا علتِ تغییر را نیز وارد ساخت می‌کند. چیزی که در ساخت نخست نهاد است، در ساخت دوم مفعول می‌شود.\n\n| بیان تغییر | بیان ایجاد تغییر | جابه‌جایی نقش دستوری |\n| --- | --- | --- |\n| برنامه **تغییر کرد**. | مدیر برنامه را **تغییر داد**. | «برنامه»: نهاد ← مفعول |\n| هزینه‌ها **افزایش یافت**. | شرکت هزینه‌ها را **افزایش داد**. | «هزینه‌ها»: نهاد ← مفعول |\n| مشکل **رفع شد**. | تعمیرکار مشکل را **رفع کرد**. | «مشکل»: نهاد ← مفعول |\n\nعامل تغییر لزوماً انسان نیست:\n\n:::example\nباران شدید سطح آب را **افزایش داد**.\n\nسطح آب **افزایش یافت**.\n\nجملهٔ نخست علت افزایش را در جایگاه نهاد می‌آورد؛ جملهٔ دوم فقط افزایش سطح آب را بیان می‌کند و علت را مشخص نمی‌کند.\n:::\n\nاین رابطه در خانواده‌های معیّن وجود دارد، اما یک دستور عمومی برای ساختن فعل تازه نیست. مثلاً برای بیان حالت، «به نتیجه **شک دارم**» طبیعی است؛ نمی‌توان صرفاً با جایگزینی جزء فعلی، «به نتیجه شک می‌دهم» را همتای سببی آن دانست. برای آن معنا باید ساخت مناسبی مانند «این خبر مرا نسبت به نتیجه **دچار شک کرد**» انتخاب کرد.\n\n:::warning\nعضوِ بدون مفعولِ یک خانواده همیشه مجهولِ عضو دیگر نیست. **افزایش یافتن** فعل لازم است؛ مجهولِ «افزایش دادن» با **افزایش داده شدن** ساخته می‌شود. «رفع شدن» نیز بسته به بافت می‌تواند بر برطرف‌شدن مشکل یا بر نتیجهٔ اقدامی برای رفع آن تمرکز کند؛ از روی «شدن» به‌تنهایی تحلیل نکنید.\n:::\n\n## ۳. تغییر دیدگاه بدون کاهش گذرایی\n\nگاهی عوض‌شدن جزء فعلی، مفعول را حذف نمی‌کند؛ بلکه دیدگاه جمله را از یک شرکت‌کننده به شرکت‌کنندهٔ دیگر منتقل می‌کند. **تحویل دادن \u002F تحویل گرفتن** چنین رابطه‌ای دارند.\n\n:::example\nفرستنده بسته را به پیک **تحویل داد**.\n\nپیک بسته را از فرستنده **تحویل گرفت**.\n:::\n\nاین دو جمله می‌توانند یک رویداد واحد را توصیف کنند. در هر دو، «بسته» مفعول است؛ اما نهاد و متمم تغییر می‌کنند:\n\n- در **تحویل دادن**، نهاد معمولاً تحویل‌دهنده است و گیرنده با **به** می‌آید.\n- در **تحویل گرفتن**، نهاد تحویل‌گیرنده است و مبدأ دریافت با **از** می‌آید.\n- انتخاب عضو خانواده تعیین می‌کند کدام شرکت‌کننده در جایگاه نهاد برجسته شود.\n\nبنابراین، «دادن» و «گرفتن» را نباید صرفاً نشانهٔ افزایش یا کاهش ظرفیت دانست. در این خانواده، هر دو عضو مفعول مستقیم می‌گیرند، اما نقش نهاد متفاوت است.\n\n## ۴. متمم را همراه با کلّ فعل یاد بگیرید\n\nاشتراک جزء غیرفعلی تضمین نمی‌کند که اعضای خانواده وابسته‌های یکسانی بگیرند. با تغییر فعل، ممکن است مفعول به متممِ حرف‌اضافه‌ای تبدیل شود یا حرف اضافه تغییر کند.\n\n| عضو خانواده | الگوی وابسته‌ها | نمونه |\n| --- | --- | --- |\n| اطلاع دادن | چیزی را به کسی | مسئول دفتر تغییر برنامه را به سارا **اطلاع داد**. |\n| اطلاع یافتن | از چیزی | سارا از تغییر برنامه **اطلاع یافت**. |\n| آگاهی دادن | به کسی دربارهٔ چیزی | کارشناس به کارکنان دربارهٔ خطرها **آگاهی داد**. |\n| آگاهی یافتن | از چیزی | کارکنان از خطرها **آگاهی یافتند**. |\n\n«اطلاع یافتن» و «آگاهی یافتن» بیشتر با نوشتار و گفتار رسمی تناسب دارند. الگوهای جدول برای کاربردهای نشان‌داده‌شده‌اند، نه فهرست همهٔ ترکیب‌های ممکن.\n\n:::warning\nبرای معنای «باخبرشدن»، بگویید:\n\n✓ سارا **از تغییر برنامه اطلاع یافت**.\n\n✗ سارا **تغییر برنامه را اطلاع یافت**.\n\nالگوی مفعولیِ «اطلاع دادن» را نمی‌توان بدون تغییر به «اطلاع یافتن» منتقل کرد.\n:::\n\n## ۵. حذف وابسته با تغییر ظرفیت یکی نیست\n\nظرفیت را نباید با شمار عبارت‌های آشکار در یک جمله برابر گرفت. گاهی وابسته از بافت معلوم است و بیان نمی‌شود؛ گاهی نیز گوینده عمداً آن را نامشخص می‌گذارد.\n\n:::example\n— تغییر برنامه را به سارا اطلاع دادی؟\n\n— بله، صبح **اطلاع دادم**.\n\nدر پاسخ، هم موضوع اطلاع و هم گیرنده از پرسش معلوم‌اند. حذف آن‌ها به معنی تبدیل «اطلاع دادن» به فعلی با ظرفیت تازه نیست.\n:::\n\nاز سوی دیگر، هر عبارتِ همراه فعل بخشی از ظرفیت آن نیست:\n\n«دبیر **دیروز، در راهرو** تغییر برنامه را به اعضا اطلاع داد.»\n\n«تغییر برنامه» موضوع اطلاع و «اعضا» گیرنده‌اند. «دیروز» و «در راهرو» زمان و مکان رویداد را اضافه می‌کنند و در این کاربرد قیدند.\n\n:::tip\nحذف‌پذیری به‌تنهایی معیار کافی نیست. بپرسید آیا عبارت، نقشی را کامل می‌کند که معنای همین فعل پیش‌بینی کرده است، یا فقط اطلاعات عمومی مانند زمان و مکان می‌دهد. متممِ فعل هم ممکن است با اتکا به بافت حذف شود.\n:::\n\n## ۶. روش بررسی یک خانوادهٔ تازه\n\nبرای مقایسهٔ اعضای یک خانواده، این مسیر را دنبال کنید:\n\n1. **معنای هر عضو را مشخص کنید:** تغییر، ایجاد تغییر، انتقال یا دریافت؟\n2. **نقش نهاد را پیدا کنید:** عامل است، دریافت‌کننده است یا چیزی است که تغییر می‌کند؟\n3. **مفعول و متمم‌ها را جدا کنید:** چه چیزی را؟ به چه کسی؟ از چه چیزی؟\n4. **وابسته‌های حذف‌شده را از بافت بازیابی کنید:** کوتاه‌ترشدن جمله لزوماً کاهش ظرفیت نیست.\n5. **طبیعی‌بودن ترکیب را بررسی کنید:** شباهت ظاهری اجازه نمی‌دهد جزء فعلی را آزادانه عوض کنید.\n\nخلاصه اینکه **تغییر کردن \u002F تغییر دادن** تفاوت در گذرایی و حضور عامل تغییر را نشان می‌دهند؛ **تحویل دادن \u002F تحویل گرفتن** دیدگاه و نقش نهاد را عوض می‌کنند؛ و **اطلاع دادن \u002F اطلاع یافتن** الگوی متفاوتی برای مفعول و متمم دارند. واحد اصلیِ بررسی، **کلّ فعل مرکب در معنای مشخص و بافت روشن** است.","fa","C1",148,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a17dfd-cd02-75d3-befe-3c5c3ef3b90e","نقش شرکت‌کنندگان و کانون گزارش",false,0,4,"2026-10-27T15:32:28+00:00","2026-10-27T15:38:43+00:00",2,[23],{"id":24,"title":5,"vocabularyListWords":25,"isPublished":115},"01a17dfe-2168-7c3e-bd22-52e8da41779a",[26,33,39,46,52,59,66,73,80,87,94,101,108],{"id":27,"vocabularyWord":28,"displayOrder":32},"01a17dfe-2168-7cba-bd22-52e8db34e3d5",{"id":29,"word":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":16},"01a17dfd-fb5a-7ab8-82d7-93a558091e18","تغییر کردن",[],1,{"id":34,"vocabularyWord":35,"displayOrder":21},"01a17dfe-2168-7cf2-bd22-52e8dc0d80a5",{"id":36,"word":37,"language":9,"partsOfSpeech":38,"audio":16},"01a17dfd-fa8d-7bbe-80e4-48d441f45f1d","تغییر دادن",[],{"id":40,"vocabularyWord":41,"displayOrder":45},"01a17dfe-2168-7d16-bd22-52e8dcf9d2d9",{"id":42,"word":43,"language":9,"partsOfSpeech":44,"audio":16},"01a17dfd-fa93-73a4-9721-da9c47e8122d","اعتماد کردن",[],3,{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":18},"01a17dfe-2168-7d36-bd22-52e8dd733691",{"id":49,"word":50,"language":9,"partsOfSpeech":51,"audio":16},"01a17dfd-faa5-73d8-b909-2db262a9077c","اطلاع دادن",[],{"id":53,"vocabularyWord":54,"displayOrder":58},"01a17dfe-2168-7d56-bd22-52e8ddf570c2",{"id":55,"word":56,"language":9,"partsOfSpeech":57,"audio":16},"01a17dfd-fe44-755d-a211-7971d43833db","افزایش یافتن",[],5,{"id":60,"vocabularyWord":61,"displayOrder":65},"01a17dfe-2168-7d86-bd22-52e8de0cd333",{"id":62,"word":63,"language":9,"partsOfSpeech":64,"audio":16},"01a17dfd-fb29-763b-a3cc-28662f26b46a","افزایش دادن",[],6,{"id":67,"vocabularyWord":68,"displayOrder":72},"01a17dfe-2168-7da6-bd22-52e8de55fd10",{"id":69,"word":70,"language":9,"partsOfSpeech":71,"audio":16},"01a17dfd-fc0a-76b9-8d6f-f0170439559f","رفع شدن",[],7,{"id":74,"vocabularyWord":75,"displayOrder":79},"01a17dfe-2168-7dc6-bd22-52e8df2a421d",{"id":76,"word":77,"language":9,"partsOfSpeech":78,"audio":16},"01a17dfd-fa64-721d-a795-be8d55af9d73","رفع کردن",[],8,{"id":81,"vocabularyWord":82,"displayOrder":86},"01a17dfe-2168-7de2-bd22-52e8df53f179",{"id":83,"word":84,"language":9,"partsOfSpeech":85,"audio":16},"01a17dfd-fdb7-77e7-b059-51db44841120","تحویل دادن",[],9,{"id":88,"vocabularyWord":89,"displayOrder":93},"01a17dfe-2168-7dfe-bd22-52e8dff947b9",{"id":90,"word":91,"language":9,"partsOfSpeech":92,"audio":16},"01a17dfd-fc04-71da-adc7-ffff5b5180f2","تحویل گرفتن",[],10,{"id":95,"vocabularyWord":96,"displayOrder":100},"01a17dfe-2168-7e1a-bd22-52e8e0e679bc",{"id":97,"word":98,"language":9,"partsOfSpeech":99,"audio":16},"01a17dfd-fbb9-7b99-895d-c5913376b198","اطلاع یافتن",[],11,{"id":102,"vocabularyWord":103,"displayOrder":107},"01a17dfe-2168-7e36-bd22-52e8e10bd664",{"id":104,"word":105,"language":9,"partsOfSpeech":106,"audio":16},"01a17dfd-fb09-7d3f-9456-53ed7549fe34","آگاهی دادن",[],12,{"id":109,"vocabularyWord":110,"displayOrder":114},"01a17dfe-2168-7e52-bd22-52e8e1815a13",{"id":111,"word":112,"language":9,"partsOfSpeech":113,"audio":16},"01a17dfd-fbdc-75af-af51-76951ecdae57","آگاهی یافتن",[],13,true,{"name":15,"slug":117,"language":9},"naghshha-va-kanune-gozaresh-c1",[],[120,129],{"@id":121,"@type":122,"id":123,"grammarPage":124,"title":125,"instructions":126,"displayOrder":17,"type":127,"questionCount":107,"blankCount":107,"isCompleted":16,"ogImageUrl":128},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-f775-728b-981d-c92c9a693011","GrammarExercise","01a17dfd-f775-728b-981d-c92c9a693011","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a17dfd-d235-7ddd-85c6-cff034ef4f47","تغییر حالت، عامل تغییر و گذرایی","با توجه به معنای جمله و نقش شرکت‌کنندگان، گزینهٔ درست را انتخاب کنید.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1dee2471-35a2-4064-995f-9b9a1574bdf1_hero.webp?v=1793115158",{"@id":130,"@type":122,"id":131,"grammarPage":124,"title":132,"instructions":133,"displayOrder":32,"type":127,"questionCount":107,"blankCount":107,"isCompleted":16,"ogImageUrl":134},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a17dfd-f78c-794e-8b69-eb436a8a94f5","01a17dfd-f78c-794e-8b69-eb436a8a94f5","دیدگاه، متمم و وابسته‌های حذف‌شده","در هر جمله یا تحلیل، گزینه‌ای را انتخاب کنید که با نقش‌ها، بافت و ساخت فعل مرکب سازگار است.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_77296a37-b235-46d1-9315-7dc561a10708_hero.webp?v=1793115158",null]