[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-consain-leathana-agus-chaola":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-81a1-76a3-b4f4-0017aeca1580":101,"exercise-list-path-ga-none":111},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":98,"readyImages":100},"01a1aafe-81a1-76a3-b4f4-0017aeca1580","Consain leathana agus chaola","consain-leathana-agus-chaola","Aithin consain leathana agus chaola i bhfocail shimplí Ghaeilge. Úsáid na gutaí in aice leo mar threoir agus déan comparáid idir bád agus báid.","Bíonn consain **leathan** nó **caol** sa Ghaeilge. Tá difríocht sa fhuaim. Cabhraíonn na gutaí in aice leis an gconsan leat an difríocht a aithint.\n\n## 1. Dhá fhuaim don chonsan\n\nFéach ar **bád** agus **báid**. Tá an litir **d** sa dá fhocal, ach ní hionann an fhuaim:\n\n- In **bád**, tá **d leathan**.\n- In **báid**, tá **d caol**.\n\nNí hé an guta amháin atá tábhachtach: athraíonn fuaim an chonsain freisin.\n\n:::example\nTá **bád** sa chuan. — Bád amháin atá ann.\n\nTá **báid** sa chuan. — Níos mó ná bád amháin atá ann.\n\nTabhair aird ar an **d** ag deireadh an dá fhocal.\n:::\n\n## 2. Na gutaí mar threoir\n\nTá dhá ghrúpa gutaí ann:\n\n| Grúpa | Gutaí | Sampla |\n| --- | --- | --- |\n| Gutaí leathana | **a, o, u** | **bó**: tá b leathan |\n| Gutaí caola | **e, i** | **bí**: tá b caol |\n\nBaineann **á, ó, ú** leis na gutaí leathana freisin. Baineann **é, í** leis na gutaí caola.\n\nSna samplaí seo, féach ar an nguta díreach in aice leis an gconsan:\n\n| Focal | Consan | Guta in aice leis | Leathan nó caol? |\n| --- | --- | --- | --- |\n| bád | **d** | á | leathan |\n| báid | **d** | i | caol |\n| bó | **b** | ó | leathan |\n| bí | **b** | í | caol |\n\n:::tip\nIn **báid**, tá **i** díreach roimh **d**. Mar sin, tá an **d caol**, cé go bhfuil **á** sa fhocal freisin.\n:::\n\n## 3. Éist leis an difríocht\n\nÉist le {{say:bó}} agus {{say:bí}}. Tabhair aird ar an **b** ag an tús. Tá sé leathan in **bó** agus caol in **bí**.\n\nÉist le {{say:súil}} agus {{say:siúl}} freisin. Tabhair aird ar an **s**:\n\n- **súil**: tá **s leathan**, mar tá **ú** díreach ina dhiaidh.\n- **siúl**: tá **s caol**, mar tá **i** díreach ina dhiaidh.\n\nAbair na focail go mall. Déan aithris ar an bhfuaim a chloiseann tú.\n\n:::note\nNí hionann fuaimniú gach consain i ngach canúint. Tá consain leathana agus chaola i nGaeilge na Mumhan, i nGaeilge Chonnacht agus i nGaeilge Uladh. Ní gá go bhfuaimneodh gach cainteoir díreach mar an gcéanna.\n:::\n\n## 4. Seiceáil agus cuimhnigh\n\nAgus tú ag léamh focal simplí:\n\n1. Roghnaigh consan.\n2. Féach ar an nguta díreach in aice leis.\n3. Aithin an grúpa: **a, o, u** nó **e, i**.\n4. Éist leis an bhfocal agus abair é.\n\nCuimhnigh: **bád — d leathan; báid — d caol**. Is treoir don fhuaim iad na litreacha, ach tá an éisteacht tábhachtach freisin.","ga","A1",2,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f09-7602-b230-246b1dfe1489","Ó litreacha go litriú",false,0,6,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",1,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":39},"01a1aafe-e633-7d57-9170-3ac6ed6417f3","Focail: Consain leathana agus chaola",[27,40,51,68,83],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":21},"01a1aafe-e633-7db7-9170-3ac6ee0cabce",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":33,"audio":16},"01a1aafe-bbb8-7103-a91d-0f3a36f982e0","bád",7,[34],{"id":35,"partOfSpeech":36,"definition":37,"exampleSentences":38,"isPrimary":39,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d209-7486-aef4-5b401e2ef80a","NOUN","Árthach beag a úsáidtear chun taisteal ar uisce, ar nós farraige, locha nó abhann.","Tá bád beag ag an iascaire.\nChuamar amach ar an bhfarraige i mbád.\nTá na báid ar fad sa chuan inniu.",true,{"id":41,"vocabularyWord":42,"displayOrder":11},"01a1aafe-e633-7deb-9170-3ac6eeb7de5c",{"id":43,"word":44,"frequency":45,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":46,"audio":16},"01a1aafe-bbc7-7527-b05d-406ed6a07552","bó",8,[47],{"id":48,"partOfSpeech":36,"definition":49,"exampleSentences":50,"isPrimary":39,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d20b-780a-8341-bf0af50fa389","Ainmhí mór clúdaithe le gruaig a choinnítear ar fheirm chun bainne a fháil uaidh; baineann den chineál seo ainmhí.","Tá bó mhór bhán sa pháirc.\nTugann an bhó bainne dúinn gach lá.\nTá deich mbó ag an bhfeirmeoir.",{"id":52,"vocabularyWord":53,"displayOrder":67},"01a1aafe-e633-7e13-9170-3ac6ef47135f",{"id":54,"word":55,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":57,"audio":16},"01a1aafe-bbc4-7957-aba9-81710beb2b0a","bí",10,[58,63],{"id":59,"partOfSpeech":60,"definition":61,"exampleSentences":62,"isPrimary":39,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d20b-71ca-8341-bf0af26698aa","VERB","An briathar substaintiúil. Úsáidtear é chun cur síos a dhéanamh ar dhuine nó ar rud, ar a staid, ar a chaighdeán nó ar a mhothúchán. San ordú, deirtear le duine a bheith ar an gcaoi áirithe sin.","Bí ciúin, led thoil.\nBí cúramach ar an mbóthar.\nBí go maith don mhadra.",{"id":64,"partOfSpeech":60,"definition":65,"exampleSentences":66,"isPrimary":16,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d20b-725a-8341-bf0af2b7274c","An briathar substaintiúil a úsáidtear chun a rá cá bhfuil duine nó rud, nó go bhfuil sé i láthair nó ag déanamh rud éigin. San ordú, deirtear le duine a bheith in áit áirithe nó ag gabháil do ghníomh.","Bí ag an doras ar a hocht a chlog.\nBí anseo amárach.\nBí ag obair anois, a Sheáin.",3,{"id":69,"vocabularyWord":70,"displayOrder":82},"01a1aafe-e633-7e33-9170-3ac6efe1de9e",{"id":71,"word":72,"frequency":45,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":73,"audio":16},"01a1aafe-bcfa-7129-9fae-b7a1fd5c760f","súil",[74,78],{"id":75,"partOfSpeech":36,"definition":76,"exampleSentences":77,"isPrimary":39,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d5af-7c3c-8696-3da0232312fb","An chuid den cheann lena bhfeictear; orgán na radhairce. Tá dhá shúil ag duine.","Tá súile móra gorma ag an gcailín.\nDún do shúile agus bí ag brionglóid.\nTá pian i mo shúil chlé.",{"id":79,"partOfSpeech":36,"definition":80,"exampleSentences":81,"isPrimary":16,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d5af-7c84-8696-3da023f9efbc","Dóchas nó ionchas go dtarlóidh rud éigin; mar shampla in 'tá súil agam'. Ciallaíonn 'caith súil' sracfhéachaint a thabhairt ar rud.","Tá súil agam go mbeidh an aimsir go breá amárach.\nTá súil again le do chuairt.\nCaith súil ar an bpáipéar seo, le do thoil.",4,{"id":84,"vocabularyWord":85,"displayOrder":97},"01a1aafe-e633-7e53-9170-3ac6f03e4970",{"id":86,"word":87,"frequency":45,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":88,"audio":16},"01a1aafe-bcf3-7a26-af89-5391a2a1b82f","siúl",[89,93],{"id":90,"partOfSpeech":36,"definition":91,"exampleSentences":92,"isPrimary":39,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d5af-7508-8696-3da01df691d3","An gníomh a bhaineann le bheith ag gluaiseacht ar do chosa, céim i ndiaidh céime; gluaiseacht ar chois.","Is maith liom an siúl ar an trá ar maidin.\nTá siúl laethúil go maith don sláinte.\nIs é an siúl an bealach is fearr chun an baile a fheiceáil.",{"id":94,"partOfSpeech":36,"definition":95,"exampleSentences":96,"isPrimary":16,"meaningOrder":11},"01a1ab92-d5af-7550-8696-3da01ed811b6","Turas nó cuairt ar chois, go háirithe turas gearr ar a bhfuil duine ag siúl le haghaidh sláinte nó siamsa; siúlóid.","Thug mé siúl beag timpeall na páirce tar éis an dinnéir.\nBhí siúl fada againn go dtí an siopa inné.\nCén fhad é an siúl ón scoil go dtí an teach?",5,{"name":15,"slug":99,"language":9},"o-litreacha-go-litriu-a1",[],[102],{"@id":103,"@type":104,"id":105,"grammarPage":106,"title":107,"instructions":108,"displayOrder":17,"type":109,"questionCount":97,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":110},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a115-77d0-b12c-0e6d6dd8855d","GrammarExercise","01a1aafe-a115-77d0-b12c-0e6d6dd8855d","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-81a1-76a3-b4f4-0017aeca1580","Consain leathana agus chaola: rangú","Tapáil píosa, ansin tapáil an colún ceart. Cuir gach píosa i gcolún.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7f785658-be92-4a2c-83fe-d1d619456fdd_hero.webp?v=1793870176",null]