[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-an-saorbhriathar-agus-ta-deanta-gniomh-no-toradh":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-80b3-7670-be67-1e9712b5a97f":26,"exercise-list-path-ga-none":69},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":23,"readyImages":25},"01a1aafe-80b3-7670-be67-1e9712b5a97f","An saorbhriathar agus tá déanta: gníomh nó toradh","an-saorbhriathar-agus-ta-deanta-gniomh-no-toradh","An difríocht idir an saorbhriathar agus bí le haidiacht bhriathartha: gníomh, toradh, aimsir agus an duine a dhéanann an obair i samplaí soiléire.","## 1. Gníomh nó toradh?\n\nÚsáid **an saorbhriathar** chun gníomh a chur in iúl gan an té a dhéanann é a ainmniú mar ainmní: **Rinneadh an obair**. Úsáid **bí + aidiacht bhriathartha** chun toradh nó staid a chur in iúl: **Tá an obair déanta**. Cabhraíonn an difríocht seo leat imeacht a thuairisciú nó a rá cén chaoi a bhfuil rud anois.\n\nSa leathanach seo, foghlaimeoidh tú conas:\n\n- idirdhealú a dhéanamh idir gníomh agus staid;\n- an dá phatrún a úsáid san am cuí;\n- duine a lua nuair is gá a rá cé a rinne an obair.\n\n## 2. An saorbhriathar: cad a tharlaíonn?\n\nLeis an saorbhriathar, ní ainmnítear an té a dhéanann an gníomh mar ainmní. Bíonn an gníomh féin tábhachtach: cad a tharla, cad a tharlaíonn go rialta, nó cad a tharlóidh.\n\n| Aimsir | Sampla | An bhrí sa chomhthéacs |\n| --- | --- | --- |\n| Aimsir chaite | **Glanadh** an seomra inné. | Tharla an glanadh inné. |\n| Aimsir láithreach | **Glantar** an seomra gach maidin. | Is gnáthamh é. |\n| Aimsir fháistineach | **Glanfar** an seomra amárach. | Tarlóidh an glanadh amárach. |\n\nNí gá nach mbeadh a fhios agat cé a rinne an gníomh. B'fhéidir nach mbeadh sé tábhachtach é sin a lua.\n\n:::note\nNí hionann an saorbhriathar agus an guth éighníomhach i gcónaí. Úsáidtear é freisin le briathra nach nglacann cuspóir: **Téitear abhaile ar a cúig**. Tá daoine ag dul abhaile; níl rud áirithe ag fulaingt gnímh sa sampla seo.\n:::\n\n## 3. Bí agus an aidiacht bhriathartha: cén staid atá ann?\n\nSa phatrún **Tá an obair déanta**, is é **an obair** ainmní na habairte. Déanann **déanta** cur síos ar a staid. Ní insíonn an abairt inti féin cathain go díreach a rinneadh an obair.\n\n| Gníomh | Toradh nó staid |\n| --- | --- |\n| **Dúnadh** an doras ar a hocht. | **Tá** an doras **dúnta** anois. |\n| **Deisíodh** an rothar inné. | **Tá** an rothar **deisithe** agus réidh le húsáid. |\n| **Scríobhadh** an litir ar maidin. | **Tá** an litir **scríofa**, ach níl sí seolta fós. |\n\n:::example\n**Comhthéacs:** Tá tú ag fiafraí faoin seomra cruinnithe.\n\n— Ar glanadh an seomra inné?\n\n— **Glanadh**, ach bhí cóisir ann ina dhiaidh sin. Tá sé salach arís.\n\nTuairiscíonn **glanadh** gníomh san am atá thart. Ní ráthaíonn sé go bhfuil an seomra glan anois.\n:::\n\n:::warning\nNí hionann **Tá an seomra glanta** agus **Tá an seomra á ghlanadh**. Sa chéad abairt, tá an glanadh críochnaithe. Sa dara habairt, tá sé ar siúl fós.\n:::\n\n## 4. Am an ghnímh agus am na staide\n\nNí bhaineann an aidiacht bhriathartha leis an am i láthair amháin. Athraíonn tú **bí** chun an staid a shuíomh san am atá thart nó san am atá le teacht.\n\n- **Bhí an obair déanta** roimh an gcruinniú: bhí sí críochnaithe faoin am sin.\n- **Tá an obair déanta** anois: tá sí críochnaithe faoi láthair.\n- **Beidh an obair déanta** roimh a cúig: beidh sí críochnaithe faoin am sin.\n\nCuir an dá abairt seo i gcomparáid:\n\n:::example\n**Déanfar an obair amárach.** — Deir tú cathain a dhéanfar an gníomh.\n\n**Beidh an obair déanta faoi amárach.** — Deir tú go mbeidh an toradh ann faoin sprioc-am.\n:::\n\nNí hé **déanta** a athraíonn sna trí aimsir: is é **bhí, tá, beidh** a léiríonn am na staide.\n\n## 5. An duine agus ról an ainmfhocail\n\nMás mian leat a rá go soiléir cé a rinne gníomh, is minic is fearr gnáthfhoirm an bhriathair agus ainmní ainmnithe:\n\n**Rinneadh an obair inné.** → **Rinne Aoife an obair inné.**\n\nLe **bí + aidiacht bhriathartha**, is féidir **ag** a úsáid i gcomhthéacsanna mar seo:\n\n**Tá an obair déanta ag Aoife.**\n\nTugann sé seo le fios go bhfuil an obair críochnaithe agus gurb í Aoife a rinne í. Ní gá do gach aidiacht bhriathartha duine a bheith luaite léi: tá **Tá an doras dúnta** iomlán ann féin.\n\nTabhair faoi deara freisin an difríocht idir na forainmnigh:\n\n| Patrún | Sampla faoin rothar | Ról an fhorainm |\n| --- | --- | --- |\n| Saorbhriathar | **Deisíodh é.** | Is cuspóir é **é**. |\n| Bí + aidiacht bhriathartha | **Tá sé deisithe.** | Is ainmní é **sé**. |\n\n## 6. Seiceáil do rogha\n\n1. **An gníomh atá tábhachtach?** Úsáid an saorbhriathar mura n-ainmníonn tú an té a dhéanann é: **Rinneadh an obair**.\n2. **An toradh nó an staid atá tábhachtach?** Úsáid **bí + aidiacht bhriathartha**: **Tá an obair déanta**.\n3. **Cén t-am atá i gceist?** Roghnaigh aimsir an ghnímh nó aimsir na staide de réir na brí.\n4. **An gá an duine a ainmniú?** Cuir **Rinne Aoife an obair** agus **Tá an obair déanta ag Aoife** i gcomparáid: gníomh sa chéad cheann, toradh sa dara ceann.","ga","B2",116,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f3f-7120-9432-43a1a8419536","Obair le déanamh, ar siúl agus críochnaithe",false,0,14,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",5,[],{"name":15,"slug":24,"language":9},"obair-le-deanamh-ar-siul-criochnaithe-b2",[],[27,37,44,53,60],{"@id":28,"@type":29,"id":30,"grammarPage":31,"title":32,"instructions":33,"displayOrder":17,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-939e-7cf9-ae22-31d5cda15570","GrammarExercise","01a1aafe-939e-7cf9-ae22-31d5cda15570","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-80b3-7670-be67-1e9712b5a97f","Gníomhartha agus torthaí sa phobal","Roghnaigh an freagra a oireann don struchtúr agus don chomhthéacs i ngach abairt.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e67d14ae-02c9-410f-b3f1-c1367d8cb369_hero.webp?v=1793870173",{"@id":38,"@type":29,"id":39,"grammarPage":31,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":43},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-93b5-7c42-8a88-0e41214cc0c6","01a1aafe-93b5-7c42-8a88-0e41214cc0c6","Am na staide agus an té a rinne an obair","Líon na bearnaí agus tabhair aird ar am na staide, ar an duine agus ar ról an fhorainm.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ef4f4062-760e-4265-ae00-e4d3da174b88_hero.webp?v=1793870173",{"@id":45,"@type":29,"id":46,"grammarPage":31,"title":47,"instructions":48,"displayOrder":49,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":51,"isCompleted":16,"ogImageUrl":52},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-93cc-7d4b-bc09-1e9af14678f2","01a1aafe-93cc-7d4b-bc09-1e9af14678f2","Gníomhartha gan ainmní ainmnithe","Cuir na píosaí in ord chun abairt iomlán le briathar finideach a dhéanamh. Coinnigh na ceannlitreacha agus an bantas mar atá. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_60649da8-b88d-49db-9e3a-4a2afbb6fcc2_hero.webp?v=1793870173",{"@id":54,"@type":29,"id":55,"grammarPage":31,"title":56,"instructions":57,"displayOrder":58,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":51,"isCompleted":16,"ogImageUrl":59},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-93da-7dd8-9f0c-019b630d8527","01a1aafe-93da-7dd8-9f0c-019b630d8527","Staid na hoibre agus ról na bhforainmneach","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú.",3,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_087de69d-7369-4f46-b645-5ba715f6affe_hero.webp?v=1793870173",{"@id":61,"@type":29,"id":62,"grammarPage":31,"title":63,"instructions":64,"displayOrder":65,"type":66,"questionCount":67,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":68},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-93e9-7e4a-b0b1-f3363f99bc09","01a1aafe-93e9-7e4a-b0b1-f3363f99bc09","Obair chríochnaithe: aimsigh an earráid","Tá focal mícheart amháin i ngach abairt. Roghnaigh an focal sin agus ansin roghnaigh an ceartúchán.",4,"find_and_fix",8,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fbfbb9e4-8ad9-4dd4-bda8-9a91201dd982_hero.webp?v=1793870173",null]