[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-agus-le-clasal-gan-briathar-culra-agus-comhuaineacht":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-7fdd-76e9-9ed8-ae4da6ad4515":22,"exercise-list-path-ga-none":73},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a1aafe-7fdd-76e9-9ed8-ae4da6ad4515","Agus le clásal gan briathar: cúlra agus comhuaineacht","agus-le-clasal-gan-briathar-culra-agus-comhuaineacht","Foghlaim conas agus a úsáid le clásal gan briathar chun cúlra agus comhuaineacht a chur in iúl, agus conas an t-ainmní agus an tagairt ama a aithint.","Is féidir **agus** a úsáid le clásal gan bhriathar chun cúlra a thabhairt do phríomhimeacht: staid duine, an aimsir, nó gníomh atá ar siúl ag an am céanna. Foghlaimeoidh tú conas an patrún seo a dhéanamh agus conas a aithint cé leis a mbaineann an cúlra.\n\n## 1. Cúlra seachas imeacht nua\n\nFéach ar an dá abairt seo:\n\n:::example\n**Tháinig Nóra abhaile agus bhí sí tuirseach.**\nTá briathar pearsanta sa dá chlásal: **tháinig** agus **bhí**.\n\n**Tháinig Nóra abhaile agus í tuirseach.**\nTugann **agus í tuirseach** staid Nóra mar chúlra don teacht abhaile. Bhí sí tuirseach nuair a tháinig sí.\n:::\n\nSa dara habairt, ní chuirtear dhá ráiteas iomlána taobh le taobh. Ceanglaítear an staid go dlúth leis an bpríomhimeacht. Is patrún nádúrtha é seo sa chaint agus sa scríbhneoireacht, go háirithe i scéalta agus i gcur síos.\n\n## 2. An bunphatrún\n\nIs é an patrún coitianta ná **agus + ainmní + cur síos ar staid nó ar ghníomh**. Is é an t-ainmní an t-ainmfhocal nó an forainm a bheadh ina ainmní i gclásal iomlán le **tá** nó **bhí**: **bhí sí tuirseach** → **agus í tuirseach**; **bhí eagla air** → **agus eagla air**. Ní gá gurb é an t-ainmní an duine a mhothaíonn an staid.\n\n| Cineál cúlra | Clásal le agus | Abairt iomlán |\n| --- | --- | --- |\n| Aidiacht | **agus í tuirseach** | Tháinig Nóra abhaile agus í tuirseach. |\n| Áit | **agus é sa bhaile** | Chuir mé glaoch ar Sheán agus é sa bhaile. |\n| Staid le réamhfhocal | **agus eagla air** | Labhair Seán agus eagla air. |\n| Gníomh ar siúl | **agus iad ag gáire** | Shiúil na páistí isteach agus iad ag gáire. |\n| Staid na haimsire | **agus an oíche fuar** | D'fhanamar istigh agus an oíche fuar. |\n\nSa sampla **agus eagla air**, is é **eagla** an t-ainmní; léiríonn **air** cé a bhí scanraithe. Ní gá gurb é an duine an t-ainmní i gcónaí.\n\n:::note\nCiallaíonn *gan bhriathar* anseo nach bhfuil **briathar pearsanta** ann, ar nós **tá**, **bhí** nó **beidh**. Is féidir ainm briathartha a bheith ann: **agus iad ag gáire**. Ní briathar pearsanta é **gáire** sa phatrún sin.\n:::\n\n## 3. An t-ainmní agus na forainmneacha\n\nNuair is forainm an t-ainmní sa phatrún seo, úsáidtear **mé, tú, é, í, sinn, sibh, iad**. Tabhair faoi deara go háirithe **é, í, iad**, seachas **sé, sí, siad**.\n\n:::example\n**D'imigh Seán agus é feargach.**\nBhí Seán feargach nuair a d'imigh sé.\n\n**D'fhreagair Máire an cheist agus í neirbhíseach.**\nBhí Máire neirbhíseach nuair a d'fhreagair sí.\n\n**D'fhan na páistí amuigh agus iad ag imirt.**\nBhí na páistí ag imirt le linn dóibh a bheith amuigh.\n\n**Bhuail mé le Nóra agus mé ar saoire.**\nBhí mé ar saoire nuair a bhuail mé le Nóra.\n:::\n\nNí gá gurb ionann ainmní an phríomhchlásail agus ainmní an chlásail le **agus**:\n\n- **D'fhág mé an teach agus na páistí ina gcodladh.** — D'fhág mise; bhí na páistí ina gcodladh.\n- **D'oscail Máire an doras agus Seán ina sheasamh taobh amuigh.** — D'oscail Máire é; bhí Seán taobh amuigh.\n\nMá d'fhéadfadh **é** nó **í** tagairt do níos mó ná duine amháin, úsáid ainm an duine chun an bhrí a shoiléiriú.\n\n## 4. Comhuaineacht agus tagairt ama\n\nNí léiríonn an clásal gan bhriathar aimsir leis féin. Faightear an tagairt ama ón bpríomhchlásal agus ón gcomhthéacs.\n\n| Tagairt ama | Sampla |\n| --- | --- |\n| Nós san am i láthair | **Bím ag léamh agus na páistí ina gcodladh.** |\n| Gníomh ar siúl san am atá caite | **Bhí mé ag léamh agus na páistí ina gcodladh.** |\n| Gníomh ar siúl san am atá le teacht | **Beidh mé ag léamh agus na páistí ina gcodladh.** |\n\nSna samplaí seo, tarlaíonn an léamh le linn don staid eile a bheith ann. Ní gá go dtosódh ná go gcríochnódh an dá rud ag an nóiméad céanna.\n\nIs féidir an clásal cúlra a chur chun tosaigh freisin:\n\n:::example\n**Agus an bháisteach ag titim go trom, d'fhanamar istigh.**\n\nSocraítear an cúlra ar dtús; ansin luaitear an príomhimeacht. Cuidíonn an chamóg leis an dá chuid a scaradh.\n:::\n\nSa sampla seo, is furasta cúis an fhanachta a thuiscint ón gcomhthéacs. Ní chiallaíonn sé sin go bhfuil **agus** comhionann le **toisc go** i ngach abairt: is é an cúlra comhuaineach an bunús anseo.\n\n:::note\n**Léamh géilliúil: cé go raibh…**\nIs féidir leis an gcomhthéacs codarsnacht leis an rud a mbeifí ag súil leis a chur in iúl: **Chuaigh Seán ag obair agus é tinn.** Is féidir é seo a thuiscint mar **Chuaigh Seán ag obair cé go raibh sé tinn.** Ní cúlra neodrach amháin atá i gceist sa léamh sin.\n\n**An fhoirm dhiúltach: agus gan…**\nÚsáidtear **agus gan + ainmní + cur síos** chun staid dhiúltach a chur in iúl: **Thosaigh an cruinniú agus gan Máire i láthair.** Ní raibh Máire i láthair nuair a thosaigh an cruinniú. Le forainm, mar shampla: **Thosaigh an cruinniú agus gan í i láthair.**\n:::\n\n## 5. Difríochtaí agus botúin choitianta\n\nNí hionann **agus** le clásal gan bhriathar agus **agus** a nascann dhá imeacht as a chéile.\n\n:::example\n**D'ith sí a dinnéar agus chuaigh sí amach.**\nDhá imeacht atá ann: an dinnéar ar dtús, ansin an dul amach.\n\n**D'ith sí a dinnéar agus í ag caint le cara.**\nBhí sí ag caint le linn di a bheith ag ithe.\n:::\n\n:::warning\nSa phatrún gan briathar pearsanta:\n\n✓ Tháinig Nóra isteach **agus í tuirseach**.\n\n✗ Tháinig Nóra isteach **agus sí tuirseach**.\n\nAch tá **agus bhí sí tuirseach** ceart freisin: is clásal le briathar pearsanta é sin, agus úsáidtear **sí** leis an mbriathar **bhí**.\n:::\n\nNá bain an briathar as aon chlásal le **agus** go meicniúil. Úsáid an patrún seo nuair atá staid nó gníomh comhuaineach á chur i láthair mar chúlra, ní nuair is mian leat imeacht eile a insint ina dhiaidh.\n\n## 6. Seicliosta úsáide\n\nSula n-úsáideann tú an patrún, seiceáil na pointí seo:\n\n1. **An cúlra atá ann?** Baineann an staid nó an gníomh le ham an phríomhimeachta.\n2. **Cé leis a mbaineann sé?** Cuir ainmní soiléir sa chlásal, nó úsáid an struchtúr cuí, mar **eagla air**.\n3. **An bhfuil forainm de dhíth?** Sa phatrún gan briathar pearsanta, roghnaigh **é, í, iad**, ní **sé, sí, siad**.\n4. **An bhfuil an t-am soiléir?** Braitheann an clásal ar an bpríomhchlásal agus ar an gcomhthéacs.\n\n**Tháinig siad abhaile agus iad tuirseach**: príomhimeacht ar dtús, agus an staid a bhain leis mar chúlra.","ga","B2",129,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1aafe-7f30-7b7c-8e23-ca1aad6948ec",false,0,6,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",[],[],[23,33,40,49,57,66],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-85da-7675-a54d-431dc6b95551","GrammarExercise","01a1aafe-85da-7675-a54d-431dc6b95551","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-7fdd-76e9-9ed8-ae4da6ad4515","Clásail chúlra: ainmní agus foirm dhiúltach","Roghnaigh an fhoirm cheart do gach bearna. Coinnigh an bhrí a thugtar sa chomhthéacs agus ná cuir briathar pearsanta sa chlásal cúlra.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7eac000f-5eb7-4ec7-bebe-9c1ac6510136_hero.webp?v=1793870169",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":39},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-85f3-727b-82bd-b263d6065e59","01a1aafe-85f3-727b-82bd-b263d6065e59","Léigh an cúlra: am, tagairt agus codarsnacht","Léigh gach abairt agus roghnaigh an cur síos nó an leagan a oireann don chomhthéacs. Tabhair aird ar an am agus ar ainmní gach clásail.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_84a74731-ea31-4b9c-af61-b164b672a292_hero.webp?v=1793870169",{"@id":41,"@type":25,"id":42,"grammarPage":27,"title":43,"instructions":44,"displayOrder":45,"type":46,"questionCount":47,"blankCount":47,"isCompleted":15,"ogImageUrl":48},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-860b-7877-a3c1-73cabb0124bd","01a1aafe-860b-7877-a3c1-73cabb0124bd","Cuir an príomhimeacht agus an cúlra le chéile","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú.",2,"sentence_builder",11,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c125e808-eaaf-4fbd-8eb7-99f1553dc8a3_hero.webp?v=1793870169",{"@id":50,"@type":25,"id":51,"grammarPage":27,"title":52,"instructions":53,"displayOrder":54,"type":46,"questionCount":55,"blankCount":55,"isCompleted":15,"ogImageUrl":56},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8620-7297-b978-e95edfea72a1","01a1aafe-8620-7297-b978-e95edfea72a1","An cúlra ar dtús: am agus staid dhiúltach","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú. Coinnigh an chamóg leis an bhfocal lena mbaineann sí.",3,10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a9e6f08c-9762-45de-8d1b-77b470c71dd8_hero.webp?v=1793870169",{"@id":58,"@type":25,"id":59,"grammarPage":27,"title":60,"instructions":61,"displayOrder":62,"type":63,"questionCount":64,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":65},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8632-79e5-a988-9ce9c5650b5f","01a1aafe-8632-79e5-a988-9ce9c5650b5f","Aimsigh an earráid sa chlásal cúlra","Tá focal mícheart amháin i ngach abairt. Roghnaigh é agus ansin roghnaigh an ceartúchán.",4,"find_and_fix",8,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_592eb145-e52c-415f-9b2b-551cbcaf00b1_hero.webp?v=1793870169",{"@id":67,"@type":25,"id":68,"grammarPage":27,"title":69,"instructions":70,"displayOrder":71,"type":63,"questionCount":64,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":72},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-863b-774d-9f15-c36bb23849c6","01a1aafe-863b-774d-9f15-c36bb23849c6","Ceartaigh an cúlra: nósanna agus pleananna","Aimsigh an focal mícheart i ngach abairt agus roghnaigh an ceartúchán cuí.",5,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_027c54fa-ee1f-42f4-850f-8b0f726ef693_hero.webp?v=1793870169",null]