[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-a-dheanamh-agus-a-deanamh-sealbh-agus-tagairt":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-7fb6-74ee-b19e-a5bc13a54b42":26,"exercise-list-path-ga-none":76},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":23,"readyImages":25},"01a1aafe-7fb6-74ee-b19e-a5bc13a54b42","Á dhéanamh agus á déanamh: sealbh agus tagairt","a-dheanamh-agus-a-deanamh-sealbh-agus-tagairt","An difríocht idir á dhéanamh, á déanamh agus á ndéanamh: inscne, uimhir, séimhiú, urú agus tagairt an chuspóra i n-abairtí le hainm briathartha.","## 1. Cad dó a dtagraíonn á?\n\nÚsáideann tú **á dhéanamh**, **á déanamh** agus **á ndéanamh** nuair atá gníomh ar siúl agus tú ag tagairt don rud atá á dhéanamh. Braitheann an fhoirm ar inscne agus ar uimhir an ruda sin, ní ar an duine atá i mbun an ghnímh.\n\nSa struchtúr seo, is cumasc de **ag + a** é **á**. Is aidiacht shealbhach é **a**, ach ní úinéireacht atá i gceist anseo: tagraíonn sé do **chuspóir an ghnímh**.\n\n:::example\nTá Seán ag déanamh an dinnéir. → Tá Seán **á dhéanamh**.\n\nTá Seán ag déanamh na hoibre. → Tá Seán **á déanamh**.\n\nTá Seán ag déanamh na dtascanna. → Tá Seán **á ndéanamh**.\n:::\n\nSna trí abairt, is é Seán a dhéanann an gníomh. Athraíonn an fhoirm mar go bhfuil **dinnéar** firinscneach uatha, **obair** baininscneach uatha agus **tascanna** san iolra.\n\n## 2. Na trí phatrún\n\nFanann **á** mar an gcéanna. Is é an t-athrú ag tús an ainm bhriathartha a léiríonn an tagairt.\n\n| Tagairt | Athrú tosaigh | Le déanamh | Sampla |\n| --- | --- | --- | --- |\n| Firinscneach uatha | Séimhiú, más féidir | **á dhéanamh** | An císte: tá mé á dhéanamh. |\n| Baininscneach uatha | Gan séimhiú ná urú | **á déanamh** | An obair: tá mé á déanamh. |\n| Iolra, beag beann ar inscne | Urú, más féidir | **á ndéanamh** | Na cácaí: tá mé á ndéanamh. |\n\nNí féidir gach consan a shéimhiú ná a urú. Dá bhrí sin, ní bhíonn difríocht infheicthe idir na trí fhoirm i gcónaí.\n\n:::tip\nAimsigh an rud a ndéantar an gníomh air ar dtús. Ansin seiceáil a inscne agus a uimhir. Ná roghnaigh an fhoirm de réir inscne an duine atá ag obair.\n:::\n\n## 3. Ainm briathartha a thosaíonn ar ghuta\n\nLe hainm briathartha ar nós **oscailt**, tá na patrúin seo ann:\n\n| Tagairt | Foirm | Sampla |\n| --- | --- | --- |\n| Firinscneach uatha | **á oscailt** | Tá an bosca á oscailt. |\n| Baininscneach uatha | **á hoscailt** | Tá an fhuinneog á hoscailt. |\n| Iolra | **á n-oscailt** | Tá na doirse á n-oscailt. |\n\nSa bhaininscneach uatha, cuirtear **h** roimh ghuta. San iolra, cuirtear **n-** roimh ghuta. Níl réamhlitir ann sa bhfirinscneach uatha.\n\n:::note\nNí séimhiú é an **h** in **á hoscailt**. Is réamhlitir í a bhaineann leis an aidiacht shealbhach bhaininscneach. Is urú atá in **á n-oscailt**.\n:::\n\n## 4. Cé atá ag gníomhú?\n\nIs féidir an duine atá i mbun an ghnímh nó an rud a ndéantar an gníomh air a chur mar ainmní na habairte. Fanann tagairt **á** mar an gcéanna.\n\n:::example\nTá obair le críochnú ag Máire.\n\n- Tá **Máire** á déanamh anois.\n- Tá **an obair** á déanamh ag Máire anois.\n:::\n\nSa chéad abairt, is í Máire an t-ainmní agus is í a dhéanann an obair. Sa dara habairt, is í an obair an t-ainmní; léiríonn **ag Máire** cé atá i mbun an ghnímh. Sa dá abairt, tagraíonn **á** don obair.\n\nIs féidir gan an duine a lua: **Tá an obair á déanamh anois.** Tá an gníomh ar siúl, ach ní deirtear cé atá á dhéanamh.\n\n## 5. Tagairt shoiléir agus botúin choitianta\n\nCaithfidh sé a bheith soiléir ón gcomhthéacs cad dó a dtagraíonn **á**. Má tá níos mó ná rud amháin ann a oireann don fhoirm, ainmnigh an rud arís.\n\n:::example\nTá an císte agus an dinnéar le déanamh. Tá Liam **á dhéanamh** anois.\n\nNíl sé soiléir cé acu rud atá i gceist: tá an dá ainmfhocal firinscneach uatha.\n\nNíos soiléire: Tá Liam **ag déanamh an dinnéir** anois.\n:::\n\n:::warning\nAg tagairt don obair:\n\n✓ Tá Seán **á déanamh**.\n\n✗ Tá Seán **á dhéanamh**.\n\nTá **obair** baininscneach. Ní bhaineann inscne Sheáin leis an rogha seo. Bheadh **á dhéanamh** ceart dá mba rud firinscneach, mar shampla an dinnéar, a bhí i gceist.\n:::\n\n## 6. Seicliosta na tagartha\n\n1. **Aimsigh an cuspóir:** cad atá duine ag déanamh, ag oscailt nó ag athrú?\n2. **Seiceáil inscne agus uimhir:** firinscneach uatha, baininscneach uatha nó iolra?\n3. **Roghnaigh an patrún:** á dhéanamh, á déanamh nó á ndéanamh; á oscailt, á hoscailt nó á n-oscailt.\n4. **Seiceáil an comhthéacs:** mura bhfuil an tagairt soiléir, luaigh an t-ainmfhocal arís.","ga","B2",119,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f3f-7120-9432-43a1a8419536","Obair le déanamh, ar siúl agus críochnaithe",false,0,14,"2026-11-05T09:16:07+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",6,[],{"name":15,"slug":24,"language":9},"obair-le-deanamh-ar-siul-criochnaithe-b2",[],[27,37,44,53,60,69],{"@id":28,"@type":29,"id":30,"grammarPage":31,"title":32,"instructions":33,"displayOrder":17,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-83ce-700b-bbb3-cfd41f559ce6","GrammarExercise","01a1aafe-83ce-700b-bbb3-cfd41f559ce6","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-7fb6-74ee-b19e-a5bc13a54b42","Á agus consain: obair sa bhaile","Roghnaigh an fhoirm cheart. Tabhair aird ar an rud a ndéantar an gníomh air, ní ar an duine.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ad55e517-0d53-4f6b-aaf5-2b0690283ff9_hero.webp?v=1793870169",{"@id":38,"@type":29,"id":39,"grammarPage":31,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":43},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-83e4-7302-b116-4dec3bd6cc00","01a1aafe-83e4-7302-b116-4dec3bd6cc00","Á agus gutaí: tagairt san ionad pobail","Roghnaigh an freagra ceart de réir inscne, uimhir agus chomhthéacs na tagartha. Sa cheist dheireanach, déan measúnú ar shoiléireacht na tagartha.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c74098ca-539e-4e39-bd3f-eb79b7e4df38_hero.webp?v=1793870169",{"@id":45,"@type":29,"id":46,"grammarPage":31,"title":47,"instructions":48,"displayOrder":49,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":51,"isCompleted":16,"ogImageUrl":52},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-83f7-7836-b928-3ab21a503bba","01a1aafe-83f7-7836-b928-3ab21a503bba","Á agus consain sa cheardlann","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú. Tagraíonn á don rud a ndéantar an gníomh air.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_462869d2-9d30-4a64-b66f-530530e4a79c_hero.webp?v=1793870169",{"@id":54,"@type":29,"id":55,"grammarPage":31,"title":56,"instructions":57,"displayOrder":58,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":51,"isCompleted":16,"ogImageUrl":59},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8406-72d7-b2bd-018bcea56f25","01a1aafe-8406-72d7-b2bd-018bcea56f25","Á agus gutaí: imeacht á eagrú","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú. Aimsigh tagairt á agus tabhair aird ar an nguta ina dhiaidh.",3,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_78f01549-470d-40e6-a146-9ba91820f70b_hero.webp?v=1793870169",{"@id":61,"@type":29,"id":62,"grammarPage":31,"title":63,"instructions":64,"displayOrder":65,"type":66,"questionCount":67,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":68},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8416-7044-80d4-3a4e3c36f9f3","01a1aafe-8416-7044-80d4-3a4e3c36f9f3","Consain: aimsigh agus ceartaigh an earráid","Tá focal mícheart i ngach abairt. Roghnaigh é agus ansin roghnaigh an ceartúchán.",4,"find_and_fix",8,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f6240f51-f243-44ac-bdb0-6123f8bd4016_hero.webp?v=1793870169",{"@id":70,"@type":29,"id":71,"grammarPage":31,"title":72,"instructions":73,"displayOrder":74,"type":66,"questionCount":67,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":75},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-841e-701b-be78-313308693e9d","01a1aafe-841e-701b-be78-313308693e9d","Gutaí: aimsigh agus ceartaigh an earráid","Aimsigh an focal mícheart agus roghnaigh an ceartúchán. Seiceáil an rud a dtagraíonn á dó.",5,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f2b962da-f301-40c5-aec1-9a7acf223ab1_hero.webp?v=1793870169",null]