[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-an-t-ainm-briathartha-ainmni-intuigthe-agus-debhriocht":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-80c8-7714-a5c2-201f959f6145":26,"exercise-list-path-ga-none":54},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":23,"readyImages":25},"01a1aafe-80c8-7714-a5c2-201f959f6145","An t-ainm briathartha: ainmní intuigthe agus débhríocht","an-t-ainm-briathartha-ainmni-intuigthe-agus-debhriocht","Aithin ainmní intuigthe an ainm bhriathartha, rianaigh tagairt na bhforainmneacha agus soiléirigh abairtí débhríocha le comhthéacs nó le clásal iomlán.","## 1. Cé a dhéanann an gníomh?\n\nNí bhíonn ainmní an ainm bhriathartha luaite go follasach i gcónaí. Is minic a thuigtear é ón bpríomhchlásal nó ón gcomhthéacs. Chun abairt chasta a thuiscint nó a scríobh go soiléir, caithfidh tú idirdhealú a dhéanamh idir an té a dhéanann an gníomh, cuspóir an ghnímh agus na daoine eile a luaitear.\n\nSa cheacht seo, ciallaíonn **ainmní intuigthe** an duine nó an rud a thuigtear a bheith ag déanamh an ghnímh, cé nach bhfuil sé ainmnithe go follasach sa fhrása ainm bhriathartha.\n\n:::example\n**Gheall Máire an doras a dhúnadh.**\n\nIs í Máire a thug an gealltanas agus a dhúnfaidh an doras de réir an ghealltanais. Is é **an doras** cuspóir *a dhúnadh*, ní a ainmní.\n:::\n\nIs iad na príomhspriocanna ná:\n\n- ainmní intuigthe a aithint ón struchtúr agus ón mbrí;\n- idirdhealú a dhéanamh idir tagairt shoiléir agus tagairt éiginnte;\n- débhríocht a bhaint nuair a d'fhéadfadh sí cur isteach ar an tuiscint.\n\n## 2. An príomhchlásal mar threoir\n\nNí leor an t-ainm is gaire don ainm briathartha a roghnú. Bíonn brí an phríomhbhriathair agus na comhlánuithe a ghabhann leis ríthábhachtach.\n\n| Abairt | Cé a dhéanann gníomh an ainm bhriathartha? | An leid |\n| --- | --- | --- |\n| Gheall Máire an doras a dhúnadh. | Máire | Is í a thug an gealltanas. |\n| D'iarr Máire ar Sheán an doras a dhúnadh. | Seán | Is air a rinneadh an iarraidh. |\n| Thug Máire cead do Sheán imeacht. | Seán | Is dó a tugadh an cead. |\n| Chinn Seán fanacht. | Seán | Is é a rinne an cinneadh. |\n\nSa dara sampla, is í Máire ainmní **d'iarr**, ach is é Seán ainmní intuigthe **a dhúnadh**. Ní gá, mar sin, gurb ionann ainmní an phríomhchlásail agus ainmní intuigthe an ainm bhriathartha.\n\n:::warning\nNá déan riail ghinearálta den phatrún **Gheall Máire…**. Athraíonn an gaol nuair a athraíonn an príomhbhriathar agus an tógáil: **D'iarr Máire ar Sheán…**\n:::\n\n## 3. Ainmní follasach: ainm nó forainm\n\nI dtógálacha áirithe, is féidir ainmní an ainm bhriathartha a lua le **do**. Feictear é seo go soiléir i bhfrásaí ama.\n\n:::example\n**Tar éis do Mháire an litir a léamh, chuir Seán sa chomhad í.**\n\nIs í **Máire** a léigh an litir. Is é **Seán** a chuir sa chomhad í. Tagraíonn **í** don litir.\n:::\n\nAnseo, socraíonn **do Mháire** cé a léigh an litir. Ní athraíonn ainmní an phríomhchlásail an tagairt sin.\n\nIs féidir forainm réamhfhoclach a úsáid in áit an ainm:\n\n**Tar éis di an litir a léamh, chuir Seán sa chomhad í.**\n\nLéiríonn **di** gur duine baineann atá i gceist, ach ní ainmníonn sé an duine sin. Má luadh Máire agus Bríd araon sa chomhthéacs, d'fhéadfadh an tagairt a bheith éiginnte.\n\n:::note\nNí hionann **ainmní a chur in iúl le forainm** agus **an duine a shainaithint gan débhríocht**. Is féidir leis an struchtúr a bheith iomlán agus tagairt an fhorainm a bheith doiléir fós.\n:::\n\n## 4. Cad a shocraíonn an comhthéacs?\n\nUaireanta, ní shocraíonn an abairt ina haonar cé a dhéanfaidh an gníomh. Ní gá gur botún gramadaí é sin: b'fhéidir go bhfuil an t-eolas soiléir don chainteoir agus don éisteoir cheana féin.\n\nSmaoinigh ar an abairt seo:\n\n**Tá sé in am imeacht.**\n\nNí ainmní follasach **imeacht** é **sé** anseo. Gan comhthéacs breise, níl a fhios againn cé atá le himeacht.\n\n| Comhthéacs | An bhrí a thuigtear |\n| --- | --- |\n| Deir tú le do chairde é agus sibh ag ullmhú don bhus. | Tá sé in am daoibh imeacht le chéile. |\n| Deir tú leat féin é agus tú déanach don obair. | Tá sé in am duit féin imeacht. |\n\nMás gá an duine a shonrú, abair **Tá sé in am dom imeacht**, **Tá sé in am duit imeacht** nó **Tá sé in am dúinn imeacht**.\n\nIs féidir tagairt ghinearálta a bheith ann freisin:\n\n**Is maith siúl gach lá.**\n\nNí gá duine ar leith a lorg mar ainmní intuigthe **siúl**: is ráiteas ginearálta é. Níor cheart tagairt ghinearálta den chineál seo a mheas mar dhébhríocht lochtach.\n\n## 5. Débhríocht a bhaint go cruinn\n\nRoghnaigh an leasú de réir na faidhbe. Má tá tagairt fhorainm doiléir, is minic gur leor ainm a chur ina áit. Má tá gaol na ngníomhartha féin doiléir, d'fhéadfadh clásal ina bhfuil briathar finideach a bheith níos soiléire.\n\n:::example\n**Comhthéacs:** Tá Pól agus Seán luaite sa téacs.\n\n**Tar éis dó an doras a dhúnadh, d'imigh Pól.**\n\nGan tuilleadh comhthéacs, d'fhéadfadh **dó** tagairt do Phól nó do Sheán.\n\n- Más é Pól a dhún é: **Tar éis do Phól an doras a dhúnadh, d'imigh sé.**\n- Más é Seán a dhún é: **Tar éis do Sheán an doras a dhúnadh, d'imigh Pól.**\n- Chun an dara brí a chur in iúl le clásal ama iomlán: **Nuair a bhí an doras dúnta ag Seán, d'imigh Pól.**\n:::\n\nCoinníonn an leagan deireanach an t-eolas go raibh an dúnadh críochnaithe roimh imeacht Phóil. Agus tú ag athscríobh, caomhnaigh an gaol ama chomh maith le cé a rinne gach gníomh.\n\n:::tip\nMá tá beirt den inscne chéanna luaite, is minic gur soiléire an t-ainm a athrá ná brath ar **dó** nó **di**. Ní gá gach athrá a sheachaint i scríbhneoireacht mhaith.\n:::\n\n## 6. Seicliosta don léamh agus don scríobh\n\n1. Aimsigh an t-ainm briathartha agus fiafraigh: **cé a dhéanann an gníomh seo?**\n2. Scar an t-ainmní intuigthe ón gcuspóir: in **an doras a dhúnadh**, is é an doras an rud a dhúntar.\n3. Scrúdaigh brí agus struchtúr an phríomhchlásail: **gheall Máire**, **d'iarr Máire ar Sheán**, **thug Máire cead do Sheán**.\n4. Má tá forainm ann, seiceáil cé dó a dtagraíonn sé sa chomhthéacs.\n5. Mura bhfuil an tagairt soiléir agus má tá an t-idirdhealú tábhachtach, luaigh an duine nó athscríobh an clásal.\n\n**Is í an bhrí sa struchtúr iomlán an treoir — ní suíomh an ainm amháin.** Fág an t-ainmní intuigthe nuair atá sé soiléir; cuir in iúl go follasach é nuair is gá idirdhealú a dhéanamh.","ga","C1",143,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f48-7382-ac02-64af9f9ec416","Gníomh agus gníomhaí san ainm briathartha",false,0,9,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",3,[],{"name":15,"slug":24,"language":9},"gniomh-agus-gniomhai-san-ainm-briathartha-c1",[],[27,38,45],{"@id":28,"@type":29,"id":30,"grammarPage":31,"title":32,"instructions":33,"displayOrder":17,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":36,"isCompleted":16,"ogImageUrl":37},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-951c-785e-994c-9ccca50c62cb","GrammarExercise","01a1aafe-951c-785e-994c-9ccca50c62cb","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-80c8-7714-a5c2-201f959f6145","Cé a dhéanann gníomh an ainm bhriathartha?","Léigh an abairt agus roghnaigh an cur síos a oireann dá struchtúr agus dá comhthéacs.","word_select",12,13,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a92b1e68-2b9f-4663-a032-e17956ee8093_hero.webp?v=1793870173",{"@id":39,"@type":29,"id":40,"grammarPage":31,"title":41,"instructions":42,"displayOrder":43,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":44},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9534-79c4-bae2-9090d71143b1","01a1aafe-9534-79c4-bae2-9090d71143b1","Tagairt shoiléir agus athscríobh cruinn","Roghnaigh an léamh nó an leasú a chaomhnaíonn an bhrí atá sonraithe. Ná cuir eolas leis nach bhfuil sa chomhthéacs.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_55166332-da01-45f9-816d-8655758264e6_hero.webp?v=1793870173",{"@id":46,"@type":29,"id":47,"grammarPage":31,"title":48,"instructions":49,"displayOrder":50,"type":51,"questionCount":52,"blankCount":52,"isCompleted":16,"ogImageUrl":53},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-954b-762c-a923-c28540d61be3","01a1aafe-954b-762c-a923-c28540d61be3","An gníomhaí agus ord na habairte","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú. Coinnigh an bantas mar atá.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e69e8fd3-67b4-4413-8624-884a085d5ecf_hero.webp?v=1793870173",null]