[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ga":3,"grammar-pages-ga":4,"grammar-page-ga-an-tabharthach-caomhnaithe-i-nathanna-agus-i-gcanuinti":862,"grammar-lesson-path-ga-an-tabharthach-caomhnaithe-i-nathanna-agus-i-gcanuinti-none":1133,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-80ea-7f6d-be56-071532f3e0cb":1134,"grammar-quick-check-01a1aafe-80ea-7f6d-be56-071532f3e0cb":1163,"grammar-lesson-body-01a1aafe-80ea-7f6d-be56-071532f3e0cb-6pcs9jhuk":1192},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,685,690,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,796,801,807,812,817,822,827,832,837,842,847,852,857],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1aafe-801c-7377-b0ca-925821532f8c","An aibítir agus an síneadh fada","an-aibitir-agus-an-sineadh-fada","ga","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1aafe-81a1-76a3-b4f4-0017aeca1580","Consain leathana agus chaola","consain-leathana-agus-chaola",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1aafe-8150-7d79-bfb7-b8680a9300d3","Caol le caol agus leathan le leathan","caol-le-caol-agus-leathan-le-leathan",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1aafe-80c3-7227-931d-6781116b30ae","An séimhiú: fuaim agus litriú","an-seimhiu-fuaim-agus-litriu",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1aafe-80e5-72eb-b099-cf09a5505797","An t-urú: fuaim agus litriú","an-t-uru-fuaim-agus-litriu",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1aafe-82ac-7c76-b2ac-c555aa62751c","Mé, tú, sé agus sí: forainmnigh phearsanta","me-tu-se-agus-si-forainmnigh-phearsanta",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1aafe-8340-7ea2-9a30-e11e95a6d12b","Tá agus níl: cur síos agus suíomh","ta-agus-nil-cur-sios-agus-suiomh",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1aafe-804b-72da-94f6-92a7fd62b16b","An bhfuil agus nach bhfuil: ceisteanna agus freagraí","an-bhfuil-agus-nach-bhfuil-ceisteanna-agus-freagrai",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1aafe-825f-70ad-a561-1477a04ba170","Inscne an ainmfhocail","inscne-an-ainmfhocail",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1aafe-80d6-7e80-8e6d-4859e649b8bf","An t-alt uatha: an fear agus an bhean","an-t-alt-uatha-an-fear-agus-an-bhean",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1aafe-80d2-76b4-a0e4-bade7e68347b","An t-alt roimh ghuta agus s","an-t-alt-roimh-ghuta-agus-s",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1aafe-80df-7e48-ba99-3ff811987774","An t-iolra agus an t-alt na","an-t-iolra-agus-an-t-alt-na",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1aafe-8027-7baf-a4b9-669a7a80162d","An aidiacht i ndiaidh an ainmfhocail","an-aidiacht-i-ndiaidh-an-ainmfhocail",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1aafe-828c-7a41-b872-c9c2a4332fe2","Is múinteoir mé: an chopail agus aicmiú","is-muinteoir-me-an-chopail-agus-aicmiu",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1aafe-8287-73e0-a789-dab935c8781e","Is mise: ainm agus aithne","is-mise-ainm-agus-aithne",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1aafe-8281-79b2-b37f-c0f17f001179","Is maith liom: rogha agus taitneamh","is-maith-liom-rogha-agus-taitneamh",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1aafe-826f-7d62-b01f-6990c52e3be2","Is agus tá: an difríocht bhunúsach","is-agus-ta-an-difriocht-bhunusach",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1aafe-7fd0-77ed-9baf-d44eecbaf96d","Ag agus na forainmnigh agam, agat, aige","ag-agus-na-forainmnigh-agam-agat-aige",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1aafe-8104-7f18-840f-f46e6cf47584","Ar agus le: mothúcháin agus caidreamh","ar-agus-le-mothuchain-agus-caidreamh",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1aafe-8258-7b5c-bc91-1d3eb3620a3b","I, ar agus ag: áit agus suíomh","i-ar-agus-ag-ait-agus-suiomh",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1aafe-82b7-795e-b75c-5e2691c5fc89","Mo agus do: sealbh phearsanta","mo-agus-do-sealbh-phearsanta",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1aafe-8328-7b34-95bb-058bd26c0672","Seo, sin agus siúd: taispeáint","seo-sin-agus-siud-taispeaint",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1aafe-815c-722c-81f3-c7542682ede8","Cé, cad agus cá: ceisteanna bunúsacha","ce-cad-agus-ca-ceisteanna-bunusacha",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1aafe-8156-7c00-9ef1-1a21c79cacfc","Cathain, conas agus cén fáth","cathain-conas-agus-cen-fath",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1aafe-7fca-7784-a15d-792fbe3e49ea","Ag agus an t-ainm briathartha: gníomh ar siúl","ag-agus-an-t-ainm-briathartha-gniomh-ar-siul",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1aafe-803d-788d-84da-4d65f7c4fd03","An aimsir láithreach: an chéad réimniú","an-aimsir-laithreach-an-chead-reimniu",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1aafe-8046-71ed-8882-76515b5bf1eb","An aimsir láithreach: an dara réimniú","an-aimsir-laithreach-an-dara-reimniu",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1aafe-8016-7d05-938e-fad3c9aeb77a","An agus ní leis an aimsir láithreach","an-agus-ni-leis-an-aimsir-laithreach",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1aafe-81de-7596-aecb-9b653fc54614","Dobhriathra ama agus minicíochta","dobhriathra-ama-agus-miniciochta",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1aafe-82c2-797c-8175-8167d08577f9","Na maoluimhreacha agus aois","na-maoluimhreacha-agus-aois",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1aafe-8100-7170-bfa0-2752d771f049","Aon, dhá agus trí le hainmfhocail","aon-dha-agus-tri-le-hainmfhocail",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1aafe-80db-72f1-8938-cdb6e4c2795e","An t-am ar an gclog","an-t-am-ar-an-gclog",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1aafe-82fb-7807-bd2f-0a7cbc8ecc15","Orduithe simplí agus ná","orduithe-simpli-agus-na",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1aafe-7fd6-7da5-87c5-7df460a35f81","Agus, ach agus nó","agus-ach-agus-no",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a1aafe-8133-7251-8fe3-ce4c1df7a02d","Bhí agus beidh: tagairt bhunúsach don am","bhi-agus-beidh-tagairt-bhunusach-don-am",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a1aafe-82f0-7d8d-8abe-d9139d573c70","Ord na habairte: briathar, ainmní agus cuspóir","ord-na-habairte-briathar-ainmni-agus-cuspoir",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":191,"displayOrder":192},"01a1aafe-7fa5-7a04-949e-a76e00c1b807","A, ár agus bhur: sealbh agus athruithe tosaigh","a-ar-agus-bhur-sealbh-agus-athruithe-tosaigh","A2",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":191,"displayOrder":197},"01a1aafe-82b2-769b-abd9-0e46bce793c3","Mise, tusa agus féin: béim ar an bhforainm","mise-tusa-agus-fein-beim-ar-an-bhforainm",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":191,"displayOrder":202},"01a1aafe-81d8-7638-8889-c41dfda244ae","Do agus de: tabhairt agus bunús","do-agus-de-tabhairt-agus-bunus",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":191,"displayOrder":207},"01a1aafe-82db-76f5-ad0e-8f722c3bd594","Ó, chuig agus as: gluaiseacht agus foinse","o-chuig-agus-as-gluaiseacht-agus-foinse",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":191,"displayOrder":212},"01a1aafe-81ef-724f-ae3f-f9569d1dfc69","Faoi, roimh agus tar éis","faoi-roimh-agus-tar-eis",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":191,"displayOrder":217},"01a1aafe-8309-7c8d-8825-14e1b8f965e2","Réamhfhocal agus alt: sa, san agus den","reamhfhocal-agus-alt-sa-san-agus-den",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":191,"displayOrder":222},"01a1aafe-835d-75da-8f23-457d20efed7e","Urú nó séimhiú i ndiaidh réamhfhocail agus an ailt","uru-no-seimhiu-i-ndiaidh-reamhfhocail-agus-an-ailt",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":191,"displayOrder":227},"01a1aafe-8092-7af4-9ff8-069c41b1fd74","An ginideach: seilbh agus gaol","an-ginideach-seilbh-agus-gaol",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":191,"displayOrder":232},"01a1aafe-8097-74e9-90c5-9db662aa72e1","An ginideach uatha agus an t-alt","an-ginideach-uatha-agus-an-t-alt",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":191,"displayOrder":237},"01a1aafe-80f5-7d7e-aa7b-cc6d3efcafef","An tuiseal gairmeach: a Sheáin agus a Mháire","an-tuiseal-gairmeach-a-sheain-agus-a-mhaire",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":191,"displayOrder":242},"01a1aafe-8264-7b23-80f0-ee21def1b95b","Iolraí coitianta: patrúin agus eisceachtaí","iolrai-coitianta-patruin-agus-eisceachtai",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":191,"displayOrder":247},"01a1aafe-7ff8-7662-b0a3-9fd6a48fd275","Aidiachtaí san iolra","aidiachtai-san-iolra",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":191,"displayOrder":252},"01a1aafe-82d1-7a63-9f61-d9d3ee1e25fa","Níos agus is: comparáid agus sárchéim","nios-agus-is-comparaid-agus-sarcheim",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":191,"displayOrder":257},"01a1aafe-817a-7749-bcc3-f9e22a69cad8","Chomh agus le: comparáid chomhionann","chomh-agus-le-comparaid-chomhionann",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":191,"displayOrder":262},"01a1aafe-802d-712e-a842-4d9f1f181c32","An aimsir chaite: briathra rialta","an-aimsir-chaite-briathra-rialta",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":191,"displayOrder":267},"01a1aafe-8109-737e-b1dd-e2bfc5bd7c33","Ar, níor agus nár san aimsir chaite","ar-nior-agus-nar-san-aimsir-chaite",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":191,"displayOrder":272},"01a1aafe-8032-747f-958f-deee7be9f280","An aimsir fháistineach: briathra rialta","an-aimsir-fhaistineach-briathra-rialta",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":191,"displayOrder":277},"01a1aafe-8137-76b7-b5c0-a497bc1140ac","Bí: foirmeacha neamhspleácha agus spleácha","bi-foirmeacha-neamhspleacha-agus-spleacha",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":191,"displayOrder":282},"01a1aafe-81b7-70a7-9243-be6d0aa11b38","Déan, téigh agus tar sna príomhaimsirí","dean-teigh-agus-tar-sna-priomhaimsiri",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":191,"displayOrder":287},"01a1aafe-7fbd-71ec-98b2-ce70f9e66af0","Abair, faigh agus feic sna príomhaimsirí","abair-faigh-agus-feic-sna-priomhaimsiri",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":191,"displayOrder":292},"01a1aafe-8118-7ddc-955a-4bf639da53a4","Ba agus níorbh: an chopail san am atá thart","ba-agus-niorbh-an-chopail-san-am-ata-thart",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":191,"displayOrder":297},"01a1aafe-827b-787b-a317-25b2e7eb7d2a","Is liom é: úinéireacht leis an gcopail","is-liom-e-uineireacht-leis-an-gcopail",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":191,"displayOrder":302},"01a1aafe-811d-7f9c-b4b8-af06677926aa","Ba mhaith liom rud a dhéanamh","ba-mhaith-liom-rud-a-dheanamh",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":191,"displayOrder":307},"01a1aafe-8319-70e2-a0f4-9faef75ba75a","Rud a cheannach: cuspóir roimh an ainm briathartha","rud-a-cheannach-cuspoir-roimh-an-ainm-briathartha",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":191,"displayOrder":312},"01a1aafe-8275-7b90-9095-aae91eb8445b","Is féidir agus ní féidir: cumas agus cead","is-feidir-agus-ni-feidir-cumas-agus-cead",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":191,"displayOrder":317},"01a1aafe-8149-7d98-a3cc-731eebf9f877","Caithfidh agus tá orm: dualgas","caithfidh-agus-ta-orm-dualgas",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":191,"displayOrder":322},"01a1aafe-8353-7f7e-8110-df5722456115","Uimhreacha le hainmfhocail: trí go deich","uimhreacha-le-hainmfhocail-tri-go-deich",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":191,"displayOrder":327},"01a1aafe-81b1-7daf-aabc-d1af4fef804a","Daoine a chomhaireamh: beirt go deichniúr","daoine-a-chomhaireamh-beirt-go-deichniur",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":191,"displayOrder":332},"01a1aafe-82f5-7c0c-ac4e-b6e80504e776","Orduimhreacha agus dátaí","orduimhreacha-agus-datai",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":191,"displayOrder":337},"01a1aafe-8243-7d80-8f57-f9fb7b92daa1","Go leor, mórán agus beagán","go-leor-moran-agus-beagan",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":191,"displayOrder":342},"01a1aafe-80fb-76f8-8cf5-c6346aa06fd2","Anseo, ansin agus ansiúd","anseo-ansin-agus-ansiud",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":191,"displayOrder":347},"01a1aafe-8291-7baa-ac84-4f54b775f109","Isteach agus istigh, amach agus amuigh","isteach-agus-istigh-amach-agus-amuigh",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":191,"displayOrder":352},"01a1aafe-82a7-7513-bdd8-262c29910dea","Mar agus toisc go: cúis shimplí","mar-agus-toisc-go-cuis-shimpli",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":191,"displayOrder":357},"01a1aafe-823c-7f8d-aafd-59d78e74bec1","Go agus nach tar éis sílim agus deir","go-agus-nach-tar-eis-silim-agus-deir",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":191,"displayOrder":362},"01a1aafe-8077-7952-9664-10d180268e0f","An duine atá anseo: tús leis an gclásal coibhneasta","an-duine-ata-anseo-tus-leis-an-gclasal-coibhneasta",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":191,"displayOrder":367},"01a1aafe-80a8-718c-a893-aa073406adce","An modh coinníollach i n-iarratais bhéasacha","an-modh-coinniollach-i-n-iarratais-bheasacha",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":372,"displayOrder":373},"01a1aafe-8054-77f9-b0af-58f9733513cc","An chéad díochlaonadh","an-chead-diochlaonadh","B1",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":372,"displayOrder":378},"01a1aafe-8072-73f7-8086-4db19363dcbf","An dara díochlaonadh","an-dara-diochlaonadh",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":372,"displayOrder":383},"01a1aafe-80f0-7c53-9927-b712cdc0ecca","An tríú díochlaonadh","an-triu-diochlaonadh",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":372,"displayOrder":388},"01a1aafe-804f-7ba8-a2ef-1d5b033ae379","An ceathrú agus an cúigiú díochlaonadh","an-ceathru-agus-an-cuigiu-diochlaonadh",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":372,"displayOrder":393},"01a1aafe-808d-7b46-93b7-23361890c6a8","An ginideach iolra: lagiolraí agus tréaniolraí","an-ginideach-iolra-lagiolrai-agus-treaniolrai",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":372,"displayOrder":398},"01a1aafe-7ff1-77a9-8ea2-8525681085f9","Aidiachtaí sa ghinideach","aidiachtai-sa-ghinideach",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":372,"displayOrder":403},"01a1aafe-7ffe-776e-9cb8-bce2fb0cfd64","Ainmfhocail chinnte agus éiginnte","ainmfhocail-chinnte-agus-eiginnte",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":372,"displayOrder":408},"01a1aafe-82ff-7f69-b8c3-5cc873f9a539","Réamhfhocail chomhshuite agus an ginideach","reamhfhocail-chomhshuite-agus-an-ginideach",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":372,"displayOrder":413},"01a1aafe-834f-74f5-95df-bc4756b4d821","Trí, thar, idir agus um","tri-thar-idir-agus-um",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":372,"displayOrder":418},"01a1aafe-812d-72d8-b270-221651bd3758","Beir, clois, ith, tabhair agus fan","beir-clois-ith-tabhair-agus-fan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":372,"displayOrder":423},"01a1aafe-8038-7016-85da-df77a3ca7660","An aimsir ghnáthchaite: gnáthaimh san am atá thart","an-aimsir-ghnathchaite-gnathaimh-san-am-ata-thart",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":372,"displayOrder":428},"01a1aafe-813d-7994-9f76-f684d7792436","Bíonn agus tá: nós agus staid reatha","bionn-agus-ta-nos-agus-staid-reatha",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":372,"displayOrder":433},"01a1aafe-80a2-77c6-9f8f-037a9c79fe06","An modh coinníollach: foirmeacha rialta agus neamhrialta","an-modh-coinniollach-foirmeacha-rialta-agus-neamhrialta",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":372,"displayOrder":438},"01a1aafe-82a1-76bb-9dc9-901ce3a5678e","Má agus dá: coinníoll oscailte agus hipitéis","ma-agus-da-coinnioll-oscailte-agus-hipiteis",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":372,"displayOrder":443},"01a1aafe-80be-74f7-96ba-5a3fa855c7ab","An saorbhriathar sna príomhaimsirí","an-saorbhriathar-sna-priomhaimsiri",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":372,"displayOrder":448},"01a1aafe-8022-7346-8336-7ae1058085d0","An aidiacht bhriathartha: toradh agus staid","an-aidiacht-bhriathartha-toradh-agus-staid",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":372,"displayOrder":453},"01a1aafe-8345-788c-a180-1d3f97f91712","Tar éis agus i ndiaidh: gníomh atá críochnaithe","tar-eis-agus-i-ndiaidh-gniomh-ata-criochnaithe",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":372,"displayOrder":458},"01a1aafe-80cd-794e-8e61-e3ad0b13d37e","An t-ainm briathartha le forainm cuspóireach","an-t-ainm-briathartha-le-forainm-cuspoireach",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":372,"displayOrder":463},"01a1aafe-8180-73a8-83ea-80407d6baff4","Chun agus le: cuspóir agus rún","chun-agus-le-cuspoir-agus-run",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":372,"displayOrder":468},"01a1aafe-805e-7704-9185-616b8118f933","An coibhneas díreach: ainmní agus cuspóir","an-coibhneas-direach-ainmni-agus-cuspoir",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":372,"displayOrder":473},"01a1aafe-8063-7412-bad6-8ba95ac763b7","An coibhneas indíreach: réamhfhocal agus sealbh","an-coibhneas-indireach-reamhfhocal-agus-sealbh",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":372,"displayOrder":478},"01a1aafe-81cd-7516-b32e-f55937e00ee4","Diúltú i gclásail choibhneasta","diultu-i-gclasail-choibhneasta",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":372,"displayOrder":483},"01a1aafe-8174-756c-8f62-fa6b7f70ddeb","Ceisteanna indíreacha le an agus ar","ceisteanna-indireacha-le-an-agus-ar",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":372,"displayOrder":488},"01a1aafe-82d6-7773-8f2f-18e2a6d0143e","Nuair, sula agus go dtí go","nuair-sula-agus-go-dti-go",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":372,"displayOrder":493},"01a1aafe-8162-713a-80f7-2fb70d5ee244","Cé go agus in ainneoin: codarsnacht","ce-go-agus-in-ainneoin-codarsnacht",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":372,"displayOrder":498},"01a1aafe-82e6-771b-a624-b67addbdd8aa","Caint indíreach: ráitis agus tagairt ama","oraid-indireach-raitis-agus-tagairt-ama",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":372,"displayOrder":503},"01a1aafe-7fe4-79e9-8a21-8ee3766d8cb1","Aicmiú agus ionannú leis an gcopail","aicmiu-agus-ionannu-leis-an-gcopail",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":372,"displayOrder":508},"01a1aafe-816e-764e-a554-cd0db0794541","Ceisteanna agus freagraí leis an gcopail","ceisteanna-agus-freagrai-leis-an-gcopail",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":372,"displayOrder":513},"01a1aafe-8211-7242-8d75-346c64c78ad0","Foirmeacha neamhrialta na comparáide","foirmeacha-neamhrialta-na-comparaide",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":372,"displayOrder":518},"01a1aafe-824a-78a5-910a-3ed9c496e9b5","Go maith agus go tapa: dobhriathra modha","go-maith-agus-go-tapa-dobhriathra-modha",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":372,"displayOrder":523},"01a1aafe-818b-78c9-972e-08d5d01b6358","Codáin, céatadáin agus deachúlacha","codain-ceatadain-agus-deachulacha",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":372,"displayOrder":528},"01a1aafe-8358-7c8e-ac2d-d7516bd2bcd4","Uimhreacha os cionn deich le hainmfhocail","uimhreacha-os-cionn-deich-le-hainmfhocail",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":372,"displayOrder":533},"01a1aafe-7fc4-7252-89d6-526a442d07ca","Abairtí scoilte le is chun béim a chur ar rud","abairti-scoilte-le-is-chun-beim-a-chur-ar-rud",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":372,"displayOrder":538},"01a1aafe-8142-7927-8989-397e459d4b20","Cách, gach duine agus a chéile","cach-gach-duine-agus-a-cheile",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":543,"displayOrder":544},"01a1aafe-81fa-7476-bdb7-b45745c521f7","Foirm an ainmnigh in ionad an ghinidigh","foirm-an-ainmnigh-in-ionad-an-ghinidigh","B2",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":543,"displayOrder":549},"01a1aafe-8332-72a0-bf21-612bcc955730","Sraitheanna ginideacha agus tagairt chinnte","sraitheanna-ginideacha-agus-tagairt-chinnte",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":543,"displayOrder":554},"01a1aafe-8004-74c1-884d-46ed88b9a31c","Ainmfhocail neamhrialta agus a ndíochlaonadh","ainmfhocail-neamhrialta-agus-a-ndiochlaonadh",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":543,"displayOrder":559},"01a1aafe-8323-7574-8dbd-a1b3051c0cc8","Séimhiú i ndiaidh ainmfhocail","seimhiu-i-ndiaidh-ainmfhocail",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":543,"displayOrder":564},"01a1aafe-830e-7e84-9b62-8d45eea70031","Réamhlitreacha h, n agus t: coinníollacha úsáide","reamhlitreacha-h-n-agus-t-coinniollacha-usaide",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":543,"displayOrder":569},"01a1aafe-8113-7cfd-b91b-47eedaf4473a","Athruithe tosaigh i bhfocail chomhshuite","athruithe-tosaigh-i-bhfocail-chomhshuite",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":543,"displayOrder":574},"01a1aafe-8205-7b97-b1c9-2104558eb46e","Foirmeacha cumaisc na copaile: gur, gurb agus nach","foirmeacha-cumaisc-na-copaile-gur-gurb-agus-nach",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":543,"displayOrder":579},"01a1aafe-8059-74f9-83f1-3acbc16b8eaf","An chopail sa choinníollach agus comparáid san am atá thart","an-chopail-sa-choinniollach-agus-comparaid-san-am-ata-thart",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":543,"displayOrder":584},"01a1aafe-80b9-7315-9ea8-877491841d5b","An saorbhriathar sa ghnáthchaite agus sa choinníollach","an-saorbhriathar-sa-ghnathchaite-agus-sa-choinniollach",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":543,"displayOrder":589},"01a1aafe-80b3-7670-be67-1e9712b5a97f","An saorbhriathar agus tá déanta: gníomh nó toradh","an-saorbhriathar-agus-ta-deanta-gniomh-no-toradh",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":543,"displayOrder":594},"01a1aafe-81c2-7398-8961-086fec4b3fc6","Díochlaonadh an ainm bhriathartha","diochlaonadh-an-ainm-bhriathartha",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":543,"displayOrder":599},"01a1aafe-81a6-7de8-84ef-228c8f1529a4","Cuspóirí cáilithe leis an ainm briathartha","cuspoiri-cailithe-leis-an-ainm-briathartha",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":543,"displayOrder":604},"01a1aafe-7fb6-74ee-b19e-a5bc13a54b42","Á dhéanamh agus á déanamh: sealbh agus tagairt","a-dheanamh-agus-a-deanamh-sealbh-agus-tagairt",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":543,"displayOrder":609},"01a1aafe-829b-7bb3-88c8-c6b1a9d773dc","Le déanamh agus le feiceáil: brí agus úsáid","le-deanamh-agus-le-feiceail-bri-agus-usaid",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":543,"displayOrder":614},"01a1aafe-80ad-7667-bc89-67fa5019b117","An modh foshuiteach i mbeannachtaí agus i mianta","an-modh-foshuiteach-i-mbeannachtai-agus-i-mianta",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":543,"displayOrder":619},"01a1aafe-8195-7be0-8274-a20fb86ed2dc","Coinníollacha frithfhíorasacha san am atá thart","coinniollacha-frithfhiorasacha-san-am-ata-thart",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":543,"displayOrder":624},"01a1aafe-82bc-7bdd-bed9-49b372ff8556","Mura, murar agus murach","mura-murar-agus-murach",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":543,"displayOrder":629},"01a1aafe-8304-7d78-900a-7d6f85cdd37f","Réamhfhocail sa choibhneas indíreach","reamhfhocail-sa-choibhneas-indireach",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":543,"displayOrder":634},"01a1aafe-809c-7cc3-9d14-78a95e2b2c77","An méid a agus a bhfuil: coibhneas gan réamhtheachtaí sainráite","an-meid-a-agus-a-bhfuil-coibhneas-gan-reamhtheachtai-sainraite",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":543,"displayOrder":639},"01a1aafe-8200-711e-aa86-8f274d6985f8","Foirmeacha coibhneasta san aimsir láithreach agus fháistineach","foirmeacha-coibhneasta-san-aimsir-laithreach-agus-fhaistineach",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":543,"displayOrder":644},"01a1aafe-81ac-76ed-aa15-f7a00dc43948","Dá mhéad agus is ea: comhghaol","da-mhead-agus-is-ea-comhghaol",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":543,"displayOrder":649},"01a1aafe-826a-7394-9ee4-bfbd7fdae0d9","Ionas go, ar eagla go agus sula: cuspóir agus réamhchúram","ion-go-ar-eagla-go-agus-sula-cuspoir-agus-reamhchuram",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":543,"displayOrder":654},"01a1aafe-7fdd-76e9-9ed8-ae4da6ad4515","Agus le clásal gan briathar: cúlra agus comhuaineacht","agus-le-clasal-gan-briathar-culra-agus-comhuaineacht",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":543,"displayOrder":659},"01a1aafe-82e0-7f98-a202-bb6a3f5bf0bc","Caint indíreach: orduithe agus iarratais","oraid-indireach-orduithe-agus-iarratais",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":543,"displayOrder":664},"01a1aafe-833c-704c-836b-f3bdc60bff20","Suas, thuas agus anuas: gluaiseacht agus suíomh","suas-thuas-agus-anuas-gluaiseacht-agus-suiomh",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":543,"displayOrder":669},"01a1aafe-832d-7729-aee4-4be13c1c6e75","Soir, thoir agus anoir: treonna agus bunús","soir-thoir-agus-anoir-treonna-agus-bunus",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":543,"displayOrder":674},"01a1aafe-834a-7587-8e9b-34a9bfbffc3b","Topaic agus fócas: ord focal marcáilte","topaic-agus-focas-ord-focal-marcailte",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":543,"displayOrder":679},"01a1aafe-81e3-7bce-bc73-db7b397795cc","Éilips agus freagraí gairide i gcomhthéacs","eilips-agus-freagrai-gairide-i-gcomhtheacs",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":543,"displayOrder":684},"01a1aafe-821d-75e9-9fc6-912ab8082c14","Foirmeacha táite agus scartha: caighdeán agus canúint","foirmeacha-taite-agus-scartha-caighdean-agus-canuint",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":543,"displayOrder":689},"01a1aafe-806d-72bc-a17d-a9ddf12eb9b9","An córas lárnach agus córas an tséimhithe","an-coras-larnach-agus-coras-an-tseimhithe",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":694,"displayOrder":695},"01a1aafe-8088-7c67-b41b-e62b5110d923","An ginideach i bhfrásaí fada cáilithe","an-ginideach-i-bhfrasai-fada-cailithe","C1",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":694,"displayOrder":700},"01a1aafe-800a-7309-bc46-79c0a697d1ce","Ainmneacha dílse, teidil agus an t-alt","ainmneacha-dilse-teidil-agus-an-t-alt",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":694,"displayOrder":705},"01a1aafe-7fea-7b68-99f6-44d9800062b4","Aidiachtaí i bhfrásaí ainmfhoclacha casta","aidiachtai-i-bhfrasai-ainmfhoclacha-casta",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":694,"displayOrder":710},"01a1aafe-8337-70cb-a28e-d53c520a8e84","Struchtúir mheasúnaithe agus mhothúchánacha leis an gcopail","struchtuir-mheasunaithe-agus-mhothuchanacha-leis-an-gcopail",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":694,"displayOrder":715},"01a1aafe-8167-7f69-8441-a276d172abfb","Ceangal agus tagairt i struchtúir chasta ionannaithe","ceangal-agus-tagairt-i-struchtuir-chasta-ionannaithe",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":694,"displayOrder":720},"01a1aafe-8010-793e-a796-493a019a055e","Ainmniú briathartha i dtéacsanna foirmiúla","ainmniu-briathartha-i-dteacsanna-foirmiula",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":694,"displayOrder":725},"01a1aafe-80c8-7714-a5c2-201f959f6145","An t-ainm briathartha: ainmní intuigthe agus débhríocht","an-t-ainm-briathartha-ainmni-intuigthe-agus-debhriocht",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":694,"displayOrder":730},"01a1aafe-81f4-7401-94fa-d64abce88e50","Féidearthacht, dóchúlacht agus cinnteacht","feidearthacht-dochulacht-agus-cinnteacht",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":694,"displayOrder":735},"01a1aafe-8083-75ac-83e6-f7984e368987","An foshuiteach i bhfo-chlásail fhoirmiúla","an-foshuiteach-i-bhfo-chlasail-fhoirmiula",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":694,"displayOrder":740},"01a1aafe-8186-750f-8048-28661a91ecab","Clásail choibhneasta neadaithe agus soiléireacht tagartha","clasail-choibhneasta-neadaithe-agus-soileireacht-tagartha",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":694,"displayOrder":745},"01a1aafe-8067-7a77-b7b0-fa1dd1f433db","An coibhneas sa chaint agus sa scríbhneoireacht","an-coibhneas-sa-chaint-agus-sa-scribhneoireacht",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":694,"displayOrder":750},"01a1aafe-8296-7836-951f-a5a5f9b9d6f1","Lamháltas agus argóint: bíodh go agus siúd is go","lamhaltas-agus-argoint-biodh-go-agus-siud-is-go",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":694,"displayOrder":755},"01a1aafe-82c7-7598-a4be-167395d31c8c","Nascairí foirmiúla: dá bhrí sin agus os a choinne sin","nascairi-foirmiula-da-bhri-sin-agus-os-a-choinne-sin",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":694,"displayOrder":760},"01a1aafe-8314-70f0-9c35-e33eab1a4634","Réamhtharraingt agus forainm tagartha","reamhtharraingt-agus-forainm-tagartha",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":694,"displayOrder":765},"01a1aafe-81c7-7beb-8770-dd4d96e4bc53","Diúltú codarsnach agus raon an diúltaithe","diultu-codarsnach-agus-raon-an-diultaithe",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":694,"displayOrder":770},"01a1aafe-8125-742e-a54c-91030151771b","Béim, teorannú agus amháin","beim-teorannu-agus-amhain",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":694,"displayOrder":775},"01a1aafe-8223-7232-add5-6a2882a57cbf","Foirmiúlacht agus nádúrthacht sa scríbhneoireacht","foirmiulacht-agus-nadurthacht-sa-scribhneoireacht",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":694,"displayOrder":780},"01a1aafe-8230-71d9-baf4-9369b91ff0cd","Gaeilge na Mumhan: foirmeacha briathartha i gcomhthéacs","gaeilge-na-mumhan-foirmeacha-briathartha-i-gcomhtheacs",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":694,"displayOrder":785},"01a1aafe-8229-7a44-b6eb-7deb1005e33a","Gaeilge Chonnacht: patrúin ghramadaí sa chaint","gaeilge-chonnacht-patruin-ghramadai-sa-chaint",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":694,"displayOrder":790},"01a1aafe-8236-76a8-8e49-2cc9fc17ed13","Gaeilge Uladh: foirmeacha agus struchtúir shainiúla","gaeilge-uladh-foirmeacha-agus-struchtuir-shainiula",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":694,"displayOrder":795},"01a1aafe-82cc-7740-b519-b1089ef34187","Nathanna réamhfhoclacha agus brí mheafarach","nathanna-reamhfhoclacha-agus-bri-mheafarach",157,{"id":797,"title":798,"slug":799,"language":9,"level":694,"displayOrder":800},"01a1aafe-819b-7351-aa2c-be56a055fe77","Comhtháthú téacs: tagairt agus athrá rialaithe","comhthathu-teacs-tagairt-agus-athra-rialaithe",158,{"id":802,"title":803,"slug":804,"language":9,"level":805,"displayOrder":806},"01a1aafe-8216-7f0d-835c-6c54709b1d52","Foirmeacha stairiúla sa nua-litríocht: léamh treoraithe","foirmeacha-stairiula-sa-nua-litriocht-leamh-treoraithe","C2",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":805,"displayOrder":811},"01a1aafe-80ea-7f6d-be56-071532f3e0cb","An tabharthach caomhnaithe i nathanna agus i gcanúintí","an-tabharthach-caomhnaithe-i-nathanna-agus-i-gcanuinti",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":805,"displayOrder":816},"01a1aafe-807c-7c67-8b0b-2e9670e8e6e7","An foshuiteach caite i dtéacsanna liteartha","an-foshuiteach-caite-i-dteacsanna-liteartha",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":805,"displayOrder":821},"01a1aafe-81e9-77fb-a57b-93a578ce4b46","Éilips na copaile i stíl liteartha","eilips-na-copaile-i-stil-liteartha",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":805,"displayOrder":826},"01a1aafe-8190-79a7-9866-ccbf2c9dd94f","Coibhneas casta i dtéacsanna dlí agus riaracháin","coibhneas-casta-i-dteacsanna-dli-agus-riarachain",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":805,"displayOrder":831},"01a1aafe-82eb-7bcf-8f81-e307a9e7a5e4","Ord focal agus comhthreomhaireacht sa reitric","ord-focal-agus-comhthreomhaireacht-sa-reitric",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":805,"displayOrder":836},"01a1aafe-8251-7b12-a8bb-018ccb90735a","Gramadach agus débhríocht d'aon ghnó","gramadach-agus-debhriocht-d-aon-ghno",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":805,"displayOrder":841},"01a1aafe-810d-7a31-90d3-0ebbe5009432","Athrú réime idir insint agus comhrá","athru-reime-idir-insint-agus-comhra",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":805,"displayOrder":846},"01a1aafe-831d-7f1c-9b9b-497e92611a29","Seanlitriú agus foirmeacha nua-aimseartha: léamh comparáideach","seanlitriu-agus-foirmeacha-nua-aimseartha-leamh-comparaideach",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":805,"displayOrder":851},"01a1aafe-81bc-7b33-914c-3a3ea072202e","Dílseacht chanúna agus comhsheasmhacht eagarthóireachta","dilseacht-chanuna-agus-comhsheasmhacht-eagarthoireachta",168,{"id":853,"title":854,"slug":855,"language":9,"level":805,"displayOrder":856},"01a1aafe-81d2-796c-92d8-f2df41279bc0","Dlús ainmfhoclach agus soiléireacht i bprós gairmiúil","dlus-ainmfhoclach-agus-soileireacht-i-bpros-gairmiuil",169,{"id":858,"title":859,"slug":860,"language":9,"level":805,"displayOrder":861},"01a1aafe-820b-7614-8c4b-f24e34d0072d","Foirmeacha gramadaí i seanfhocail agus i nathanna liteartha","foirmeacha-gramadai-i-seanfhocail-agus-i-nathanna-liteartha",170,{"id":808,"title":809,"slug":810,"seoDescription":863,"content":864,"language":9,"level":805,"displayOrder":811,"grammarTopics":865,"createdAt":870,"updatedAt":871,"totalExercises":26,"vocabularyLists":872,"readyImages":1132},"An tabharthach caomhnaithe i nathanna agus i gcanúintí: Éirinn, de láimh agus faoi chois, agus idirdhealú idir foirmeacha seasta agus patrúin chanúnacha.","Is féidir foirm thabharthach a aithint i nath seanbhunaithe gan í a úsáid mar ghnáthfhoirm i ngach comhthéacs réamhfhoclach. Is é an t-idirdhealú idir **foirm chaighdeánach**, **nath seasta** agus **patrún canúnach beo** croílár na ceiste seo.\n\n## 1. Feidhm thuisil agus foirm ar leith\n\nBaineann an tabharthach le hainmfhocail i ndiaidh réamhfhocail shimplí áirithe, amhail **ag**, **ar**, **de** agus **i**. Sa Ghaeilge chaighdeánach chomhaimseartha, is ionann foirm an ainmfhocail sa tabharthach agus a fhoirm san ainmneach de ghnáth. Ní hionann sin agus a rá nach bhfuil feidhm thabharthach aige.\n\nDéan idirdhealú idir trí rud:\n\n- **An fheidhm chomhréire:** an gaol idir an réamhfhocal agus an t-ainmfhocal.\n- **Foirm an ainmfhocail:** mar shampla, an chodarsnacht idir *lámh* agus *láimh*.\n- **An t-athrú tosaigh:** séimhiú nó urú a tharlaíonn de réir an chomhthéacs.\n\nIn **don fhear**, is séimhiú atá le feiceáil; ní foirceann tabharthach ar leith é. In **de láimh**, áfach, tá foirm an ainmfhocail féin éagsúil le *lámh*.\n\n## 2. Foirmeacha caomhnaithe sa ghnáthchaighdeán\n\nTá foirmeacha tabharthacha ar leith beo sa chaighdeán féin. Ní gá lipéad canúnach ná lipéad ársa a chur ar gach foirm den chineál seo.\n\n| Ainmneach | Foirm thabharthach | Sampla comhaimseartha | Stádas sa chomhthéacs seo |\n| --- | --- | --- | --- |\n| Éire | **Éirinn** | Tá sí ina cónaí **in Éirinn**. | Gnáthúsáid chaighdeánach |\n| Alba | **Albain** | Chaith sé bliain **in Albain**. | Gnáthúsáid chaighdeánach |\n| lámh | **láimh** | Scríobh sí an litir **de láimh**. | Nath seanbhunaithe caighdeánach |\n| cos | **cois** | Coinníodh an pobal **faoi chois**. | Nath seanbhunaithe caighdeánach |\n| lámh | **láimh** | Thit an cupán **as láimh an linbh**. | Úsáid sheanbhunaithe chaighdeánach |\n| ceann | **cionn** | Bhí scamall **os cionn an tí**. | Foirm chaomhnaithe sa réamhfhocal comhshuite *os cionn* |\n\nNí hionann cineál na samplaí seo go léir. Is gnáthfhoirmeacha tabharthacha de chuid na logainmneacha iad **Éirinn** agus **Albain**. I gcás **de láimh** agus **faoi chois**, tá an fhoirm chaomhnaithe fite fuaite le nath ar leith.\n\n:::note\nIs cur síos ar leanúnachas foirme é **caomhnaithe**, ní breithiúnas ar a haois sa ghnáthchaint. Tá **in Éirinn** agus **de láimh** go hiomlán nádúrtha i nGaeilge an lae inniu.\n:::\n\n## 3. An nath iomlán a aithint\n\nFoghlaim an fhoirm chaomhnaithe in éineacht leis an réamhfhocal agus leis an mbrí. Ní thugann nath amháin cead duit an fhoirm chéanna a chur i ngach frása réamhfhoclach.\n\n:::example\n**Scríobh sí an litir de láimh.**\n\nModh scríofa atá i gceist: níor chlóscríobh sí í.\n\n**Tá dúch ar a lámh.**\n\nSuíomh an dúigh atá i gceist. Is í **lámh** an fhoirm chaighdeánach anseo.\n\n**Choinnigh an rialtas an pobal faoi chois.**\n\nBrí mheafarach atá ag **faoi chois**: bhí an pobal faoi leatrom.\n\n**Tá pian ina cos.**\n\nTagairt don bhall coirp atá anseo; ní éilíonn an caighdeán **cois** sa chomhthéacs seo.\n:::\n\nTá tábhacht leis an mbrí chomh maith leis an bhfoirm. Dá n-athrófá **de láimh** go *de lámh* agus an modh scríofa á chur in iúl agat, bheifeá ag briseadh ghnáthphatrún an natha.\n\nIn **Thit an cupán as láimh an linbh**, léiríonn **as láimh** an áit ar tháinig an cupán aisti; ní modh déanta atá i gceist mar atá in **de láimh**. In **Shuigh sí cois tine**, tá **cois** ag feidhmiú mar réamhfhocal a chiallaíonn *in aice le*. Cé gur foirm stairiúil de **cos** í **cois**, is ginideach uatha de **tine** atá ina diaidh anseo. Ar an gcaoi chéanna, is ginideach é **an tí** i ndiaidh an réamhfhocail chomhshuite **os cionn**. Ní hionann bunús tabharthach cuid de nath agus tuiseal an ainmfhocail a leanann é.\n\n:::warning\nNá déan riail ghinearálta de **lámh → láimh** ná de **cos → cois** tar éis réamhfhocail. Sa chaighdeán, braitheann úsáid na bhfoirmeacha caomhnaithe seo ar an nath nó ar an bhfocal ar leith.\n:::\n\n## 4. An tabharthach mar phatrún canúnach beo\n\nI roinnt canúintí, go háirithe i gcanúintí na Mumhan, maireann foirmeacha tabharthacha ar leith níos fairsinge ná mar a mhaireann siad sa chaighdeán. Ní i nathanna reoite amháin a bhíonn siad: féadfaidh cainteoir iad a úsáid agus é ag cur síos ar eachtra nua.\n\nMar shampla, is féidir **cois**, **láimh** agus **cloich** a fháil mar fhoirmeacha tabharthacha de **cos**, **lámh** agus **cloch**. Athraíonn fairsinge na húsáide de réir na canúna agus an chainteora; ní córas aonfhoirmeach é ar fud na Mumhan ná ar fud na Gaeltachta.\n\n| Gnáthfhoirm chaighdeánach sa chomhthéacs seo | Foirm thabharthach ar leith | An difríocht agus an dáileadh |\n| --- | --- | --- |\n| Tá pian **ina cos**. | Tá pian **ina cois**. | *cos → cois*: patrún atá beo i gcanúintí na Mumhan, go háirithe |\n| Tá an mála **ina lámh**. | Tá an mála **ina láimh**. | *lámh → láimh*: úsáid sheanbhunaithe nach bhfuil teoranta don Mhumhain ná do phrós canúnach |\n\nSa dá phéire thuas, tagraíonn **ina** do bhean. Coinnítear an comhthéacs céanna ionas gur féidir díriú ar fhoirm an ainmfhocail amháin.\n\n:::note\n**Codarsnacht réigiúnach — Connachta agus an Mhumhain:** i gcaint Chonnacht, faightear **ar chloch** agus **ina cos** mar a bhfaightear **ar chloich** agus **ina cois** i gcaint na Mumhan a chaomhnaíonn an t-idirdhealú. Ní teorainn ghlan idir cúigí í seo: athraíonn an úsáid de réir an fhocail, an cheantair agus an chainteora. Ní leor **ina láimh**, a úsáidtear lasmuigh den Mhumhain freisin, chun bunús réigiúnach téacs a aithint.\n:::\n\n### An tabharthach iolra ar -ibh sa léitheoireacht\n\nI dtéacsanna níos sine agus i roinnt téacsanna canúnacha nó liteartha, feictear foirmeacha tabharthacha iolra ar **-ibh**, mar **ar a ghlúinibh**. In **Bhí sé ar a ghlúinibh ag guí**, is iolra é **glúinibh**: tá an fear ar an dá ghlúin. Is é **ar a ghlúine** an gnáthleagan caighdeánach comhaimseartha. Is é an sealbhach **a**, a thagraíonn don fhear, is cúis leis an séimhiú; ní hé an séimhiú a léiríonn an t-iolra. Agus téacs á léamh agat, aithin **glúin** mar bhunfhocal agus **-ibh** mar chomhartha den tabharthach iolra sa chóras atá á úsáid; ná léigh **glúinibh** mar ainmfhocal nua ná mar uatha.\n\nI dtéacs canúnach comhsheasmhach, ní gá **ina cois** a cheartú go **ina cos**. I dtéacs atá le cur sa Chaighdeán Oifigiúil, áfach, roghnaítear an ghnáthfhoirm chaighdeánach mura bhfuil cúis shonrach leis an bhfoirm chanúnach a chaomhnú. Ní bhaineann an treoir sin le gach sampla de **láimh**: níor cheart **ina láimh** a dhiúltú díreach toisc go bhfuil foirm thabharthach ar leith ann.\n\n## 5. Anailís gan róghinearálú\n\nIs féidir leis an bhfoirm chéanna níos mó ná feidhm thuisil amháin a bheith aici. Mar sin, ní leor deireadh an fhocail chun an tuiseal a aithint.\n\nIn **Tá an chos gortaithe**, tá **cos** san ainmneach; in **Tá bindealán ar an gcos**, tá sí sa tabharthach. Is í **cos** foirm an ainmfhocail sa dá chás: athruithe tosaigh de réir an chomhthéacs iad **chos** agus **gcos**, ní foirmeacha tuisil ar leith. Léiríonn na samplaí seo a leanas, áfach, focail a bhfuil difríocht idir cuid dá bhfoirmeacha tuisil.\n\n:::example\n**Dath na cloiche** — ginideach uatha: **cloiche**.\n\n**Ar chloch** — gnáthfhoirm chaighdeánach i ndiaidh an réamhfhocail.\n\n**Ar chloich** — foirm thabharthach chaomhnaithe i gcanúintí a úsáideann í.\n:::\n\nSa phéire deireanach, tá séimhiú sa dá leagan. Is í an chodarsnacht **cloch \u002F cloich**, ní an séimhiú, a léiríonn an difríocht idir na foirmeacha ainmfhoclacha.\n\nAr an gcaoi chéanna, is ginideach í **láimhe** in **dath na láimhe**, ach is tabharthach caomhnaithe í **láimh** in **de láimh**. Ní leor a rá go ndéantar an consan deiridh caol: caithfear foirm iarbhír an fhocail agus a chomhthéacs a sheiceáil.\n\n:::tip\nAgus prós canúnach nó téacs níos sine á léamh agat, scar dhá cheist óna chéile: **cén fheidhm atá ag an bhfocal anseo?** agus **cén fhoirm a roghnaíonn an scríbhneoir don fheidhm sin?** Ná tabhair lipéad stairiúil ar fhoirm atá fós beo i gcanúint.\n:::\n\n## 6. Seicliosta don léitheoir agus don scríbhneoir\n\n1. **Aithin an comhthéacs:** an réamhfhocal agus an bhrí atá i gceist.\n2. **Seiceáil an focal nó an nath:** an gnáthfhoirm chaighdeánach é, amhail **in Éirinn**, nó nath seanbhunaithe, amhail **de láimh**?\n3. **Breathnaigh ar an réim agus ar an gcanúint:** an bhfuil córas canúnach comhsheasmhach á úsáid?\n4. **Scar an fhoirm ón athrú tosaigh:** ní cruthúnas ar fhoirm thabharthach ar leith é séimhiú ná urú ann féin.\n5. **Ná leathnaigh an patrún gan bhunús:** ní hionann foirm a chaomhnú i nath agus í a éileamh i ngach comhthéacs.\n\nIs í an phríomhchodarsnacht ná **foirm atá riachtanach sa ghnáthchaighdeán**, **foirm atá caomhnaithe i nath**, agus **foirm atá táirgiúil i gcanúint**. Is ar an gcomhthéacs, seachas ar chuma an fhocail amháin, a bhunaítear an rogha.",[866],{"id":867,"name":809,"level":805,"language":9,"isCompleted":868,"completionPercentage":869,"totalExercises":26,"completedExercises":869},"01a1aafe-7f4f-7f6e-8274-2280b3358de9",false,0,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",[873],{"id":874,"title":875,"vocabularyListWords":876,"isPublished":888},"01a1aafe-e57e-7d56-a7d1-b4cb279e4a9d","Focail: An tabharthach caomhnaithe i nathanna agus i gcanúintí",[877,893,903,913,923,938,952,967,977,991,1006,1020,1038,1058,1076,1090,1104,1118],{"id":878,"vocabularyWord":879,"displayOrder":11},"01a1aafe-e57e-7dba-a7d1-b4cb27d68ec0",{"id":880,"word":881,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":882,"audio":868},"01a1aafe-bd3a-73fb-9e18-8ccde8450ec9","Éire",[883,889],{"id":884,"partOfSpeech":885,"definition":886,"exampleSentences":887,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bd45-79b8-80d8-cae35a9a5193","PROPER_NOUN","An t-oileán in iarthar na hEorpa ina bhfuil muintir na hÉireann ina gcónaí; an tír a bhfuil Gaeilge agus Béarla á labhairt inti.","Is as Éire mé.\nTá Éire in iarthar na hEorpa.\nIs í Baile Átha Cliath príomhchathair na hÉireann.",true,{"id":890,"partOfSpeech":885,"definition":891,"exampleSentences":892,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d5b4-74e7-825c-4fa4250599de","An stát neamhspleách ar an oileán sin, is é sin Poblacht na hÉireann, a bhfuil rialtas agus foireann spóirt dá chuid féin aige.","Tá Éire ina ball den Aontas Eorpach.\nBhuaigh Éire an cluiche aréir.\nTá rialtas Éireann i mBaile Átha Cliath.",{"id":894,"vocabularyWord":895,"displayOrder":16},"01a1aafe-e57e-7df2-a7d1-b4cb28a8dc3e",{"id":896,"word":897,"frequency":11,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":898,"audio":868},"01a1aafe-bd3c-71c8-badf-caa0fec87232","Éirinn",[899],{"id":900,"partOfSpeech":885,"definition":901,"exampleSentences":902,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bd45-7be0-80d8-cae35be76a10","Ainm na tíre atá ar oileán in iarthar na hEorpa, agus Baile Átha Cliath mar phríomhchathair aici. Is í \"Éirinn\" an tabharthach (dative) den fhocal, agus úsáidtear í tar éis réamhfhocal, mar \"in Éirinn\" nó \"le hÉirinn\".","Tá mé i mo chónaí in Éirinn.\nRugadh in Éirinn mé, ach tá mo chlann ina gcónaí i Meiriceá anois.\nBíonn an aimsir fliuch in Éirinn go minic.",{"id":904,"vocabularyWord":905,"displayOrder":21},"01a1aafe-e57e-7e1a-a7d1-b4cb2913e5d4",{"id":906,"word":907,"frequency":11,"level":372,"language":9,"partsOfSpeech":908,"audio":868},"01a1aafe-c06a-7159-a9ff-a65371d3a80c","Alba",[909],{"id":910,"partOfSpeech":885,"definition":911,"exampleSentences":912,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-c0b7-7752-bbc3-08e6644edcb6","Tír atá i dtuaisceart na Breataine Móire agus atá mar chuid den Ríocht Aontaithe. Is é Dún Éideann a príomhchathair.","Tá Alba ar an taobh thuaidh den Bhreatain Mhór.\nIs é Dún Éideann príomhchathair na hAlban.\nChuaigh muid ar saoire go hAlbain an samhradh seo caite.",{"id":914,"vocabularyWord":915,"displayOrder":26},"01a1aafe-e57e-7e3e-a7d1-b4cb29183339",{"id":916,"word":917,"frequency":11,"level":191,"language":9,"partsOfSpeech":918,"audio":868},"01a1aafe-bf17-7db3-bb58-c030dd8d7026","Albain",[919],{"id":920,"partOfSpeech":885,"definition":921,"exampleSentences":922,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bf5d-7f79-8bb8-c0939a3b8e39","Tír atá ar an gcuid thuaidh d'oileán na Breataine Móire, agus is cuid den Ríocht Aontaithe í.","Tá Albain ó thuaidh de Shasana.\nIs é Dún Éideann príomhchathair na hAlban.\nChuaigh mé go hAlbain an samhradh seo caite.",{"id":924,"vocabularyWord":925,"displayOrder":31},"01a1aafe-e57e-7e5e-a7d1-b4cb2a039a05",{"id":926,"word":927,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":928,"audio":868},"01a1aafe-bc78-7b6f-879c-3e9618c9797f","lámh",[929,934],{"id":930,"partOfSpeech":931,"definition":932,"exampleSentences":933,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d3e9-7992-a80d-ddf2201e8e45","NOUN","An chuid den chorp ag deireadh na láimhe a úsáidtear chun rudaí a thógáil, a choinneáil agus a láimhseáil; tá cúig mhéar uirthi.","Tá cipín beag i mo láimh.\nNigh do lámha roimh an dinnéar.\nChroith sí lámh liom ón bhus.",{"id":935,"partOfSpeech":931,"definition":936,"exampleSentences":937,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d3e9-79da-a80d-ddf22099f3f4","Cabhair nó cúnamh a thugtar do dhuine chun obair a dhéanamh.","Tabhair lámh dom leis an mbord seo, le do thoil.\nAn bhfuil lámh chúnta uait?\nThug na comharsana lámh dúinn ag bogadh tí.",{"id":939,"vocabularyWord":940,"displayOrder":36},"01a1aafe-e57e-7e7e-a7d1-b4cb2a5186c3",{"id":941,"word":942,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":943,"audio":868},"01a1aafe-bd9b-7009-9a86-63b0107b2227","láimh",[944,948],{"id":945,"partOfSpeech":931,"definition":946,"exampleSentences":947,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bdf2-72aa-b567-52a7c54fbc47","An chuid den chorp ag deireadh na gslat a úsáidtear chun rudaí a thógáil, a choinneáil agus a láimhseáil; tá cúig mhéar ar an lámh.","Ghlan mé mo lámha sula ndeachaigh mé chun boird.\nTá peann i láimh an mhúinteora.\nChuir sí a lámh in airde chun ceist a chur.",{"id":949,"partOfSpeech":931,"definition":950,"exampleSentences":951,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d781-712f-9b2b-f6bff49ae9b9","Cabhair nó congnamh a thugtar do dhuine eile le hobair nó le tasc; úsáidtear go minic é san abairt \"lámh chúnta\" nó \"lámh chabhrach\".","Tabhair lámh dom leis an mbord seo a iompar, le do thoil.\nThug an comharsa lámh chúnta dúinn ar an bhfeirm.\nAn bhfuil lámh de dhíth ort leis an obair bhaile?",{"id":953,"vocabularyWord":954,"displayOrder":41},"01a1aafe-e57e-7e9a-a7d1-b4cb2ade3072",{"id":955,"word":956,"frequency":16,"level":372,"language":9,"partsOfSpeech":957,"audio":868},"01a1aafe-bfd6-76de-91c1-9aba1c2f0547","de láimh",[958,963],{"id":959,"partOfSpeech":960,"definition":961,"exampleSentences":962,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-dcd8-757a-9e8b-0bc289c31bbd","PHRASE","Le lámha an duine seachas le meaisín; déanta nó scríofa go manúil.","Déantar na cártaí seo go léir de láimh.\nCniotáladh an geansaí álainn seo de láimh in Árainn.\nScríobh sí an litir de láimh, ní ar ríomhaire.",{"id":964,"partOfSpeech":960,"definition":965,"exampleSentences":966,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-dcd8-75c2-9e8b-0bc289c50e43","Á thabhairt go díreach do dhuine, gan é a chur sa phost; seachadta go pearsanta.","Seachadadh an litir de láimh ar maidin.\nThug mé an cuireadh di de láimh in ionad é a phostáil.\nCaithfear an fhoirm a thabhairt isteach de láimh roimh an Aoine.",{"id":968,"vocabularyWord":969,"displayOrder":46},"01a1aafe-e57e-7eba-a7d1-b4cb2b015502",{"id":970,"word":971,"frequency":16,"level":372,"language":9,"partsOfSpeech":972,"audio":868},"01a1aafe-bfc3-7727-8f02-dd32175bdc45","as láimh",[973],{"id":974,"partOfSpeech":960,"definition":975,"exampleSentences":976,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-dcd6-7aef-b050-2b88d52cb838","Láithreach, gan mhoill; díreach agus gan fanacht ar bith. Úsáidtear é nuair a dhéantar rud ar an toirt.","D'fhreagair sí an litir as láimh.\nChuir an dochtúir fios ar an otharcharr as láimh.\nNí mór dúinn an obair seo a chríochnú as láimh.",{"id":978,"vocabularyWord":979,"displayOrder":51},"01a1aafe-e57e-7ed6-a7d1-b4cb2b0b8b60",{"id":980,"word":981,"frequency":41,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":982,"audio":868},"01a1aafe-bd31-7532-a3e5-6d648cad1091","cos",[983,987],{"id":984,"partOfSpeech":931,"definition":985,"exampleSentences":986,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bd44-7e55-89d5-b1e22e9a1241","An chuid den chorp a úsáidtear chun siúil, rith agus seasamh; an chuid ó bhun na hioscaide anuas nó an chuid ar fad ón gcromán anuas.","Tá pian i mo chos.\nBhuail an buachaill an liathróid lena chos chlé.\nTá cos ghortaithe ag mo dheartháir.",{"id":988,"partOfSpeech":931,"definition":989,"exampleSentences":990,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d5b3-7adf-8490-ab5385efb463","An chuid de throscán, de bhord nó de rud eile a thacaíonn leis ón talamh; freisin, gas planda nó bláth.","Tá cos bhriste ag an gcathaoir.\nTá ceithre chos faoin mbord.\nBhain sí cos an bhlátha den phlanda.",{"id":992,"vocabularyWord":993,"displayOrder":56},"01a1aafe-e57e-7ef6-a7d1-b4cb2ba5db94",{"id":994,"word":995,"frequency":11,"level":191,"language":9,"partsOfSpeech":996,"audio":868},"01a1aafe-bded-796e-b75a-c7de0be0bd2f","cois",[997,1001],{"id":998,"partOfSpeech":931,"definition":999,"exampleSentences":1000,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d786-7ee5-9417-84b1dee1c9f2","An taobh nó an t-imeall de rud, go háirithe an áit atá in aice le habhainn, le farraige nó le tine.","Tá an teach ar cois na farraige.\nShuigh na páistí ag cois na tine.\nBhí siad ag siúl ar cois na habhann.",{"id":1002,"partOfSpeech":1003,"definition":1004,"exampleSentences":1005,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d786-7f29-9417-84b1dfc511af","PREPOSITION","In aice le, cois le: i láthair nó in aice le háit nó rud, de ghnáth roimh ainmfhocal sa tuiseal ginideach.","Tá cois trá againn sa samhradh.\nChónaigh sé cois locha ar feadh blianta.\nBhí bord beag cois tine sa seomra.",{"id":1007,"vocabularyWord":1008,"displayOrder":61},"01a1aafe-e57e-7f12-a7d1-b4cb2c69b369",{"id":1009,"word":1010,"frequency":11,"level":372,"language":9,"partsOfSpeech":1011,"audio":868},"01a1aafe-bfe3-7909-8724-07d3ab1f6a53","faoi chois",[1012,1016],{"id":1013,"partOfSpeech":960,"definition":1014,"exampleSentences":1015,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-dcd9-76e8-9d52-f52483d553b4","Faoi leatrom nó faoi smacht; brúite síos ag duine nó ag údarás níos láidre. Úsáidtear go minic leis na focail 'cuir' agus 'bí'.","Chuir na tiarnaí talún na feirmeoirí faoi chois ar feadh na gcéadta bliain.\nBhí muintir na tíre faoi chois ag réimeas cruálach.\nNíl sé éasca guth an phobail a chur faoi chois go deo.",{"id":1017,"partOfSpeech":960,"definition":1018,"exampleSentences":1019,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-dcd9-772c-9d52-f524843a7be2","Faoi chosa duine nó ainmhí; á shiúl nó á shárú le cosa (brí liteartha).","Bhí an féar faoi chois ag na beithígh ar fad.\nBhí na bláthanna faoi chois ag an slua mór.\nFágadh an sneachta faoi chois i lár na sráide.",{"id":1021,"vocabularyWord":1022,"displayOrder":66},"01a1aafe-e57e-7f2e-a7d1-b4cb2cf77d15",{"id":1023,"word":1024,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1025,"audio":868},"01a1aafe-bbda-7b52-a8ac-d656065b1075","ceann",[1026,1030,1034],{"id":1027,"partOfSpeech":931,"definition":1028,"exampleSentences":1029,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d20e-7103-bee9-76355fda38a8","An chuid den chorp ina bhfuil an aghaidh, an inchinn agus na súile; an chuid is airde de dhuine nó d'ainmhí.","Tá pian i mo cheann.\nBhuail sé a cheann ar an doras.\nChroith an múinteoir a cheann.",{"id":1031,"partOfSpeech":931,"definition":1032,"exampleSentences":1033,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d20e-7187-bee9-7635606360e2","Aon rud amháin as grúpa nó as sraith; focal a úsáidtear in ionad ainmfhocail nuair is léir cén rud atá i gceist.","Ba mhaith liom an ceann dearg.\nCé acu ceann is fearr leat?\nTá dhá chat agam, agus tá ceann acu dubh.",{"id":1035,"partOfSpeech":931,"definition":1036,"exampleSentences":1037,"isPrimary":868,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d20e-71f7-bee9-763560f56c9e","An pointe nó an taobh is faide amach nó is airde de rud; barr nó deireadh.","Tá an siopa ag ceann an bhóthair.\nShuigh an t-athair ag ceann an bhoird.\nTá teach s'againne ag ceann na sráide.",{"id":1039,"vocabularyWord":1040,"displayOrder":71},"01a1aafe-e57e-7f4a-a7d1-b4cb2d71cb1e",{"id":1041,"word":1042,"frequency":11,"level":372,"language":9,"partsOfSpeech":1043,"audio":868},"01a1aafe-c078-7c11-84b5-363051c2ab27","cionn",[1044,1049,1054],{"id":1045,"partOfSpeech":1046,"definition":1047,"exampleSentences":1048,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-de9f-7542-bd67-36c4ff314e26","COLLOCATION","“Os cionn”: in áit atá níos airde ná rud éigin eile; thar nó uas.","Tá an pictiúr crochta os cionn na tine.\nD’eitil an t-eitleán os cionn an bhaile.\nTá an ghealach os cionn an tí anocht.",{"id":1050,"partOfSpeech":1051,"definition":1052,"exampleSentences":1053,"isPrimary":868,"meaningOrder":21},"01a1ab92-de9f-75ca-bd67-36c4fff77b1f","IDIOM","“Ar cionn”: den scoth; thar a bheith maith nó sármhaith.","Bhí an bia ar cionn sa bhialann sin.\nTá an cheoltóireacht ar cionn aici.\nBhí an aimsir ar cionn ar feadh na seachtaine.",{"id":1055,"partOfSpeech":931,"definition":1056,"exampleSentences":1057,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-c0b8-7807-a5ef-41c050fd6d00","Seanfhoirm de “ceann”: barr nó deireadh rud. Úsáidtear anois í i bhfrásaí socraithe amháin, mar “i gcionn” (tar éis tréimhse) agus “faoi chionn” (laistigh de thréimhse).","Beidh mé ar ais i gcionn seachtaine.\nCríochnóidh siad an obair faoi chionn uair an chloig.\nTháinig an bus i gcionn deich nóiméad.",{"id":1059,"vocabularyWord":1060,"displayOrder":76},"01a1aafe-e57e-7f7a-a7d1-b4cb2d95eec9",{"id":1061,"word":1062,"frequency":41,"level":372,"language":9,"partsOfSpeech":1063,"audio":868},"01a1aafe-c009-762f-828b-9e049d31f636","os cionn",[1064,1068,1072],{"id":1065,"partOfSpeech":1003,"definition":1066,"exampleSentences":1067,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-dcdc-7823-986a-5bb061c6db13","Réamhfhocal comhshuite a chiallaíonn ar áit atá níos airde ná rud éigin eile, díreach thuas uaidh. Leanann an tuiseal ginideach é.","Tá pictiúr mór crochta os cionn na tine.\nD'eitil an t-héileacaptar os cionn an bhaile ar maidin.\nChuir sí an clog os cionn an dorais.",{"id":1069,"partOfSpeech":1003,"definition":1070,"exampleSentences":1071,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-dcdc-7873-986a-5bb06297d5ca","Réamhfhocal comhshuite a chiallaíonn níos mó ná uimhir nó méid áirithe; thar an líon sin.","Bhí os cionn míle duine ag an gceolchoirm.\nTá os cionn ceithre scór bliain d'aois ag mo sheanmháthair.\nTá cónaí orainn sa bhaile seo le os cionn fiche bliain.",{"id":1073,"partOfSpeech":1003,"definition":1074,"exampleSentences":1075,"isPrimary":868,"meaningOrder":21},"01a1ab92-dcdc-78b3-986a-5bb063109f6f","Réamhfhocal comhshuite a chiallaíonn i gceannas ar dhaoine nó ar eagraíocht; i bhfeighil orthu.","Tá an príomhoide os cionn na scoile.\nCé atá os cionn na foirne sa chomhlacht seo?\nBhí sí os cionn na roinne ar feadh deich mbliana.",{"id":1077,"vocabularyWord":1078,"displayOrder":81},"01a1aafe-e57e-7f96-a7d1-b4cb2d9a87bb",{"id":1079,"word":1080,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1081,"audio":868},"01a1aafe-bbe6-777c-a977-675669425a1e","cloch",[1082,1086],{"id":1083,"partOfSpeech":931,"definition":1084,"exampleSentences":1085,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d20f-7a33-bd8d-774727b28d4c","Píosa crua de charraig, beag nó mór, a fhaightear ar an talamh, ar an trá nó sa bhalla.","Tá cloch mhór sa ghairdín.\nChaith an buachaill cloch san abhainn.\nTá balla an tseanteach déanta as clocha.",{"id":1087,"partOfSpeech":931,"definition":1088,"exampleSentences":1089,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-d20f-7aab-bd8d-774727df63b2","Aonad meáchain is ionann agus ceithre phunt déag.","Tá an buachaill ocht gcloch ar meáchan.\nTá an mála seo cloch ar meáchan.\nChaill sí cloch le bliain.",{"id":1091,"vocabularyWord":1092,"displayOrder":86},"01a1aafe-e57f-7016-b881-85788282c7f2",{"id":1093,"word":1094,"frequency":11,"level":191,"language":9,"partsOfSpeech":1095,"audio":868},"01a1aafe-bf2b-795b-ac38-2abe1525c4ef","cloich",[1096,1100],{"id":1097,"partOfSpeech":931,"definition":1098,"exampleSentences":1099,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bf5f-743e-b7e2-3f49900f8f7a","Píosa crua de charraig, beag nó mór, a fhaightear ar an talamh, ar an trá nó in abhainn; ábhar a úsáidtear le tithe agus ballaí a thógáil.","Chaith an buachaill cloch isteach san abhainn.\nTá balla cloiche timpeall an ghairdín.\nFuair mé cloch bheag álainn ar an trá.",{"id":1101,"partOfSpeech":931,"definition":1102,"exampleSentences":1103,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-db03-7284-a89b-4dcd8f694a61","Aonad meáchain is ionann agus ceithre phunt déag, a úsáidtear go háirithe chun meáchan duine a thomhas.","Tá an leanbh seo ocht gcloch ar meáchan.\nChaill sé cloch amháin le bliain anuas.\nCé mhéad cloch atá ionat anois?",{"id":1105,"vocabularyWord":1106,"displayOrder":91},"01a1aafe-e57f-703a-b881-85788377b5d5",{"id":1107,"word":1108,"frequency":41,"level":191,"language":9,"partsOfSpeech":1109,"audio":868},"01a1aafe-bf42-72ef-85d0-9e7557c1bb8a","glúin",[1110,1114],{"id":1111,"partOfSpeech":931,"definition":1112,"exampleSentences":1113,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bf60-7a99-a299-cc207ef0d521","An alt sa chos idir an pholl agus an cnámh sliobair, a lúbann nuair a shiúlann nó a shuíonn tú.","Tá pian i mo ghlúin tar éis an rása.\nShuigh an leanbh ar ghlúin a athar.\nThit an cailín agus ghortaigh sí a glúin.",{"id":1115,"partOfSpeech":931,"definition":1116,"exampleSentences":1117,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-db04-75e6-969e-ceeea83726db","Grúpa daoine a rugadh timpeall ar an am céanna, nó céim i sraith teaghlaigh (tuismitheoirí, clann, garchlann).","Tá an teaghlach seo ina gcónaí sa sráidbhaile le trí ghlúin.\nLabhraíonn an ghlúin óg Gaeilge ar scoil.\nChuaigh an seanscéal ó ghlúin go glúin.",{"id":1119,"vocabularyWord":1120,"displayOrder":96},"01a1aafe-e57f-705a-b881-857883c97f63",{"id":1121,"word":1122,"frequency":11,"level":191,"language":9,"partsOfSpeech":1123,"audio":868},"01a1aafe-bf43-73ca-9fd9-7c3fe33f5f90","glúinibh",[1124,1128],{"id":1125,"partOfSpeech":931,"definition":1126,"exampleSentences":1127,"isPrimary":888,"meaningOrder":11},"01a1aafe-bf60-7bb1-a299-cc207efd9bb3","An alt i lár na coise a ligeann duit do chos a lúbadh.","Thit an páiste agus ghortaigh sé a ghlúin.\nTá mo ghlúine tinn tar éis an rása.\nBhí siad ar a nglúinibh ag guí san eaglais.",{"id":1129,"partOfSpeech":931,"definition":1130,"exampleSentences":1131,"isPrimary":868,"meaningOrder":16},"01a1ab92-db04-76f2-969e-ceeea8a82a70","An grúpa daoine a rugadh thart ar an am céanna, nó céim amháin i sloinneadh teaghlaigh, mar shampla tuismitheoirí, clann agus garchlann.","Tugtar an Ghaeilge anuas ó ghlúin go glúin.\nIs í an ghlúin óg a bheidh i gceannas amach anseo.\nTá trí ghlúin den teaghlach ag cónaí sa teach seo.",[],null,[1135,1144,1150,1157],{"@id":1136,"@type":1137,"id":1138,"grammarPage":1139,"title":1140,"instructions":1141,"displayOrder":869,"type":1142,"questionCount":66,"blankCount":76,"isCompleted":868,"ogImageUrl":1143},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9738-76f9-9d00-87305cd5da1f","GrammarExercise","01a1aafe-9738-76f9-9d00-87305cd5da1f","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-80ea-7f6d-be56-071532f3e0cb","Foirmeacha caomhnaithe: an nath agus an bhrí","Roghnaigh an freagra a oireann don abairt nó don anailís. Lean an gnáthchaighdeán sna ceisteanna faoi fhoirmeacha.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8738fc61-793d-4354-bff8-3450b5c99739_hero.webp?v=1793870174",{"@id":1145,"@type":1137,"id":1146,"grammarPage":1139,"title":1147,"instructions":1148,"displayOrder":11,"type":1142,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":868,"ogImageUrl":1149},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9753-757a-9c75-06be33b0b776","01a1aafe-9753-757a-9c75-06be33b0b776","Anailís ar fhoirm, ar chanúint agus ar réim","Roghnaigh an anailís chruinn. Tabhair aird ar an réim agus ar an gcomhthéacs; ná diúltaigh do mhalairt chanúnach bhailí.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8326f3d8-b537-4bc6-bc71-b9ded98d2314_hero.webp?v=1793870174",{"@id":1151,"@type":1137,"id":1152,"grammarPage":1139,"title":1153,"instructions":1154,"displayOrder":16,"type":1155,"questionCount":61,"blankCount":61,"isCompleted":868,"ogImageUrl":1156},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9769-7a48-8cfe-8eeae8eecbff","01a1aafe-9769-7a48-8cfe-8eeae8eecbff","Foirmeacha caomhnaithe in abairtí comhaimseartha","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh sa ghnáthchaighdeán comhaimseartha. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú. Ní tasc scríbhneoireachta canúnaí é seo.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bd3cac09-fc13-4b44-a4aa-a25f17f10775_hero.webp?v=1793870174",{"@id":1158,"@type":1137,"id":1159,"grammarPage":1139,"title":1160,"instructions":1161,"displayOrder":21,"type":1155,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":868,"ogImageUrl":1162},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-977d-7230-aba3-d33ecd9e28df","01a1aafe-977d-7230-aba3-d33ecd9e28df","Foirm, tuiseal agus réim a chur le chéile","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú. Glac leis na foirmeacha canúnacha agus liteartha atá sna píosaí; ní tasc caighdeánaithe é seo.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c38ed02f-0f6d-4d41-b459-e333d3989ff6_hero.webp?v=1793870174",{"id":1138,"grammarPage":1139,"title":1140,"instructions":1141,"seoTitle":1164,"seoDescription":1165,"displayOrder":869,"type":1142,"questions":1166,"ogImageUrl":1143},"An tabharthach caomhnaithe: nathanna a roghnú","Cleachtadh roghnúcháin ar an tabharthach caomhnaithe: abairtí faoi thaisteal, obair láimhe agus suíomh, le hanailís ar bhrí agus ar fhoirm na nathanna.",[1167],{"id":1168,"sentenceTemplate":1169,"displayOrder":869,"explanation":1170,"exampleSentence":1171,"blanks":1172},"01a1aafe-9738-7a49-9d00-873061648dd3","Tá an comhlacht ag oscailt oifige nua in __1__ chun seirbhís a chur ar fáil do mhuintir __2__.","Éilíonn in an tabharthach Éirinn; leanann an ginideach Éireann muintir. Ní hionann an dá fheidhm, cé gurb é an logainm céanna atá i gceist.","Tá sé ina chónaí in Éirinn agus ag déanamh taighde ar stair Éireann.",[1173,1183],{"id":1174,"blankNumber":11,"options":1175},"01a1aafe-9738-792d-9d00-87305ef2cc4d",[1176,1178,1180],{"id":1177,"optionText":881,"isCorrect":868,"displayOrder":869},"01a1aafe-9738-7889-9d00-87305dc45098",{"id":1179,"optionText":897,"isCorrect":888,"displayOrder":11},"01a1aafe-9738-78d5-9d00-87305e613208",{"id":1181,"optionText":1182,"isCorrect":868,"displayOrder":16},"01a1aafe-9738-7905-9d00-87305ec4b868","Éireann",{"id":1184,"blankNumber":16,"options":1185},"01a1aafe-9738-7a01-9d00-8730615aa8ca",[1186,1188,1190],{"id":1187,"optionText":1182,"isCorrect":888,"displayOrder":869},"01a1aafe-9738-797d-9d00-87305fed9a31",{"id":1189,"optionText":897,"isCorrect":868,"displayOrder":11},"01a1aafe-9738-79a9-9d00-87306040881b",{"id":1191,"optionText":881,"isCorrect":868,"displayOrder":16},"01a1aafe-9738-79dd-9d00-8730612d81d3",{"html":1193,"toc":1194},"\u003Cp>Is féidir foirm thabharthach a aithint i nath seanbhunaithe gan í a úsáid mar ghnáthfhoirm i ngach comhthéacs réamhfhoclach. Is é an t-idirdhealú idir \u003Cstrong>foirm chaighdeánach\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>nath seasta\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>patrún canúnach beo\u003C\u002Fstrong> croílár na ceiste seo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"feidhm-thuisil-agus-foirm-ar-leith\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Feidhm thuisil agus foirm ar leith\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Baineann an tabharthach le hainmfhocail i ndiaidh réamhfhocail shimplí áirithe, amhail \u003Cstrong>ag\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ar\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>de\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>i\u003C\u002Fstrong>. Sa Ghaeilge chaighdeánach chomhaimseartha, is ionann foirm an ainmfhocail sa tabharthach agus a fhoirm san ainmneach de ghnáth. Ní hionann sin agus a rá nach bhfuil feidhm thabharthach aige.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Déan idirdhealú idir trí rud:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>An fheidhm chomhréire:\u003C\u002Fstrong> an gaol idir an réamhfhocal agus an t-ainmfhocal.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Foirm an ainmfhocail:\u003C\u002Fstrong> mar shampla, an chodarsnacht idir \u003Cem>lámh\u003C\u002Fem> agus \u003Cem>láimh\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>An t-athrú tosaigh:\u003C\u002Fstrong> séimhiú nó urú a tharlaíonn de réir an chomhthéacs.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>In \u003Cstrong>don fhear\u003C\u002Fstrong>, is séimhiú atá le feiceáil; ní foirceann tabharthach ar leith é. In \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong>, áfach, tá foirm an ainmfhocail féin éagsúil le \u003Cem>lámh\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"foirmeacha-caomhnaithe-sa-ghnthchaighden\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Foirmeacha caomhnaithe sa ghnáthchaighdeán\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tá foirmeacha tabharthacha ar leith beo sa chaighdeán féin. Ní gá lipéad canúnach ná lipéad ársa a chur ar gach foirm den chineál seo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Ainmneach\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Foirm thabharthach\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Sampla comhaimseartha\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Stádas sa chomhthéacs seo\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Éire\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Éirinn\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tá sí ina cónaí \u003Cstrong>in Éirinn\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Gnáthúsáid chaighdeánach\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Alba\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Albain\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Chaith sé bliain \u003Cstrong>in Albain\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Gnáthúsáid chaighdeánach\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>lámh\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>láimh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Scríobh sí an litir \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nath seanbhunaithe caighdeánach\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>cos\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>cois\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Coinníodh an pobal \u003Cstrong>faoi chois\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nath seanbhunaithe caighdeánach\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>lámh\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>láimh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Thit an cupán \u003Cstrong>as láimh an linbh\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Úsáid sheanbhunaithe chaighdeánach\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ceann\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>cionn\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Bhí scamall \u003Cstrong>os cionn an tí\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Foirm chaomhnaithe sa réamhfhocal comhshuite \u003Cem>os cionn\u003C\u002Fem>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Ní hionann cineál na samplaí seo go léir. Is gnáthfhoirmeacha tabharthacha de chuid na logainmneacha iad \u003Cstrong>Éirinn\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>Albain\u003C\u002Fstrong>. I gcás \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>faoi chois\u003C\u002Fstrong>, tá an fhoirm chaomhnaithe fite fuaite le nath ar leith.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Is cur síos ar leanúnachas foirme é \u003Cstrong>caomhnaithe\u003C\u002Fstrong>, ní breithiúnas ar a haois sa ghnáthchaint. Tá \u003Cstrong>in Éirinn\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong> go hiomlán nádúrtha i nGaeilge an lae inniu.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"an-nath-iomln-a-aithint\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>An nath iomlán a aithint\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Foghlaim an fhoirm chaomhnaithe in éineacht leis an réamhfhocal agus leis an mbrí. Ní thugann nath amháin cead duit an fhoirm chéanna a chur i ngach frása réamhfhoclach.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Scríobh sí an litir de láimh.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Modh scríofa atá i gceist: níor chlóscríobh sí í.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Tá dúch ar a lámh.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Suíomh an dúigh atá i gceist. Is í \u003Cstrong>lámh\u003C\u002Fstrong> an fhoirm chaighdeánach anseo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Choinnigh an rialtas an pobal faoi chois.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Brí mheafarach atá ag \u003Cstrong>faoi chois\u003C\u002Fstrong>: bhí an pobal faoi leatrom.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Tá pian ina cos.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tagairt don bhall coirp atá anseo; ní éilíonn an caighdeán \u003Cstrong>cois\u003C\u002Fstrong> sa chomhthéacs seo.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Tá tábhacht leis an mbrí chomh maith leis an bhfoirm. Dá n-athrófá \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong> go \u003Cem>de lámh\u003C\u002Fem> agus an modh scríofa á chur in iúl agat, bheifeá ag briseadh ghnáthphatrún an natha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>In \u003Cstrong>Thit an cupán as láimh an linbh\u003C\u002Fstrong>, léiríonn \u003Cstrong>as láimh\u003C\u002Fstrong> an áit ar tháinig an cupán aisti; ní modh déanta atá i gceist mar atá in \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong>. In \u003Cstrong>Shuigh sí cois tine\u003C\u002Fstrong>, tá \u003Cstrong>cois\u003C\u002Fstrong> ag feidhmiú mar réamhfhocal a chiallaíonn \u003Cem>in aice le\u003C\u002Fem>. Cé gur foirm stairiúil de \u003Cstrong>cos\u003C\u002Fstrong> í \u003Cstrong>cois\u003C\u002Fstrong>, is ginideach uatha de \u003Cstrong>tine\u003C\u002Fstrong> atá ina diaidh anseo. Ar an gcaoi chéanna, is ginideach é \u003Cstrong>an tí\u003C\u002Fstrong> i ndiaidh an réamhfhocail chomhshuite \u003Cstrong>os cionn\u003C\u002Fstrong>. Ní hionann bunús tabharthach cuid de nath agus tuiseal an ainmfhocail a leanann é.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ná déan riail ghinearálta de \u003Cstrong>lámh → láimh\u003C\u002Fstrong> ná de \u003Cstrong>cos → cois\u003C\u002Fstrong> tar éis réamhfhocail. Sa chaighdeán, braitheann úsáid na bhfoirmeacha caomhnaithe seo ar an nath nó ar an bhfocal ar leith.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"an-tabharthach-mar-phatrn-cannach-beo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>An tabharthach mar phatrún canúnach beo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>I roinnt canúintí, go háirithe i gcanúintí na Mumhan, maireann foirmeacha tabharthacha ar leith níos fairsinge ná mar a mhaireann siad sa chaighdeán. Ní i nathanna reoite amháin a bhíonn siad: féadfaidh cainteoir iad a úsáid agus é ag cur síos ar eachtra nua.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mar shampla, is féidir \u003Cstrong>cois\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>láimh\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>cloich\u003C\u002Fstrong> a fháil mar fhoirmeacha tabharthacha de \u003Cstrong>cos\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>lámh\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>cloch\u003C\u002Fstrong>. Athraíonn fairsinge na húsáide de réir na canúna agus an chainteora; ní córas aonfhoirmeach é ar fud na Mumhan ná ar fud na Gaeltachta.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Gnáthfhoirm chaighdeánach sa chomhthéacs seo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Foirm thabharthach ar leith\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>An difríocht agus an dáileadh\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tá pian \u003Cstrong>ina cos\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tá pian \u003Cstrong>ina cois\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cem>cos → cois\u003C\u002Fem>: patrún atá beo i gcanúintí na Mumhan, go háirithe\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tá an mála \u003Cstrong>ina lámh\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tá an mála \u003Cstrong>ina láimh\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cem>lámh → láimh\u003C\u002Fem>: úsáid sheanbhunaithe nach bhfuil teoranta don Mhumhain ná do phrós canúnach\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Sa dá phéire thuas, tagraíonn \u003Cstrong>ina\u003C\u002Fstrong> do bhean. Coinnítear an comhthéacs céanna ionas gur féidir díriú ar fhoirm an ainmfhocail amháin.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Codarsnacht réigiúnach — Connachta agus an Mhumhain:\u003C\u002Fstrong> i gcaint Chonnacht, faightear \u003Cstrong>ar chloch\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>ina cos\u003C\u002Fstrong> mar a bhfaightear \u003Cstrong>ar chloich\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>ina cois\u003C\u002Fstrong> i gcaint na Mumhan a chaomhnaíonn an t-idirdhealú. Ní teorainn ghlan idir cúigí í seo: athraíonn an úsáid de réir an fhocail, an cheantair agus an chainteora. Ní leor \u003Cstrong>ina láimh\u003C\u002Fstrong>, a úsáidtear lasmuigh den Mhumhain freisin, chun bunús réigiúnach téacs a aithint.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch3 id=\"an-tabharthach-iolra-ar-ibh-sa-litheoireacht\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.1\u003C\u002Fspan>An tabharthach iolra ar -ibh sa léitheoireacht\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>I dtéacsanna níos sine agus i roinnt téacsanna canúnacha nó liteartha, feictear foirmeacha tabharthacha iolra ar \u003Cstrong>-ibh\u003C\u002Fstrong>, mar \u003Cstrong>ar a ghlúinibh\u003C\u002Fstrong>. In \u003Cstrong>Bhí sé ar a ghlúinibh ag guí\u003C\u002Fstrong>, is iolra é \u003Cstrong>glúinibh\u003C\u002Fstrong>: tá an fear ar an dá ghlúin. Is é \u003Cstrong>ar a ghlúine\u003C\u002Fstrong> an gnáthleagan caighdeánach comhaimseartha. Is é an sealbhach \u003Cstrong>a\u003C\u002Fstrong>, a thagraíonn don fhear, is cúis leis an séimhiú; ní hé an séimhiú a léiríonn an t-iolra. Agus téacs á léamh agat, aithin \u003Cstrong>glúin\u003C\u002Fstrong> mar bhunfhocal agus \u003Cstrong>-ibh\u003C\u002Fstrong> mar chomhartha den tabharthach iolra sa chóras atá á úsáid; ná léigh \u003Cstrong>glúinibh\u003C\u002Fstrong> mar ainmfhocal nua ná mar uatha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>I dtéacs canúnach comhsheasmhach, ní gá \u003Cstrong>ina cois\u003C\u002Fstrong> a cheartú go \u003Cstrong>ina cos\u003C\u002Fstrong>. I dtéacs atá le cur sa Chaighdeán Oifigiúil, áfach, roghnaítear an ghnáthfhoirm chaighdeánach mura bhfuil cúis shonrach leis an bhfoirm chanúnach a chaomhnú. Ní bhaineann an treoir sin le gach sampla de \u003Cstrong>láimh\u003C\u002Fstrong>: níor cheart \u003Cstrong>ina láimh\u003C\u002Fstrong> a dhiúltú díreach toisc go bhfuil foirm thabharthach ar leith ann.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"anails-gan-rghinearl\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Anailís gan róghinearálú\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Is féidir leis an bhfoirm chéanna níos mó ná feidhm thuisil amháin a bheith aici. Mar sin, ní leor deireadh an fhocail chun an tuiseal a aithint.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>In \u003Cstrong>Tá an chos gortaithe\u003C\u002Fstrong>, tá \u003Cstrong>cos\u003C\u002Fstrong> san ainmneach; in \u003Cstrong>Tá bindealán ar an gcos\u003C\u002Fstrong>, tá sí sa tabharthach. Is í \u003Cstrong>cos\u003C\u002Fstrong> foirm an ainmfhocail sa dá chás: athruithe tosaigh de réir an chomhthéacs iad \u003Cstrong>chos\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>gcos\u003C\u002Fstrong>, ní foirmeacha tuisil ar leith. Léiríonn na samplaí seo a leanas, áfach, focail a bhfuil difríocht idir cuid dá bhfoirmeacha tuisil.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Dath na cloiche\u003C\u002Fstrong> — ginideach uatha: \u003Cstrong>cloiche\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ar chloch\u003C\u002Fstrong> — gnáthfhoirm chaighdeánach i ndiaidh an réamhfhocail.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ar chloich\u003C\u002Fstrong> — foirm thabharthach chaomhnaithe i gcanúintí a úsáideann í.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa phéire deireanach, tá séimhiú sa dá leagan. Is í an chodarsnacht \u003Cstrong>cloch \u002F cloich\u003C\u002Fstrong>, ní an séimhiú, a léiríonn an difríocht idir na foirmeacha ainmfhoclacha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ar an gcaoi chéanna, is ginideach í \u003Cstrong>láimhe\u003C\u002Fstrong> in \u003Cstrong>dath na láimhe\u003C\u002Fstrong>, ach is tabharthach caomhnaithe í \u003Cstrong>láimh\u003C\u002Fstrong> in \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong>. Ní leor a rá go ndéantar an consan deiridh caol: caithfear foirm iarbhír an fhocail agus a chomhthéacs a sheiceáil.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Agus prós canúnach nó téacs níos sine á léamh agat, scar dhá cheist óna chéile: \u003Cstrong>cén fheidhm atá ag an bhfocal anseo?\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>cén fhoirm a roghnaíonn an scríbhneoir don fheidhm sin?\u003C\u002Fstrong> Ná tabhair lipéad stairiúil ar fhoirm atá fós beo i gcanúint.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"seicliosta-don-litheoir-agus-don-scrbhneoir\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Seicliosta don léitheoir agus don scríbhneoir\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Aithin an comhthéacs:\u003C\u002Fstrong> an réamhfhocal agus an bhrí atá i gceist.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Seiceáil an focal nó an nath:\u003C\u002Fstrong> an gnáthfhoirm chaighdeánach é, amhail \u003Cstrong>in Éirinn\u003C\u002Fstrong>, nó nath seanbhunaithe, amhail \u003Cstrong>de láimh\u003C\u002Fstrong>?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Breathnaigh ar an réim agus ar an gcanúint:\u003C\u002Fstrong> an bhfuil córas canúnach comhsheasmhach á úsáid?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Scar an fhoirm ón athrú tosaigh:\u003C\u002Fstrong> ní cruthúnas ar fhoirm thabharthach ar leith é séimhiú ná urú ann féin.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ná leathnaigh an patrún gan bhunús:\u003C\u002Fstrong> ní hionann foirm a chaomhnú i nath agus í a éileamh i ngach comhthéacs.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Is í an phríomhchodarsnacht ná \u003Cstrong>foirm atá riachtanach sa ghnáthchaighdeán\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>foirm atá caomhnaithe i nath\u003C\u002Fstrong>, agus \u003Cstrong>foirm atá táirgiúil i gcanúint\u003C\u002Fstrong>. Is ar an gcomhthéacs, seachas ar chuma an fhocail amháin, a bhunaítear an rogha.\u003C\u002Fp>\n",[1195,1199,1203,1207,1211,1215,1219],{"id":1196,"text":1197,"depth":16,"number":1198},"feidhm-thuisil-agus-foirm-ar-leith","Feidhm thuisil agus foirm ar leith","1",{"id":1200,"text":1201,"depth":16,"number":1202},"foirmeacha-caomhnaithe-sa-ghnthchaighden","Foirmeacha caomhnaithe sa ghnáthchaighdeán","2",{"id":1204,"text":1205,"depth":16,"number":1206},"an-nath-iomln-a-aithint","An nath iomlán a aithint","3",{"id":1208,"text":1209,"depth":16,"number":1210},"an-tabharthach-mar-phatrn-cannach-beo","An tabharthach mar phatrún canúnach beo","4",{"id":1212,"text":1213,"depth":21,"number":1214},"an-tabharthach-iolra-ar-ibh-sa-litheoireacht","An tabharthach iolra ar -ibh sa léitheoireacht","4.1",{"id":1216,"text":1217,"depth":16,"number":1218},"anails-gan-rghinearl","Anailís gan róghinearálú","5",{"id":1220,"text":1221,"depth":16,"number":1222},"seicliosta-don-litheoir-agus-don-scrbhneoir","Seicliosta don léitheoir agus don scríbhneoir","6"]