[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-ga-suas-thuas-agus-anuas-gluaiseacht-agus-suiomh":3,"grammar-exercises-by-page-01a1aafe-833c-704c-836b-f3bdc60bff20":172,"exercise-list-path-ga-none":189},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":169,"readyImages":171},"01a1aafe-833c-704c-836b-f3bdc60bff20","Suas, thuas agus anuas: gluaiseacht agus suíomh","suas-thuas-agus-anuas-gluaiseacht-agus-suiomh","Déan idirdhealú idir suas, thuas agus anuas: gluaiseacht in airde, suíomh ard agus teacht ó áit níos airde, le samplaí soiléire agus codarsnacht le síos.","## 1. Trí dhearcadh ar airde\n\nLe **suas**, **thuas** agus **anuas**, léiríonn tú gluaiseacht nó suíomh i gcoibhneas le háit eile. Is í an difríocht lárnach ná gluaiseacht i dtreo áite níos airde, suíomh in áit níos airde, nó gluaiseacht ó áit níos airde.\n\nSa cheacht seo, foghlaimeoidh tú conas:\n\n- **suas** agus **thuas** a roghnú de réir na brí;\n- **anuas** a úsáid chun teacht ó áit níos airde a léiriú;\n- an bhéim éagsúil atá ar **anuas** agus **síos** a aithint.\n\n## 2. An patrún bunúsach\n\nIs dobhriathra iad na focail seo. Ní athraíonn a bhfoirm de réir inscne ná uimhreach.\n\n| Foirm | An bhrí spásúil | Sampla |\n| --- | --- | --- |\n| **suas** | Gluaiseacht i dtreo áite níos airde | Chuaigh Nóra **suas** an staighre. |\n| **thuas** | Suíomh in áit níos airde | Tá Nóra **thuas** staighre. |\n| **anuas** | Gluaiseacht ó áit níos airde | Tháinig Nóra **anuas** an staighre. |\n\nNí gá gur áit an-ard atá i gceist. Is leor go bhfuil sí níos airde ná an áit eile atá á samhlú agat.\n\n:::example\nTá tú sa chistin ar urlár na talún. Tá seomra Nóra ar an gcéad urlár.\n\n- Téann Nóra **suas** go dtí a seomra.\n- Fanann sí **thuas** ar feadh tamaill.\n- Tagann sí **anuas** chugat sa chistin.\n:::\n\n## 3. Suas: treo na gluaiseachta\n\nÚsáid **suas** nuair atá duine nó rud ag gluaiseacht i dtreo áite níos airde. Féadfaidh duine rud a bhogadh suas freisin.\n\n:::example\n- Chuaigh na páistí **suas** an cnoc.\n- Thóg sí an bosca **suas** go dtí an t-áiléar.\n- D'ardaigh sé a lámh **suas**.\n:::\n\nNí leis an mbriathar **téigh** amháin a úsáidtear **suas**. Braitheann rogha an bhriathair ar an gcomhthéacs agus ar dhearcadh an chainteora.\n\n:::example\nTá tú thuas staighre agus tá do chara thíos.\n\n**Tar suas chugam!**\n\nTá do chara ag teacht i do threo, ach tá an ghluaiseacht in airde fós: dá bhrí sin, úsáidtear **suas**.\n:::\n\n## 4. Thuas: an áit ina bhfuil rud\n\nÚsáid **thuas** chun suíomh ard a léiriú, seachas gluaiseacht chuig an suíomh sin.\n\n- Tá an mála **thuas** ar an tseilf is airde.\n- Tá na páistí **thuas** staighre.\n- D'fhan sí **thuas** agus tháinig mise anuas.\n\nIs minic a chuireann **thuas** an áit i gcoibhneas le suíomh an chainteora, ach féadfaidh an comhthéacs pointe tagartha eile a thabhairt.\n\n:::note\nChun a rá go bhfuil sí éirithe as a leaba, abair **Tá sí ina suí cheana féin**. Coinnigh an ghluaiseacht agus an suíomh scartha: léiríonn **Chuaigh sí suas** gluaiseacht in airde; léiríonn **Tá sí thuas** go bhfuil sí in áit níos airde, mar shampla thuas staighre.\n:::\n\n## 5. Anuas agus síos: béim éagsúil\n\nLéiríonn **anuas** gluaiseacht ó áit níos airde. Is minic a bhíonn an ghluaiseacht i dtreo an chainteora nó i dtreo an phointe tagartha sa scéal, ach ní coinníoll riachtanach é sin.\n\nLe **síos**, cuirtear an bhéim ar threo na gluaiseachta: i dtreo áite níos ísle. Le **anuas**, seasann an teacht ó thuas amach níos soiléire.\n\n| Abairt | An bhéim |\n| --- | --- |\n| Chuaigh sí **síos** an staighre. | Treo na gluaiseachta chuig urlár níos ísle |\n| Tháinig sí **anuas** an staighre. | Teacht ón urlár thuas |\n| Thit cloch **anuas** ón díon. | Bunús na gluaiseachta: an díon thuas |\n\n:::warning\nNí codarsnacht iomlán idir ceart agus mícheart atá anseo. Is féidir **Tháinig sí síos an staighre** a rá freisin. Féadfaidh **síos** agus **anuas** cur síos ar an eachtra chéanna, agus béim beagán éagsúil acu.\n:::\n\n### An córas iomlán\n\nTá trí phéire sa chóras: **suas\u002Fsíos** don treo, **thuas\u002Fthíos** don suíomh agus **aníos\u002Fanuas** don ghluaiseacht ó áit níos ísle nó níos airde. Léiríonn **aníos** gluaiseacht ó áit níos ísle; léiríonn **thíos** suíomh in áit níos ísle.\n\n| Foirm | An bhrí spásúil | Sampla |\n| --- | --- | --- |\n| **suas** | Gluaiseacht in airde | Chuaigh sí **suas** an staighre. |\n| **síos** | Gluaiseacht i dtreo áite níos ísle | Chuaigh sí **síos** an staighre. |\n| **thuas** | Suíomh in áit níos airde | Tá sí **thuas** san áiléar. |\n| **thíos** | Suíomh in áit níos ísle | Tá sí **thíos** sa chistin. |\n| **aníos** | Gluaiseacht ó áit níos ísle | Tháinig sí **aníos** ón gcistin. |\n| **anuas** | Gluaiseacht ó áit níos airde | Tháinig sí **anuas** ón áiléar. |\n\nNí chruthaítear **anuas** trí shéimhiú a chur ar **suas**. Is focail ar leith iad **suas**, **thuas** agus **anuas**, agus roghnaíonn tú eatarthu de réir na brí.\n\n## 6. Úsáidí sa léitheoireacht agus sa chumarsáid\n\nNí gluaiseacht ná suíomh fisiciúil atá i gceist i gcónaí. I dtuairiscí, in argóintí agus sa ghnáthchaint, cabhraíonn na nathanna seo leat tréimhse, pointe breise nó teorainn uimhriúil a chur in iúl.\n\n| Nath | Brí agus úsáid | Sampla |\n| --- | --- | --- |\n| **le blianta anuas** | Tréimhse a thosaigh san am atá thart agus a leanann go dtí anois | Tá mé ag obair sa leabharlann **le blianta anuas**. |\n| **anuas ar sin** | Pointe breise a chur leis an méid atá ráite | Tá an cúrsa saor in aisce. **Anuas ar sin**, cuirtear na hábhair ar fáil ar líne. |\n| **suas le fiche duine** | Fiche duine ar a mhéad | Is féidir freastal ar **suas le fiche duine** sa seomra. |\n| **mar a luadh thuas** | Tagairt do rud a luadh níos luaithe sa téacs | **Mar a luadh thuas**, ní mór clárú roimh an Aoine. |\n\nSa scríbhneoireacht fhoirmiúil, úsáid **mar a luadh thuas** nuair is féidir leis an léitheoir an t-eolas a aimsiú níos luaithe sa téacs. Le **anuas ar sin**, cuireann tú eolas nua leis an argóint.\n\n## 7. Seiceáil an bhrí sula roghnaíonn tú\n\n1. **An bhfuil gluaiseacht in airde ann?** Úsáid **suas**: *Chuaigh sé suas an dréimire.*\n2. **An suíomh in áit níos airde atá i gceist?** Úsáid **thuas**: *Tá sé thuas ar an díon.*\n3. **An bhfuil teacht ó áit níos airde ann?** Úsáid **anuas**: *Tháinig sé anuas ón díon.*\n\nCuimhnigh ar an seicheamh: **dul suas → bheith thuas → teacht anuas**. Is patrún cuimhne é seo, ní srian ar na briathra is féidir a úsáid.","ga","B2",131,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1aafe-7f41-726c-88fe-a235a8e17c1d","Treo, suíomh agus bunús gluaiseachta",false,0,5,"2026-11-05T09:16:08+00:00","2026-11-05T13:29:44+00:00",2,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":40},"01a1aafe-ebbd-74b4-bde1-58d6848b29d2","Focail: Suas, thuas agus anuas: gluaiseacht agus suíomh",[27,46,60,75,91,106,121,133,143,159],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":41},"01a1aafe-ebbd-751c-bde1-58d6852b4530",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":34,"audio":16},"01a1aafe-bcf8-7120-9021-1deb6b04afa8","suas",8,"A1",[35,42],{"id":36,"partOfSpeech":37,"definition":38,"exampleSentences":39,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d5af-79ec-8696-3da0217624d2","ADVERB","Focal a thaispeánann gluaiseacht ó áit íseal go háit níos airde; in aghaidh an aird.","Téigh suas an staighre, le do thoil.\nD'fhéach an buachaill suas ar an spéir.\nChuir sí a lámh suas san aer.",true,1,{"id":43,"partOfSpeech":37,"definition":44,"exampleSentences":45,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d5af-7a34-8696-3da0221102ef","Focal a thaispeánann gluaiseacht go háit atá níos faide isteach sa tír nó níos faide ó thuaidh, go háirithe go cathair nó go baile mór.","Chuaigh muid suas go Baile Átha Cliath inné.\nTá mo chara ag teacht suas chugainn an tseachtain seo chugainn.\nD'imigh sé suas an bóthar go dtí an siopa.",{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":21},"01a1aafe-ebbd-7554-bde1-58d685b00847",{"id":49,"word":50,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":51,"audio":16},"01a1aafe-bcf0-7953-9e1f-de34edc7768b","síos",[52,56],{"id":53,"partOfSpeech":37,"definition":54,"exampleSentences":55,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d5ae-7f35-b756-2f570a594fae","Ag gluaiseacht ó áit níos airde go háit níos ísle; i dtreo an talaimh nó i dtreo bun an ruda. Úsáidtear é nuair a bhíonn gluaiseacht i gceist.","Téigh síos an staighre, le do thoil.\nShuigh sé síos ar an gcathaoir.\nBhí an leanbh ag rith síos an cnoc.",{"id":57,"partOfSpeech":37,"definition":58,"exampleSentences":59,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d5af-7010-8696-3da01ad91b02","Ó thuaidh go deas, nó ó áit lárnach go háit i bhfad ar shiúl (go háirithe i dtreo an deiscirt nó i dtreo na tuaithe); ag dul i dtreo áite atá níos faide ó láthair an chainteora.","Tá siad ag dul síos go Corcaigh an deireadh seachtaine seo.\nChuaigh mé síos chuig an siopa ag an gcúinne.\nSiúlfaimid síos an bóthar le chéile.",{"id":61,"vocabularyWord":62,"displayOrder":74},"01a1aafe-ebbd-757c-bde1-58d6863509d4",{"id":63,"word":64,"frequency":32,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":65,"audio":16},"01a1aafe-bd04-74ce-8ba5-914171d2e145","thuas",[66,70],{"id":67,"partOfSpeech":37,"definition":68,"exampleSentences":69,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d5b0-7950-a075-2601249ee0c8","In áit atá ard nó in áit atá os cionn áite eile; ar an taobh uachtarach, nó in áit atá níos faide ó dheas nó ó thuaidh ar léarscáil, nó ar an urlár uachtarach i dteach.","Tá an leabhar thuas ar an seilf.\nTá mo sheomra leapa thuas staighre.\nTá an ghrian thuas sa spéir.",{"id":71,"partOfSpeech":37,"definition":72,"exampleSentences":73,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d5b0-7998-a075-260125587103","Ina chónaí nó ina luí in áit ar leith, go háirithe sa tuaisceart nó i bhfad ó láthair an chainteora (mar shampla, 'thuas i nDún na nGall').","Tá cónaí ar mo chlann ceathrar thuas i nDún na nGall.\nBhí mé thuas i mBéal Feirste an tseachtain seo caite.\nCad atá ar siúl agat thuas ansin?",3,{"id":76,"vocabularyWord":77,"displayOrder":90},"01a1aafe-ebbd-75a0-bde1-58d6869e6c7c",{"id":78,"word":79,"frequency":80,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":81,"audio":16},"01a1aafe-bd03-749a-b4af-bffded4cf919","thíos",7,[82,86],{"id":83,"partOfSpeech":37,"definition":84,"exampleSentences":85,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d5b0-7804-a075-26012366d193","Ag trácht ar áit atá níos ísle ná an áit ina bhfuil an cainteoir, nó ar an urlár nó an leibhéal íochtarach; in áit atá faoi bhun.","Tá an cat thíos staighre.\nTá mo mhadra thíos sa ghairdín.\nFanann mo mhamó thíos an bóthar uainn.",{"id":87,"partOfSpeech":37,"definition":88,"exampleSentences":89,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d5b0-7850-a075-260123c50061","Ag trácht ar áit atá sa deisceart nó níos faide síos i gcomparáid le háit eile (go háirithe sa chaint, ar thuaiscint a thugann le fios 'síos ansin').","Tá cónaí orthu thíos i gCorcaigh.\nBhí mé thíos i nGaillimh inné.\nTá an siopa thíos ag bun an bhaile.",4,{"id":92,"vocabularyWord":93,"displayOrder":18},"01a1aafe-ebbd-75d0-bde1-58d687960896",{"id":94,"word":95,"frequency":41,"level":96,"language":9,"partsOfSpeech":97,"audio":16},"01a1aafe-bdc6-7ba0-a034-156346a29544","aníos","A2",[98,102],{"id":99,"partOfSpeech":37,"definition":100,"exampleSentences":101,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d784-7320-8bb1-b2e72b2b769b","Ag gluaiseacht aníos ón deisceart nó ó áit íseal go dtí áit atá níos gaire don chainteoir; ón deisceart i dtreo an tuaiscirt.","Tháinig an fear aníos an bóthar chugainn.\nTá mo chara ag teacht aníos ó Chorcaigh inniu.\nChonaic mé an bád ag teacht aníos an abhainn.",{"id":103,"partOfSpeech":37,"definition":104,"exampleSentences":105,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d784-7388-8bb1-b2e72b87662a","Ó am níos luaithe san am atá thart; ó aimsir nó ó ghlúin níos sine anuas go dtí an lá inniu.","Tá an scéal seo ar eolas againn ónár seanathair aníos.\nBhí an ceol seo sa teaghlach ó aimsir mo mhamó aníos.\nD'fhás sé aníos i gceantar Gaeltachta.",{"id":107,"vocabularyWord":108,"displayOrder":111},"01a1aafe-ebbd-75f4-bde1-58d6888397c9",{"id":109,"word":110,"frequency":111,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":112,"audio":16},"01a1aafe-bbad-7bcc-a6b8-944ca258c33d","anuas",6,[113,117],{"id":114,"partOfSpeech":37,"definition":115,"exampleSentences":116,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d207-7bda-86f0-bf1145b984a4","Ag teacht ó áit atá thuas go háit atá níos ísle; ón taobh thuas den áit ina bhfuil an cainteoir.","Tá an cat ag teacht anuas den chrann.\nTháinig an buachaill anuas an staighre go tapa.\nChonaic mé na héin ag eitilt anuas ón spéir.",{"id":118,"partOfSpeech":37,"definition":119,"exampleSentences":120,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-d207-7c6a-86f0-bf11460a802d","Ó am áirithe san am atá caite go dtí an lá inniu (le ó: ó shin anuas, ón am sin anuas).","Bhí mé i mo chónaí anseo ón bhliain 2010 anuas.\nÓn Satharn seo caite anuas, tá an aimsir go maith.\nTá an scoil seo ann ón gcéad aois déag anuas.",{"id":122,"vocabularyWord":123,"displayOrder":80},"01a1aafe-ebbd-7614-bde1-58d6895abc92",{"id":124,"word":125,"frequency":80,"level":126,"language":9,"partsOfSpeech":127,"audio":16},"01a1aafe-bff9-726b-b0d8-6f1da85c5c9e","le blianta anuas","B1",[128],{"id":129,"partOfSpeech":130,"definition":131,"exampleSentences":132,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-dcdb-7394-a8e6-29cc45993fea","PHRASE","Nath a úsáidtear chun a rá go bhfuil rud ag tarlú nó ag athrú le roinnt blianta anuas, i rith na mblianta deireanacha go dtí an lá inniu.","Tá an baile seo ag fás go tapa le blianta anuas.\nTá níos mó daoine ag foghlaim na Gaeilge le blianta anuas.\nTá praghsanna tithe ag ardú go mór le blianta anuas.",{"id":134,"vocabularyWord":135,"displayOrder":32},"01a1aafe-ebbd-7630-bde1-58d689f7e79a",{"id":136,"word":137,"frequency":41,"level":96,"language":9,"partsOfSpeech":138,"audio":16},"01a1aafe-bdc8-796e-93ec-b2d8431d96fe","anuas ar sin",[139],{"id":140,"partOfSpeech":130,"definition":141,"exampleSentences":142,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-d784-75a0-8bb1-b2e72cf0ba06","Nath a chiallaíonn 'ón am sin ar aghaidh' nó 'ó shin i leith': úsáidtear é chun cur síos a dhéanamh ar rud a tharla nó a lean ar aghaidh tar éis ama áirithe san am atá caite.","Bhog sí go Gaillimh in 2015, agus tá sí ag obair ansin anuas ar sin.\nChuaigh mé go dtí an rang Gaeilge den chéad uair anuas ar sin, agus tá an teanga á foghlaim agam gach seachtain.\nThosaigh an bháisteach Dé Luain, agus bhí sé fliuch anuas ar sin.",{"id":144,"vocabularyWord":145,"displayOrder":158},"01a1aafe-ebbd-7650-bde1-58d68a08b646",{"id":146,"word":147,"frequency":148,"level":96,"language":9,"partsOfSpeech":149,"audio":16},"01a1aafe-befd-7e05-a0de-117fe4f33406","suas le",10,[150,154],{"id":151,"partOfSpeech":130,"definition":152,"exampleSentences":153,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-db00-74f9-af2b-074256171ccc","Breis agus nó thart ar an méid sin; os cionn uimhir áirithe, nó beagnach an méid sin.","Tá suas le céad duine sa halla anocht.\nBhí suas le fiche bliain caite aige thar lear.\nChosain an carr úd suas le deich míle euro.",{"id":155,"partOfSpeech":130,"definition":156,"exampleSentences":157,"isPrimary":16,"meaningOrder":21},"01a1ab92-db00-7545-af2b-07425708decc","Aníos i dtreo na háite is airde, ag leanúint taobh nó bruach rud éigin.","Shiúil muid suas le bruach na habhann.\nRith an leanbh suas le claí na páirce.\nChuaigh siad suas le taobh an chnoic go moch ar maidin.",9,{"id":160,"vocabularyWord":161,"displayOrder":148},"01a1aafe-ebbd-766c-bde1-58d68a181cd0",{"id":162,"word":163,"frequency":41,"level":126,"language":9,"partsOfSpeech":164,"audio":16},"01a1aafe-bffd-7ecb-a1ef-999149428290","mar a luadh thuas",[165],{"id":166,"partOfSpeech":130,"definition":167,"exampleSentences":168,"isPrimary":40,"meaningOrder":41},"01a1ab92-dcdb-7938-a8e6-29cc48950b3f","Nath a úsáidtear i dtéacs scríofa chun tagairt a dhéanamh do rud a dúradh nó a luadh cheana níos luaithe sa téacs céanna.","Mar a luadh thuas, caithfear an fhoirm a chur isteach roimh an Aoine.\nMar a luadh thuas, tá an scoil dúnta le linn na saoire.\nNíl na torthaí go hiomlán cinnte, mar a luadh thuas.",{"name":15,"slug":170,"language":9},"treo-suiomh-agus-bunus-b2",[],[173,183],{"@id":174,"@type":175,"id":176,"grammarPage":177,"title":178,"instructions":179,"displayOrder":17,"type":180,"questionCount":181,"blankCount":181,"isCompleted":16,"ogImageUrl":182},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b7c5-7b56-8de5-ed32ed2ac907","GrammarExercise","01a1aafe-b7c5-7b56-8de5-ed32ed2ac907","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1aafe-833c-704c-836b-f3bdc60bff20","Gluaiseacht agus suíomh sa spás","Roghnaigh an focal a oireann don ghluaiseacht nó don suíomh sa chomhthéacs.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_870f0e75-e586-43c6-9ee0-2657e42c86d7_hero.webp?v=1793870182",{"@id":184,"@type":175,"id":185,"grammarPage":177,"title":186,"instructions":187,"displayOrder":41,"type":180,"questionCount":181,"blankCount":181,"isCompleted":16,"ogImageUrl":188},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1aafe-b7d8-732e-800c-df539ecdcecd","01a1aafe-b7d8-732e-800c-df539ecdcecd","An córas iomlán agus nathanna sa téacs","Líon gach bearna de réir an chomhthéacs. Tabhair aird ar an mbrí spásúil agus ar na nathanna sa scríbhneoireacht.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_dd5b1519-31a6-43e7-89d1-2a299583d095_hero.webp?v=1793870182",null]