[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-beim-teorannu-agus-amhain":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-8125-742e-a54c-91030151771b":108,"exercise-list-path-ga-none":133},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":105,"readyImages":107},"01a1aafe-8125-742e-a54c-91030151771b","Béim, teorannú agus amháin","beim-teorannu-agus-amhain","Foghlaim conas a chuireann amháin teorainn le brí abairte, conas a athraíonn a raon de réir suímh, agus an úsáid a bhaintear as ach amháin agus ní hamháin.","## 1. Béim agus teorannú\n\nNuair a chuireann tú béim ar chuid d’abairt, tarraingíonn tú aird uirthi. Nuair a chuireann tú **amháin** léi, déanann tú rud níos sainiúla: cuireann tú teorainn leis na daoine, na rudaí nó na féidearthachtaí atá i gceist. Is iad suíomh an fhocail agus an comhthéacs a léiríonn raon na teorann sin.\n\nDéan idirdhealú idir an dá ráiteas seo:\n\n:::example\n**Is í Nóra a chuir an tuairisc isteach.**\n\nAithnítear Nóra go béimiúil. D’fhéadfadh an comhthéacs a thabhairt le tuiscint nach raibh aon duine eile i gceist.\n\n**Is í Nóra amháin a chuir an tuairisc isteach.**\n\nDeirtear go follasach nár chuir aon duine eile sa ghrúpa ábhartha an tuairisc isteach.\n:::\n\nNí hionann béim inti féin agus teorannú follasach. Cuireann **amháin** an t-eisiamh in iúl seachas é a fhágáil le tuiscint.\n\n### Béim le féin agus le hiarmhír threise\n\nAgus freagracht á soiléiriú agat, is féidir **féin** a úsáid chun a chur in iúl gur ghníomhaigh an duine go pearsanta. Le hiarmhír threise, is féidir codarsnacht idir daoine a chur chun tosaigh:\n\n:::example\n**Chuir Nóra féin an tuairisc isteach.**\n\nCuireann sé seo béim ar Nóra mar an duine a rinne an gníomh go pearsanta, seachas duine ag gníomhú thar a ceann. Ní deir sé nár chuir daoine eile tuairiscí isteach freisin.\n\n**Chuir mise an tuairisc isteach; rinne sise na leasuithe.**\n\nLeis na foirmeacha treise **mise** agus **sise**, déantar idirdhealú idir róil na beirte, mar shampla chun míthuiscint faoi roinnt na hoibre a cheartú.\n:::\n\nRoghnaigh **féin** chun béim a chur ar rannpháirtíocht phearsanta, iarmhír threise chun codarsnacht a léiriú, agus **amháin** chun daoine nó roghanna eile a eisiamh go follasach.\n\n## 2. Suíomh amháin agus raon na brí\n\nSa ghnáthúsáid theorannaitheach, tagann **amháin** i ndiaidh an fhocail nó an fhrása a bhfuil sé ag baint leis. Ní gá gurb é an focal díreach roimhe sin amháin atá faoina raon: d’fhéadfadh frása iomlán a bheith i gceist.\n\n| Sampla | An teorainn atá i gceist |\n| --- | --- |\n| Is í **Nóra amháin** a labhair. | Nóra, seachas na daoine eile sa ghrúpa. |\n| Labhair Nóra **le Liam amháin**. | Liam, seachas aon duine eile sa chomhthéacs. |\n| Labhair Nóra le Liam **ar an Luan amháin**. | An Luan, seachas na laethanta eile atá á bplé. |\n| Tá an seomra **do bhaill chláraithe amháin**. | Baill chláraithe, seachas daoine eile. |\n\nSa tsampla deireanach, is iad **baill chláraithe** an grúpa iomlán atá á theorannú. Ní hí an aidiacht *cláraithe* ina haonar atá i gceist.\n\n:::tip\nChun suíomh **amháin** a roghnú, fiafraigh díot féin: cé hiad na daoine, nó cad iad na roghanna, atá á gcur as an áireamh agam? Cuir **amháin** i ndiaidh an fhrása a ainmníonn an rogha atá fágtha.\n:::\n\n### Teorannú le ní … ach\n\nIs bealach coitianta dúchasach eile é **ní … ach** chun teorainn a chur in iúl. Úsáidtear foirm dhiúltach an bhriathair, agus tagann **ach** roimh an rogha atá fágtha. San aimsir chaite sa tsampla seo, úsáidtear **níor**:\n\n:::example\n**Labhair Nóra le Liam amháin.**\n\n**Níor labhair Nóra ach le Liam.**\n:::\n\nCuireann an dá abairt an teorainn chéanna in iúl anseo: labhair Nóra le Liam agus níor labhair sí le haon duine eile sa chomhthéacs. Oireann **amháin** nuair is mian leat an teorainn a cheangal go díreach leis an bhfrása **le Liam** in abairt dhearfach. Oireann **níor … ach** freisin, go háirithe agus tú ag ceartú tuairime gur labhair sí le daoine eile. Ní gá **amháin** a chur leis an dara habairt chun an t-eisiamh a chur in iúl.\n\n## 3. Líon amháin nó grúpa teoranta?\n\nLe hainmfhocal uatha ináirithe, is minic a chuireann **amháin** líon in iúl: aon rud amháin, seachas dhá rud nó níos mó.\n\n:::example\n**Cé mhéad leabhar a thug Nóra do Liam?**\n\nThug sí **leabhar amháin** dó.\n\n**Cé dó ar thug Nóra an leabhar?**\n\nThug sí an leabhar **do Liam amháin**.\n:::\n\nSa chéad fhreagra, is é líon na leabhar atá i gceist. Sa dara freagra, is é an duine a fuair an leabhar atá á theorannú. Ní hionann an dá ráiteas.\n\nNí líon cruinn a chuireann **amháin** in iúl i ngach frása ainmfhoclach:\n\n- **leabhar amháin**: líon na leabhar;\n- **leabhair amháin**: leabhair, seachas cineálacha eile rudaí;\n- **an leabhar seo amháin**: an leabhar áirithe seo, seachas na roghanna eile.\n\nDá bhrí sin, tabhair aird ar uimhir agus ar shainiúlacht an ainmfhocail, chomh maith le suíomh **amháin**.\n\n## 4. Comhthéacs agus débhríocht\n\nIs leis an gcomhthéacs a bhaineann an tacar roghanna atá á theorannú. Ní gá go mbeadh gach duine nó gach rud ar domhan i gceist.\n\nMá deir tú **Is í Nóra amháin a d’fhreagair**, agus tú ag caint ar cheathrar iarrthóirí, is iad na hiarrthóirí sin an grúpa ábhartha.\n\nD’fhéadfadh an comhthéacs an raon a shoiléiriú laistigh d'fhrása freisin:\n\n:::example\n**Tá ticéid ar fáil do mhic léinn na hollscoile amháin.**\n\nD’fhéadfá a bheith ag cur mic léinn na hollscoile i gcodarsnacht leis an bpobal i gcoitinne, nó le mic léinn institiúidí eile.\n\nMás í an dara codarsnacht atá tábhachtach, soiléirigh í:\n\n**Tá ticéid ar fáil do mhic léinn na hollscoile seo amháin; níl siad ar fáil do mhic léinn institiúidí eile.**\n:::\n\n:::warning\nNá bí ag brath ar shuíomh **amháin** chun gach codarsnacht a mhíniú. I bhfógra, i riail nó i gcoinníoll iarratais, ainmnigh an grúpa go beacht agus mínigh an t-eisiamh más gá.\n:::\n\n## 5. Ach amháin agus ní hamháin\n\nLe **ach amháin**, ainmníonn tú eisceacht ó ráiteas níos ginearálta.\n\n:::example\nBhí gach duine i láthair **ach amháin Nóra**.\n\nTá an oifig ar oscailt gach lá **ach amháin Dé Domhnaigh**.\n:::\n\nNí hionann **Nóra amháin** agus **ach amháin Nóra**: roghnaíonn an chéad cheann Nóra; cuireann an dara ceann Nóra as an áireamh sa ráiteas atá roimhe.\n\nLe **ní hamháin … ach … freisin**, deir tú nach bhfuil an chéad rud ina aonar i gceist. Cuirtear rud eile leis:\n\n:::example\n**Ní hamháin do mhic léinn** atá an cúrsa seo, **ach do mhúinteoirí freisin**.\n:::\n\nTá an cúrsa don dá ghrúpa. Is minic a thugann an struchtúr seo suntas ar leith don dara mír, mar bhreis ar an méid a mbeifí ag súil leis.\n\nIs féidir dhá chlásal a nascadh leis an struchtúr seo freisin. Sa tsampla seo, leanann **go bhfuil** an frása **ní hamháin**, agus tosaíonn an dara clásal le **ach tá**:\n\n:::example\n**Ní hamháin go bhfuil an cúrsa daor, ach tá sé fada freisin.**\n:::\n\nDeirtear go bhfuil an dá thréith ag an gcúrsa: tá sé daor agus tá sé fada.\n\n:::note\nScríobhtar **ní hamháin** le **h**. Ná measc an struchtúr breisitheach seo le **ach amháin**, a thugann eisceacht isteach.\n:::\n\n## 6. Seiceáil an teorainn\n\nSula gcríochnaíonn tú an abairt:\n\n1. Socraigh an bhfuil béim uait, nó eisiamh follasach.\n2. Aithin an frása atá le teorannú: cuir **amháin** ina dhiaidh, nó úsáid an struchtúr **ní … ach** agus cuir **ach** roimh an rogha atá fágtha.\n3. Seiceáil an bhfuil líon, duine, cineál ruda nó tráth i gceist.\n4. Ainmnigh na roghanna eile má tá baol míthuisceana ann.\n\nCoinnigh an chodarsnacht seo i gcuimhne: **Nóra amháin** — Nóra seachas daoine eile; **ach amháin Nóra** — Nóra mar eisceacht; **Ní hamháin go raibh Nóra i láthair, ach bhí Liam i láthair freisin.** — bhí an bheirt acu i láthair.","ga","C1",152,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f4b-792a-a7d4-94bfd468b720","Raon an diúltaithe agus an teorannaithe",false,0,7,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",3,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":40},"01a1aafe-e5cb-7f33-a9ad-5b0f2b4544ad","Focail: Béim, teorannú agus amháin",[27,48,65,81,94],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":41},"01a1aafe-e5cc-701f-9502-43dee182c340",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":34,"audio":16},"01a1aafe-bba4-7509-ac8c-afa9fc28b1a4","amháin",10,"A1",[35,42],{"id":36,"partOfSpeech":37,"definition":38,"exampleSentences":39,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d206-7a8c-919b-f8c2eded3dcd","ADJECTIVE","Focal a thagann i ndiaidh ainmfhocail chun a rá nach bhfuil ann ach duine amháin nó rud amháin; aon, aon cheann amháin.","Tá deirfiúr amháin agam.\nD'ól mé cupán tae amháin ar maidin.\nBhí cuairteoir amháin sa siopa.",true,1,{"id":43,"partOfSpeech":44,"definition":45,"exampleSentences":46,"isPrimary":16,"meaningOrder":47},"01a1ab92-d206-7b0c-919b-f8c2ee22f4c4","ADVERB","Ar an duine sin nó ar an rud sin gan aon duine nó aon rud eile; amháin agus nach bhfuil ceachtar eile ann; ar a aonar.","Tusa amháin a bhí ann.\nNí hamháin go bhfuil sé fuar, ach tá sé fliuch freisin.\nIs mise amháin a labhair leis an múinteoir.",2,{"id":49,"vocabularyWord":50,"displayOrder":47},"01a1aafe-e5cc-706f-9502-43dee1ce3550",{"id":51,"word":52,"frequency":53,"level":54,"language":9,"partsOfSpeech":55,"audio":16},"01a1aafe-be5e-76b3-8f8f-e5f56ae031e8","féin",8,"A2",[56,61],{"id":57,"partOfSpeech":58,"definition":59,"exampleSentences":60,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d933-7a13-aae9-f01beb8d54fe","PRONOUN","Focal a chuirtear i ndiaidh ainmfhocail nó forainm chun béim a chur ar an duine nó ar an rud atá i gceist, nó chun an duine céanna a chur in iúl (mar shampla: mé féin, tú féin, sé féin).","Rinne mé féin an obair go léir inné.\nTá Máire féin ag teacht chuig an gcóisir.\nNí maith leis labhairt faoi féin.",{"id":62,"partOfSpeech":44,"definition":63,"exampleSentences":64,"isPrimary":16,"meaningOrder":47},"01a1ab92-d933-7a5b-aae9-f01bebb85e27","Focal a chuireann béim ar fhocal eile, go háirithe focal ama, le brí cosúil le 'fiú' nó 'go cinnte' (mar shampla: anois féin, inniu féin).","Anois féin tá an aimsir go hálainn.\nInniu féin tá sé ag cur báistí.\nTá an bhean sin cliste, agus tá sí lách féin.",{"id":66,"vocabularyWord":67,"displayOrder":21},"01a1aafe-e5cc-70b7-9502-43dee2122ddb",{"id":68,"word":69,"frequency":18,"level":54,"language":9,"partsOfSpeech":70,"audio":16},"01a1aafe-bdbf-74b6-8f7b-7603fb3f6867","ach amháin",[71,76],{"id":72,"partOfSpeech":73,"definition":74,"exampleSentences":75,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d783-79a4-bee3-fdfe29bbf8bf","PREPOSITION","Nathanna a chuireann duine nó rud ar leataobh ón gcuid eile; ar an gcaoi chéanna le 'seachas' nó 'ag fágáil ar lár': gan an duine nó an rud sin a áireamh.","Bhí gach duine sa rang ann ach amháin Máire.\nD'ith mé an bia ar fad ach amháin na hanlainn glasraí.\nTá an siopa oscailte gach lá ach amháin Dé Domhnaigh.",{"id":77,"partOfSpeech":78,"definition":79,"exampleSentences":80,"isPrimary":16,"meaningOrder":47},"01a1ab92-d783-79f4-bee3-fdfe2aa2b087","CONJUNCTION","Nathanna a thugann coinníoll nó eisceacht isteach, de ghnáth roimh 'go': mura mbeadh an rud sin amhlaidh, nó faoi réir an choinníll sin.","Rachaidh mé go dtí an trá ach amháin go mbeidh sé ag cur báistí.\nBeidh mé sa bhaile um thráthnóna ach amháin go mbeidh orm obair a dhéanamh.\nTiocfaidh an bus ar a hocht ach amháin go mbeidh moill air.",{"id":82,"vocabularyWord":83,"displayOrder":93},"01a1aafe-e5cc-70f7-9502-43dee2156078",{"id":84,"word":85,"frequency":18,"level":86,"language":9,"partsOfSpeech":87,"audio":16},"01a1aafe-c005-7900-89f8-0e19a89feb1b","ní hamháin","B1",[88],{"id":89,"partOfSpeech":90,"definition":91,"exampleSentences":92,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-dcdc-72eb-986a-5bb05ef28b0a","PHRASE","Nath a úsáidtear chun rud amháin a lua agus a chur in iúl go bhfuil rud eile breise fíor freisin; úsáidtear go minic le “ach freisin” nó “ach ...chomh maith”. Ciallaíonn sé “nach bhfuil sé sin amháin fíor”.","Ní hamháin go bhfuil sí cliste, ach tá sí flaithiúil freisin.\nNí hamháin go raibh an aimsir fuar, ach bhí an ghaoth láidir chomh maith.\nNí hamháin gur bhuail mé le Seán, ach thug sé cuireadh dom chuig a theach.",4,{"id":95,"vocabularyWord":96,"displayOrder":104},"01a1aafe-e5cc-7137-9502-43dee2a621af",{"id":97,"word":98,"frequency":18,"level":54,"language":9,"partsOfSpeech":99,"audio":16},"01a1aafe-be63-7c7f-9067-dd2d37df1ca7","freisin",[100],{"id":101,"partOfSpeech":44,"definition":102,"exampleSentences":103,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d934-70df-ab2e-b9886e5bdb80","Focal a chuireann rud eile leis an méid atá ráite cheana: chomh maith, fosta, leis.","Tá Gaeilge agam, agus tá Béarla agam freisin.\nTháinig mo dheartháir go dtí an chóisir, agus tháinig a chara freisin.\nBa mhaith liom tae, agus ba mhaith liom borróg freisin.",5,{"name":15,"slug":106,"language":9},"raon-an-diultaithe-agus-an-teorannaithe-c1",[],[109,119,126],{"@id":110,"@type":111,"id":112,"grammarPage":113,"title":114,"instructions":115,"displayOrder":17,"type":116,"questionCount":117,"blankCount":117,"isCompleted":16,"ogImageUrl":118},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9a88-720d-8c30-010bd4c753c3","GrammarExercise","01a1aafe-9a88-720d-8c30-010bd4c753c3","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-8125-742e-a54c-91030151771b","Béim, rannpháirtíocht agus raon na teorann","Roghnaigh an freagra a léiríonn brí na habairte nó a chomhlíonann an treoir go beacht.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bb353412-02c6-468a-b91a-3679d30e0a0c_hero.webp?v=1793870174",{"@id":120,"@type":111,"id":121,"grammarPage":113,"title":122,"instructions":123,"displayOrder":41,"type":116,"questionCount":117,"blankCount":124,"isCompleted":16,"ogImageUrl":125},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9a9e-7c5e-b9d3-f68a3268ccbd","01a1aafe-9a9e-7c5e-b9d3-f68a3268ccbd","Eisiamh, eisceachtaí agus breisiú","Léigh an comhthéacs agus roghnaigh an léamh nó an struchtúr ceart. Tabhair aird ar na roghanna atá á n-eisiamh nó á gcur leis.",13,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_19b1c673-ca65-4a77-a462-be8b98b16612_hero.webp?v=1793870174",{"@id":127,"@type":111,"id":128,"grammarPage":113,"title":129,"instructions":130,"displayOrder":47,"type":131,"questionCount":117,"blankCount":117,"isCompleted":16,"ogImageUrl":132},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-9ab5-7303-8fe2-822ad992162c","01a1aafe-9ab5-7303-8fe2-822ad992162c","Cuir an bhéim agus an teorainn in ord","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú. Coinnigh an bantas ceangailte leis na focail.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b3e293d1-45e2-4d72-a08e-91f242b03bf6_hero.webp?v=1793870174",null]