[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ga":3,"grammar-pages-ga":4,"grammar-page-ga-foirmeacha-stairiula-sa-nua-litriocht-leamh-treoraithe":862,"grammar-lesson-path-ga-foirmeacha-stairiula-sa-nua-litriocht-leamh-treoraithe-litriu-agus-gramadach-sa-leamh-liteartha-c2":877,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-8216-7f0d-835c-6c54709b1d52":924,"grammar-quick-check-01a1aafe-8216-7f0d-835c-6c54709b1d52":939,"grammar-lesson-body-01a1aafe-8216-7f0d-835c-6c54709b1d52-9hsmwxawk":962},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,685,690,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,796,801,807,812,817,822,827,832,837,842,847,852,857],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1aafe-801c-7377-b0ca-925821532f8c","An aibítir agus an síneadh fada","an-aibitir-agus-an-sineadh-fada","ga","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1aafe-81a1-76a3-b4f4-0017aeca1580","Consain leathana agus chaola","consain-leathana-agus-chaola",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1aafe-8150-7d79-bfb7-b8680a9300d3","Caol le caol agus leathan le leathan","caol-le-caol-agus-leathan-le-leathan",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1aafe-80c3-7227-931d-6781116b30ae","An séimhiú: fuaim agus litriú","an-seimhiu-fuaim-agus-litriu",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1aafe-80e5-72eb-b099-cf09a5505797","An t-urú: fuaim agus litriú","an-t-uru-fuaim-agus-litriu",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1aafe-82ac-7c76-b2ac-c555aa62751c","Mé, tú, sé agus sí: forainmnigh phearsanta","me-tu-se-agus-si-forainmnigh-phearsanta",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1aafe-8340-7ea2-9a30-e11e95a6d12b","Tá agus níl: cur síos agus suíomh","ta-agus-nil-cur-sios-agus-suiomh",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1aafe-804b-72da-94f6-92a7fd62b16b","An bhfuil agus nach bhfuil: ceisteanna agus freagraí","an-bhfuil-agus-nach-bhfuil-ceisteanna-agus-freagrai",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1aafe-825f-70ad-a561-1477a04ba170","Inscne an ainmfhocail","inscne-an-ainmfhocail",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1aafe-80d6-7e80-8e6d-4859e649b8bf","An t-alt uatha: an fear agus an bhean","an-t-alt-uatha-an-fear-agus-an-bhean",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1aafe-80d2-76b4-a0e4-bade7e68347b","An t-alt roimh ghuta agus s","an-t-alt-roimh-ghuta-agus-s",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1aafe-80df-7e48-ba99-3ff811987774","An t-iolra agus an t-alt na","an-t-iolra-agus-an-t-alt-na",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1aafe-8027-7baf-a4b9-669a7a80162d","An aidiacht i ndiaidh an ainmfhocail","an-aidiacht-i-ndiaidh-an-ainmfhocail",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1aafe-828c-7a41-b872-c9c2a4332fe2","Is múinteoir mé: an chopail agus aicmiú","is-muinteoir-me-an-chopail-agus-aicmiu",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1aafe-8287-73e0-a789-dab935c8781e","Is mise: ainm agus aithne","is-mise-ainm-agus-aithne",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1aafe-8281-79b2-b37f-c0f17f001179","Is maith liom: rogha agus taitneamh","is-maith-liom-rogha-agus-taitneamh",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1aafe-826f-7d62-b01f-6990c52e3be2","Is agus tá: an difríocht bhunúsach","is-agus-ta-an-difriocht-bhunusach",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1aafe-7fd0-77ed-9baf-d44eecbaf96d","Ag agus na forainmnigh agam, agat, aige","ag-agus-na-forainmnigh-agam-agat-aige",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1aafe-8104-7f18-840f-f46e6cf47584","Ar agus le: mothúcháin agus caidreamh","ar-agus-le-mothuchain-agus-caidreamh",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1aafe-8258-7b5c-bc91-1d3eb3620a3b","I, ar agus ag: áit agus suíomh","i-ar-agus-ag-ait-agus-suiomh",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1aafe-82b7-795e-b75c-5e2691c5fc89","Mo agus do: sealbh phearsanta","mo-agus-do-sealbh-phearsanta",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1aafe-8328-7b34-95bb-058bd26c0672","Seo, sin agus siúd: taispeáint","seo-sin-agus-siud-taispeaint",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1aafe-815c-722c-81f3-c7542682ede8","Cé, cad agus cá: ceisteanna bunúsacha","ce-cad-agus-ca-ceisteanna-bunusacha",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1aafe-8156-7c00-9ef1-1a21c79cacfc","Cathain, conas agus cén fáth","cathain-conas-agus-cen-fath",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1aafe-7fca-7784-a15d-792fbe3e49ea","Ag agus an t-ainm briathartha: gníomh ar siúl","ag-agus-an-t-ainm-briathartha-gniomh-ar-siul",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1aafe-803d-788d-84da-4d65f7c4fd03","An aimsir láithreach: an chéad réimniú","an-aimsir-laithreach-an-chead-reimniu",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1aafe-8046-71ed-8882-76515b5bf1eb","An aimsir láithreach: an dara réimniú","an-aimsir-laithreach-an-dara-reimniu",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1aafe-8016-7d05-938e-fad3c9aeb77a","An agus ní leis an aimsir láithreach","an-agus-ni-leis-an-aimsir-laithreach",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1aafe-81de-7596-aecb-9b653fc54614","Dobhriathra ama agus minicíochta","dobhriathra-ama-agus-miniciochta",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1aafe-82c2-797c-8175-8167d08577f9","Na maoluimhreacha agus aois","na-maoluimhreacha-agus-aois",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1aafe-8100-7170-bfa0-2752d771f049","Aon, dhá agus trí le hainmfhocail","aon-dha-agus-tri-le-hainmfhocail",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1aafe-80db-72f1-8938-cdb6e4c2795e","An t-am ar an gclog","an-t-am-ar-an-gclog",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1aafe-82fb-7807-bd2f-0a7cbc8ecc15","Orduithe simplí agus ná","orduithe-simpli-agus-na",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1aafe-7fd6-7da5-87c5-7df460a35f81","Agus, ach agus nó","agus-ach-agus-no",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a1aafe-8133-7251-8fe3-ce4c1df7a02d","Bhí agus beidh: tagairt bhunúsach don am","bhi-agus-beidh-tagairt-bhunusach-don-am",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a1aafe-82f0-7d8d-8abe-d9139d573c70","Ord na habairte: briathar, ainmní agus cuspóir","ord-na-habairte-briathar-ainmni-agus-cuspoir",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":191,"displayOrder":192},"01a1aafe-7fa5-7a04-949e-a76e00c1b807","A, ár agus bhur: sealbh agus athruithe tosaigh","a-ar-agus-bhur-sealbh-agus-athruithe-tosaigh","A2",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":191,"displayOrder":197},"01a1aafe-82b2-769b-abd9-0e46bce793c3","Mise, tusa agus féin: béim ar an bhforainm","mise-tusa-agus-fein-beim-ar-an-bhforainm",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":191,"displayOrder":202},"01a1aafe-81d8-7638-8889-c41dfda244ae","Do agus de: tabhairt agus bunús","do-agus-de-tabhairt-agus-bunus",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":191,"displayOrder":207},"01a1aafe-82db-76f5-ad0e-8f722c3bd594","Ó, chuig agus as: gluaiseacht agus foinse","o-chuig-agus-as-gluaiseacht-agus-foinse",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":191,"displayOrder":212},"01a1aafe-81ef-724f-ae3f-f9569d1dfc69","Faoi, roimh agus tar éis","faoi-roimh-agus-tar-eis",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":191,"displayOrder":217},"01a1aafe-8309-7c8d-8825-14e1b8f965e2","Réamhfhocal agus alt: sa, san agus den","reamhfhocal-agus-alt-sa-san-agus-den",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":191,"displayOrder":222},"01a1aafe-835d-75da-8f23-457d20efed7e","Urú nó séimhiú i ndiaidh réamhfhocail agus an ailt","uru-no-seimhiu-i-ndiaidh-reamhfhocail-agus-an-ailt",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":191,"displayOrder":227},"01a1aafe-8092-7af4-9ff8-069c41b1fd74","An ginideach: seilbh agus gaol","an-ginideach-seilbh-agus-gaol",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":191,"displayOrder":232},"01a1aafe-8097-74e9-90c5-9db662aa72e1","An ginideach uatha agus an t-alt","an-ginideach-uatha-agus-an-t-alt",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":191,"displayOrder":237},"01a1aafe-80f5-7d7e-aa7b-cc6d3efcafef","An tuiseal gairmeach: a Sheáin agus a Mháire","an-tuiseal-gairmeach-a-sheain-agus-a-mhaire",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":191,"displayOrder":242},"01a1aafe-8264-7b23-80f0-ee21def1b95b","Iolraí coitianta: patrúin agus eisceachtaí","iolrai-coitianta-patruin-agus-eisceachtai",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":191,"displayOrder":247},"01a1aafe-7ff8-7662-b0a3-9fd6a48fd275","Aidiachtaí san iolra","aidiachtai-san-iolra",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":191,"displayOrder":252},"01a1aafe-82d1-7a63-9f61-d9d3ee1e25fa","Níos agus is: comparáid agus sárchéim","nios-agus-is-comparaid-agus-sarcheim",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":191,"displayOrder":257},"01a1aafe-817a-7749-bcc3-f9e22a69cad8","Chomh agus le: comparáid chomhionann","chomh-agus-le-comparaid-chomhionann",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":191,"displayOrder":262},"01a1aafe-802d-712e-a842-4d9f1f181c32","An aimsir chaite: briathra rialta","an-aimsir-chaite-briathra-rialta",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":191,"displayOrder":267},"01a1aafe-8109-737e-b1dd-e2bfc5bd7c33","Ar, níor agus nár san aimsir chaite","ar-nior-agus-nar-san-aimsir-chaite",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":191,"displayOrder":272},"01a1aafe-8032-747f-958f-deee7be9f280","An aimsir fháistineach: briathra rialta","an-aimsir-fhaistineach-briathra-rialta",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":191,"displayOrder":277},"01a1aafe-8137-76b7-b5c0-a497bc1140ac","Bí: foirmeacha neamhspleácha agus spleácha","bi-foirmeacha-neamhspleacha-agus-spleacha",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":191,"displayOrder":282},"01a1aafe-81b7-70a7-9243-be6d0aa11b38","Déan, téigh agus tar sna príomhaimsirí","dean-teigh-agus-tar-sna-priomhaimsiri",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":191,"displayOrder":287},"01a1aafe-7fbd-71ec-98b2-ce70f9e66af0","Abair, faigh agus feic sna príomhaimsirí","abair-faigh-agus-feic-sna-priomhaimsiri",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":191,"displayOrder":292},"01a1aafe-8118-7ddc-955a-4bf639da53a4","Ba agus níorbh: an chopail san am atá thart","ba-agus-niorbh-an-chopail-san-am-ata-thart",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":191,"displayOrder":297},"01a1aafe-827b-787b-a317-25b2e7eb7d2a","Is liom é: úinéireacht leis an gcopail","is-liom-e-uineireacht-leis-an-gcopail",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":191,"displayOrder":302},"01a1aafe-811d-7f9c-b4b8-af06677926aa","Ba mhaith liom rud a dhéanamh","ba-mhaith-liom-rud-a-dheanamh",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":191,"displayOrder":307},"01a1aafe-8319-70e2-a0f4-9faef75ba75a","Rud a cheannach: cuspóir roimh an ainm briathartha","rud-a-cheannach-cuspoir-roimh-an-ainm-briathartha",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":191,"displayOrder":312},"01a1aafe-8275-7b90-9095-aae91eb8445b","Is féidir agus ní féidir: cumas agus cead","is-feidir-agus-ni-feidir-cumas-agus-cead",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":191,"displayOrder":317},"01a1aafe-8149-7d98-a3cc-731eebf9f877","Caithfidh agus tá orm: dualgas","caithfidh-agus-ta-orm-dualgas",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":191,"displayOrder":322},"01a1aafe-8353-7f7e-8110-df5722456115","Uimhreacha le hainmfhocail: trí go deich","uimhreacha-le-hainmfhocail-tri-go-deich",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":191,"displayOrder":327},"01a1aafe-81b1-7daf-aabc-d1af4fef804a","Daoine a chomhaireamh: beirt go deichniúr","daoine-a-chomhaireamh-beirt-go-deichniur",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":191,"displayOrder":332},"01a1aafe-82f5-7c0c-ac4e-b6e80504e776","Orduimhreacha agus dátaí","orduimhreacha-agus-datai",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":191,"displayOrder":337},"01a1aafe-8243-7d80-8f57-f9fb7b92daa1","Go leor, mórán agus beagán","go-leor-moran-agus-beagan",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":191,"displayOrder":342},"01a1aafe-80fb-76f8-8cf5-c6346aa06fd2","Anseo, ansin agus ansiúd","anseo-ansin-agus-ansiud",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":191,"displayOrder":347},"01a1aafe-8291-7baa-ac84-4f54b775f109","Isteach agus istigh, amach agus amuigh","isteach-agus-istigh-amach-agus-amuigh",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":191,"displayOrder":352},"01a1aafe-82a7-7513-bdd8-262c29910dea","Mar agus toisc go: cúis shimplí","mar-agus-toisc-go-cuis-shimpli",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":191,"displayOrder":357},"01a1aafe-823c-7f8d-aafd-59d78e74bec1","Go agus nach tar éis sílim agus deir","go-agus-nach-tar-eis-silim-agus-deir",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":191,"displayOrder":362},"01a1aafe-8077-7952-9664-10d180268e0f","An duine atá anseo: tús leis an gclásal coibhneasta","an-duine-ata-anseo-tus-leis-an-gclasal-coibhneasta",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":191,"displayOrder":367},"01a1aafe-80a8-718c-a893-aa073406adce","An modh coinníollach i n-iarratais bhéasacha","an-modh-coinniollach-i-n-iarratais-bheasacha",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":372,"displayOrder":373},"01a1aafe-8054-77f9-b0af-58f9733513cc","An chéad díochlaonadh","an-chead-diochlaonadh","B1",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":372,"displayOrder":378},"01a1aafe-8072-73f7-8086-4db19363dcbf","An dara díochlaonadh","an-dara-diochlaonadh",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":372,"displayOrder":383},"01a1aafe-80f0-7c53-9927-b712cdc0ecca","An tríú díochlaonadh","an-triu-diochlaonadh",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":372,"displayOrder":388},"01a1aafe-804f-7ba8-a2ef-1d5b033ae379","An ceathrú agus an cúigiú díochlaonadh","an-ceathru-agus-an-cuigiu-diochlaonadh",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":372,"displayOrder":393},"01a1aafe-808d-7b46-93b7-23361890c6a8","An ginideach iolra: lagiolraí agus tréaniolraí","an-ginideach-iolra-lagiolrai-agus-treaniolrai",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":372,"displayOrder":398},"01a1aafe-7ff1-77a9-8ea2-8525681085f9","Aidiachtaí sa ghinideach","aidiachtai-sa-ghinideach",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":372,"displayOrder":403},"01a1aafe-7ffe-776e-9cb8-bce2fb0cfd64","Ainmfhocail chinnte agus éiginnte","ainmfhocail-chinnte-agus-eiginnte",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":372,"displayOrder":408},"01a1aafe-82ff-7f69-b8c3-5cc873f9a539","Réamhfhocail chomhshuite agus an ginideach","reamhfhocail-chomhshuite-agus-an-ginideach",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":372,"displayOrder":413},"01a1aafe-834f-74f5-95df-bc4756b4d821","Trí, thar, idir agus um","tri-thar-idir-agus-um",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":372,"displayOrder":418},"01a1aafe-812d-72d8-b270-221651bd3758","Beir, clois, ith, tabhair agus fan","beir-clois-ith-tabhair-agus-fan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":372,"displayOrder":423},"01a1aafe-8038-7016-85da-df77a3ca7660","An aimsir ghnáthchaite: gnáthaimh san am atá thart","an-aimsir-ghnathchaite-gnathaimh-san-am-ata-thart",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":372,"displayOrder":428},"01a1aafe-813d-7994-9f76-f684d7792436","Bíonn agus tá: nós agus staid reatha","bionn-agus-ta-nos-agus-staid-reatha",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":372,"displayOrder":433},"01a1aafe-80a2-77c6-9f8f-037a9c79fe06","An modh coinníollach: foirmeacha rialta agus neamhrialta","an-modh-coinniollach-foirmeacha-rialta-agus-neamhrialta",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":372,"displayOrder":438},"01a1aafe-82a1-76bb-9dc9-901ce3a5678e","Má agus dá: coinníoll oscailte agus hipitéis","ma-agus-da-coinnioll-oscailte-agus-hipiteis",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":372,"displayOrder":443},"01a1aafe-80be-74f7-96ba-5a3fa855c7ab","An saorbhriathar sna príomhaimsirí","an-saorbhriathar-sna-priomhaimsiri",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":372,"displayOrder":448},"01a1aafe-8022-7346-8336-7ae1058085d0","An aidiacht bhriathartha: toradh agus staid","an-aidiacht-bhriathartha-toradh-agus-staid",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":372,"displayOrder":453},"01a1aafe-8345-788c-a180-1d3f97f91712","Tar éis agus i ndiaidh: gníomh atá críochnaithe","tar-eis-agus-i-ndiaidh-gniomh-ata-criochnaithe",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":372,"displayOrder":458},"01a1aafe-80cd-794e-8e61-e3ad0b13d37e","An t-ainm briathartha le forainm cuspóireach","an-t-ainm-briathartha-le-forainm-cuspoireach",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":372,"displayOrder":463},"01a1aafe-8180-73a8-83ea-80407d6baff4","Chun agus le: cuspóir agus rún","chun-agus-le-cuspoir-agus-run",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":372,"displayOrder":468},"01a1aafe-805e-7704-9185-616b8118f933","An coibhneas díreach: ainmní agus cuspóir","an-coibhneas-direach-ainmni-agus-cuspoir",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":372,"displayOrder":473},"01a1aafe-8063-7412-bad6-8ba95ac763b7","An coibhneas indíreach: réamhfhocal agus sealbh","an-coibhneas-indireach-reamhfhocal-agus-sealbh",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":372,"displayOrder":478},"01a1aafe-81cd-7516-b32e-f55937e00ee4","Diúltú i gclásail choibhneasta","diultu-i-gclasail-choibhneasta",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":372,"displayOrder":483},"01a1aafe-8174-756c-8f62-fa6b7f70ddeb","Ceisteanna indíreacha le an agus ar","ceisteanna-indireacha-le-an-agus-ar",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":372,"displayOrder":488},"01a1aafe-82d6-7773-8f2f-18e2a6d0143e","Nuair, sula agus go dtí go","nuair-sula-agus-go-dti-go",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":372,"displayOrder":493},"01a1aafe-8162-713a-80f7-2fb70d5ee244","Cé go agus in ainneoin: codarsnacht","ce-go-agus-in-ainneoin-codarsnacht",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":372,"displayOrder":498},"01a1aafe-82e6-771b-a624-b67addbdd8aa","Caint indíreach: ráitis agus tagairt ama","oraid-indireach-raitis-agus-tagairt-ama",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":372,"displayOrder":503},"01a1aafe-7fe4-79e9-8a21-8ee3766d8cb1","Aicmiú agus ionannú leis an gcopail","aicmiu-agus-ionannu-leis-an-gcopail",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":372,"displayOrder":508},"01a1aafe-816e-764e-a554-cd0db0794541","Ceisteanna agus freagraí leis an gcopail","ceisteanna-agus-freagrai-leis-an-gcopail",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":372,"displayOrder":513},"01a1aafe-8211-7242-8d75-346c64c78ad0","Foirmeacha neamhrialta na comparáide","foirmeacha-neamhrialta-na-comparaide",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":372,"displayOrder":518},"01a1aafe-824a-78a5-910a-3ed9c496e9b5","Go maith agus go tapa: dobhriathra modha","go-maith-agus-go-tapa-dobhriathra-modha",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":372,"displayOrder":523},"01a1aafe-818b-78c9-972e-08d5d01b6358","Codáin, céatadáin agus deachúlacha","codain-ceatadain-agus-deachulacha",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":372,"displayOrder":528},"01a1aafe-8358-7c8e-ac2d-d7516bd2bcd4","Uimhreacha os cionn deich le hainmfhocail","uimhreacha-os-cionn-deich-le-hainmfhocail",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":372,"displayOrder":533},"01a1aafe-7fc4-7252-89d6-526a442d07ca","Abairtí scoilte le is chun béim a chur ar rud","abairti-scoilte-le-is-chun-beim-a-chur-ar-rud",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":372,"displayOrder":538},"01a1aafe-8142-7927-8989-397e459d4b20","Cách, gach duine agus a chéile","cach-gach-duine-agus-a-cheile",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":543,"displayOrder":544},"01a1aafe-81fa-7476-bdb7-b45745c521f7","Foirm an ainmnigh in ionad an ghinidigh","foirm-an-ainmnigh-in-ionad-an-ghinidigh","B2",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":543,"displayOrder":549},"01a1aafe-8332-72a0-bf21-612bcc955730","Sraitheanna ginideacha agus tagairt chinnte","sraitheanna-ginideacha-agus-tagairt-chinnte",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":543,"displayOrder":554},"01a1aafe-8004-74c1-884d-46ed88b9a31c","Ainmfhocail neamhrialta agus a ndíochlaonadh","ainmfhocail-neamhrialta-agus-a-ndiochlaonadh",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":543,"displayOrder":559},"01a1aafe-8323-7574-8dbd-a1b3051c0cc8","Séimhiú i ndiaidh ainmfhocail","seimhiu-i-ndiaidh-ainmfhocail",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":543,"displayOrder":564},"01a1aafe-830e-7e84-9b62-8d45eea70031","Réamhlitreacha h, n agus t: coinníollacha úsáide","reamhlitreacha-h-n-agus-t-coinniollacha-usaide",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":543,"displayOrder":569},"01a1aafe-8113-7cfd-b91b-47eedaf4473a","Athruithe tosaigh i bhfocail chomhshuite","athruithe-tosaigh-i-bhfocail-chomhshuite",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":543,"displayOrder":574},"01a1aafe-8205-7b97-b1c9-2104558eb46e","Foirmeacha cumaisc na copaile: gur, gurb agus nach","foirmeacha-cumaisc-na-copaile-gur-gurb-agus-nach",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":543,"displayOrder":579},"01a1aafe-8059-74f9-83f1-3acbc16b8eaf","An chopail sa choinníollach agus comparáid san am atá thart","an-chopail-sa-choinniollach-agus-comparaid-san-am-ata-thart",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":543,"displayOrder":584},"01a1aafe-80b9-7315-9ea8-877491841d5b","An saorbhriathar sa ghnáthchaite agus sa choinníollach","an-saorbhriathar-sa-ghnathchaite-agus-sa-choinniollach",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":543,"displayOrder":589},"01a1aafe-80b3-7670-be67-1e9712b5a97f","An saorbhriathar agus tá déanta: gníomh nó toradh","an-saorbhriathar-agus-ta-deanta-gniomh-no-toradh",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":543,"displayOrder":594},"01a1aafe-81c2-7398-8961-086fec4b3fc6","Díochlaonadh an ainm bhriathartha","diochlaonadh-an-ainm-bhriathartha",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":543,"displayOrder":599},"01a1aafe-81a6-7de8-84ef-228c8f1529a4","Cuspóirí cáilithe leis an ainm briathartha","cuspoiri-cailithe-leis-an-ainm-briathartha",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":543,"displayOrder":604},"01a1aafe-7fb6-74ee-b19e-a5bc13a54b42","Á dhéanamh agus á déanamh: sealbh agus tagairt","a-dheanamh-agus-a-deanamh-sealbh-agus-tagairt",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":543,"displayOrder":609},"01a1aafe-829b-7bb3-88c8-c6b1a9d773dc","Le déanamh agus le feiceáil: brí agus úsáid","le-deanamh-agus-le-feiceail-bri-agus-usaid",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":543,"displayOrder":614},"01a1aafe-80ad-7667-bc89-67fa5019b117","An modh foshuiteach i mbeannachtaí agus i mianta","an-modh-foshuiteach-i-mbeannachtai-agus-i-mianta",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":543,"displayOrder":619},"01a1aafe-8195-7be0-8274-a20fb86ed2dc","Coinníollacha frithfhíorasacha san am atá thart","coinniollacha-frithfhiorasacha-san-am-ata-thart",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":543,"displayOrder":624},"01a1aafe-82bc-7bdd-bed9-49b372ff8556","Mura, murar agus murach","mura-murar-agus-murach",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":543,"displayOrder":629},"01a1aafe-8304-7d78-900a-7d6f85cdd37f","Réamhfhocail sa choibhneas indíreach","reamhfhocail-sa-choibhneas-indireach",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":543,"displayOrder":634},"01a1aafe-809c-7cc3-9d14-78a95e2b2c77","An méid a agus a bhfuil: coibhneas gan réamhtheachtaí sainráite","an-meid-a-agus-a-bhfuil-coibhneas-gan-reamhtheachtai-sainraite",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":543,"displayOrder":639},"01a1aafe-8200-711e-aa86-8f274d6985f8","Foirmeacha coibhneasta san aimsir láithreach agus fháistineach","foirmeacha-coibhneasta-san-aimsir-laithreach-agus-fhaistineach",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":543,"displayOrder":644},"01a1aafe-81ac-76ed-aa15-f7a00dc43948","Dá mhéad agus is ea: comhghaol","da-mhead-agus-is-ea-comhghaol",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":543,"displayOrder":649},"01a1aafe-826a-7394-9ee4-bfbd7fdae0d9","Ionas go, ar eagla go agus sula: cuspóir agus réamhchúram","ion-go-ar-eagla-go-agus-sula-cuspoir-agus-reamhchuram",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":543,"displayOrder":654},"01a1aafe-7fdd-76e9-9ed8-ae4da6ad4515","Agus le clásal gan briathar: cúlra agus comhuaineacht","agus-le-clasal-gan-briathar-culra-agus-comhuaineacht",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":543,"displayOrder":659},"01a1aafe-82e0-7f98-a202-bb6a3f5bf0bc","Caint indíreach: orduithe agus iarratais","oraid-indireach-orduithe-agus-iarratais",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":543,"displayOrder":664},"01a1aafe-833c-704c-836b-f3bdc60bff20","Suas, thuas agus anuas: gluaiseacht agus suíomh","suas-thuas-agus-anuas-gluaiseacht-agus-suiomh",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":543,"displayOrder":669},"01a1aafe-832d-7729-aee4-4be13c1c6e75","Soir, thoir agus anoir: treonna agus bunús","soir-thoir-agus-anoir-treonna-agus-bunus",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":543,"displayOrder":674},"01a1aafe-834a-7587-8e9b-34a9bfbffc3b","Topaic agus fócas: ord focal marcáilte","topaic-agus-focas-ord-focal-marcailte",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":543,"displayOrder":679},"01a1aafe-81e3-7bce-bc73-db7b397795cc","Éilips agus freagraí gairide i gcomhthéacs","eilips-agus-freagrai-gairide-i-gcomhtheacs",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":543,"displayOrder":684},"01a1aafe-821d-75e9-9fc6-912ab8082c14","Foirmeacha táite agus scartha: caighdeán agus canúint","foirmeacha-taite-agus-scartha-caighdean-agus-canuint",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":543,"displayOrder":689},"01a1aafe-806d-72bc-a17d-a9ddf12eb9b9","An córas lárnach agus córas an tséimhithe","an-coras-larnach-agus-coras-an-tseimhithe",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":694,"displayOrder":695},"01a1aafe-8088-7c67-b41b-e62b5110d923","An ginideach i bhfrásaí fada cáilithe","an-ginideach-i-bhfrasai-fada-cailithe","C1",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":694,"displayOrder":700},"01a1aafe-800a-7309-bc46-79c0a697d1ce","Ainmneacha dílse, teidil agus an t-alt","ainmneacha-dilse-teidil-agus-an-t-alt",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":694,"displayOrder":705},"01a1aafe-7fea-7b68-99f6-44d9800062b4","Aidiachtaí i bhfrásaí ainmfhoclacha casta","aidiachtai-i-bhfrasai-ainmfhoclacha-casta",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":694,"displayOrder":710},"01a1aafe-8337-70cb-a28e-d53c520a8e84","Struchtúir mheasúnaithe agus mhothúchánacha leis an gcopail","struchtuir-mheasunaithe-agus-mhothuchanacha-leis-an-gcopail",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":694,"displayOrder":715},"01a1aafe-8167-7f69-8441-a276d172abfb","Ceangal agus tagairt i struchtúir chasta ionannaithe","ceangal-agus-tagairt-i-struchtuir-chasta-ionannaithe",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":694,"displayOrder":720},"01a1aafe-8010-793e-a796-493a019a055e","Ainmniú briathartha i dtéacsanna foirmiúla","ainmniu-briathartha-i-dteacsanna-foirmiula",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":694,"displayOrder":725},"01a1aafe-80c8-7714-a5c2-201f959f6145","An t-ainm briathartha: ainmní intuigthe agus débhríocht","an-t-ainm-briathartha-ainmni-intuigthe-agus-debhriocht",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":694,"displayOrder":730},"01a1aafe-81f4-7401-94fa-d64abce88e50","Féidearthacht, dóchúlacht agus cinnteacht","feidearthacht-dochulacht-agus-cinnteacht",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":694,"displayOrder":735},"01a1aafe-8083-75ac-83e6-f7984e368987","An foshuiteach i bhfo-chlásail fhoirmiúla","an-foshuiteach-i-bhfo-chlasail-fhoirmiula",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":694,"displayOrder":740},"01a1aafe-8186-750f-8048-28661a91ecab","Clásail choibhneasta neadaithe agus soiléireacht tagartha","clasail-choibhneasta-neadaithe-agus-soileireacht-tagartha",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":694,"displayOrder":745},"01a1aafe-8067-7a77-b7b0-fa1dd1f433db","An coibhneas sa chaint agus sa scríbhneoireacht","an-coibhneas-sa-chaint-agus-sa-scribhneoireacht",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":694,"displayOrder":750},"01a1aafe-8296-7836-951f-a5a5f9b9d6f1","Lamháltas agus argóint: bíodh go agus siúd is go","lamhaltas-agus-argoint-biodh-go-agus-siud-is-go",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":694,"displayOrder":755},"01a1aafe-82c7-7598-a4be-167395d31c8c","Nascairí foirmiúla: dá bhrí sin agus os a choinne sin","nascairi-foirmiula-da-bhri-sin-agus-os-a-choinne-sin",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":694,"displayOrder":760},"01a1aafe-8314-70f0-9c35-e33eab1a4634","Réamhtharraingt agus forainm tagartha","reamhtharraingt-agus-forainm-tagartha",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":694,"displayOrder":765},"01a1aafe-81c7-7beb-8770-dd4d96e4bc53","Diúltú codarsnach agus raon an diúltaithe","diultu-codarsnach-agus-raon-an-diultaithe",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":694,"displayOrder":770},"01a1aafe-8125-742e-a54c-91030151771b","Béim, teorannú agus amháin","beim-teorannu-agus-amhain",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":694,"displayOrder":775},"01a1aafe-8223-7232-add5-6a2882a57cbf","Foirmiúlacht agus nádúrthacht sa scríbhneoireacht","foirmiulacht-agus-nadurthacht-sa-scribhneoireacht",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":694,"displayOrder":780},"01a1aafe-8230-71d9-baf4-9369b91ff0cd","Gaeilge na Mumhan: foirmeacha briathartha i gcomhthéacs","gaeilge-na-mumhan-foirmeacha-briathartha-i-gcomhtheacs",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":694,"displayOrder":785},"01a1aafe-8229-7a44-b6eb-7deb1005e33a","Gaeilge Chonnacht: patrúin ghramadaí sa chaint","gaeilge-chonnacht-patruin-ghramadai-sa-chaint",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":694,"displayOrder":790},"01a1aafe-8236-76a8-8e49-2cc9fc17ed13","Gaeilge Uladh: foirmeacha agus struchtúir shainiúla","gaeilge-uladh-foirmeacha-agus-struchtuir-shainiula",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":694,"displayOrder":795},"01a1aafe-82cc-7740-b519-b1089ef34187","Nathanna réamhfhoclacha agus brí mheafarach","nathanna-reamhfhoclacha-agus-bri-mheafarach",157,{"id":797,"title":798,"slug":799,"language":9,"level":694,"displayOrder":800},"01a1aafe-819b-7351-aa2c-be56a055fe77","Comhtháthú téacs: tagairt agus athrá rialaithe","comhthathu-teacs-tagairt-agus-athra-rialaithe",158,{"id":802,"title":803,"slug":804,"language":9,"level":805,"displayOrder":806},"01a1aafe-8216-7f0d-835c-6c54709b1d52","Foirmeacha stairiúla sa nua-litríocht: léamh treoraithe","foirmeacha-stairiula-sa-nua-litriocht-leamh-treoraithe","C2",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":805,"displayOrder":811},"01a1aafe-80ea-7f6d-be56-071532f3e0cb","An tabharthach caomhnaithe i nathanna agus i gcanúintí","an-tabharthach-caomhnaithe-i-nathanna-agus-i-gcanuinti",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":805,"displayOrder":816},"01a1aafe-807c-7c67-8b0b-2e9670e8e6e7","An foshuiteach caite i dtéacsanna liteartha","an-foshuiteach-caite-i-dteacsanna-liteartha",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":805,"displayOrder":821},"01a1aafe-81e9-77fb-a57b-93a578ce4b46","Éilips na copaile i stíl liteartha","eilips-na-copaile-i-stil-liteartha",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":805,"displayOrder":826},"01a1aafe-8190-79a7-9866-ccbf2c9dd94f","Coibhneas casta i dtéacsanna dlí agus riaracháin","coibhneas-casta-i-dteacsanna-dli-agus-riarachain",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":805,"displayOrder":831},"01a1aafe-82eb-7bcf-8f81-e307a9e7a5e4","Ord focal agus comhthreomhaireacht sa reitric","ord-focal-agus-comhthreomhaireacht-sa-reitric",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":805,"displayOrder":836},"01a1aafe-8251-7b12-a8bb-018ccb90735a","Gramadach agus débhríocht d'aon ghnó","gramadach-agus-debhriocht-d-aon-ghno",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":805,"displayOrder":841},"01a1aafe-810d-7a31-90d3-0ebbe5009432","Athrú réime idir insint agus comhrá","athru-reime-idir-insint-agus-comhra",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":805,"displayOrder":846},"01a1aafe-831d-7f1c-9b9b-497e92611a29","Seanlitriú agus foirmeacha nua-aimseartha: léamh comparáideach","seanlitriu-agus-foirmeacha-nua-aimseartha-leamh-comparaideach",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":805,"displayOrder":851},"01a1aafe-81bc-7b33-914c-3a3ea072202e","Dílseacht chanúna agus comhsheasmhacht eagarthóireachta","dilseacht-chanuna-agus-comhsheasmhacht-eagarthoireachta",168,{"id":853,"title":854,"slug":855,"language":9,"level":805,"displayOrder":856},"01a1aafe-81d2-796c-92d8-f2df41279bc0","Dlús ainmfhoclach agus soiléireacht i bprós gairmiúil","dlus-ainmfhoclach-agus-soileireacht-i-bpros-gairmiuil",169,{"id":858,"title":859,"slug":860,"language":9,"level":805,"displayOrder":861},"01a1aafe-820b-7614-8c4b-f24e34d0072d","Foirmeacha gramadaí i seanfhocail agus i nathanna liteartha","foirmeacha-gramadai-i-seanfhocail-agus-i-nathanna-liteartha",170,{"id":802,"title":803,"slug":804,"seoDescription":863,"content":864,"language":9,"level":805,"displayOrder":806,"grammarTopics":865,"createdAt":871,"updatedAt":872,"totalExercises":21,"vocabularyLists":873,"primaryTopicHub":874,"readyImages":876},"Aithin foirmeacha stairiúla sa nua-litríocht, léigh iad ina gcomhthéacs agus déan idirdhealú idir seanréim liteartha agus úsáid bheo chanúnach.","## 1. An stair mar chuid den ghuth liteartha\n\nSa nua-litríocht, féadfaidh foirm a bhfuil stair fhada aici seanghuth, sollúntacht nó fad ama a chur in iúl. Ní hionann sin agus a rá go bhfuil sí imithe as an ngnáthchaint: bíonn cuid de na foirmeacha céanna beo sna canúintí. Is é an comhthéacs, seachas cuma na foirme amháin, a threoraíonn an léamh.\n\nDíreoimid ar chúig chomhartha: **do** roimh bhriathar san aimsir chaite, **dob** mar fhoirm den chopail, na foirmeacha táite **labhras** agus **atáid**, agus an tabharthach iolra ar **-aibh**. Is í an sprioc ná go n-aithneoidh tú a bhfeidhm ghramadaí agus go míneoidh tú a n-éifeacht sa sliocht gan stair ná rún údair a chumadh dóibh.\n\n## 2. An fhoirm a aithint sula léirmhínítear í\n\nNí focail mhaisiúla gan feidhm iad na foirmeacha seo. Caithfear an aimsir, an phearsa agus an struchtúr a aithint ar dtús.\n\n| Foirm sa téacs | Anailís ghramadaí | Athleagan chun an bhrí a shoiléiriú |\n| --- | --- | --- |\n| **Do mhol** sé an scéal. | Mír **do** roimh bhriathar san aimsir chaite; séimhítear **mol** go **mhol**. | Mhol sé an scéal. |\n| **Do bhí** an doras dúnta. | **Do** roimh an bhfoirm chaite de **bí**. | Bhí an doras dúnta. |\n| **Dob álainn** an radharc é. | **Dob**, foirm chaite den chopail anseo, roimh ghuta. | B’álainn an radharc é. |\n| **Labhras** leis. | An chéad phearsa uatha den aimsir chaite; tá an phearsa san fhoirceann **-as**. | Labhair mé leis. |\n| **Atáid** sa teach. | An tríú pearsa iolra den aimsir láithreach de **bí**; léiríonn an foirceann **-id** an phearsa agus an uimhir anseo. | Tá siad sa teach. |\n| Bhí ceo **ar na cnocaibh**. | **Cnocaibh**, tabharthach iolra de **cnoc** i ndiaidh **ar na**; is foirceann tabharthach iolra é **-aibh** anseo. | Bhí ceo ar na cnoic. |\n\nIs don aimsir chaite a thagraíonn na chéad cheithre shampla; is don aimsir láithreach a thagraíonn **atáid**. In **labhras**, ní scríobhtar séimhiú ar **l**; ní hionann easpa **h** agus easpa na míre **do**, mar a fheictear in **do labhras**.\n\nNí comhartha aimsire caite é gach **do**. Cuireann na trí fhoirm seo séimhiú ar an bhfocal ina ndiaidh, mar sin is é an focal sin a léiríonn an fheidhm:\n\n| Sampla | Cad a thagann i ndiaidh **do** | Feidhm |\n| --- | --- | --- |\n| **do mhol** sé | Briathar | Mír roimh an aimsir chaite |\n| **do mhac** | Ainmfhocal | Aidiacht shealbhach: an mac atá agat |\n| **do Mháire** | Duine a fhaigheann rud | Réamhfhocal: thug mé leabhar **do Mháire** |\n\nNí hionann **dob** agus **do** roimh bhriathar ach oiread: foirm den chopail atá ann, mar is léir ón athleagan **b’álainn**.\n\nIs minic a fheictear tabharthach iolra ar **-aibh** nó **-ibh** i dtéacsanna níos sine, mar shampla **ar na cnocaibh** agus **do na fearaibh**. Sa ghnáthchaighdeán comhaimseartha, is iad **ar na cnoic** agus **do na fir** na hathleaganacha sin. Aithin an réamhfhocal agus an t-ainmfhocal ar dtús: léiríonn an foirceann tuiseal agus uimhir, ní aimsir. Ní leor **-aibh** a bhaint den fhocal chun an t-athleagan comhaimseartha a fháil; caithfear gnáthfhoirm iolra an ainmfhocail a aithint freisin.\n\nSan aimsir chaite, is foirm den mhír **do** é **d’** roimh ghuta agus roimh **fh** a bhfuil guta ina dhiaidh: **d’oscail mé**, **d’fhág mé**. Sa dara sampla, séimhítear **f** go **fh**. Tá an **d’** seo sa ghnáthúsáid chaighdeánach freisin; ní comhartha seanréime ann féin é. Mar sin, tá an mhír chéanna in **D’oscail mé** ag tús an tsleachta thíos agus in **do bhí** sa leabhar nótaí, cé go bhfuil dáileadh agus éifeacht stíle éagsúil ag an dá leagan.\n\n:::note\nTá **do** roimh bhriathra caite agus foirmeacha táite ar nós **labhras** agus **táid** le fáil i nGaeilge bheo na Mumhan freisin. Ní leor ceachtar acu mar chruthúnas gur aithris ar Shean-Ghaeilge atá ar siúl. Ní hionann foirm stairiúil a úsáid agus téacs a scríobh sa tSean-Ghaeilge.\n\nCuir **táid** agus **atáid** i gcomparáid. Tá an foirceann céanna **-id** acu agus an bhrí chéanna, **tá siad**, ach tá **a-** tosaigh ag **atáid**. Is gnáthchaint Mhuimhneach í **táid**, mar sin is lú an fhianaise í ar sheanréim. Is foirm níos liteartha í **atáid** de ghnáth, ach is gá an comhthéacs a mheá léi siúd freisin.\n\nMar ainm tréimhse, tagraíonn **an tSean-Ghaeilge** don tréimhse thart ar 600–900. Baineann **an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach** leis an traidisiún liteartha ó thart ar 1200 go 1650. Tá foirmeacha táite ar nós **atáid** le fáil sa traidisiún sin agus i scríbhneoireacht níos déanaí; ní dáta téacs é dáta an traidisiúin a bhfuil foirm bainteach leis.\n:::\n\n## 3. Léamh treoraithe: cuimhne agus fad ama\n\nTosóimid le dhá shampla chumtha, a dhíríonn ar na foirmeacha ceann ar cheann, agus ansin léifimid sliocht as saothar foilsithe. Léigh gach ceann acu sna trí chéim chéanna.\n\n:::example\nSampla cumtha:\n\nD’oscail mé cófra mo sheanathar. Bhí a leabhar nótaí ann, agus na habairtí seo ar an gcéad leathanach:\n\n«**Do bhí** an teach ciúin an oíche sin. **Dob álainn** an solas ar an mballa. **Labhras** le m’athair, ach ní bhfuaireas freagra. Cuimhním anois ar na daoine a bhí sa teach; **atáid** i mo chuimhne fós.»\n\nDhún mé an leabhar. Las scáileán mo ghutháin.\n:::\n\nLéigh an sliocht i dtrí chéim:\n\n1. **Faigh an bhunbhrí.** Bhí an teach ciúin; b’álainn an solas; labhair scríbhneoir an leabhair nótaí lena athair. In **atáid i mo chuimhne fós**, is í **tá siad i mo chuimhne fós** an bhunbhrí: aimsir láithreach, tríú pearsa iolra.\n2. **Socraigh an tagairt.** Is é scríbhneoir an leabhair nótaí, ní an duine a osclaíonn an cófra, an chéad phearsa in **labhras**. Is í teorainn an athfhriotail a shocraíonn sin. Tagraíonn **atáid** do na daoine a bhí sa teach; is é am scríofa an nóta, seachas am oscailte an chófra, pointe tagartha na haimsire láithrí anseo.\n3. **Meáigh an éifeacht.** Tacaíonn an cófra, an seanathair agus an leabhar nótaí le léamh a chuireann achar ama idir an dá ghuth. Treisíonn na foirmeacha an chodarsnacht leis an nguthán ag an deireadh.\n\nNí chruthaíonn na foirmeacha dáta beacht don leabhar nótaí. D’fhéadfadh scríbhneoir comhaimseartha iad a roghnú freisin. Tá fianaise againn ar chodarsnacht ghutha sa sliocht, ach níl fianaise againn ar bhliain a chumtha.\n\n:::note\n**Réim an tsleachta chumtha: guth cuimhneacháin le dath seanréime liteartha.** In **Dob álainn an solas ar an mballa**, cuireann an chopail bhreith ar an solas in iúl; is é **B’álainn an solas ar an mballa** an t-athleagan mínitheach. Tagann an léamh stíle as an bhfoirm i dteannta shuíomh an nóta agus na codarsnachta idir na guthanna.\n:::\n\n### An tabharthach iolra i gcomhthéacs\n\n:::example\nSampla cumtha:\n\nBhí na cnoic os cionn an chuain le feiceáil ón bhfuinneog. Léigh mé abairt i seanchuntas ar an gceantar: «Bhí tinte ar na cnocaibh gach oíche.» D’fhéach mé amach; ní raibh solas ar bith orthu anois.\n:::\n\n1. **Faigh an bhunbhrí.** Bhí tinte **ar na cnoic** gach oíche. Is tabharthach iolra é **cnocaibh** i ndiaidh **ar na**; is é **bhí**, ní foirceann an ainmfhocail, a chuireann an aimsir chaite in iúl.\n2. **Socraigh an tagairt.** Tagraíonn **na cnocaibh** do na cnoic os cionn an chuain. Baineann **gach oíche** leis an tréimhse a bhfuil an seanchuntas ag cur síos uirthi; baineann **anois** le ham an scéalaí agus é ag féachaint amach.\n3. **Meáigh an éifeacht.** Cuireann **cnocaibh**, laistigh den athfhriotal, le dath seanréime an chuntais. Treisíonn an chodarsnacht idir na tinte agus an dorchadas an fad ama. Ní thugann an foirceann dáta beacht dúinn, áfach, ná ní chruthaíonn sé gur fíorchuntas stairiúil é an sliocht cumtha.\n\n### Sliocht as saothar foilsithe: Séadna\n\nIs é an tAthair Peadar Ua Laoghaire a scríobh *Séadna*. Is í Peig atá ag insint an scéil do chomhluadar. Gréasaí is ea Séadna, agus tá sé ar a shlí chun leathar a cheannach le trí scilling ina phóca. Tá scilling tugtha aige do dhuine bocht cheana féin, agus anois tá bean bhocht ag iarraidh déirce air.\n\n:::example\n«Do ghlac truagh dhí é, agus thug sé sgilling dí, agus d’imthigh sí. Do bhí aon sgilling amháin ansan aige, ach do chomáin sé leis…»\n\nPeadar Ua Laoghaire, *Séadna* (Baile Átha Cliath: The Irish Book Company, 1907), lch 7. Tá litriú an eagráin sin coinnithe.\n:::\n\n1. **Faigh an bhunbhrí.** Bhí trua aige di, thug sé scilling di agus d’imigh sí. Ní raibh ach scilling amháin fágtha aige ansin, ach lean sé air. Litriú níos sine, seachas gramadach eile, atá in **truagh** (trua), **sgilling** (scilling), **d’imthigh** (d’imigh) agus **dhí** nó **dí** (di). Scar an litriú ón ngramadach sula dtarraingíonn tú aon tátal.\n2. **Socraigh an tagairt.** Tagraíonn **é** agus **sé** do Shéadna. Tagraíonn **dhí**, **dí** agus **sí** don bhean bhocht. Is san am atá thart atá gach gníomh, agus is i nguth Pheig atá siad á n-insint.\n3. **Meáigh an éifeacht.** Tá an mhír in **do ghlac**, **do bhí** agus **do chomáin**, agus is í an mhír chéanna atá in **d’imthigh** roimh ghuta. Ach sa chéad abairt chéanna, tá **thug** gan **do**. Mar sin, ní féidir gach **do** a léamh mar chomhartha stíle ar leith: is gnáthchuid d’insint an scéalaí seo í an mhír. Tagann an guth scéalaíochta níos mó as na habairtí gearra agus as an tsraith **agus … agus … agus**.\n\n**Réim: scéalaíocht liteartha a bhaineann leas as nósanna na scéalaíochta traidisiúnta.** Ní hé **do** leis féin a chruthaíonn guth traidisiúnta. Baineann an saothar le prós na Nua-Ghaeilge ag tús na fichiú haoise, ní le téacs ón tSean-Ghaeilge. Cuir an sliocht seo i gcomparáid le sampla an leabhair nótaí thuas. Tacaíonn **do** le hachar ama sa leabhar nótaí, ach is cuid de nós inste Pheig é anseo.\n\n## 4. An fhoirm chéanna i nguth beo\n\nAthraíonn an léamh nuair a athraíonn an comhthéacs.\n\n:::example\nSampla cumtha: tá cainteoir as an Mumhain ag insint faoi rud a tharla ar maidin.\n\n— **Do labhras** leis ag an ngeata.\n\n— Agus cad a dúirt sé?\n\n— Dúirt sé go mbeadh sé anseo ar a hocht.\n:::\n\nAnseo, tá **do labhras** ag teacht le guth comhaimseartha canúnach. Ní gá seanaimsireacht ná sollúntacht a shamhlú leis. Dá mbeadh an fhoirm i nguth inste nach n-úsáideann í de ghnáth, agus í le feiceáil go tobann i gcur síos ar shearmanas ársa, bheadh bunús níos láidre le héifeacht sheanréime a phlé.\n\n:::tip\nCuir dhá cheist ar leith: **Cén fhoirm atá anseo?** agus **Cén fáth a bhfuil sí sa chomhthéacs seo?** Is féidir an chéad cheist a fhreagairt go cinnte agus an dara ceann a fhágáil oscailte.\n:::\n\n## 5. Athleagan mínitheach gan an guth a scriosadh\n\nCuidíonn athleagan comhaimseartha leis an tuiscint, ach ní hionann é agus leagan níos fearr den téacs.\n\n- Le **do bhí → bhí**, coinnítear an fhaisnéis faoin staid san am atá thart, ach baintear comhartha a d’fhéadfadh a bheith tábhachtach don ghuth.\n- Le **dob álainn → b’álainn**, coinnítear an chopail agus an bhreith ar áilleacht an radhairc.\n- Le **labhras → labhair mé**, déantar an chéad phearsa follasach le forainm ar leith. Athraíonn rithim na habairte freisin.\n- Le **atáid → tá siad**, coinnítear an aimsir láithreach agus an tríú pearsa iolra; cuirtear forainm ar leith in áit na faisnéise pearsanta san fhoirceann.\n- Le **ar na cnocaibh → ar na cnoic**, coinnítear an tagairt iolra agus an gaol áite, ach baintear an foirceann tabharthach a chuireann le dath seanréime an athfhriotail sa sampla cumtha.\n\n:::warning\nNá léigh **labhras** mar **labhair sé**: chaillfí an chéad phearsa. Ná hathraigh **dob álainn** go **bhí álainn**: ní malairtí idirmhalartaithe iad an chopail agus **bí** sa struchtúr seo. Ní cúis í cuma stairiúil foirme lena hanailís ghramadaí a sheachaint.\n:::\n\nAgus tú ag trácht ar an stíl, is cruinne a rá «tacaíonn na foirmeacha le guth seanaimseartha sa sliocht seo» ná «cruthaíonn na foirmeacha gur téacs ársa é».\n\n## 6. Seicliosta don chéad sliocht eile\n\n- **Aithin an struchtúr:** mír, copail, foirm bhriathartha tháite nó foirm thuisealaithe ainmfhocail?\n- **Caomhnaigh an bhrí:** an aimsir, an phearsa, an uimhir, an gaol a léiríonn an réamhfhocal agus tagairt an chainteora.\n- **Aimsigh an guth:** insint, comhrá nó téacs atá á lua laistigh den scéal?\n- **Lorg fianaise bhreise:** suíomh ama, foclóir, rithim agus codarsnacht le habairtí eile.\n- **Coinnigh an breithiúnas comhréireach leis an bhfianaise:** d’fhéadfadh seanréim liteartha, úsáid bheo chanúnach, nó an dá rud le chéile a bheith i gceist.\n\nIs é an léamh is láidre an ceann a scarann **an méid a insíonn an ghramadach go cinnte** ón **éifeacht stíle a thugann an comhthéacs le fios**.",[866],{"id":867,"name":868,"level":805,"language":9,"isCompleted":869,"completionPercentage":870,"totalExercises":46,"completedExercises":870},"01a1aafe-7f53-7b0b-a5d3-987fcf6db166","Litriú agus gramadach sa léamh liteartha",false,0,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",[],{"name":868,"slug":875,"language":9},"litriu-agus-gramadach-sa-leamh-liteartha-c2",[],{"id":867,"name":868,"slug":875,"language":9,"level":805,"introduction":878,"lessonCount":21,"totalExercises":46,"objectives":879,"prerequisites":883,"lessons":885},"Aithin an focal faoin seanlitriú sula dtugann tú breithiúnas ar a ghramadach. Léigh foirmeacha stairiúla ina gcomhthéacs agus meas a n-éifeacht ar ghuth an téacs; ansin scrúdaigh seanfhocail agus nathanna liteartha gan seanréim ná riail ghinearálta a shamhlú le gach foirm bhuanaithe.",[880,881,882],"Litriú, cló agus athrú gramadaí a scaradh sa léamh comparáideach.","Pearsa, aimsir, tuiseal agus feidhm natha a chaomhnú san athleagan mínitheach.","Tátal faoi sheanréim a bhunú ar an gcomhthéacs seachas ar fhoirm aonair.",[884],"Eolas ar fhoirmeacha táite, ar an gcopail, ar an gcoibhneas agus ar úsáidí bunúsacha an fhoshuithigh.",[886,897,911],{"id":843,"contentId":887,"slug":845,"title":844,"level":805,"summary":888,"order":11,"exercises":889},"pg_69eb1b41-9988-40bf-9f8c-29c848a53c3c","Scar seanlitriú ó chló agus ó ghramadach; tabhair leagan comhaimseartha a chaomhnaíonn tuiseal, míreanna agus brí.",[890,894],{"id":891,"title":892,"order":870,"type":893},"01a1aafe-b64d-7340-a194-e4014612da3c","Focail agus foirmeacha a aithint","word_select",{"id":895,"title":896,"order":11,"type":893},"01a1aafe-b663-75ff-aa6a-62d892293f69","Teorainneacha an nuachóirithe",{"id":802,"contentId":898,"slug":804,"title":803,"level":805,"summary":899,"order":16,"exercises":900},"pg_2feea596-6235-4aea-ba7d-40943adb7dcf","Aithin do, dob, foirmeacha táite agus iarsmaí tuisil i sleachta, agus scar an anailís ghramadaí ó thátal faoin seanréim.",[901,904,907],{"id":902,"title":903,"order":870,"type":893},"01a1aafe-a794-7950-b0b9-2eeeb8677490","An fhoirm agus an bhunbhrí",{"id":905,"title":906,"order":11,"type":893},"01a1aafe-a7aa-7d0d-aeb8-8fced1afde3b","Guth, tagairt agus teorainneacha na fianaise",{"id":908,"title":909,"order":16,"type":910},"01a1aafe-a7c3-74cf-923b-1ee85820e4b3","Foirmeacha stairiúla a chur in ord","sentence_builder",{"id":858,"contentId":912,"slug":860,"title":859,"level":805,"summary":913,"order":21,"exercises":914},"pg_203c4c87-7d07-43a3-aab0-f9620d9be9c8","Aithin copail, coibhneas, géilleadh, ordú agus guí i nathanna buanaithe gan foirmeacha seasta a leathnú mar rialacha ginearálta.",[915,918,921],{"id":916,"title":917,"order":870,"type":893},"01a1aafe-a6ed-72d7-bb6e-58524feb4277","Breithiúnas, coibhneas agus nath buan",{"id":919,"title":920,"order":11,"type":893},"01a1aafe-a706-7a1c-a5ba-07ee2f015fbc","Géilleadh, comhairle agus dea-mhian",{"id":922,"title":923,"order":16,"type":910},"01a1aafe-a71d-7f63-8208-23ccd340ab6f","Breithiúnais, comhairle agus mianta a chur le chéile",[925,931,935],{"@id":926,"@type":927,"id":902,"grammarPage":928,"title":903,"instructions":929,"displayOrder":870,"type":893,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":869,"ogImageUrl":930},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a794-7950-b0b9-2eeeb8677490","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-8216-7f0d-835c-6c54709b1d52","Roghnaigh an anailís nó an t-athleagan a chaomhnaíonn gramadach na bhfocal atá luaite.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8530c309-06c9-46b9-ae68-dc2215e7ecd8_hero.webp?v=1793870178",{"@id":932,"@type":927,"id":905,"grammarPage":928,"title":906,"instructions":933,"displayOrder":11,"type":893,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":869,"ogImageUrl":934},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a7aa-7d0d-aeb8-8fced1afde3b","Léigh an comhthéacs agus roghnaigh an breithiúnas a dtacaíonn an fhianaise leis. Ná glac le dáta ná rún údair gan bhunús.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5243c337-45be-410f-a7f1-3b7803cbd65b_hero.webp?v=1793870178",{"@id":936,"@type":927,"id":908,"grammarPage":928,"title":909,"instructions":937,"displayOrder":16,"type":910,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":869,"ogImageUrl":938},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a7c3-74cf-923b-1ee85820e4b3","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú. Coinnigh na foirmeacha liteartha nó canúnacha atá sna píosaí.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1cb9e0f3-278c-4e8a-9d22-35fe072804ed_hero.webp?v=1793870178",{"id":902,"grammarPage":928,"title":903,"instructions":929,"seoTitle":940,"seoDescription":941,"displayOrder":870,"type":893,"questions":942,"ogImageUrl":930},"Foirmeacha stairiúla: anailís agus athleagan","Cleachtadh roghnúcháin ar fhoirmeacha stairiúla: aithin aimsir, pearsa agus copail in abairtí faoi thuras, obair, ceol agus cuimhní pearsanta sa phrós.",[943],{"id":944,"sentenceTemplate":945,"displayOrder":870,"explanation":946,"exampleSentence":947,"blanks":948},"01a1aafe-a794-7b98-b0b9-2eeebaa21c9d","Sa líne «Do mhol an léirmheastóir an dráma», is __1__ é do.","Tagann do roimh mhol, briathar caite, sa líne seo. Ní ainmfhocal é mhol, agus ní struchtúr copaile atá ann.","Do mhol sí an plean nua ag an gcruinniú.",[949],{"id":950,"blankNumber":11,"options":951},"01a1aafe-a794-7b44-b0b9-2eeeba5ce528",[952,955,959],{"id":953,"optionText":954,"isCorrect":869,"displayOrder":870},"01a1aafe-a794-7aa4-b0b9-2eeeb938bfb9","réamhfhocal roimh ainmfhocal",{"id":956,"optionText":957,"isCorrect":958,"displayOrder":11},"01a1aafe-a794-7aec-b0b9-2eeeb9fecd7b","mír roimh bhriathar caite",true,{"id":960,"optionText":961,"isCorrect":869,"displayOrder":16},"01a1aafe-a794-7b1c-b0b9-2eeeba4ead3c","foirm chaite den chopail",{"html":963,"toc":964},"\u003Ch2 id=\"an-stair-mar-chuid-den-ghuth-liteartha\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>An stair mar chuid den ghuth liteartha\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa nua-litríocht, féadfaidh foirm a bhfuil stair fhada aici seanghuth, sollúntacht nó fad ama a chur in iúl. Ní hionann sin agus a rá go bhfuil sí imithe as an ngnáthchaint: bíonn cuid de na foirmeacha céanna beo sna canúintí. Is é an comhthéacs, seachas cuma na foirme amháin, a threoraíonn an léamh.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Díreoimid ar chúig chomhartha: \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> roimh bhriathar san aimsir chaite, \u003Cstrong>dob\u003C\u002Fstrong> mar fhoirm den chopail, na foirmeacha táite \u003Cstrong>labhras\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong>, agus an tabharthach iolra ar \u003Cstrong>-aibh\u003C\u002Fstrong>. Is í an sprioc ná go n-aithneoidh tú a bhfeidhm ghramadaí agus go míneoidh tú a n-éifeacht sa sliocht gan stair ná rún údair a chumadh dóibh.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"an-fhoirm-a-aithint-sula-lirmhntear\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>An fhoirm a aithint sula léirmhínítear í\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ní focail mhaisiúla gan feidhm iad na foirmeacha seo. Caithfear an aimsir, an phearsa agus an struchtúr a aithint ar dtús.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Foirm sa téacs\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Anailís ghramadaí\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Athleagan chun an bhrí a shoiléiriú\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Do mhol\u003C\u002Fstrong> sé an scéal.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mír \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> roimh bhriathar san aimsir chaite; séimhítear \u003Cstrong>mol\u003C\u002Fstrong> go \u003Cstrong>mhol\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mhol sé an scéal.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Do bhí\u003C\u002Fstrong> an doras dúnta.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Do\u003C\u002Fstrong> roimh an bhfoirm chaite de \u003Cstrong>bí\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Bhí an doras dúnta.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dob álainn\u003C\u002Fstrong> an radharc é.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dob\u003C\u002Fstrong>, foirm chaite den chopail anseo, roimh ghuta.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>B’álainn an radharc é.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Labhras\u003C\u002Fstrong> leis.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>An chéad phearsa uatha den aimsir chaite; tá an phearsa san fhoirceann \u003Cstrong>-as\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Labhair mé leis.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Atáid\u003C\u002Fstrong> sa teach.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>An tríú pearsa iolra den aimsir láithreach de \u003Cstrong>bí\u003C\u002Fstrong>; léiríonn an foirceann \u003Cstrong>-id\u003C\u002Fstrong> an phearsa agus an uimhir anseo.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tá siad sa teach.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Bhí ceo \u003Cstrong>ar na cnocaibh\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Cnocaibh\u003C\u002Fstrong>, tabharthach iolra de \u003Cstrong>cnoc\u003C\u002Fstrong> i ndiaidh \u003Cstrong>ar na\u003C\u002Fstrong>; is foirceann tabharthach iolra é \u003Cstrong>-aibh\u003C\u002Fstrong> anseo.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Bhí ceo ar na cnoic.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Is don aimsir chaite a thagraíonn na chéad cheithre shampla; is don aimsir láithreach a thagraíonn \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong>. In \u003Cstrong>labhras\u003C\u002Fstrong>, ní scríobhtar séimhiú ar \u003Cstrong>l\u003C\u002Fstrong>; ní hionann easpa \u003Cstrong>h\u003C\u002Fstrong> agus easpa na míre \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong>, mar a fheictear in \u003Cstrong>do labhras\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ní comhartha aimsire caite é gach \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong>. Cuireann na trí fhoirm seo séimhiú ar an bhfocal ina ndiaidh, mar sin is é an focal sin a léiríonn an fheidhm:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sampla\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Cad a thagann i ndiaidh \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Feidhm\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>do mhol\u003C\u002Fstrong> sé\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Briathar\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mír roimh an aimsir chaite\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>do mhac\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ainmfhocal\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Aidiacht shealbhach: an mac atá agat\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>do Mháire\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Duine a fhaigheann rud\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Réamhfhocal: thug mé leabhar \u003Cstrong>do Mháire\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Ní hionann \u003Cstrong>dob\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> roimh bhriathar ach oiread: foirm den chopail atá ann, mar is léir ón athleagan \u003Cstrong>b’álainn\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Is minic a fheictear tabharthach iolra ar \u003Cstrong>-aibh\u003C\u002Fstrong> nó \u003Cstrong>-ibh\u003C\u002Fstrong> i dtéacsanna níos sine, mar shampla \u003Cstrong>ar na cnocaibh\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>do na fearaibh\u003C\u002Fstrong>. Sa ghnáthchaighdeán comhaimseartha, is iad \u003Cstrong>ar na cnoic\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>do na fir\u003C\u002Fstrong> na hathleaganacha sin. Aithin an réamhfhocal agus an t-ainmfhocal ar dtús: léiríonn an foirceann tuiseal agus uimhir, ní aimsir. Ní leor \u003Cstrong>-aibh\u003C\u002Fstrong> a bhaint den fhocal chun an t-athleagan comhaimseartha a fháil; caithfear gnáthfhoirm iolra an ainmfhocail a aithint freisin.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>San aimsir chaite, is foirm den mhír \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> é \u003Cstrong>d’\u003C\u002Fstrong> roimh ghuta agus roimh \u003Cstrong>fh\u003C\u002Fstrong> a bhfuil guta ina dhiaidh: \u003Cstrong>d’oscail mé\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>d’fhág mé\u003C\u002Fstrong>. Sa dara sampla, séimhítear \u003Cstrong>f\u003C\u002Fstrong> go \u003Cstrong>fh\u003C\u002Fstrong>. Tá an \u003Cstrong>d’\u003C\u002Fstrong> seo sa ghnáthúsáid chaighdeánach freisin; ní comhartha seanréime ann féin é. Mar sin, tá an mhír chéanna in \u003Cstrong>D’oscail mé\u003C\u002Fstrong> ag tús an tsleachta thíos agus in \u003Cstrong>do bhí\u003C\u002Fstrong> sa leabhar nótaí, cé go bhfuil dáileadh agus éifeacht stíle éagsúil ag an dá leagan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Tá \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> roimh bhriathra caite agus foirmeacha táite ar nós \u003Cstrong>labhras\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>táid\u003C\u002Fstrong> le fáil i nGaeilge bheo na Mumhan freisin. Ní leor ceachtar acu mar chruthúnas gur aithris ar Shean-Ghaeilge atá ar siúl. Ní hionann foirm stairiúil a úsáid agus téacs a scríobh sa tSean-Ghaeilge.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Cuir \u003Cstrong>táid\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong> i gcomparáid. Tá an foirceann céanna \u003Cstrong>-id\u003C\u002Fstrong> acu agus an bhrí chéanna, \u003Cstrong>tá siad\u003C\u002Fstrong>, ach tá \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> tosaigh ag \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong>. Is gnáthchaint Mhuimhneach í \u003Cstrong>táid\u003C\u002Fstrong>, mar sin is lú an fhianaise í ar sheanréim. Is foirm níos liteartha í \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong> de ghnáth, ach is gá an comhthéacs a mheá léi siúd freisin.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mar ainm tréimhse, tagraíonn \u003Cstrong>an tSean-Ghaeilge\u003C\u002Fstrong> don tréimhse thart ar 600–900. Baineann \u003Cstrong>an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach\u003C\u002Fstrong> leis an traidisiún liteartha ó thart ar 1200 go 1650. Tá foirmeacha táite ar nós \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong> le fáil sa traidisiún sin agus i scríbhneoireacht níos déanaí; ní dáta téacs é dáta an traidisiúin a bhfuil foirm bainteach leis.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"lamh-treoraithe-cuimhne-agus-fad-ama\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Léamh treoraithe: cuimhne agus fad ama\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tosóimid le dhá shampla chumtha, a dhíríonn ar na foirmeacha ceann ar cheann, agus ansin léifimid sliocht as saothar foilsithe. Léigh gach ceann acu sna trí chéim chéanna.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sampla cumtha:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>D’oscail mé cófra mo sheanathar. Bhí a leabhar nótaí ann, agus na habairtí seo ar an gcéad leathanach:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>«\u003Cstrong>Do bhí\u003C\u002Fstrong> an teach ciúin an oíche sin. \u003Cstrong>Dob álainn\u003C\u002Fstrong> an solas ar an mballa. \u003Cstrong>Labhras\u003C\u002Fstrong> le m’athair, ach ní bhfuaireas freagra. Cuimhním anois ar na daoine a bhí sa teach; \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong> i mo chuimhne fós.»\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dhún mé an leabhar. Las scáileán mo ghutháin.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Léigh an sliocht i dtrí chéim:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Faigh an bhunbhrí.\u003C\u002Fstrong> Bhí an teach ciúin; b’álainn an solas; labhair scríbhneoir an leabhair nótaí lena athair. In \u003Cstrong>atáid i mo chuimhne fós\u003C\u002Fstrong>, is í \u003Cstrong>tá siad i mo chuimhne fós\u003C\u002Fstrong> an bhunbhrí: aimsir láithreach, tríú pearsa iolra.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Socraigh an tagairt.\u003C\u002Fstrong> Is é scríbhneoir an leabhair nótaí, ní an duine a osclaíonn an cófra, an chéad phearsa in \u003Cstrong>labhras\u003C\u002Fstrong>. Is í teorainn an athfhriotail a shocraíonn sin. Tagraíonn \u003Cstrong>atáid\u003C\u002Fstrong> do na daoine a bhí sa teach; is é am scríofa an nóta, seachas am oscailte an chófra, pointe tagartha na haimsire láithrí anseo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Meáigh an éifeacht.\u003C\u002Fstrong> Tacaíonn an cófra, an seanathair agus an leabhar nótaí le léamh a chuireann achar ama idir an dá ghuth. Treisíonn na foirmeacha an chodarsnacht leis an nguthán ag an deireadh.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Ní chruthaíonn na foirmeacha dáta beacht don leabhar nótaí. D’fhéadfadh scríbhneoir comhaimseartha iad a roghnú freisin. Tá fianaise againn ar chodarsnacht ghutha sa sliocht, ach níl fianaise againn ar bhliain a chumtha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Réim an tsleachta chumtha: guth cuimhneacháin le dath seanréime liteartha.\u003C\u002Fstrong> In \u003Cstrong>Dob álainn an solas ar an mballa\u003C\u002Fstrong>, cuireann an chopail bhreith ar an solas in iúl; is é \u003Cstrong>B’álainn an solas ar an mballa\u003C\u002Fstrong> an t-athleagan mínitheach. Tagann an léamh stíle as an bhfoirm i dteannta shuíomh an nóta agus na codarsnachta idir na guthanna.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch3 id=\"an-tabharthach-iolra-i-gcomhthacs\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.1\u003C\u002Fspan>An tabharthach iolra i gcomhthéacs\u003C\u002Fh3>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sampla cumtha:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bhí na cnoic os cionn an chuain le feiceáil ón bhfuinneog. Léigh mé abairt i seanchuntas ar an gceantar: «Bhí tinte ar na cnocaibh gach oíche.» D’fhéach mé amach; ní raibh solas ar bith orthu anois.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Faigh an bhunbhrí.\u003C\u002Fstrong> Bhí tinte \u003Cstrong>ar na cnoic\u003C\u002Fstrong> gach oíche. Is tabharthach iolra é \u003Cstrong>cnocaibh\u003C\u002Fstrong> i ndiaidh \u003Cstrong>ar na\u003C\u002Fstrong>; is é \u003Cstrong>bhí\u003C\u002Fstrong>, ní foirceann an ainmfhocail, a chuireann an aimsir chaite in iúl.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Socraigh an tagairt.\u003C\u002Fstrong> Tagraíonn \u003Cstrong>na cnocaibh\u003C\u002Fstrong> do na cnoic os cionn an chuain. Baineann \u003Cstrong>gach oíche\u003C\u002Fstrong> leis an tréimhse a bhfuil an seanchuntas ag cur síos uirthi; baineann \u003Cstrong>anois\u003C\u002Fstrong> le ham an scéalaí agus é ag féachaint amach.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Meáigh an éifeacht.\u003C\u002Fstrong> Cuireann \u003Cstrong>cnocaibh\u003C\u002Fstrong>, laistigh den athfhriotal, le dath seanréime an chuntais. Treisíonn an chodarsnacht idir na tinte agus an dorchadas an fad ama. Ní thugann an foirceann dáta beacht dúinn, áfach, ná ní chruthaíonn sé gur fíorchuntas stairiúil é an sliocht cumtha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Ch3 id=\"sliocht-as-saothar-foilsithe-sadna\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.2\u003C\u002Fspan>Sliocht as saothar foilsithe: Séadna\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Is é an tAthair Peadar Ua Laoghaire a scríobh \u003Cem>Séadna\u003C\u002Fem>. Is í Peig atá ag insint an scéil do chomhluadar. Gréasaí is ea Séadna, agus tá sé ar a shlí chun leathar a cheannach le trí scilling ina phóca. Tá scilling tugtha aige do dhuine bocht cheana féin, agus anois tá bean bhocht ag iarraidh déirce air.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>«Do ghlac truagh dhí é, agus thug sé sgilling dí, agus d’imthigh sí. Do bhí aon sgilling amháin ansan aige, ach do chomáin sé leis…»\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Peadar Ua Laoghaire, \u003Cem>Séadna\u003C\u002Fem> (Baile Átha Cliath: The Irish Book Company, 1907), lch 7. Tá litriú an eagráin sin coinnithe.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Faigh an bhunbhrí.\u003C\u002Fstrong> Bhí trua aige di, thug sé scilling di agus d’imigh sí. Ní raibh ach scilling amháin fágtha aige ansin, ach lean sé air. Litriú níos sine, seachas gramadach eile, atá in \u003Cstrong>truagh\u003C\u002Fstrong> (trua), \u003Cstrong>sgilling\u003C\u002Fstrong> (scilling), \u003Cstrong>d’imthigh\u003C\u002Fstrong> (d’imigh) agus \u003Cstrong>dhí\u003C\u002Fstrong> nó \u003Cstrong>dí\u003C\u002Fstrong> (di). Scar an litriú ón ngramadach sula dtarraingíonn tú aon tátal.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Socraigh an tagairt.\u003C\u002Fstrong> Tagraíonn \u003Cstrong>é\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>sé\u003C\u002Fstrong> do Shéadna. Tagraíonn \u003Cstrong>dhí\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>dí\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>sí\u003C\u002Fstrong> don bhean bhocht. Is san am atá thart atá gach gníomh, agus is i nguth Pheig atá siad á n-insint.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Meáigh an éifeacht.\u003C\u002Fstrong> Tá an mhír in \u003Cstrong>do ghlac\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>do bhí\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>do chomáin\u003C\u002Fstrong>, agus is í an mhír chéanna atá in \u003Cstrong>d’imthigh\u003C\u002Fstrong> roimh ghuta. Ach sa chéad abairt chéanna, tá \u003Cstrong>thug\u003C\u002Fstrong> gan \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong>. Mar sin, ní féidir gach \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> a léamh mar chomhartha stíle ar leith: is gnáthchuid d’insint an scéalaí seo í an mhír. Tagann an guth scéalaíochta níos mó as na habairtí gearra agus as an tsraith \u003Cstrong>agus … agus … agus\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Réim: scéalaíocht liteartha a bhaineann leas as nósanna na scéalaíochta traidisiúnta.\u003C\u002Fstrong> Ní hé \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> leis féin a chruthaíonn guth traidisiúnta. Baineann an saothar le prós na Nua-Ghaeilge ag tús na fichiú haoise, ní le téacs ón tSean-Ghaeilge. Cuir an sliocht seo i gcomparáid le sampla an leabhair nótaí thuas. Tacaíonn \u003Cstrong>do\u003C\u002Fstrong> le hachar ama sa leabhar nótaí, ach is cuid de nós inste Pheig é anseo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"an-fhoirm-channa-i-nguth-beo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>An fhoirm chéanna i nguth beo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Athraíonn an léamh nuair a athraíonn an comhthéacs.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sampla cumtha: tá cainteoir as an Mumhain ag insint faoi rud a tharla ar maidin.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— \u003Cstrong>Do labhras\u003C\u002Fstrong> leis ag an ngeata.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Agus cad a dúirt sé?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Dúirt sé go mbeadh sé anseo ar a hocht.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Anseo, tá \u003Cstrong>do labhras\u003C\u002Fstrong> ag teacht le guth comhaimseartha canúnach. Ní gá seanaimsireacht ná sollúntacht a shamhlú leis. Dá mbeadh an fhoirm i nguth inste nach n-úsáideann í de ghnáth, agus í le feiceáil go tobann i gcur síos ar shearmanas ársa, bheadh bunús níos láidre le héifeacht sheanréime a phlé.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Cuir dhá cheist ar leith: \u003Cstrong>Cén fhoirm atá anseo?\u003C\u002Fstrong> agus \u003Cstrong>Cén fáth a bhfuil sí sa chomhthéacs seo?\u003C\u002Fstrong> Is féidir an chéad cheist a fhreagairt go cinnte agus an dara ceann a fhágáil oscailte.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"athleagan-mnitheach-gan-an-guth-a-scriosadh\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Athleagan mínitheach gan an guth a scriosadh\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Cuidíonn athleagan comhaimseartha leis an tuiscint, ach ní hionann é agus leagan níos fearr den téacs.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Le \u003Cstrong>do bhí → bhí\u003C\u002Fstrong>, coinnítear an fhaisnéis faoin staid san am atá thart, ach baintear comhartha a d’fhéadfadh a bheith tábhachtach don ghuth.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Le \u003Cstrong>dob álainn → b’álainn\u003C\u002Fstrong>, coinnítear an chopail agus an bhreith ar áilleacht an radhairc.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Le \u003Cstrong>labhras → labhair mé\u003C\u002Fstrong>, déantar an chéad phearsa follasach le forainm ar leith. Athraíonn rithim na habairte freisin.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Le \u003Cstrong>atáid → tá siad\u003C\u002Fstrong>, coinnítear an aimsir láithreach agus an tríú pearsa iolra; cuirtear forainm ar leith in áit na faisnéise pearsanta san fhoirceann.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Le \u003Cstrong>ar na cnocaibh → ar na cnoic\u003C\u002Fstrong>, coinnítear an tagairt iolra agus an gaol áite, ach baintear an foirceann tabharthach a chuireann le dath seanréime an athfhriotail sa sampla cumtha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ná léigh \u003Cstrong>labhras\u003C\u002Fstrong> mar \u003Cstrong>labhair sé\u003C\u002Fstrong>: chaillfí an chéad phearsa. Ná hathraigh \u003Cstrong>dob álainn\u003C\u002Fstrong> go \u003Cstrong>bhí álainn\u003C\u002Fstrong>: ní malairtí idirmhalartaithe iad an chopail agus \u003Cstrong>bí\u003C\u002Fstrong> sa struchtúr seo. Ní cúis í cuma stairiúil foirme lena hanailís ghramadaí a sheachaint.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Agus tú ag trácht ar an stíl, is cruinne a rá «tacaíonn na foirmeacha le guth seanaimseartha sa sliocht seo» ná «cruthaíonn na foirmeacha gur téacs ársa é».\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"seicliosta-don-chad-sliocht-eile\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Seicliosta don chéad sliocht eile\u003C\u002Fh2>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Aithin an struchtúr:\u003C\u002Fstrong> mír, copail, foirm bhriathartha tháite nó foirm thuisealaithe ainmfhocail?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Caomhnaigh an bhrí:\u003C\u002Fstrong> an aimsir, an phearsa, an uimhir, an gaol a léiríonn an réamhfhocal agus tagairt an chainteora.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Aimsigh an guth:\u003C\u002Fstrong> insint, comhrá nó téacs atá á lua laistigh den scéal?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Lorg fianaise bhreise:\u003C\u002Fstrong> suíomh ama, foclóir, rithim agus codarsnacht le habairtí eile.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Coinnigh an breithiúnas comhréireach leis an bhfianaise:\u003C\u002Fstrong> d’fhéadfadh seanréim liteartha, úsáid bheo chanúnach, nó an dá rud le chéile a bheith i gceist.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Is é an léamh is láidre an ceann a scarann \u003Cstrong>an méid a insíonn an ghramadach go cinnte\u003C\u002Fstrong> ón \u003Cstrong>éifeacht stíle a thugann an comhthéacs le fios\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[965,969,973,977,981,985,989,993],{"id":966,"text":967,"depth":16,"number":968},"an-stair-mar-chuid-den-ghuth-liteartha","An stair mar chuid den ghuth liteartha","1",{"id":970,"text":971,"depth":16,"number":972},"an-fhoirm-a-aithint-sula-lirmhntear","An fhoirm a aithint sula léirmhínítear í","2",{"id":974,"text":975,"depth":16,"number":976},"lamh-treoraithe-cuimhne-agus-fad-ama","Léamh treoraithe: cuimhne agus fad ama","3",{"id":978,"text":979,"depth":21,"number":980},"an-tabharthach-iolra-i-gcomhthacs","An tabharthach iolra i gcomhthéacs","3.1",{"id":982,"text":983,"depth":21,"number":984},"sliocht-as-saothar-foilsithe-sadna","Sliocht as saothar foilsithe: Séadna","3.2",{"id":986,"text":987,"depth":16,"number":988},"an-fhoirm-channa-i-nguth-beo","An fhoirm chéanna i nguth beo","4",{"id":990,"text":991,"depth":16,"number":992},"athleagan-mnitheach-gan-an-guth-a-scriosadh","Athleagan mínitheach gan an guth a scriosadh","5",{"id":994,"text":995,"depth":16,"number":996},"seicliosta-don-chad-sliocht-eile","Seicliosta don chéad sliocht eile","6"]