[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-seanlitriu-agus-foirmeacha-nua-aimseartha-leamh-comparaideach":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-831d-7f1c-9b9b-497e92611a29":503,"exercise-list-path-ga-none":519},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":500,"readyImages":502},"01a1aafe-831d-7f1c-9b9b-497e92611a29","Seanlitriú agus foirmeacha nua-aimseartha: léamh comparáideach","seanlitriu-agus-foirmeacha-nua-aimseartha-leamh-comparaideach","Léamh comparáideach ar sheanlitriú agus ar litriú comhaimseartha: aithint focal, caomhnú tuisil agus idirdhealú idir athrú litrithe agus athrú gramadaí.","Is féidir le seanlitriú focal coitianta a cheilt ar léitheoir oilte. Sa léamh comparáideach, aithníonn tú an focal, scrúdaíonn tú a fhoirm ghramadaí agus cuireann tú an leagan comhaimseartha leis gan brí ná comhréir an bhuntéacs a athrú.\n\n## 1. Seanlitriú, ní teanga eile\n\nIs é atá faoi chaibidil anseo ná litriú níos sine na Nua-Ghaeilge, go háirithe na foirmeacha a fheictear i gcló roimh leasuithe litrithe an fichiú haois. Is pointí tagartha iad *Litriú na Gaeilge: Lámhleabhar Caighdeánach* (1947) maidir leis an litriú agus *an Caighdeán Oifigiúil* (1958) maidir le caighdeánú na gramadaí agus an litrithe. Cabhraíonn na dátaí sin leat téacs a shuíomh ó thaobh ama de, ach ní cruthúnas ar dháta a chumtha é a litriú: d’fhéadfadh eagrán níos déanaí litriú an bhunleagain a chaomhnú nó a nuachóiriú. Ní hionann **seanlitriú** agus **Sean-Ghaeilge**, ar tréimhse ar leith i stair na teanga í.\n\nNí córas aonfhoirmeach amháin a bhí sa seanlitriú. Bíonn difríochtaí idir tréimhsí, údair agus eagráin. Dá bhrí sin, is péirí comparáide iad na foirmeacha thíos, ní rialacha uathoibríocha lena bhféadfaí gach seantéacs a thiontú.\n\nIs iad na príomhscileanna atá de dhíth ort:\n\n- an focal céanna a aithint faoi dhá litriú;\n- idirdhealú a dhéanamh idir litriú, cló agus gramadach;\n- tuiseal agus ról an fhocail a chaomhnú agus tú ag cur litriú comhaimseartha leis;\n- a aithint cathain nach leor an litriú amháin chun foirm a mhíniú.\n\n## 2. Péirí a chabhraíonn leis an aithint\n\nLéiríonn an tábla seo roinnt comhfhreagairtí coitianta. Tá foirmeacha ginidigh ann freisin: ní leor bunfhoirm an fhocail a aithint más foirm infhillte atá sa téacs.\n\n| Foirm sa seanlitriú | Foirm chomhaimseartha | Rud le tabhairt faoi deara |\n| --- | --- | --- |\n| **saoghal** | **saol** | Ní choinnítear an grúpa litreacha **gh** sa litriú comhaimseartha seo. |\n| **saoghail** | **saoil** | Caomhnaítear an fhoirm ghinidigh uatha; ní chuirtear **saol** ina háit. |\n| **sgéal** | **scéal** | Tá **sc** in áit **sg** san fhocal seo. |\n| **sgéil** | **scéil** | Coinnítear an difríocht idir **scéal** agus a ghinideach uatha **scéil**. |\n| **oidhche** | **oíche** | Athraíonn líon na litreacha agus cuirtear síneadh fada leis. |\n| **biadh** | **bia** | Ní choinnítear **dh** ag deireadh an fhocail seo. |\n| **leasughadh** | **leasú** | Freagraíonn **-ughadh** do **-ú** san ainm briathartha seo; féach freisin **ceartughadh → ceartú**. |\n| **Gaedhilge** | **Gaeilge** | Aithnítear an fhoirm iomlán; féadfaidh sí a bheith ina ginideach, mar atá in **ainm na Gaedhilge → ainm na Gaeilge**. |\n\n:::warning\nNí riail ghinearálta é **gh** nó **dh** a scriosadh. Tá na litreacha sin riachtanach i mórán focal comhaimseartha, mar shampla **aghaidh** agus **deireadh**. Aithin an focal iomlán sula molann tú leagan nua.\n:::\n\n### An tabharthach iolra: cás teorann\n\nI dtéacsanna níos sine, tagann foirmeacha tabharthacha iolra ar **-aibh** i ndiaidh réamhfhocal, mar shampla **ó na fearaibh** agus **ag na mnáibh**. Sa ghnáthúsáid chaighdeánach chomhaimseartha, is iad **ó na fir** agus **ag na mná** na leaganacha comhfhreagracha. Is athrú ar an infhilleadh é sin, áfach, ní athrú litrithe amháin. Má tá litriú amháin á nuachóiriú agat, coinnigh **fearaibh** agus **mnáibh** agus mínigh a bhfeidhm; ná bain **-aibh** go huathoibríoch. Cosúil le **do bhí** in Alt 5, éilíonn na foirmeacha seo cinneadh faoin ngramadach atá le caomhnú.\n\nNí thugann litriú níos sine treoir iomlán don fhuaimniú ach oiread. Ní ceart glacadh leis gur fuaimníodh gach litir ar leith, ná gurb ionann litriú comhaimseartha amháin agus fuaimniú aonair sna canúintí uile.\n\n## 3. An cló agus an séimhiú\n\nI gcló Gaelach, is minic a léirítear séimhiú le **ponc séimhithe** os cionn an chonsain. Sa ghnáthchló comhaimseartha, úsáidtear **h** ina dhiaidh de ghnáth.\n\n| Le ponc séimhithe | Le h | An gaol eatarthu |\n| --- | --- | --- |\n| **ḃ** | **bh** | Dhá léiriú scríofa ar an séimhiú céanna |\n| **ċ** | **ch** | Dhá léiriú scríofa ar an séimhiú céanna |\n| **ṁ** | **mh** | Dhá léiriú scríofa ar an séimhiú céanna |\n| **ṡ** | **sh** | Dhá léiriú scríofa ar an séimhiú céanna |\n\nMar shampla, is féidir **mo ṁála** a thras-scríobh mar **mo mhála**. Níor athraíodh an riail ghramadaí: is é **mo** is cúis leis an séimhiú sa dá leagan.\n\n:::note\nNí hionann cló Gaelach agus seanlitriú. Is féidir seanlitriú a chur i gcló Rómhánach, agus ní gá litriú an téacs a athrú chun a chló a athrú. I macasamhail dhigiteach, seiceáil an íomhá bhunaidh má tá amhras ort faoi phonc nó faoi litir.\n:::\n\n## 4. Léigh an fhoirm ina comhthéacs\n\nTosaigh leis an abairt nó leis an bhfrása, seachas leis an bhfocal scoite. Cabhraíonn an chomhréir leat a chinneadh cén fhoirm chomhaimseartha a fhreagraíonn don tseanfhoirm.\n\n:::example\nIs samplaí teagaisc iad seo, ní sleachta as foinsí stairiúla.\n\n**Seanlitriú:** Bhí an **sgéal** fada.\n\n**Litriú comhaimseartha:** Bhí an **scéal** fada.\n\nTá an t-ainmfhocal san ainmneach uatha sa dá leagan.\n\n**Seanlitriú:** Bhí deireadh an **sgéil** brónach.\n\n**Litriú comhaimseartha:** Bhí deireadh an **scéil** brónach.\n\nTá **sgéil → scéil** sa ghinideach uatha. D’athródh **scéal** anseo an fhoirm ghramadaí; ní nuachóiriú litrithe amháin a bheadh ann.\n\n**Seanlitriú:** Bhí an **oidhche** fuar.\n\n**Litriú comhaimseartha:** Bhí an **oíche** fuar.\n\nAthraíonn litriú an ainmfhocail, ach fanann struchtúr agus brí na habairte mar a bhí.\n:::\n\nIs féidir an modh céanna a úsáid le **an saoghal → an saol** agus **deireadh an tsaoghail → deireadh an tsaoil**. Sa dara péire, coinnítear an ginideach agus an **t** a thagann roimh **s** i ndiaidh an ailt sa chomhthéacs sin.\n\n### Sliocht leanúnach: litriú agus léirmhíniú\n\nLéigh an seanleagan ar dtús agus aimsigh na foirmeacha ginidigh sula bhféachann tú ar an leagan comhaimseartha. Sliocht cumtha don cheacht atá anseo, ní sliocht stairiúil.\n\n| Seanlitriú | Litriú comhaimseartha |\n| --- | --- |\n| Nuair a léigh mé an sgéal an oidhche sin, ba léir dom nach ar leasughadh an tsaoghail a bhí an t-údar ag trácht, ach ar an gcaoi a gcuireann an duine dallamullóg air féin. Cé gur mhaígh an reacaire go raibh deireadh an sgéil socair aige ón tús, thug a chuid focal féin cúis amhrais dúinn. Níorbh ionann, mar sin, an saoghal a shamhlaigh sé agus an saoghal a nochtadh dúinn de réir a chéile. | Nuair a léigh mé an scéal an oíche sin, ba léir dom nach ar leasú an tsaoil a bhí an t-údar ag trácht, ach ar an gcaoi a gcuireann an duine dallamullóg air féin. Cé gur mhaígh an reacaire go raibh deireadh an scéil socair aige ón tús, thug a chuid focal féin cúis amhrais dúinn. Níorbh ionann, mar sin, an saol a shamhlaigh sé agus an saol a nochtadh dúinn de réir a chéile. |\n\nTá **an sgéal → an scéal** ina chuspóir ag **léigh**, ach tá **an sgéil → an scéil** sa ghinideach i ndiaidh **deireadh**. Ar an gcaoi chéanna, caomhnaítear an ginideach in **leasughadh an tsaoghail → leasú an tsaoil**, cé go n-athraítear litriú an dá fhocal. Fanann an chodarsnacht idir maíomh an reacaire agus an t-amhras a chothaíonn a chuid focal slán: ní thugann nuachóiriú litrithe cead don eagarthóir an débhríocht sin a réiteach.\n\n## 5. Litriú a athrú nó an téacs a athscríobh?\n\nTá teorainn thábhachtach idir focal a chur sa litriú comhaimseartha agus seanstruchtúr a athscríobh. Má athraíonn tú foirm bhriathartha, ord focal nó rogha foclóra, d’fhéadfá dul thar nuachóiriú litrithe.\n\n| An rud a dhéantar | An cineál athraithe |\n| --- | --- |\n| **ṁ → mh** | Athrú ar léiriú an tséimhithe sa chló |\n| **sgéal → scéal** | Athrú litrithe |\n| **sgéil → scéil** | Athrú litrithe a chaomhnaíonn an ginideach |\n| **do bhí → bhí** | An mhír **do** a fhágáil ar lár; ní athrú litrithe amháin é |\n\nNí botún litrithe é **do bhí**. Is féidir leis an mír réamhbhriathartha **do** a bheith le fáil i dtéacsanna níos sine agus in úsáid chanúnach, go háirithe sa Mhumhain. Ní gá an córas sin a athrú chun an focal **bhí** a léamh.\n\n:::tip\nCoinnigh dhá chéim ar leith: **aithint an fhocail** ar dtús, agus **léirmhíniú na gramadaí** ina dhiaidh sin. Má tá foirm neamhghnách fós ann tar éis an litriú a aithint, ná déan í a “cheartú” gan a feidhm sa téacs a thuiscint.\n:::\n\n## 6. Seicliosta don léamh comparáideach\n\n1. **Aithin an cló:** an ponc séimhithe nó cruth litreach is cúis leis an deacracht?\n2. **Aithin an focal:** an bhfuil comhfhreagairt aitheanta ann, amhail **biadh → bia**?\n3. **Seiceáil an fhoirm:** an ainmneach, ginideach nó foirm eile atá de dhíth sa chomhthéacs?\n4. **Caomhnaigh an ghramadach:** ná bain mír ná athraigh struchtúr faoi ainm an litrithe.\n5. **Fág amhras le feiceáil:** mura bhfuil an léamh cinnte, seiceáil an bunleagan agus foclóir stairiúil sula socraíonn tú air.\n\nIs é an prionsabal lárnach ná **an focal a aithint gan an téacs a athcheapadh**. Cuidíonn an litriú comhaimseartha leis an tuiscint, ach is é comhthéacs an bhuntéacs a shocraíonn an bhrí agus an fheidhm ghramadaí.","ga","C2",167,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f53-7b0b-a5d3-987fcf6db166","Litriú agus gramadach sa léamh liteartha",false,0,8,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",2,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":39},"01a1aafe-eb94-73e6-9eb6-5bb938cb9fa6","Focail: Seanlitriú agus foirmeacha nua-aimseartha: léamh comparáideach",[27,40,50,65,81,92,109,123,137,152,164,183,199,214,233,249,264,275,286,305,324,340,359,370,381,396,411,422,437,448,459,470,485],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":32},"01a1aafe-eb94-745a-9eb6-5bb938da54b4",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":33,"audio":16},"01a1aafe-c14e-7b84-840b-f653629f2fa6","seanlitriú",1,[34],{"id":35,"partOfSpeech":36,"definition":37,"exampleSentences":38,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c154-7472-acfe-fa6d37450a57","NOUN","An modh litrithe a bhíodh in úsáid sular athraíodh é, go háirithe litriú na Gaeilge roimh an gCaighdeán Oifigiúil.","Tá an seanlitriú le feiceáil sna lámhscríbhinní seo.\nBhí sé deacair ar na scoláirí an seanlitriú a léamh gan chabhair an fhoclóra.\nChoinnigh an t-údar an seanlitriú san eagrán nua chun blas na tréimhse a chaomhnú.",true,{"id":41,"vocabularyWord":42,"displayOrder":21},"01a1aafe-eb94-7492-9eb6-5bb9395cdd7e",{"id":43,"word":44,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":45,"audio":16},"01a1aafe-c14d-7e19-95dd-44e04c29ea8b","Sean-Ghaeilge",[46],{"id":47,"partOfSpeech":36,"definition":48,"exampleSentences":49,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-e01b-754b-8dfd-832838579d45","An chéad chéim stairiúil den Ghaeilge a bhfuil taifead scríofa uirthi, a labhraíodh agus a scríobhadh idir an 6ú haois agus an 10ú haois nó mar sin, agus a bhfuil gramadach chasta aici le infhilleadh cáilithe agus briathra comhshuite.","Is í an tSean-Ghaeilge teanga na lámhscríbhinní is luaithe in Éirinn.\nRinne an scoláire staidéar ar ghramadach na Sean-Ghaeilge ar feadh blianta fada.\nTá glosaí i Sean-Ghaeilge scríofa i imeall lámhscríbhinní mainistreacha ón Eoraip.",{"id":51,"vocabularyWord":52,"displayOrder":64},"01a1aafe-eb94-74c6-9eb6-5bb93a2fd301",{"id":53,"word":54,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":55,"audio":16},"01a1aafe-c14b-7730-bbab-5207b042ef43","litriú",[56,60],{"id":57,"partOfSpeech":36,"definition":58,"exampleSentences":59,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c153-7f73-9348-dbec10b5375c","An chaoi a scríobhtar focal le litreacha ceart de réir rialacha na teanga; córas nó nós scríbhneoireachta focal.","Rinneadh athchóiriú mór ar litriú na Gaeilge sa bhliain 1948.\nTá litriú an fhocail seo an-chasta do dhaltaí óga.\nChuir an múinteoir béim ar litriú ceart sa scrúdú.",{"id":61,"partOfSpeech":36,"definition":62,"exampleSentences":63,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e01b-71d3-8dfd-832836bf0d0b","An gníomh a bhaineann le focal a rá nó a scríobh litir ar litir; ainmfhocal briathartha an bhriathair litrigh.","Bhí an páiste ag díriú ar litriú a hainm os ard.\nTá an litriú le déanamh go mall agus go cúramach sa chomórtas.\nIs minic a bhíonn cleachtadh ar litriú mar chuid den cheacht Gaeilge.",3,{"id":66,"vocabularyWord":67,"displayOrder":80},"01a1aafe-eb94-74ea-9eb6-5bb93ab0fc9a",{"id":68,"word":69,"frequency":32,"level":70,"language":9,"partsOfSpeech":71,"audio":16},"01a1aafe-c133-7536-b1a9-efcf5619f1b5","nuachóiriú","C1",[72,76],{"id":73,"partOfSpeech":36,"definition":74,"exampleSentences":75,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c152-7a89-872a-58c09f2589bb","An próiseas a bhaineann le rud a dhéanamh nua-aimseartha, mar a bhíonn nuair a athraítear córais, institiúidí nó modhanna oibre d'fhonn iad a thabhairt suas chun dáta.","Tá nuachóiriú mór ar bun ar an gcóras iompair poiblí sa chathair.\nBhí gá práinneach le nuachóiriú a dhéanamh ar an tseirbhís sláinte.\nChuir an rialtas airgead ar fáil le haghaidh nuachóiriú na scoileanna tuaithe.",{"id":77,"partOfSpeech":36,"definition":78,"exampleSentences":79,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e019-7748-acbc-887136739a99","Athrú a dhéantar ar fhoirm nó ar litriú sean-théacs, focail nó teanga chun é a chur in oiriúint don chleachtas atá i réim sa lá atá inniu ann.","Rinneadh nuachóiriú ar litriú an téacs mheánaoiseach sa chlónna nua.\nIs minic a bhíonn díospóireacht ann faoi nuachóiriú na teanga i léirmheasanna scoláirí.\nChabhraigh nuachóiriú an leagain seo leis na mic léinn an dán a thuiscint.",4,{"id":82,"vocabularyWord":83,"displayOrder":91},"01a1aafe-eb94-750a-9eb6-5bb93aeac0e4",{"id":84,"word":85,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":86,"audio":16},"01a1aafe-c146-77da-924e-173b46da09df","buntéacs",[87],{"id":88,"partOfSpeech":36,"definition":89,"exampleSentences":90,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c153-78db-9348-dbec0ebdd5be","An téacs bunaidh ar a bhfuil aistriúchán, leagan eile nó athscríobh bunaithe; an leagan is túisce nó is barántúla de shaothar scríofa.","Chuir an t-aistritheoir an t-aistriúchán i gcomparáid leis an mbuntéacs chun a chinntiú go raibh sé cruinn.\nTá an buntéacs den dán seo scríofa i nGaeilge chlasaiceach.\nNí féidir brí iomlán an chiúnais seo a thuiscint gan an buntéacs a léamh.",5,{"id":93,"vocabularyWord":94,"displayOrder":108},"01a1aafe-eb94-752a-9eb6-5bb93b4e0b11",{"id":95,"word":96,"frequency":97,"level":98,"language":9,"partsOfSpeech":99,"audio":16},"01a1aafe-c089-7835-b29e-34ed64488b74","eagrán",7,"B1",[100,104],{"id":101,"partOfSpeech":36,"definition":102,"exampleSentences":103,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c0b9-786a-bcc3-e10526ba286f","Leagan de leabhar, de nuachtán nó d'iris a foilsíodh nó a clóbhuaileadh ag am áirithe.","Tá eagrán nua den nuachtán ar díol inniu.\nCheannaigh mé an dara heagrán den fhoclóir.\nBeidh eagrán speisialta den iris ag teacht amach i mí na Nollag.",{"id":105,"partOfSpeech":36,"definition":106,"exampleSentences":107,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-dea1-729f-97f6-ab93c6c9ccc9","Ócáid áirithe de fhéile, de chomórtas nó d'imeacht eile a reáchtáiltear go rialta, gach bliain mar shampla.","Beidh an tríú heagrán den fhéile ar siúl i nGaillimh i mbliana.\nBhí an t-eagrán seo den chomórtas níos mó ná aon cheann roimhe.\nTá an-chaint ar eagrán na bliana seo den chlár teilifíse.",6,{"id":110,"vocabularyWord":111,"displayOrder":97},"01a1aafe-eb94-7546-9eb6-5bb93c1dded1",{"id":112,"word":113,"frequency":18,"level":98,"language":9,"partsOfSpeech":114,"audio":16},"01a1aafe-c0af-7da3-baea-9f079a5672c5","saoghal",[115,119],{"id":116,"partOfSpeech":36,"definition":117,"exampleSentences":118,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c0bc-74bd-a626-b092846e95b2","An domhan uile agus gach rud agus gach duine atá air; an cruinne nó an talamh mar áit ina gcónaíonn daoine.","Tá an saoghal mór agus tá daoine éagsúla ina gcónaí ann.\nChuaigh sí timpeall an tsaoghail ar bhád seoil.\nIs mian leis taisteal ar fud an tsaoghail lá éigin.",{"id":120,"partOfSpeech":36,"definition":121,"exampleSentences":122,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-dea4-71c4-9028-929c64bfb972","An saol seo agus cúrsaí an tsaoil; beatha dhaonna agus an dóigh a mbíonn daoine ag maireachtáil, nó dálaí áirithe saoil.","Is minic a chuireann saoghal na cathrach strus ar dhaoine.\nNíl a leithéid de dhuine le fáil ar an saoghal seo.\nTá saoghal na hóige imithe uaidh anois.",{"id":124,"vocabularyWord":125,"displayOrder":18},"01a1aafe-eb94-7566-9eb6-5bb93c80cfe5",{"id":126,"word":127,"frequency":18,"level":98,"language":9,"partsOfSpeech":128,"audio":16},"01a1aafe-c056-709e-bbf7-324fd366e792","saol",[129,133],{"id":130,"partOfSpeech":36,"definition":131,"exampleSentences":132,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-de9c-7229-9a71-e75f460999b4","An t-am idir breith agus bás duine nó ainmhí, nó an dóigh a mbíonn duine ag maireachtáil ó lá go lá.","Tá saol sona ag mo thuismitheoirí faoin tuath.\nIs deacair saol compordach a chaitheamh gan airgead.\nBhí saol fada aici agus fuair sí bás ina codladh.",{"id":134,"partOfSpeech":36,"definition":135,"exampleSentences":136,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-de9c-7275-9a71-e75f46d0d622","An domhan agus na daoine go léir atá ann, nó an saol i gcoitinne, na himthosca agus an sochaí thart orainn.","Chonaic sí an saol mór agus í ag taisteal ar fud na hEorpa.\nTá an saol ag athrú go tapa le teicneolaíocht nua.\nCén chaoi a bhfuil an saol ag caitheamh leat?",{"id":138,"vocabularyWord":139,"displayOrder":151},"01a1aafe-eb94-7586-9eb6-5bb93d389a8e",{"id":140,"word":141,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":142,"audio":16},"01a1aafe-c14c-7452-adb5-e9c04d8eab59","saoghail",[143,147],{"id":144,"partOfSpeech":36,"definition":145,"exampleSentences":146,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c154-70ea-acfe-fa6d361fe299","An tréimhse ó bhreith go bás, nó an bheatha a chaitheann duine; an dóigh a gcaitheann duine a shaol nó a saol.","Chaith sí a saol ar fad ag múineadh sa scoil sin.\nTá saol sásta aige i gcathair Chorcaí.\nBhí saol crua ag na daoine a rugadh sa cheantar sin.",{"id":148,"partOfSpeech":36,"definition":149,"exampleSentences":150,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e01b-72df-8dfd-8328371bd074","An domhan agus an chine daonna; cúrsaí an tsochaí agus an dóigh a mbíonn rudaí i gcoitinne.","Tá an saol athraithe go mór le fiche bliain anuas.\nChonaic sé go leor den saol agus é ag taisteal.\nIs minic a bhíonn an saol deacair ar dhaoine óga.",9,{"id":153,"vocabularyWord":154,"displayOrder":163},"01a1aafe-eb94-75a2-9eb6-5bb93d4f1efa",{"id":155,"word":156,"frequency":18,"level":98,"language":9,"partsOfSpeech":157,"audio":16},"01a1aafe-c0b0-7b67-94c4-7f41906547d7","saoil",[158],{"id":159,"partOfSpeech":160,"definition":161,"exampleSentences":162,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-dea4-72d8-9028-929c6500b3db","VERB","Briathar easnamhach a úsáidtear chun ceist a chur ort féin nó ar dhuine eile faoi rud nach bhfuil a fhios agat, nó chun tuairim a chur in iúl: ‘an gceapann tú?’, ‘is iontach liom’.","Saoil an mbeidh sé ag cur báistí amárach?\nSaoil cén fáth nach bhfuil sí tagtha go fóill?\nSaoil tú an bhfuil an ceart aige?",10,{"id":165,"vocabularyWord":166,"displayOrder":182},"01a1aafe-eb94-75c2-9eb6-5bb93df856d6",{"id":167,"word":168,"frequency":97,"level":98,"language":9,"partsOfSpeech":169,"audio":16},"01a1aafe-c0b4-74b8-a8a9-e4a50b46c40b","sgéal",[170,174,178],{"id":171,"partOfSpeech":36,"definition":172,"exampleSentences":173,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c0bc-7f11-a626-b092863e37cc","Insint ar eachtra nó ar imeachtaí, bunaithe ar fhíorais nó ar shamhlaíocht, a insítear ó bhéal nó a scríobhtar síos; seanscéal nó finscéal.","D'inis mo sheanathair scéal dúinn faoi na síogaí.\nIs maith le páistí scéal a chloisteáil roimh am codlata.\nLéigh mé scéal an-suimiúil sa leabhar nua.",{"id":175,"partOfSpeech":36,"definition":176,"exampleSentences":177,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-dea4-76d0-9028-929c66d5732a","Nuacht nó eolas nua faoi rud éigin a tharla; úsáidtear go minic san iolra (scéalta) nó i gceisteanna beannachta.","Cén scéal atá agat dom inniu?\nFuair mé droch-scéal ó mo chara aréir.\nCén scéal, a Sheáin? Ar tháinig tú ar ais ón gcathair?",{"id":179,"partOfSpeech":36,"definition":180,"exampleSentences":181,"isPrimary":16,"meaningOrder":64},"01a1ab92-dea4-771c-9028-929c677ee88e","Cás, cúrsa nó cúis ar leith; an staid nó an bhail ina bhfuil rud éigin.","Is fada an scéal é, ach inseoidh mé duit é ar ball.\nNíl aon scéal agam faoin ngnó sin.\nSin scéal eile ar fad.",11,{"id":184,"vocabularyWord":185,"displayOrder":198},"01a1aafe-eb94-75de-9eb6-5bb93e39c20a",{"id":186,"word":187,"frequency":18,"level":188,"language":9,"partsOfSpeech":189,"audio":16},"01a1aafe-beaa-71c6-9ede-1436b86754ad","scéal","A2",[190,194],{"id":191,"partOfSpeech":36,"definition":192,"exampleSentences":193,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d93a-7aef-b6a2-f7a151e4e3d3","Insint ar eachtra nó ar imeachtaí, fíor nó ficseanúil, a insítear ó bhéal nó a scríobhtar; finscéal nó seanchas.","D'inis mo sheanathair scéal dúinn aréir.\nIs maith le páistí scéalta roimh am codlata.\nLéigh mé scéal an-suimiúil sa leabhar sin.",{"id":195,"partOfSpeech":36,"definition":196,"exampleSentences":197,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d93a-7b37-b6a2-f7a151f66e63","Nuacht nó eolas faoi rud éigin a tharla; cás nó ábhar cainte. Úsáidtear go minic i gcúrsaí beannachta é.","Cad é an scéal agat inniu?\nTá scéal maith agam duit: fuair mé post nua.\nIs scéal eile é sin ar fad.",12,{"id":200,"vocabularyWord":201,"displayOrder":213},"01a1aafe-eb94-75fe-9eb6-5bb93ef88709",{"id":202,"word":203,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":204,"audio":16},"01a1aafe-c14f-78d6-aab8-a03405fca4d3","sgéil",[205,209],{"id":206,"partOfSpeech":36,"definition":207,"exampleSentences":208,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c154-758e-acfe-fa6d37ae61fa","Insint ar imeachtaí fíorúla nó ar dhrámaí samhlaíochta, a insítear ó bhéal nó i scríbhinn; seanscéal, finscéal nó gearrscéal.","D'inis an seanfhear scéal dúinn faoin bhfarraige.\nBhí scéal an-suimiúil sa leabhar sin.\nIs breá le páistí scéalta a chloisteáil roimh am codlata.",{"id":210,"partOfSpeech":36,"definition":211,"exampleSentences":212,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e01b-76ff-8dfd-8328392d8b5c","Nuacht nó eolas faoi rud éigin a tharla; cás nó staid ina bhfuil duine nó rud.","Cén scéal atá agat dom inniu?\nNíl aon scéal nua againn ón gcathair.\nSin scéal eile ar fad.",13,{"id":215,"vocabularyWord":216,"displayOrder":232},"01a1aafe-eb94-761a-9eb6-5bb93f28bbbe",{"id":217,"word":218,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":219,"audio":16},"01a1aafe-c14d-714d-95dd-44e04bfa879b","scéil",[220,224,228],{"id":221,"partOfSpeech":36,"definition":222,"exampleSentences":223,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c154-7202-acfe-fa6d365fb993","Insint ar eachtra nó ar chúrsaí, bréagach nó fíor, a insítear ó bhéal nó a scríobhtar síos; seanchas, finscéal nó gearrscéal.","Bhí deireadh an scéil an-bhrónach.\nD'inis an seanfhear scéal dúinn faoi na sióga.\nIs é seo an scéal is fearr a chuala mé riamh.",{"id":225,"partOfSpeech":36,"definition":226,"exampleSentences":227,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e01b-73ff-8dfd-8328375cae2e","Nuacht nó eolas nua a thugtar do dhuine faoi rud éigin a tharla; freisin, an cheist a chuirtear ar dhuine chun a fháil amach conas atá sé.","Cén scéal atá agat dom inniu?\nNíl aon scéal nua againn faoin gceist fós.\nTháinig scéala an bháis chun an tí go luath ar maidin.",{"id":229,"partOfSpeech":36,"definition":230,"exampleSentences":231,"isPrimary":16,"meaningOrder":64},"01a1ab92-e01b-7447-8dfd-8328383078fa","Cás, cúrsaí nó staid ghinearálta rud éigin; ábhar cainte nó imní.","Is fada an scéal é, ach tá an obair déanta faoi dheireadh.\nSin scéal eile ar fad.\nNí hé an t-airgead an scéal, ach an t-am atá againn.",14,{"id":234,"vocabularyWord":235,"displayOrder":248},"01a1aafe-eb94-763a-9eb6-5bb93fd95c29",{"id":236,"word":237,"frequency":18,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":239,"audio":16},"01a1aafe-bdab-7627-9ff4-492a7f7d32c3","oidhche","A1",[240,244],{"id":241,"partOfSpeech":36,"definition":242,"exampleSentences":243,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-bdf3-775a-9d0f-3a28358efa64","An tréimhse dhorcha idir tráthnóna agus maidin, nuair a théann daoine a chodladh de ghnáth.","Tá an oíche an-dorcha anocht.\nCodlaím go maith san oíche.\nOíche mhaith, a Mháire!",{"id":245,"partOfSpeech":36,"definition":246,"exampleSentences":247,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d782-73a1-bbfb-0bc13b453b69","Ócáid nó tráthnóna ar leith a bhíonn ann d'imeacht, de chóisir nó de cheiliúradh.","Bhí oíche cheoil sa halla aréir.\nBeidh oíche mhór againn Oíche Shamhna.\nBhain muid an-sult as an oíche sin.",15,{"id":250,"vocabularyWord":251,"displayOrder":263},"01a1aafe-eb94-765a-9eb6-5bb940c56a74",{"id":252,"word":253,"frequency":18,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":254,"audio":16},"01a1aafe-bc98-7885-ab0d-bfd707a3b89f","oíche",[255,259],{"id":256,"partOfSpeech":36,"definition":257,"exampleSentences":258,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d3ec-71f4-93e3-528c7547d621","An tréimhse dorcha idir luí na gréine agus éirí na gréine, nuair a théann daoine a chodladh de ghnáth.","Tá an oíche dorcha agus fuar.\nCodlaím go sámh gach oíche.\nOíche mhaith, a Sheáin, feicfidh mé amárach thú!",{"id":260,"partOfSpeech":36,"definition":261,"exampleSentences":262,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d3ec-7248-93e3-528c7572180c","Tráthnóna nó tréimhse istigh san oíche a chaitear ar ghníomhaíocht ar leith, mar shampla ceol, cóisir nó scléip.","Bhí oíche cheoil sa halla aréir.\nChaith mé oíche iontach le mo chairde.\nBeidh oíche scéalaíochta again sa leabharlann Dé hAoine.",16,{"id":265,"vocabularyWord":266,"displayOrder":274},"01a1aafe-eb94-7676-9eb6-5bb941b7eb3d",{"id":267,"word":268,"frequency":18,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":269,"audio":16},"01a1aafe-bd25-7dfc-a278-e42743cd0865","biadh",[270],{"id":271,"partOfSpeech":36,"definition":272,"exampleSentences":273,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-bd43-7f78-964f-2267d447aa01","Rud a itheann daoine agus ainmhithe chun maireachtáil agus chun fás; rudaí atá le hithe.","Tá bia blasta ag mo mháthair sa chistin.\nBa mhaith liom bia a cheannach sa siopa.\nAn bhfuil bia agat don phicnic?",17,{"id":276,"vocabularyWord":277,"displayOrder":285},"01a1aafe-eb94-7692-9eb6-5bb941e4bb60",{"id":278,"word":279,"frequency":163,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":280,"audio":16},"01a1aafe-bbc5-780d-a59a-2393b9c52b62","bia",[281],{"id":282,"partOfSpeech":36,"definition":283,"exampleSentences":284,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d20b-744a-8341-bf0af373c691","Rud a itheann daoine agus ainmhithe chun maireachtáil agus fás; an rud a bhíonn ar an mbord le haghaidh béile.","Is maith liom an bia Iodálach.\nTá bia blasta sa chistin.\nCheannaigh mé bia ag an siopa inné.",18,{"id":287,"vocabularyWord":288,"displayOrder":304},"01a1aafe-eb94-76ae-9eb6-5bb942628a2b",{"id":289,"word":290,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":291,"audio":16},"01a1aafe-c14a-7a16-ac4f-49ec124b3bd4","leasughadh",[292,296,300],{"id":293,"partOfSpeech":36,"definition":294,"exampleSentences":295,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c153-7e5f-9348-dbec0fbaf6e0","Athrú foirmiúil a dhéantar ar dhlí, ar bhunreacht, ar chonradh nó ar théacs oifigiúil eile chun é a chur in oiriúint nó a cheartú.","Ritheadh leasú ar an mbunreacht sa reifreann.\nChuir an Teachta Dála leasú os comhair an Dála le linn an díospóireachta.\nBeidh leasú ar an Acht le feiceáil sa bhille nua.",{"id":297,"partOfSpeech":36,"definition":298,"exampleSentences":299,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e01b-7077-8dfd-8328358462f7","An gníomh de thalamh a fheabhsú trí aoiligh, ceimicí nó ábhar eile a chur air chun é a dhéanamh torthúil; an t-ábhar a úsáidtear chuige sin.","Chuir an feirmeoir leasú ar an talamh san earrach.\nIs minic a úsáidtear leasú nádúrtha in ionad leasacháin cheimiceacha.\nBhí gá le leasú maith ar an gclaí sular cuireadh na prátaí.",{"id":301,"partOfSpeech":36,"definition":302,"exampleSentences":303,"isPrimary":16,"meaningOrder":64},"01a1ab92-e01b-70c7-8dfd-832835e09fd3","Feabhsú, athchóiriú nó ceartú ar rud éigin a bhí lochtach nó easnamhach, go háirithe i gcúrsaí sóisialta, creidimh nó iompair.","Bhí leasú mór ag teastáil ón gcóras oideachais.\nChuir an sagart béim ar leasú an tsaoil i seanmóir na Cásca.\nTá leasú déanta aige ar a nósanna ó tháinig sé abhaile.",19,{"id":306,"vocabularyWord":307,"displayOrder":323},"01a1aafe-eb94-76ce-9eb6-5bb942ae9a1e",{"id":308,"word":309,"frequency":108,"level":98,"language":9,"partsOfSpeech":310,"audio":16},"01a1aafe-bffb-7169-b8fb-2637280471e2","leasú",[311,315,319],{"id":312,"partOfSpeech":36,"definition":313,"exampleSentences":314,"isPrimary":16,"meaningOrder":64},"01a1ab92-dcdb-7634-a8e6-29cc47c6cb71","Ábhar, mar aoileach nó ceimiceáin, a chuirtear ar thalamh chun é a dhéanamh torthúil agus chun go bhfásfaidh barra níos fearr ann.","Chuir an feirmeoir leasú ar an talamh san earrach.\nIs minic a úsáidtear aoileach mar leasú nádúrtha.\nTá leasú ceannaithe againn don ghairdín.",{"id":316,"partOfSpeech":36,"definition":317,"exampleSentences":318,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-dcdb-75a4-a8e6-29cc46efe746","Athrú foirmiúil a dhéantar ar dhlí, ar bhille, ar chonradh nó ar théacs oifigiúil eile chun é a cheartú nó a nuashonrú.","Rith an Dáil leasú ar an mbille inné.\nTá leasú ar an mBunreacht á phlé sa tír.\nRinne an coiste trí leasú ar an gcéad dréacht.",{"id":320,"partOfSpeech":36,"definition":321,"exampleSentences":322,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-dcdb-75f0-a8e6-29cc470ca675","Feabhas nó athrú chun donais a dhéanamh níos fearr, nó an gníomh de rud a dhéanamh níos fearr.","Tá leasú mór tagtha ar chaighdeán na seirbhíse.\nTá leasú le sonrú ar a cuid Gaeilge ó thosaigh sí ag freastal ar an gcúrsa.\nBeidh gá le leasú ar an gcóras oideachais.",20,{"id":325,"vocabularyWord":326,"displayOrder":339},"01a1aafe-eb94-76ea-9eb6-5bb942c4d58e",{"id":327,"word":328,"frequency":32,"level":329,"language":9,"partsOfSpeech":330,"audio":16},"01a1aafe-c11d-7ef7-bfbc-c361a63ced8d","ceartughadh","B2",[331,335],{"id":332,"partOfSpeech":160,"definition":333,"exampleSentences":334,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-e018-7094-9dcc-bcc303a8941b","Botúin nó earráidí a aimsiú agus an fhoirm cheart a chur ina n-ionad; obair scoile nó téacs a chur ina cheart. (Ainmfhocal briathartha: ceartú.)","Cheartaigh an múinteoir na haistí go léir aréir.\nCeartaigh na botúin sa téacs sular seolfaidh tú é.\nTá an t-eagarthóir ag ceartú profaí an leabhair.",{"id":336,"partOfSpeech":160,"definition":337,"exampleSentences":338,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e018-70e4-9dcc-bcc304691536","Rud atá mícheart nó lochtach a leasú nó a athrú go mbeidh sé ceart; deis a chur ar rud.","Caithfidh an rialtas an éagóir seo a cheartú.\nCheartaigh an mheicneoir locht an bhrú sa bhrég.\nIs deacair an dochar a rinneadh a cheartú anois.",21,{"id":341,"vocabularyWord":342,"displayOrder":358},"01a1aafe-eb94-7706-9eb6-5bb94344bbde",{"id":343,"word":344,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":345,"audio":16},"01a1aafe-c137-7d6a-81c0-2abd19438c03","ceartú",[346,350,354],{"id":347,"partOfSpeech":160,"definition":348,"exampleSentences":349,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-e019-7bc0-acbc-88713931d6a3","Botúin nó lochtanna a aimsiú agus a chur ina gceart; rud a athrú ionas go mbeidh sé cruinn nó ceart. Is é ceartú ainmfhocal briathartha an bhriathair seo.","Cheartaigh an múinteoir na haistí go léir aréir.\nCeartaigh do chuid botún sula seolfaidh tú an t-alt chuig an eagarthóir.\nCheartaigh sí an dearmad sa tuarascáil roimh an gcruinniú.",{"id":351,"partOfSpeech":160,"definition":352,"exampleSentences":353,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e019-7c08-acbc-8871399f38af","Cás nó cúrsaí a leasú nó a chur ina gceart nuair a bhí éagóir nó mífheidhm ann; rud a athrú le go n-oibreoidh sé i gceart.","Ní mór dúinn an éagóir sin a cheartú gan mhoill.\nCheartaigh an mheicneoir an fhadhb leis an inneall.\nCeartaigh an uaireadóir, mar tá sé deich nóiméad mall.",{"id":355,"partOfSpeech":36,"definition":356,"exampleSentences":357,"isPrimary":16,"meaningOrder":64},"01a1ab92-e019-7c4c-acbc-887139abd578","An gníomh a bhaineann le botún nó locht a chur ina cheart; leasú nó athrú a dhéantar chun rud a dhéanamh cruinn. Is é ainmfhocal briathartha an bhriathair ceartaigh é.","Tá ceartú na n-aistí fós le déanamh agam anocht.\nBhí gá le ceartú práinneach ar an bhfoirm iarratais.\nTá ceartú na bhfadhbanna teicniúla ar siúl ag an bhfoireann.",22,{"id":360,"vocabularyWord":361,"displayOrder":369},"01a1aafe-eb94-7726-9eb6-5bb94410be9f",{"id":362,"word":363,"frequency":32,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":364,"audio":16},"01a1aafe-bd8f-7d17-bbbc-af2b991f468d","Gaedhilge",[365],{"id":366,"partOfSpeech":36,"definition":367,"exampleSentences":368,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d780-752c-aafb-5e3fdc8fe4d4","An teanga Cheilteach a labhraítear in Éirinn, teanga náisiúnta agus céadteanga oifigiúil na tíre. Is seanlitriú é Gaedhilge ar an bhfocal Gaeilge.","Tá Gaeilge agam.\nLabhraímid Gaeilge sa bhaile.\nIs breá liom an Ghaeilge a fhoghlaim.",23,{"id":371,"vocabularyWord":372,"displayOrder":380},"01a1aafe-eb94-774a-9eb6-5bb944eb8905",{"id":373,"word":374,"frequency":18,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":375,"audio":16},"01a1aafe-bc55-7243-a7b5-8d5ad651b889","Gaeilge",[376],{"id":377,"partOfSpeech":36,"definition":378,"exampleSentences":379,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d3e7-7134-9d82-b5cea6892f09","An teanga Cheilteach a labhraítear in Éirinn agus í ar an gcéad teanga oifigiúil sa tír; teanga dhúchais na hÉireann.","Labhraímid Gaeilge sa bhaile.\nTá Gaeilge mhaith ag mo mhúinteoir.\nIs breá liom an Ghaeilge agus táim ag foghlaim í ar scoil.",24,{"id":382,"vocabularyWord":383,"displayOrder":395},"01a1aafe-eb94-7766-9eb6-5bb944f8cae9",{"id":384,"word":385,"frequency":18,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":386,"audio":16},"01a1aafe-bb99-7104-bdf9-d2c006069d5a","aghaidh",[387,391],{"id":388,"partOfSpeech":36,"definition":389,"exampleSentences":390,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d205-75b2-ba61-2da58fecd513","An taobh tosaigh de rud, go háirithe de theach nó d'fhoirgneamh; dromchla seachtrach.","Tá aghaidh an tí péinteáilte buí.\nBhí aghaidh na heaglaise lán de dhealbha.\nTá doras gorm ar aghaidh an tsiopa.",{"id":392,"partOfSpeech":36,"definition":393,"exampleSentences":394,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d205-7536-ba61-2da58f204a44","An chuid den cheann ina bhfuil na súile, an srón agus an béal; gnúis duine nó ainmhí.","Nigh mé m'aghaidh ar maidin.\nTá aghaidh álainn ag an gcailín.\nBhí aghaidh ghruama air nuair a chuala sé an nuacht.",25,{"id":397,"vocabularyWord":398,"displayOrder":410},"01a1aafe-eb94-7782-9eb6-5bb9457f7711",{"id":399,"word":400,"frequency":18,"level":188,"language":9,"partsOfSpeech":401,"audio":16},"01a1aafe-be4e-77bb-ab02-36c9bdb4a089","deireadh",[402,406],{"id":403,"partOfSpeech":36,"definition":404,"exampleSentences":405,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-d932-77cd-b8be-889cd04d6be6","An pointe nó an nóiméad nuair a stopann rud, nuair a chríochnaíonn sé; críoch.","Tá deireadh leis an scoil inniu.\nBhí deireadh le scannán an-fhada ag a deich a chlog.\nAg deireadh an bhóthair tá teach beag bán.",{"id":407,"partOfSpeech":36,"definition":408,"exampleSentences":409,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d932-7819-b8be-889cd0b95d20","An chuid dheireanach de thréimhse ama, de scéal nó de rud éigin; an chuid is faide ar shiúl ón tús.","Beidh mé ag obair go dtí deireadh na seachtaine.\nTagann an samhradh chun deiridh i dtús mhí Mheán Fómhair.\nBhí deireadh an scéil an-bhrónach.",26,{"id":412,"vocabularyWord":413,"displayOrder":421},"01a1aafe-eb94-77a2-9eb6-5bb945a4fc63",{"id":414,"word":415,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":416,"audio":16},"01a1aafe-c149-7cde-9447-61167972e969","fearaibh",[417],{"id":418,"partOfSpeech":36,"definition":419,"exampleSentences":420,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c153-7d4b-9348-dbec0f9d0817","An fhoirm tabharthach iolra (litríocht agus canúint) den ainmfhocal 'fear': daoine fireanna fásta, fir.","Labhair sé le fearaibh na háite faoin gcuan nua.\nBhí cáil na cróiche ar fhearaibh na tíre sin i measc fearaibh Éireann.\nThug an rí airgead do na fearaibh a throid ar a shon.",27,{"id":423,"vocabularyWord":424,"displayOrder":436},"01a1aafe-eb94-77d6-9eb6-5bb946852e7f",{"id":425,"word":426,"frequency":32,"level":238,"language":9,"partsOfSpeech":427,"audio":16},"01a1aafe-bda1-78a0-aaf8-14f2e46cbe36","mnáibh",[428,432],{"id":429,"partOfSpeech":36,"definition":430,"exampleSentences":431,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-bdf2-7aba-b567-52a7c946e59e","Duine fásta baineann; an fhoirm \"mnáibh\" is tabharthach iolra de \"bean\" í, foirm atá ársa nó annamh sa Ghaeilge an lae inniu.","Tá bean ag an doras.\nChonaic mé triúr ban sa siopa.\nSa seanfhoirm den teanga, deirtear \"mnáibh\" leis an tabharthach iolra de \"bean\".",{"id":433,"partOfSpeech":36,"definition":434,"exampleSentences":435,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d781-77b7-9b2b-f6bff7304cc0","Bean phósta, nó céile baineann fir (go minic in \"bean chéile\").","Is bean chéile í Máire do Sheán.\nTá bean Thomáis ag obair san ospidéal.\nThug an fear bláthanna dá bhean.",28,{"id":438,"vocabularyWord":439,"displayOrder":447},"01a1aafe-eb94-77f6-9eb6-5bb9471df25c",{"id":440,"word":441,"frequency":163,"level":188,"language":9,"partsOfSpeech":442,"audio":16},"01a1aafe-bf33-7609-850f-74a34076dc77","do bhí",[443],{"id":444,"partOfSpeech":160,"definition":445,"exampleSentences":446,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-bf5f-7bee-b7e2-3f49918c7f42","An aimsir chaite de 'bí' é 'do bhí' (bhí): bhí sé ann, bhí sé i staid áirithe nó bhí sé ag déanamh rud éigin sa am atá caite. Úsáidtear an fhoirm 'do bhí' (le hamhlaoibh 'do' roimh an mbriathar) le cur síos a dhéanamh ar áit, ar staid, ar chaighdeán nó ar ghníomh leanúnach san am a chuaigh thart.","Do bhí an aimsir go breá inné.\nDo bhí mé i mo chónaí i nGaillimh nuair a bhí mé óg.\nDo bhí na páistí ag súgradh sa ghairdín ar maidin.",29,{"id":449,"vocabularyWord":450,"displayOrder":458},"01a1aafe-eb94-7812-9eb6-5bb947d33963",{"id":451,"word":452,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":453,"audio":16},"01a1aafe-c147-7575-8ffc-aa3d5bb68bfa","cló Gaelach",[454],{"id":455,"partOfSpeech":36,"definition":456,"exampleSentences":457,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c153-79ff-9348-dbec0ee8b5a5","Cineál clóscríbhneoireachta a úsáideadh go traidisiúnta chun an Ghaeilge a scríobh agus a chlóbhualadh, agus a bhfuil litreacha cruinne uilleacha ann, agus ponc os cionn na litreach in áit an tséimhithe (h).","Is breá le mo sheanathair an cló Gaelach a léamh sna seanleabhair.\nÚsáideadh an cló Gaelach i leabhair agus in nuachtáin Ghaeilge go lár an fichiú haois.\nTá an cló Gaelach le feiceáil go fóill ar chomharthaí áirithe sa Ghaeltacht.",30,{"id":460,"vocabularyWord":461,"displayOrder":469},"01a1aafe-eb94-782e-9eb6-5bb948c5659d",{"id":462,"word":463,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":464,"audio":16},"01a1aafe-c148-72c9-b004-4ab09c831493","cló Rómhánach",[465],{"id":466,"partOfSpeech":36,"definition":467,"exampleSentences":468,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1ab92-e01a-7d4c-b9a8-aeff34b4a8f0","Cineál clóite a bhfuil na litreacha Laidine ann, le cruth cothrom soiléir agus le serif orthu, agus is é an cló is coitianta é i bhformhór na dteangacha Eorpacha; cuirtear i gcodarsnacht le cló Gaelach é.","Clóbhuaileadh an leabhar seo i gcló Rómhánach seachas i gcló Gaelach.\nÚsáidtear an cló Rómhánach i bhformhór na leabhar Gaeilge sa lá atá inniu ann.\nDar le roinnt daoine, is éasca an cló Rómhánach a léamh ar scáileán ná an cló Gaelach.",31,{"id":471,"vocabularyWord":472,"displayOrder":484},"01a1aafe-eb94-784e-9eb6-5bb949a81d99",{"id":473,"word":474,"frequency":32,"level":70,"language":9,"partsOfSpeech":475,"audio":16},"01a1aafe-c132-74f3-9634-bbb0774dd6c5","macasamhail",[476,480],{"id":477,"partOfSpeech":36,"definition":478,"exampleSentences":479,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c152-7975-872a-58c09e7cec94","Cóip nó íomhá a bhfuil cuma nó cruth an bhunaidh uirthi; rud atá an-chosúil le rud eile nó déanta ar mhodh an rud eile.","Tá macasamhail den chrois Cheilteach sin i lár an bhaile.\nRinne an ealaíontóir macasamhail de bhád Bhreandáin as adhmad.\nIs macasamhail dá athair é an buachaill sin ó thaobh cuma agus gnúise de.",{"id":481,"partOfSpeech":36,"definition":482,"exampleSentences":483,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e019-763c-acbc-88713574e7fa","Duine nó rud atá comhionann le duine nó le rud eile i gcáilíocht nó i luach; a leithéid nó a chomhthreomhar.","Ní fhaca mé a macasamhail d'amharclann riamh in Éirinn.\nIs file den scoth é, agus is ar éigean a gheobhaidh tú a mhacasamhail inniu.\nNíl a macasamhail de cheoltóir ann i measc na n-aoichainteoirí óga.",32,{"id":486,"vocabularyWord":487,"displayOrder":499},"01a1aafe-eb94-786a-9eb6-5bb94a6226b5",{"id":488,"word":489,"frequency":21,"level":329,"language":9,"partsOfSpeech":490,"audio":16},"01a1aafe-c122-7daa-b1b2-97b788659b11","léirmhíniú",[491,495],{"id":492,"partOfSpeech":36,"definition":493,"exampleSentences":494,"isPrimary":39,"meaningOrder":32},"01a1aafe-c151-7caf-8019-76400e88886e","An bealach a mbaintear brí nó míniú as rud éigin, mar théacs, dán, tarlú nó comhartha; míniú ar chiall nó ar thábhacht ruda.","Bhí léirmhíniú difriúil ag gach dalta ar bhrí an dáin.\nTá an léirmhíniú seo ar na himeachtaí an-suimiúil.\nIs féidir léirmhíniú éagsúil a bheith ar an dlí sin.",{"id":496,"partOfSpeech":36,"definition":497,"exampleSentences":498,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-e018-7650-9dcc-bcc30736471e","Tuairisc scríofa nó plé criticiúil ar leabhar, ar scannán, ar dráma nó ar shaothar eile, ina dtugtar tuairim agus measúnú.","Scríobh sí léirmhíniú ar an úrscéal nua san iris.\nLéigh mé léirmhíniú an-mhaith ar an scannán sa nuachtán inné.\nBhí léirmhínithe fábhracha ar an dráma i ngach nuachtán.",33,{"name":15,"slug":501,"language":9},"litriu-agus-gramadach-sa-leamh-liteartha-c2",[],[504,513],{"@id":505,"@type":506,"id":507,"grammarPage":508,"title":509,"instructions":510,"displayOrder":17,"type":511,"questionCount":198,"blankCount":198,"isCompleted":16,"ogImageUrl":512},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b64d-7340-a194-e4014612da3c","GrammarExercise","01a1aafe-b64d-7340-a194-e4014612da3c","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-831d-7f1c-9b9b-497e92611a29","Focail agus foirmeacha a aithint","Roghnaigh an leagan comhaimseartha a fhreagraíonn don fhoirm atá luaite. Caomhnaigh an bhrí, an tuiseal agus an séimhiú; sna ceisteanna faoin bponc, athraigh an ponc go h amháin.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b9dd98c4-9918-4cbb-9c41-22d561711bd4_hero.webp?v=1793870181",{"@id":514,"@type":506,"id":515,"grammarPage":508,"title":516,"instructions":517,"displayOrder":32,"type":511,"questionCount":198,"blankCount":198,"isCompleted":16,"ogImageUrl":518},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b663-75ff-aa6a-62d892293f69","01a1aafe-b663-75ff-aa6a-62d892293f69","Teorainneacha an nuachóirithe","Roghnaigh an freagra a oireann don chúram eagarthóireachta atá luaite. Déan idirdhealú idir litriú, cló, gramadach agus léirmhíniú. Is samplaí cumtha iad na sleachta.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_858c3706-20c4-4dbb-9aa6-849c00502807_hero.webp?v=1793870182",null]