[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-gaeilge-uladh-foirmeacha-agus-struchtuir-shainiula":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-8236-76a8-8e49-2cc9fc17ed13":303,"exercise-list-path-ga-none":332},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":300,"readyImages":302},"01a1aafe-8236-76a8-8e49-2cc9fc17ed13","Gaeilge Uladh: foirmeacha agus struchtúir shainiúla","gaeilge-uladh-foirmeacha-agus-struchtuir-shainiula","Foirmeacha sainiúla i nGaeilge Uladh: diúltú le cha agus chan, ceisteanna le cad é, domh agus daofa, agus struchtúir choitianta sa chaint bheo.","## 1. Patrúin Uladh a aithint\n\nAgus tú ag léamh nó ag éisteacht le Gaeilge Uladh, tiocfaidh tú ar fhoirmeacha nach ionann iad agus na cinn is coitianta sa Chaighdeán Oifigiúil. Dírítear anseo ar dhiúltú le **cha\u002Fchan**, ar cheisteanna le **cad é**, ar na foirmeacha **domh** agus **daofa**, agus ar roinnt struchtúr coitianta sa chaint.\n\nIs é an sprioc atá agat ná na patrúin seo a thuiscint ina gcomhthéacs agus an bhrí chéanna a aithint faoi fhoirmeacha éagsúla. Baineann na samplaí go háirithe le Gaeilge bheo Thír Chonaill; ní cur síos iad ar gach cineál Gaeilge a labhraítear nó a labhraítí in Ulaidh.\n\n:::note\nNí hionann foirm chanúnach agus botún. Ní úsáideann gach cainteoir i dTír Chonaill na foirmeacha céanna, áfach, agus ní le hUltaigh amháin gach patrún a luaitear anseo.\n:::\n\n## 2. Diúltú le cha, chan agus char\n\nÚsáidtear **cha**, **chan** agus **char** mar mhíreanna diúltacha i nGaeilge Uladh. Freagraíonn **cha\u002Fchan** do **ní** sna samplaí thíos; úsáidtear **char** san aimsir chaite le briathra rialta, mar a úsáidtear **níor** sa chaighdeán. Ní leor focal amháin a mhalartú: caithfidh foirm an bhriathair agus an t-athrú tosaigh a bheith oiriúnach don phatrún.\n\n| Patrún i nGaeilge Uladh | Leagan comhfhreagrach sa chaighdeán | Rud le tabhairt faoi deara |\n| --- | --- | --- |\n| **Cha chreidim** é. | Ní chreidim é. | Séimhítear c. |\n| **Cha dtuigim** an cheist. | Ní thuigim an cheist. | Uraítear t i ndiaidh cha. |\n| **Cha tsílim** é. | Ní shílim é. | Cuirtear t- roimh s anseo. |\n| **Cha raibh** sí sa bhaile. | Ní raibh sí sa bhaile. | Úsáidtear an fhoirm spleách raibh. |\n| **Chan ólann** sé caife. | Ní ólann sé caife. | Tagann chan roimh ghuta anseo. |\n| **Chan fhuil** sé anseo. | Níl sé anseo. | Tagann chan roimh fh anseo. |\n| **Chan fhaca** mé é. | Ní fhaca mé é. | Úsáidtear chan leis an bhfoirm chaite neamhrialta fhaca. |\n| **Char chreid** mé é. | Níor chreid mé é. | Úsáidtear char leis an aimsir chaite rialta agus séimhítear c. |\n| **Chan é** sin mo mhála. | Ní hé sin mo mhála. | Is diúltú copaileach é seo. |\n\nSna patrúin seo, tagann **chan** roimh ghuta agus roimh **fh**, mar atá in **chan fhuil** agus **chan fhaca**. Tar éis **cha**, séimhítear consain áirithe, mar atá in **cha chreidim**, ach uraítear **d** agus **t**. In áit **s** a shéimhiú, is gnách **t-** a chur roimhe nuair atá guta nó **l, n, r** ina dhiaidh: **cha tsílim**, mar shampla. Ní hionann, mar sin, córas na n-athruithe tosaigh i ndiaidh **cha** agus an córas i ndiaidh **ní**.\n\n:::example\n— Ar chreid tú an scéal?\n\n— **Cha raibh** mé cinnte ar dtús. **Cha chreidim** focal de anois.\n\n— An é seo do mhála?\n\n— **Chan é**. Tá mo mhála féin sa charr.\n:::\n\n:::warning\nNá cuir riail ní i bhfeidhm go huathoibríoch i ndiaidh cha. Sa phatrún atá á fhoghlaim agat anseo, is é **cha dtuigim**, seachas **cha thuigim**, a fhreagraíonn do **ní thuigim**.\n:::\n\nTá **ní** agus **níor** le fáil i nGaeilge Uladh freisin. Ná bí ag súil le **cha\u002Fchan\u002Fchar** i ngach abairt dhiúltach ná i ngach comhthéacs gramadaí.\n\n## 3. Ceisteanna le cad é\n\nTá **cad é** an-choitianta i gceisteanna Uladh. Is fiú dhá struchtúr a aithint: ceist faoin rud a rinneadh agus ceist faoin gcaoi a bhfuil rud nó duine.\n\n| Struchtúr | Sampla | Brí |\n| --- | --- | --- |\n| **Cad é a…?** | **Cad é a rinne tú?** | Cén rud a rinne tú? |\n| **Cad é mar…?** | **Cad é mar atá tú?** | Conas atá tú? |\n| **Cad é mar…?** | **Cad é mar a rinne tú é?** | Conas a rinne tú é? |\n\nSa chéad sampla, is é toradh nó ábhar an ghnímh atá á lorg. Sa tríú sampla, is é an modh oibre atá á lorg. Tá ról gramadaí agus brí ag **mar**: ní focal breise gan fheidhm é.\n\nTabhair faoi deara freisin na foirmeacha **a rinne** agus **mar a rinne** sna samplaí Uladh. Tá **a rinne** sa leagan comhfhreagrach **Conas a rinne tú é?** freisin. Sa nath **Cén chaoi a ndearna tú é?**, atá coitianta i nGaeilge Chonnacht, úsáidtear **a ndearna**: ní gá go mbeadh an cineál céanna clásail choibhneasta sna leaganacha éagsúla.\n\n:::example\n— **Cad é a rinne tú?**\n\n— Rinne mé bord beag.\n\n— **Cad é mar a rinne tú é?**\n\n— D'úsáid mé seanadhmad agus lean mé plean simplí.\n:::\n\nFeicfidh tú na litrithe **caidé** agus **goidé** freisin i dtéacsanna Uladh, mar shampla **Caidé a rinne tú?** agus **Goidé mar atá tú?** Is é an struchtúr agus an difríocht sa bhrí is tábhachtaí anseo, seachas litriú amháin a chur i láthair mar litriú gach cainteora.\n\n## 4. Domh agus daofa i gcomhthéacs\n\nIs foirmeacha de na forainmnigh réamhfhoclacha le **do** iad **domh** agus **daofa**. Freagraíonn siad do **dom** agus **dóibh** faoi seach. Ní athraíonn an gaol idir an briathar agus an faighteoir de bharr na foirme canúnaí.\n\n| Foirm chanúnach | Foirm chaighdeánach | Sampla i gcomhthéacs |\n| --- | --- | --- |\n| **domh** | dom | Thug sí an eochair **domh**. |\n| **daofa** | dóibh | Bhí na páistí ag fanacht. Thug mé deoch **daofa**. |\n\nIs **domh** don chéad phearsa uatha; is **daofa** don tríú pearsa iolra. Ní dhá leagan den fhorainm céanna iad.\n\n:::tip\nAgus tú ag léamh, aimsigh an faighteoir: cé a fuair an eochair nó an deoch? Cabhraíonn sé sin leat an fhoirm chanúnach a nascadh leis an bpearsa cheart.\n:::\n\nNí gá córas iomlán na bhforainmneacha réamhfhoclacha a athrú de bhrí go bhfuil **domh** nó **daofa** i dtéacs. Aithin gach foirm ina comhthéacs féin.\n\n## 5. Ag gabháil agus fá dtaobh de\n\nTá úsáidí áirithe de **gabháil** an-choitianta i nGaeilge Uladh. Sa sampla seo, ciallaíonn **ag gabháil** an rud céanna le **ag dul**:\n\n:::example\nTá mé **ag gabháil abhaile** anois.\n\nTá mé **ag dul abhaile** anois.\n:::\n\nNí hionann sin agus a rá gur féidir **gabháil** agus **dul** a mhalartú i ngach nath. Tá úsáidí eile ag gabháil, agus is é comhthéacs na gluaiseachta abhaile a shoiléiríonn an bhrí anseo.\n\nÚsáidtear **fá dtaobh de** nuair atá ábhar cainte nó machnaimh á lua. Freagraíonn sé do **faoi** sa sampla seo:\n\n:::example\nBhí siad ag caint **fá dtaobh den chruinniú**.\n\nBhí siad ag caint **faoin chruinniú**.\n:::\n\n:::note\nI gcóras lárnach an Chaighdeáin Oifigiúil, is é **faoin gcruinniú** an fhoirm, le hurú. Baineann **faoin chruinniú** le córas an tséimhithe, atá coitianta i nGaeilge Uladh. Tá an bhrí chéanna ag an dá leagan anseo.\n:::\n\nFoghlaim **fá dtaobh de** mar aonad. Sa sampla, tagann **den** as **de + an**, agus tá séimhiú ar **chruinniú**. Ní riail ghinearálta é an t-urú in **dtaobh** gur gá gach ainmfhocal i ndiaidh **fá** a urú.\n\n## 6. Seicliosta don léitheoireacht\n\nNuair a thagann tú ar struchtúr Uladh nach bhfuil cleachtadh agat air:\n\n1. **Aimsigh a fheidhm:** an diúltú, ceist, tagairt do dhuine nó nath réamhfhoclach atá ann?\n2. **Aithin an patrún iomlán:** cha dtuigim; cad é mar a rinne tú é; thug sí domh é.\n3. **Cuir leagan comhfhreagrach leis:** ní thuigim; conas a rinne tú é; thug sí dom é.\n4. **Seiceáil an bhrí sa chomhthéacs:** ní hionann cad é a rinne tú agus cad é mar a rinne tú é.\n\nIs í an phríomhscil ná **an bhrí agus an struchtúr a aithint thar éagsúlacht foirmeacha**. Ní gá foirm chanúnach a cheartú chun í a thuiscint, agus ní gá gach gné chanúnach a úsáid le chéile chun Gaeilge Uladh a aithint.","ga","C1",156,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f49-7edd-b10a-05ff981b717c","Patrúin na Mumhan, Chonnacht agus Uladh",false,0,12,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",4,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":40},"01a1aafe-e6c6-7eda-adbf-0df177de671f","Focail: Gaeilge Uladh: foirmeacha agus struchtúir shainiúla",[27,41,57,74,89,105,117,130,141,152,168,180,190,202,217,236,255,270,281],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":32},"01a1aafe-e6c6-7f92-adbf-0df177e5b759",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":34,"audio":16},"01a1aafe-bbe1-7a38-9218-52a606c78745","cha",1,"A1",[35],{"id":36,"partOfSpeech":37,"definition":38,"exampleSentences":39,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d20f-70bf-bd8d-774722e9f9ab","PARTICLE","Cáithnín diúltach is ea “cha” a úsáidtear i nGaeilge Uladh in ionad “ní” chun abairt dhiúltach a dhéanamh sa tréimhse láithreach, san aimsir fháistineach agus san aimsir chaite. Cuireann sé urú ar an mbriathar.","Cha bhfuil mé tuirseach anocht.\nCha dtuigim an focal sin.\nCha raibh sé sa bhaile aréir.",true,{"id":42,"vocabularyWord":43,"displayOrder":56},"01a1aafe-e6c7-7046-9583-f5d164ca0d86",{"id":44,"word":45,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":46,"audio":16},"01a1aafe-bbe2-79a9-bee2-e366b0b5b868","chan",[47,52],{"id":48,"partOfSpeech":49,"definition":50,"exampleSentences":51,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d20f-7263-bd8d-77472390e120","VERB","Ceol a dhéanamh le do ghuth; amhrán a rá nó a sheinm leis an nguth. Is é \"chan\" an aimsir chaite (mar shampla: chan mé, chan sí).","Chan sí amhrán álainn ag an gcóisir aréir.\nChan na páistí amhrán Gaeilge ar scoil inné.\nChan mé le cairde liom sa chlub ceoil.",{"id":53,"partOfSpeech":49,"definition":54,"exampleSentences":55,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d20f-7307-bd8d-77472421cbc5","Focail, dán nó paidir a rá os ard nó a aithris. Is é \"chan\" an aimsir chaite.","Chan an file an dán os comhair an tslua.\nChan an sagart paidir ag tús an tsearmanais.\nChan na daltaí an rann le chéile sa rang.",2,{"id":58,"vocabularyWord":59,"displayOrder":73},"01a1aafe-e6c7-708a-9583-f5d1659c55b4",{"id":60,"word":61,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":62,"audio":16},"01a1aafe-bbe3-7906-a15f-198a89774c66","char",[63,68],{"id":64,"partOfSpeech":65,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d20f-750f-bd8d-774724ccd27d","NOUN","Casadh, lúb nó cor i mbóthar, i rópa nó i rud éigin eile; athrú beag treo.","Tá car géar sa bhóthar in aice leis an scoil.\nChuir sé car sa rópa chun é a dhéanamh níos láidre.\nTar éis an chair sa abhainn, chonaic muid an teach.",{"id":69,"partOfSpeech":70,"definition":71,"exampleSentences":72,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d20f-757b-bd8d-7747257e15bf","COLLOCATION","Sa chnuasach 'ar char ar bith': ar aon chuma, in aon chor; úsáidtear le habairtí diúltacha chun béim a chur ar an diúltú.","Níl an t-airgead sin agam ar char ar bith.\nNí thaitníonn an aimsir fhuar liom ar char ar bith.\nNí raibh sé sásta ar char ar bith leis an toradh.",3,{"id":75,"vocabularyWord":76,"displayOrder":21},"01a1aafe-e6c7-70be-9583-f5d166375e62",{"id":77,"word":78,"frequency":79,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":80,"audio":16},"01a1aafe-bc8e-74ae-a6be-18e6db1a204e","ní",10,[81,85],{"id":82,"partOfSpeech":37,"definition":83,"exampleSentences":84,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d3eb-751b-bae2-fa158f3822f0","Cáithnín diúltach a chuirtear roimh bhriathar san aimsir láithreach, san aimsir fháistineach, san aimsir ghnáthchaite agus sa mhodh coinníollach, nó roimh an gcopail, chun rud a dhiúltú.","Ní thuigim an focal sin.\nNí fheicfidh mé thú amárach.\nNí múinteoir é Seán.",{"id":86,"partOfSpeech":65,"definition":87,"exampleSentences":88,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d3eb-7563-bae2-fa15900d93a1","Rud nó cúis; aon rud atá ann nó a tharlaíonn, go háirithe nuair a bhíonn an focal \"rud\" i gceist.","Is iomaí ní a tharlaíonn sa saol.\nD'inis sé dom na nithe go léir a chonaic sé.\nTá ní amháin ag cur as dom.",{"id":90,"vocabularyWord":91,"displayOrder":104},"01a1aafe-e6c7-70f2-9583-f5d16728499d",{"id":92,"word":93,"frequency":79,"level":94,"language":9,"partsOfSpeech":95,"audio":16},"01a1aafe-be95-797d-88f8-dd1b21d330df","níor","A2",[96,100],{"id":97,"partOfSpeech":37,"definition":98,"exampleSentences":99,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d939-716b-82b3-ad10fdd3eff2","Cáithnín diúltach a úsáidtear roimh bhriathar san aimsir chaite chun a rá nár tharla rud éigin. Cuireann sé séimhiú ar an mbriathar (ach amháin ar ghuta nó ar f roimh ghuta, mar a bhíonn i gcás \"níor ól\").","Níor ól mé caife ar maidin.\nNíor chuir sé fáilte romham.\nNíor thuig mé an cheist sin.",{"id":101,"partOfSpeech":37,"definition":102,"exampleSentences":103,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d939-71b3-82b3-ad10fe7ff77c","Cáithnín diúltach a úsáidtear leis an gcopail san aimsir chaite nó sa mhodh coinníollach, mar shampla chun rud nach bhfuil inmhianaithe nó ceart a chur in iúl.","Níor mhaith liom dul amach anocht.\nNíor chóir duit é sin a rá leis.\nNíor cheart dúinn bheith déanach don scoil.",5,{"id":106,"vocabularyWord":107,"displayOrder":116},"01a1aafe-e6c7-7122-9583-f5d1675588cc",{"id":108,"word":109,"frequency":79,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":110,"audio":16},"01a1aafe-bbd0-7b74-8d1c-67d59cac9235","cad é",[111],{"id":112,"partOfSpeech":113,"definition":114,"exampleSentences":115,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d20c-7b55-9514-11dbb8f441d5","PHRASE","Focal ceisteach a úsáidtear chun fiafraí cén rud, cén tuairim nó cén fhaisnéis atá i gceist; ciallaíonn sé \"cén rud é?\" nó \"céard é?\". Úsáidtear go minic i gCúige Uladh é.","Cad é seo i do làimh?\nCad é an t-am anois?\nCad é do thuairim faoin scannán sin?",6,{"id":118,"vocabularyWord":119,"displayOrder":129},"01a1aafe-e6c7-715e-9583-f5d167f22ff7",{"id":120,"word":121,"frequency":32,"level":122,"language":9,"partsOfSpeech":123,"audio":16},"01a1aafe-bfc9-7d3b-a063-4fbd68c2a8e9","caidé","B1",[124],{"id":125,"partOfSpeech":126,"definition":127,"exampleSentences":128,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-dcd7-7401-ba5f-d9db7edbc9de","PRONOUN","Formáid cheisteach a úsáidtear chun ceist a chur faoi rud, faoi ghníomh nó faoi chúis; céard. Is í \"caidé\" an fhoirm scríofa agus labhartha a úsáidtear go minic i gcanúint Uladh.","Cad é an t-ainm atá ort?\nCad é a rinne tú inné?\nCad é seo atá agat i do lámh?",7,{"id":131,"vocabularyWord":132,"displayOrder":140},"01a1aafe-e6c7-71a6-9583-f5d168a985f6",{"id":133,"word":134,"frequency":32,"level":94,"language":9,"partsOfSpeech":135,"audio":16},"01a1aafe-be76-7f97-80e3-5c789de87f23","goidé",[136],{"id":137,"partOfSpeech":126,"definition":138,"exampleSentences":139,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d935-7b70-8f92-e32e91baf05b","Ceist-fhocal i gcanúint Uladh a chiallaíonn \"cad é\": úsáidtear é chun eolas a iarraidh faoi rud, faoi ghníomh nó faoi chúis.","Goidé atá tú ag déanamh anseo?\nGoidé an t-ainm atá ort?\nGoidé a bhí ar an mbord inné?",8,{"id":142,"vocabularyWord":143,"displayOrder":151},"01a1aafe-e6c7-71de-9583-f5d168cc9801",{"id":144,"word":145,"frequency":32,"level":94,"language":9,"partsOfSpeech":146,"audio":16},"01a1aafe-bdd7-78cf-b724-9aced3e318a8","cad é mar",[147],{"id":148,"partOfSpeech":113,"definition":149,"exampleSentences":150,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d785-7678-aa36-59249123dbc8","Slonn ceisteach i nGaeilge Uladh a chiallaíonn \"conas\" nó \"cén chaoi\". Úsáidtear é chun fiafraí de chaoi a bhfuil duine nó de chaoi ar tharla nó ar rinneadh rud éigin.","Cad é mar atá tú inniu?\nCad é mar a rinne tú an cáca blasta sin?\nCad é mar a chuaigh an cluiche aréir?",9,{"id":153,"vocabularyWord":154,"displayOrder":79},"01a1aafe-e6c7-7212-9583-f5d168e374a7",{"id":155,"word":156,"frequency":140,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":157,"audio":16},"01a1aafe-bbe9-7619-9ab3-e70d5dba2967","conas",[158,163],{"id":159,"partOfSpeech":160,"definition":161,"exampleSentences":162,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d20f-7f93-bd8d-77472a1bf000","ADVERB","Focal ceisteach a úsáidtear chun ceist a chur faoin tslí nó faoin modh ina ndéantar rud, nó faoi staid duine nó ruda.","Conas atá tú inniu?\nConas a dhéanann tú caife?\nConas a théann tú ar scoil gach maidin?",{"id":164,"partOfSpeech":165,"definition":166,"exampleSentences":167,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d210-7062-ba82-006da5ce06ea","CONJUNCTION","Focal a thugann isteach ceist neamhdhíreach nó clásal a insíonn an tslí nó an modh ina ndéantar rud.","Níl a fhios agam conas a oscailt an doras.\nMhínigh an múinteoir dúinn conas a scríobhtar an focal sin.\nFoghlaimím conas Gaeilge a labhairt.",{"id":169,"vocabularyWord":170,"displayOrder":179},"01a1aafe-e6c7-7262-9583-f5d169c26e31",{"id":171,"word":172,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":173,"audio":16},"01a1aafe-bd38-770a-8fea-f8e8950776d2","domh",[174],{"id":175,"partOfSpeech":176,"definition":177,"exampleSentences":178,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d5b4-730b-825c-4fa4250409a5","PREPOSITION","Is é «dom» (seanfhoirm: «domh») an réamhfhocal agus an forainm curtha le chéile: «do» + «mé». Úsáidtear é nuair a thugtar rud éigin don chainteoir, nuair a dhéantar rud ar son an chainteora, nó nuair a bhaineann rud leis an gcainteoir.","Thug mo mháthair bronntanas dom.\nAn dtabharfaidh tú an leabhar sin dom, le do thoil?\nIs maith an rud é sin dom.",11,{"id":181,"vocabularyWord":182,"displayOrder":18},"01a1aafe-e6c7-72a6-9583-f5d16ab8b78e",{"id":183,"word":184,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":185,"audio":16},"01a1aafe-bd37-78da-ba12-e4adfbd77d4c","dom",[186],{"id":187,"partOfSpeech":176,"definition":188,"exampleSentences":189,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d5b4-71fb-825c-4fa424d091ae","Is é 'dom' foirm den réamhfhocal 'do' agus den fhorainm 'mé' le chéile (do + mé). Úsáidtear é chun a thaispeáint gurb é an cainteoir an duine a fhaigheann rud, a bhfuil rud ar leas dó nó a mbaineann rud leis.","Thug sí leabhar dom inné.\nTabhair an t-arán dom, led thoil.\nTá an obair seo an-deacair dom.",{"id":191,"vocabularyWord":192,"displayOrder":201},"01a1aafe-e6c7-72e6-9583-f5d16b97e952",{"id":193,"word":194,"frequency":32,"level":195,"language":9,"partsOfSpeech":196,"audio":16},"01a1aafe-c149-700e-9447-611678be677d","daofa","C2",[197],{"id":198,"partOfSpeech":176,"definition":199,"exampleSentences":200,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-e01a-7e54-b9a8-aeff357aca72","Foirm chanúnach (Ghaeilge Uladh) de 'dóibh', is é sin forainm réamhfhoclach den réamhfhocal 'do' sa tríú pearsa iolra.Ciallaíonn sé 'dóibh siúd' nó 'ar a son', agus úsáidtear é nuair a thugtar rud éigin do dhaoine nó nuair a dhéantar rud ar a son.","Thug mé leabhair dóibh inné.\nDúirt an múinteoir dóibh teacht isteach.\nBhí an teach rómhór dóibh.",13,{"id":203,"vocabularyWord":204,"displayOrder":216},"01a1aafe-e6c7-732e-9583-f5d16c6519b3",{"id":205,"word":206,"frequency":79,"level":94,"language":9,"partsOfSpeech":207,"audio":16},"01a1aafe-bf34-74a8-8222-1219eaa8dca0","dóibh",[208,212],{"id":209,"partOfSpeech":176,"definition":210,"exampleSentences":211,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-db03-79f4-a89b-4dcd922b10ea","An fhoirm de réamhfhocal an 'do' don tríú pearsa iolra: 'dóibh' = 'do iad'. Úsáidtear é chun an faighteoir nó an duine a bhfuil rud á thabhairt, á insint nó á dhéanamh dó a thaispeáint.","Thug mé airgead dóibh.\nDúirt an múinteoir dóibh an doras a dhúnadh.\nChuir sí litir dóibh an tseachtain seo caite.",{"id":213,"partOfSpeech":176,"definition":214,"exampleSentences":215,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-db03-7a44-a89b-4dcd924248f0","An fhoirm 'dóibh' den réamhfhocal 'do' nuair a chiallaíonn sé go bhfuil rud tairbheach, deacair nó ceadaithe ar mhaithe le grúpa daoine: 'ar a son' nó 'i leith na ndaoine sin'.","Tá an obair seo an-deacair dóibh.\nTá an bia sin go maith dóibh.\nNí dhéanfaidh sé aon dochar dóibh fanacht anseo.",14,{"id":218,"vocabularyWord":219,"displayOrder":235},"01a1aafe-e6c7-73a2-9583-f5d16ce72ad7",{"id":220,"word":221,"frequency":79,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":222,"audio":16},"01a1aafe-bc51-71b8-9a5d-d016cb3b8f48","gabh",[223,227,231],{"id":224,"partOfSpeech":49,"definition":225,"exampleSentences":226,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d3e6-7c30-8ab2-a12773e446b3","Dul ó áit go háit; bogadh ar aghaidh nó teacht isteach (mar shampla: gabh isteach, gabh ar aghaidh).","Gabh isteach, led thoil.\nGabhann an bus thar an scoil gach maidin.\nGhabh sí abhaile go luath.",{"id":228,"partOfSpeech":49,"definition":229,"exampleSentences":230,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d3e6-7c7c-8ab2-a127744f06d4","Rud a ghlacadh nó a fháil, go háirithe in abairtí béasa (mar shampla: gabh mo leithscéal, gabh buíochas).","Gabh mo leithscéal, an bhfuil an leabhar seo agat?\nGabhaim buíochas leat as do chabhair.\nGhabh sé leis an mbronntanas go sásta.",{"id":232,"partOfSpeech":49,"definition":233,"exampleSentences":234,"isPrimary":16,"meaningOrder":73},"01a1ab92-d3e6-7cbc-8ab2-a127751c95c7","Duine a thógáil i ngéibheann nó a choinneáil mar chimí; duine a ghabháil.","Ghabh na gardaí an gadaí.\nGabhadh an fear aréir.\nGabhfaidh siad an buachaill atá ag goid.",15,{"id":237,"vocabularyWord":238,"displayOrder":254},"01a1aafe-e6c7-73e6-9583-f5d16d578136",{"id":239,"word":240,"frequency":129,"level":122,"language":9,"partsOfSpeech":241,"audio":16},"01a1aafe-c08e-75b1-b532-1424819b6d91","gabháil",[242,246,250],{"id":243,"partOfSpeech":49,"definition":244,"exampleSentences":245,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-dea1-7a27-97f6-ab93c81e2cd7","Greim a fháil ar dhuine nó ar rud agus é a choinneáil; duine a thógáil i ngéibheann (mar a dhéanann na gardaí); rud a ghlacadh nó a thógáil. Is é \"gabháil\" ainmfhocal briathartha an bhriathair seo.","Bhí gabháil an ghadaí ina nuacht ar an raidió inné.\nTá na gardaí ag gabháil an fhir a bhris isteach sa siopa.\nTar éis na gabhála, cuireadh an fear os comhair na cúirte.",{"id":247,"partOfSpeech":49,"definition":248,"exampleSentences":249,"isPrimary":16,"meaningOrder":73},"01a1ab92-dea1-7b23-97f6-ab93c8c9a6c9","Buíochas nó leithscéal a chur in iúl do dhuine (mar shampla \"gabh buíochas\", \"gabh mo leithscéal\").","Tá mé ag gabháil buíochais leat as do chabhair.\nBhí an buachaill ag gabháil leithscéil leis an múinteoir.\nIs cuid den dea-bhéasaíocht é gabháil buíochais le duine.",{"id":251,"partOfSpeech":49,"definition":252,"exampleSentences":253,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-dea1-7aa7-97f6-ab93c88ed9d6","Dul nó siúl ó áit go háit; bogadh ar aghaidh nó thar áit éigin.","Tá siad ag gabháil ar aghaidh go Gaillimh ar maidin.\nIs deas an rud é gabháil trí na coillte tar éis na scoile.\nBhí an bus ag gabháil thar bráid nuair a shroich mé an stad.",16,{"id":256,"vocabularyWord":257,"displayOrder":269},"01a1aafe-e6c7-7426-9583-f5d16e49754d",{"id":258,"word":259,"frequency":32,"level":94,"language":9,"partsOfSpeech":260,"audio":16},"01a1aafe-bf36-7770-a2d9-c5f7fcdb788b","dul",[261,265],{"id":262,"partOfSpeech":49,"definition":263,"exampleSentences":264,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-db03-7c10-a89b-4dcd931471ed","Bogadh ó áit amháin go háit eile; triall nó taisteal go háit éigin. Is é «dul» ainmfhocal briathartha an bhriathair seo.","Táim ag dul go dtí an siopa anois.\nTá na páistí ag dul ar scoil gach lá.\nIs maith liom dul ar an trá sa samhradh.",{"id":266,"partOfSpeech":49,"definition":267,"exampleSentences":268,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-db03-7c5c-a89b-4dcd933a3700","Athrú go staid nó go riocht eile; teacht chun bheith i ndálaí nua (mar shampla, i bhfeabhas, in olcas nó in aois).","Tá an aimsir ag dul i bhfeabhas.\nTá an scéal ag dul in olcas.\nTá mo mháthair ag dul in aois.",17,{"id":271,"vocabularyWord":272,"displayOrder":280},"01a1aafe-e6c7-7466-9583-f5d16f1afc4a",{"id":273,"word":274,"frequency":129,"level":122,"language":9,"partsOfSpeech":275,"audio":16},"01a1aafe-bfdf-7f9e-b5a4-cefb85e50ab9","fá dtaobh de",[276],{"id":277,"partOfSpeech":176,"definition":278,"exampleSentences":279,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-dcd9-71c4-9d52-f52480ee4282","Formhír chomhshuite a úsáidtear chun an t-ábhar a léiriú a bhfuil duine ag caint, ag scríobh nó ag smaoineamh air; ciallaíonn sé 'faoi' nó 'maidir le'.","Bhí siad ag caint fá dtaobh den chluiche aréir.\nNíl aon eolas agam fá dtaobh de na pleananna nua.\nCéard a cheapann tú fá dtaobh de seo?",18,{"id":282,"vocabularyWord":283,"displayOrder":299},"01a1aafe-e6c7-74a6-9583-f5d17005aae7",{"id":284,"word":285,"frequency":79,"level":94,"language":9,"partsOfSpeech":286,"audio":16},"01a1aafe-be5c-7382-b5fa-e9dbae4a87b1","faoi",[287,291,295],{"id":288,"partOfSpeech":176,"definition":289,"exampleSentences":290,"isPrimary":40,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d933-776f-aae9-f01be9adea2e","Focal a thaispeánann go bhfuil rud éigin thíos faoi rud eile, nó clúdaithe aige, nó i suíomh íseal ina choinne.","Tá an cat ina chodladh faoin mbord.\nChuir mé an bosca faoin leaba.\nShiúil na páistí faoin droichead.",{"id":292,"partOfSpeech":176,"definition":293,"exampleSentences":294,"isPrimary":16,"meaningOrder":56},"01a1ab92-d933-77b7-aae9-f01bea00656c","Focal a úsáidtear chun an t-ábhar a ainmniú nuair a labhraítear, nuair a scríobhtar nó nuair a smaoinítear ar rud; i dtaobh, maidir le.","Tá an múinteoir ag caint faoin scrúdú.\nLéigh mé leabhar faoi stair na hÉireann.\nCad a deir tú faoi sin?",{"id":296,"partOfSpeech":176,"definition":297,"exampleSentences":298,"isPrimary":16,"meaningOrder":73},"01a1ab92-d933-77fb-aae9-f01beae11791","Focal a thaispeánann an t-am a mbeidh rud éigin déanta faoina dheireadh, nó an tréimhse a ghabhfaidh thart sula dtarlóidh sé.","Beidh mé sa bhaile faoi a hocht a chlog.\nBeidh an obair críochnaithe faoin Aoine.\nTiocfaidh sí ar ais faoi cheann seachtaine.",19,{"name":15,"slug":301,"language":9},"patruin-na-mumhan-chonnacht-agus-uladh-c1",[],[304,313,319,326],{"@id":305,"@type":306,"id":307,"grammarPage":308,"title":309,"instructions":310,"displayOrder":17,"type":311,"questionCount":18,"blankCount":18,"isCompleted":16,"ogImageUrl":312},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a8e0-7b4f-9e80-88db2e4f4315","GrammarExercise","01a1aafe-a8e0-7b4f-9e80-88db2e4f4315","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-8236-76a8-8e49-2cc9fc17ed13","Diúltú i bpatrúin Uladh","Roghnaigh an fhoirm a chomhlánaíonn patrún diúltach Uladh atá á chleachtadh anseo. Tá ní agus níor bailí i nGaeilge Uladh freisin.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_be9d1563-c5f3-4ebe-a95e-6733d9944259_hero.webp?v=1793870178",{"@id":314,"@type":306,"id":315,"grammarPage":308,"title":316,"instructions":317,"displayOrder":32,"type":311,"questionCount":18,"blankCount":201,"isCompleted":16,"ogImageUrl":318},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a8f7-728e-9262-fbb9ab376118","01a1aafe-a8f7-728e-9262-fbb9ab376118","Ceisteanna, faighteoirí agus nathanna Uladh","Líon gach bearna. Coinnigh an bhrí chéanna sna hathleaganacha agus bain úsáid as an gcomhthéacs sna comhráite.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b0003dd3-5944-4235-b278-9123de9c3811_hero.webp?v=1793870178",{"@id":320,"@type":306,"id":321,"grammarPage":308,"title":322,"instructions":323,"displayOrder":56,"type":324,"questionCount":18,"blankCount":18,"isCompleted":16,"ogImageUrl":325},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a911-72e4-bd72-d8b89ef3c330","01a1aafe-a911-72e4-bd72-d8b89ef3c330","Abairtí diúltacha i nGaeilge Uladh","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh sna patrúin Uladh atá sa cheacht. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e78737bd-2a2a-404e-88f4-05af2de371c8_hero.webp?v=1793870178",{"@id":327,"@type":306,"id":328,"grammarPage":308,"title":329,"instructions":330,"displayOrder":73,"type":324,"questionCount":79,"blankCount":79,"isCompleted":16,"ogImageUrl":331},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-a927-7ab2-b04b-cd1e60bb36de","01a1aafe-a927-7ab2-b04b-cd1e60bb36de","Ceisteanna agus nathanna Uladh in ord","Cuir na píosaí in ord chun abairt nó ceist a dhéanamh. Tá píosa breise ann nach n-úsáidfidh tú. Coinnigh na foirmeacha Uladh atá sna píosaí.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b67553b0-8190-448e-b12c-9f14d958003e_hero.webp?v=1793870178",null]