[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-reamhlitreacha-h-n-agus-t-coinniollacha-usaide":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-830e-7e84-9b62-8d45eea70031":26,"exercise-list-path-ga-none":60},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":23,"readyImages":25},"01a1aafe-830e-7e84-9b62-8d45eea70031","Réamhlitreacha h, n agus t: coinníollacha úsáide","reamhlitreacha-h-n-agus-t-coinniollacha-usaide","Foghlaim cathain a chuirtear h, n agus t roimh fhocal: rialacha an ailt, na sealbhach agus na gcáithníní, le samplaí agus treoir litrithe phraiticiúil.","## 1. An focal beag a rialaíonn an t-athrú\n\nBraitheann **h, n agus t** roimh fhocal ar an bhfocal nó ar an struchtúr a thagann roimhe. Le hainmfhocail, is minic a bhíonn inscne, uimhir agus tuiseal tábhachtach freisin. Féachfaimid ar na príomhchoinníollacha agus ar an litriú a ghabhann leo.\n\nNí hé an t-athrú céanna atá i gceist i gcónaí:\n\n- Is **réamhlitir h** atá in **a hiníon**; ní séimhiú é.\n- Baineann **n roimh ghuta** leis an urú: **ár n-iníon**.\n- Is **réamhlitir t** atá in **an t-úll** agus **an tsráid**; ní urú é.\n\n## 2. Cathain a chuirtear h roimh ghuta?\n\nSeo roinnt príomhthimpeallachtaí ina gcuirtear **h** roimh fhocal a thosaíonn ar ghuta.\n\n| Timpeallacht | Sampla | An coinníoll |\n| --- | --- | --- |\n| An t-alt **na** san ainmneach iolra | **na húlla**, **na heochracha** | Ainmfhocal iolra a thosaíonn ar ghuta |\n| An t-alt **na** sa ghinideach uatha baininscneach | doras **na hoifige** | Ainmfhocal baininscneach sa ghinideach uatha |\n| An aidiacht shealbhach **a**, agus í ag tagairt do bhean nó do chailín | **a hiníon** | An fhoirm shealbhach bhaininscneach uatha |\n| An réamhfhocal **le** | **le hÁine**, **le hairgead** | Focal a thosaíonn ar ghuta díreach ina dhiaidh |\n| **go** agus aidiacht á húsáid mar dhobhriathar | **go hálainn**, **go héasca** | Cur síos ar an gcaoi a ndéantar rud |\n\n:::example\nTá **na heochracha** ar an mbord.\n\nTá doras **na hoifige** ar oscailt.\n\nSeo Máire agus **a hiníon**.\n\nLabhair mé **le hÁine** inné.\n\nRéitigh sí an fhadhb **go héasca**.\n:::\n\nFeictear h freisin i struchtúir áirithe leis an gcopail: **ní hé**, **ní hí**, **ní hionann**, **cé hé?** agus **cé hí?** Foghlaim na patrúin sin ina gcomhthéacs; ní riail ghinearálta í go gcuirtear h i ndiaidh gach **ní** nó **cé**.\n\n:::warning\nNí bhíonn h i ndiaidh gach **na**. Sa ghinideach iolra, bíonn urú ann: **dath na n-úll**, seachas *dath na húll*.\n:::\n\n## 3. Cathain a chuirtear n roimh ghuta?\n\nNuair a éilíonn an struchtúr urú agus nuair a thosaíonn an focal ar ghuta, cuirtear **n** roimhe. Seo na príomhchásanna le haithint.\n\n| Timpeallacht | Sampla |\n| --- | --- |\n| Na sealbhaigh iolra **ár, bhur, a** | **ár n-athair**, **bhur n-árasán**, **a n-iníon** |\n| An t-alt **na** sa ghinideach iolra | ainmneacha **na n-áiteanna** |\n| An réamhfhocal **i** | **i n-áit** eile, **i nÉirinn** |\n| Cáithnín a éilíonn urú roimh bhriathar | Sílim **go n-ólann** sé tae. |\n\nSa sampla **a n-iníon**, tagraíonn **a** do níos mó ná duine amháin. Ní hé an focal *iníon* féin a chinneann an réamhlitir.\n\n:::example\nSeo Seán agus **a iníon**.\n\nSeo Máire agus **a hiníon**.\n\nSeo Seán agus Máire agus **a n-iníon**.\n:::\n\nIs é an duine nó na daoine dá dtagraíonn **a** a rialaíonn an difríocht: **a iníon** don fhirinscneach uatha, **a hiníon** don bhaininscneach uatha, agus **a n-iníon** don iolra.\n\n:::note\nNí leor an focal **go** a fheiceáil chun an t-athrú a roghnú. Cuir an dá struchtúr i gcomparáid: **Labhraíonn sí go hálainn** ach **Deir sí go n-osclaíonn an siopa ar a naoi**. Tá feidhm dhifriúil ag **go** sa dá abairt.\n:::\n\n## 4. Cathain a chuirtear t i ndiaidh an ailt?\n\nGan réamhfhocal roimh an alt, is iad seo na príomhphatrúin san uatha.\n\n| Tús an ainmfhocail | Inscne agus tuiseal | Sampla |\n| --- | --- | --- |\n| Guta | Firinscneach, ainmneach | **an t-úll**, **an t-athair** |\n| Guta | Baininscneach, ainmneach | **an oifig**: gan t |\n| Guta | Firinscneach, ginideach | blas **an úill**: gan t |\n| s incháilithe | Baininscneach, ainmneach | **an tsráid**, **an tsúil** |\n| s incháilithe | Firinscneach, ginideach | teach **an tsagairt**, deireadh **an tsamhraidh** |\n\nTá **s incháilithe** anseo má leanann guta nó ceann de na consain **l, n, r** é. Mar sin, faightear **an tsúil**, **an tslí**, **an tsnáthaid** agus **an tsráid**.\n\nNí chuirtear t roimh s sna cnuasaigh **sc, sf, sm, sp, st**. Mar shampla: **an scoil**, **an spéir**, **an stoirm**.\n\n:::example\nTá **an t-athair** sa bhaile. → Seo carr **an athar**.\n\nTá **an tsráid** ciúin. → Seo ainm **na sráide**.\n\nTá **an sagart** anseo. → Seo teach **an tsagairt**.\n:::\n\n:::note\nBaineann an tábla seo leis an alt gan réamhfhocal roimhe. Nuair a bhíonn réamhfhocal agus alt le chéile, caithfear an teaglaim iomlán a scrúdú: **an t-úll**, ach **leis an úll**. Ní chuirtear t leis de bharr inscne amháin.\n:::\n\n## 5. Fleiscíní agus ceannlitreacha\n\nTá difríocht idir litriú h agus litriú n agus t roimh ghuta.\n\n| Réamhlitir | Roimh litir bheag | Roimh cheannlitir |\n| --- | --- | --- |\n| h | **a hiníon**, **na húlla** | **le hÁine** |\n| n | **ár n-athair**, **i n-áit** | **i nÉirinn** |\n| t | **an t-athair**, **an t-úll** | **an tAontas Eorpach** |\n\nNí chuirtear fleiscín i ndiaidh **h**. Cuirtear fleiscín i ndiaidh **n** agus **t** roimh ghuta beag, ach ní chuirtear é roimh cheannlitir. Fanann an réamhlitir féin ina litir bheag sna samplaí sin.\n\nRoimh **s**, ní bhíonn fleiscín ann ach oiread: **an tsráid**, ní *an t-sráid*.\n\n:::tip\nDéan dhá sheiceáil ar leith: roghnaigh an réamhlitir de réir na gramadaí ar dtús; ansin seiceáil an fleiscín agus an ceannlitir.\n:::\n\n## 6. Seicliosta don rogha cheart\n\n1. **Aithin an struchtúr:** alt, sealbhach, réamhfhocal nó cáithnín atá ann?\n2. **Seiceáil an fhoirm:** más ainmfhocal é, cén inscne, uimhir agus tuiseal atá aige?\n3. **Seiceáil an tús:** guta nó s incháilithe atá ann?\n4. **Seiceáil an litriú:** h gan fleiscín; n agus t le fleiscín roimh ghuta beag; t gan fleiscín roimh s.\n\nCoinnigh na trí chodarsnacht seo i gcuimhne: **a hiníon \u002F a n-iníon**, **na húlla \u002F dath na n-úll**, agus **an t-athair \u002F carr an athar**. Is é an comhthéacs gramadaí, seachas an chéad litir amháin, a chinneann an rogha.","ga","B2",111,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f35-7630-9865-79c01c81819a","Athruithe tosaigh de réir an struchtúir",false,0,12,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",4,[],{"name":15,"slug":24,"language":9},"athruithe-tosaigh-de-reir-struchtuir-b2",[],[27,37,44,52],{"@id":28,"@type":29,"id":30,"grammarPage":31,"title":32,"instructions":33,"displayOrder":17,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b546-7d06-ad6b-b5477e609159","GrammarExercise","01a1aafe-b546-7d06-ad6b-b5477e609159","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-830e-7e84-9b62-8d45eea70031","h agus n: sealbh, alt agus struchtúr","Roghnaigh an fhoirm cheart do gach bearna. Tabhair aird ar an sealbhóir, ar an tuiseal agus ar fheidhm na bhfocal beag.","word_select",15,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3b503020-17c0-40d1-91d8-3331c372de8e_hero.webp?v=1793870181",{"@id":38,"@type":29,"id":39,"grammarPage":31,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":43},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b560-78d2-a5ba-6b4b865f2120","01a1aafe-b560-78d2-a5ba-6b4b865f2120","An réamhlitir t agus litriú na réamhlitreacha","Roghnaigh an fhoirm cheart. Seiceáil inscne, tuiseal, tús an fhocail agus litriú na réamhlitreach sa chomhthéacs.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_53353b6b-f954-487a-a766-ea17d5c6c8d7_hero.webp?v=1793870181",{"@id":45,"@type":29,"id":46,"grammarPage":31,"title":47,"instructions":48,"displayOrder":49,"type":50,"questionCount":18,"blankCount":18,"isCompleted":16,"ogImageUrl":51},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b579-7e2d-a5cd-93c68b3b4889","01a1aafe-b579-7e2d-a5cd-93c68b3b4889","h agus n: abairtí a chur le chéile","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú. Seiceáil an réamhlitir agus a litriú.",2,"sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_948354dc-c278-4851-b758-4c40c96efee3_hero.webp?v=1793870181",{"@id":53,"@type":29,"id":54,"grammarPage":31,"title":55,"instructions":56,"displayOrder":57,"type":50,"questionCount":58,"blankCount":58,"isCompleted":16,"ogImageUrl":59},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b58e-7e9c-a4c9-23e3d7aba8bf","01a1aafe-b58e-7e9c-a4c9-23e3d7aba8bf","An réamhlitir t: an t-alt agus ord na habairte","Cuir na píosaí in ord chun abairt a dhéanamh. Tá píosa breise i ngach ceist nach n-úsáidfidh tú. Tabhair aird ar an alt, ar an tuiseal agus ar an litriú.",3,10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_db6a9f15-3d6b-4b00-a890-991c5c466c5a_hero.webp?v=1793870181",null]