[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-an-coras-larnach-agus-coras-an-tseimhithe":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-806d-72bc-a17d-a9ddf12eb9b9":22,"exercise-list-path-ga-none":57},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a1aafe-806d-72bc-a17d-a9ddf12eb9b9","An córas lárnach agus córas an tséimhithe","an-coras-larnach-agus-coras-an-tseimhithe","An córas lárnach agus córas an tséimhithe i ndiaidh réamhfhocail agus an ailt: urú, séimhiú agus t roimh s, le samplaí agus treoir don scríbhneoireacht.","## 1. Dhá chóras, an bhrí chéanna\n\nIs féidir **ar an mbord** agus **ar an bhord** a úsáid sa Ghaeilge chaighdeánach. Baineann siad le dhá chóras éagsúla: **an córas lárnach** agus **córas an tséimhithe**. Ní athraíonn an bhrí; athraíonn tús an ainmfhocail.\n\nAnseo, foghlaimeoidh tú conas an dá chóras a aithint i ndiaidh réamhfhocail agus an ailt uatha, agus conas córas amháin a úsáid go comhsheasmhach. Díreoimid ar thús an ainmfhocail, seachas ar athruithe ar aidiachtaí.\n\n:::note\nTá an dá chóras ceadaithe sa Chaighdeán Oifigiúil. Tá córas an tséimhithe coitianta i nGaeilge Uladh, ach ní hionann córas scríofa agus cur síos iomlán ar chanúint. Ní caighdeán foghraíochta é an Caighdeán Oifigiúil ach oiread.\n:::\n\n## 2. Cá mbíonn an rogha ann?\n\nBaineann an phríomhchodarsnacht leis na réamhfhocail **ag, ar, as, chuig, faoi, le, ó, roimh, thar, trí** agus an t-alt uatha **an**.\n\nTabhair faoi deara na foirmeacha **leis an** agus **ón**: ní scríobhtar *le an* ná *ó an*.\n\n| Réamhfhocal agus alt | An córas lárnach | Córas an tséimhithe |\n| --- | --- | --- |\n| ag an | ag an **mbanc** | ag an **bhanc** |\n| ar an | ar an **mbord** | ar an **bhord** |\n| as an | as an **mbosca** | as an **bhosca** |\n| chuig an | chuig an **mbanc** | chuig an **bhanc** |\n| faoin | faoin **gcathaoir** | faoin **chathaoir** |\n| leis an | leis an **bhfear** | leis an **fhear** |\n| ón | ón **gcapall** | ón **chapall** |\n| roimh an | roimh an **gcruinniú** | roimh an **chruinniú** |\n| thar an | thar an **bpáirc** | thar an **pháirc** |\n| tríd an | tríd an **bhfuinneog** | tríd an **fhuinneog** |\n\nÚsáidtear **faoin** agus **tríd an** sna samplaí thuas. Ní athraíonn rogha an chórais an réamhfhocal féin.\n\n## 3. Urú nó séimhiú?\n\nSa chóras lárnach, cuirtear **urú** ar **b, c, f, g, p** sna comhthéacsanna seo. I gcóras an tséimhithe, cuirtear **séimhiú** orthu. Fágtar **m** gan athrú sa chóras lárnach, ach séimhítear é i gcóras an tséimhithe.\n\n| Tús an ainmfhocail | An córas lárnach | Córas an tséimhithe |\n| --- | --- | --- |\n| b: bord | ar an **mbord** | ar an **bhord** |\n| c: cathaoir | ar an **gcathaoir** | ar an **chathaoir** |\n| f: fuinneog | ag an **bhfuinneog** | ag an **fhuinneog** |\n| g: geata | ag an **ngeata** | ag an **gheata** |\n| p: páirc | thar an **bpáirc** | thar an **pháirc** |\n| m: mála | as an **mála** | as an **mhála** |\n\n:::example\n**An córas lárnach:** Tá an leabhar ar an **mbord**. Tá an cat faoin **gcathaoir**.\n\n**Córas an tséimhithe:** Tá an leabhar ar an **bhord**. Tá an cat faoin **chathaoir**.\n\nTá an bhrí chéanna ag an dá leagan de gach abairt.\n:::\n\n:::warning\nNí chuirtear urú ar **m**, ach ní hionann an fhoirm sa dá chóras: scríobhtar **as an mála** sa chóras lárnach agus **as an mhála** i gcóras an tséimhithe.\n:::\n\n## 4. Na túslitreacha d, t agus s\n\nFágtar **d** agus **t** gan athrú i ndiaidh na réamhfhocal thuas agus **an**, sa dá chóras:\n\n- ag an **doras**;\n- ar an **talamh**;\n- ón **teach**.\n\nTá difríocht eile ann le **s**. Baineann an riail seo le **s** roimh ghuta nó roimh **l, n, r**.\n\nSa chóras lárnach, cuirtear **t** roimh an **s** sin más ainmfhocal baininscneach atá ann. Ní chuirtear é más ainmfhocal firinscneach atá ann. I gcóras an tséimhithe, cuirtear **t** roimhe sa dá inscne.\n\n| Ainmfhocal | Inscne | An córas lárnach | Córas an tséimhithe |\n| --- | --- | --- | --- |\n| siopa | firinscneach | ag an **siopa** | ag an **tsiopa** |\n| sráid | baininscneach | ar an **tsráid** | ar an **tsráid** |\n| scoil | baininscneach | ag an **scoil** | ag an **scoil** |\n\nNí bhaineann an riail leis an **s** in **scoil**, mar tá **c** ina dhiaidh. Ní chuirtear fleiscín idir **t** agus **s**: scríobhtar **tsiopa**, ní *t-siopa*.\n\n:::tip\nNí féidir an córas a aithint ó gach frása. Tá **ar an tsráid**, **ag an doras** agus **ar an talamh** mar an gcéanna sa dá chóras. Tugann **ar an mbord \u002F ar an bhord** codarsnacht níos soiléire.\n:::\n\n## 5. Teorainneacha na rialach\n\nNá cuir an riail uraithe i bhfeidhm ar gach réamhfhocal agus alt. Tá rialacha ar leith ag **den, don** agus **sa\u002Fsan**. Mar shampla, tá na foirmeacha seo ceart sa dá chóras:\n\n- Thug mé an leabhar **don fhear**.\n- Thit an cupán **den bhord**.\n- Tá an eochair **sa bhosca**.\n\nMar sin, ní meascán neamhrialta é **ar an mbord** agus **sa bhosca** a úsáid san aon téacs amháin.\n\nNí bhaineann an rogha chéanna leis an alt iolra **na**. Mar shampla, scríobhtar **ar na boird**, gan an t-urú ná an séimhiú a fheiceann tú sna foirmeacha uatha thuas.\n\n## 6. Seicliosta don scríobh\n\nNuair a bhíonn tú ag scríobh nó ag athléamh téacs:\n\n1. **Aithin an comhthéacs:** an bhfuil ceann de na deich réamhfhocal thuas agus an t-alt uatha ann?\n2. **Roghnaigh córas:** lean córas an téacs nó treoir stíle an fhoilsitheora.\n3. **Seiceáil an túslitir:** tabhair aird ar leith ar **m, d, t** agus **s**.\n4. **Coinnigh an rogha comhsheasmhach:** mar shampla, **ag an mbanc agus ar an mbord**, nó **ag an bhanc agus ar an bhord**.\n\nCuimhnigh ar an bpríomhchodarsnacht: **ar an mbord** sa chóras lárnach, **ar an bhord** i gcóras an tséimhithe. Tá an dá cheann ceart; is í an chomhsheasmhacht an sprioc i do théacs féin.","ga","B2",136,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1aafe-7f32-7dfc-901d-3b9744643097",false,0,4,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",[],[],[23,33,42,50],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8f51-71c0-9e48-1397fe81ae20","GrammarExercise","01a1aafe-8f51-71c0-9e48-1397fe81ae20","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-806d-72bc-a17d-a9ddf12eb9b9","Urú agus séimhiú: dhá chóras scríofa","Roghnaigh an fhoirm a oireann don chóras atá ainmnithe i ngach ceist. Tá an dá chóras ceart, ach lean an córas sonraithe anseo.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7f5d9619-6ed5-4b7f-9d3d-afb95a343874_hero.webp?v=1793870172",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":39,"blankCount":40,"isCompleted":15,"ogImageUrl":41},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8f6b-77a7-93da-ccd194b55083","01a1aafe-8f6b-77a7-93da-ccd194b55083","Teorainneacha agus comhsheasmhacht an chórais","Líon gach bearna de réir an chórais atá luaite. Má luaitear an dá chóras, roghnaigh an fhoirm atá ceart sa dá cheann.",1,15,18,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1dc5ca4e-dad7-4b01-ab3a-b54e2c6aed9f_hero.webp?v=1793870172",{"@id":43,"@type":25,"id":44,"grammarPage":27,"title":45,"instructions":46,"displayOrder":47,"type":48,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":49},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8f8c-7590-bec3-a9903d2ee718","01a1aafe-8f8c-7590-bec3-a9903d2ee718","An córas lárnach: abairtí a chur in ord","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Lean an córas lárnach i ngach freagra. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú.",2,"sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_956e3924-0c03-4b8b-ae7a-4dedc7472da9_hero.webp?v=1793870172",{"@id":51,"@type":25,"id":52,"grammarPage":27,"title":53,"instructions":54,"displayOrder":55,"type":48,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":56},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-8f9f-765d-bd31-54e435a3e9e1","01a1aafe-8f9f-765d-bd31-54e435a3e9e1","Córas an tséimhithe agus teorainneacha na rialach","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Lean córas an tséimhithe i ngach freagra. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú.",3,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0a030c8b-4262-4a2e-b853-86208a11613e_hero.webp?v=1793870172",null]