[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ko":3,"grammar-pages-ko":4,"grammar-page-ko-hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa":1237,"grammar-lesson-path-ko-hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa-hangeul-pyogi-munbeop-yeoksa-c2":1252,"grammar-exercises-by-page-01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2":1283,"grammar-quick-check-01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2":1294,"grammar-lesson-body-01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2-3kd14zxm5t":1344},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,901,906,911,916,921,926,931,936,941,946,951,956,961,966,971,976,981,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1092,1097,1102,1107,1112,1117,1122,1127,1132,1137,1142,1147,1152,1157,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a07863-d965-7a9c-bf2c-49cbd07db13c","한글 자모와 음절 구성","hangeul-jamo-wa-eumjeol-guseong","ko","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a07863-d8b3-7f8a-8a0a-eaf0cecae52e","기본 모음과 결합 모음","gibon-moeum-gwa-gyeolhap-moeum",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a07863-d8af-71a8-8c45-1a8a3f76a5cd","기본 자음과 쌍자음","gibon-jaeum-gwa-ssangjaeum",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a07863-d779-7ddb-b211-4130338ba266","초성·중성·종성의 음절 블록","choseong-jungseong-jongseong-eumjeol-beullok",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a07863-d6e6-7b43-bad6-c5f0f3ff5ad4","받침의 기본 발음","batchim-ui-gibon-bareum",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a07863-d822-780c-a131-d44759e4e9c6","음절 경계의 연음","eumjeol-gyeonggye-ui-yeoneum",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a07863-dbdf-76ae-99a4-5c1644a86df2","평음·격음·된소리의 구별","pyeongeum-gyeogeum-doensori-gubyeol",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a07863-d7d4-7067-9509-6c61439e1ace","단어와 조사의 기본 띄어쓰기","daneo-wa-josa-ui-gibon-ttieosseugi",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a07863-d973-7199-a2b4-85421b555db6","한국어의 기본 문장 어순","hangugeo-ui-gibon-munjang-eosun",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a07863-dac9-7be9-b577-ff00788f6837","주어 생략과 문맥","jueo-saengnyak-gwa-munmaek",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a07863-db67-7005-87b1-a94c56ae3f6b","명사 서술문 '-이에요\u002F예요'","myeongsa-seosulmun-ieyo-yeyo",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a07863-d73f-7a06-b6b5-4462e5d1c7fb","복수 표지 '-들'","boksu-pyoji-deul",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a07863-dadd-79f2-a39e-19c30614126f","주제 조사 '-은\u002F는'","juje-josa-eun-neun",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a07863-dad0-7378-8110-a818eeec8bb0","주격 조사 '-이\u002F가'","jugyeok-josa-i-ga",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a07863-db38-792a-bb33-9f63f55ac42a","목적격 조사 '-을\u002F를'","mokjeokgyeok-josa-eul-reul",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a07863-da2d-7aff-8d16-c2b0aeb26123","장소 조사 '-에'와 '-에서'","jangso-josa-e-wa-eseo",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a07863-dc7c-7e61-8943-71bd0394980e","소유와 관계의 '-의'","soyugwa-gwangye-ui-ui",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a07863-db8d-7e59-a312-9ec455b08473","나열의 '-와\u002F과', '-(이)랑'","nayeol-ui-wa-gwa-irang",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a07863-d78e-708d-b455-b80e6ea2dd70","추가의 '-도'와 한정의 '-만'","chuga-ui-do-wa-hanjeong-ui-man",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a07863-d9e1-7970-b6e6-90017f095802","이것·그것·저것과 이·그·저","igeot-geugeot-jeogeot",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a07863-d8a9-7db7-bcc0-28bc09869d8d","기본 인칭 대명사","gibon-inching-daemyeongsa",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a07863-d981-7437-823a-919bd3eed1cf","한자어 수사","hanjaeo-susa",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a07863-d901-77c8-b64a-c50ec0940823","고유어 수사","goyueo-susa",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a07863-d89e-762e-819c-9cbd4958a11f","기본 단위성 의존 명사","gibon-danwiseong-uijon-myeongsa",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a07863-dc5a-7525-b059-2ed1b8b2221b","시간·날짜·나이·가격 말하기","sigan-naljja-nai-gagyeok-malhagi",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a07863-dcdb-7304-9758-3f3e2c62e6f1","용언의 기본형과 어간","yongeon-ui-gibonhyeong-gwa-eogan",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a07863-d802-7493-b118-bc32fc44783b","동사와 형용사의 서술 기능","dongsa-wa-hyeongyongsa-ui-seosul",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a07863-d6b2-70ba-9fab-f0439f2714ef","'-아요\u002F어요' 현재형","ayo-eoyo-hyeonjaehyeong",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a07863-d937-732f-a522-5a91bb5bd3f4","'하다' 용언의 활용","hada-yongeon-ui-hwaryong",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a07863-db2d-7732-83ce-5f7a2fbd9b98","모음 축약의 기초","moeum-chugyak-ui-gicho",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a07863-da0d-76ea-a9ed-0379b45b5b3c","존재와 소유의 '있다\u002F없다'","itda-eopda",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a07863-db61-7677-ab21-8b7937bed18d","명사 부정 '-이\u002F가 아니에요'","myeongsa-bujeong-anieyo",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a07863-daa2-7432-bce4-b46d237714c6","짧은 부정 '안'","jjalbeun-bujeong-an",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a07863-dbc0-7453-b134-a1b4a46fcba4","판정 의문문과 억양","panjeong-uimunmun-gwa-eogyang",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a07863-dba9-7756-9901-44ed2f65d3c5","누구·무엇·어디·언제 묻기","nugu-mueot-eodi-eonje-mutgi",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a07863-d949-733a-b55f-52671214521e","해요체의 기본","haeyoche-ui-gibon",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a07863-da07-718d-a735-fddfd295a0b8","이름·호칭·직함으로 부르기","ireum-hoching-jikham",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a07863-d764-7b0a-be56-ffe385bc0c94","부탁의 '-아\u002F어 주세요'","butak-ui-a-eo-juseyo",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a07863-d9bd-7f86-b983-53adc1bc2192","희망의 '-고 싶다'","huimang-ui-go-sipda",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a07863-d79b-7eea-b728-9f85185f6b56","출발점과 도착점 '-에서\u002F부터…까지'","chulbaljeom-dochakjeom-eseo-buteo-kkaji",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":211,"displayOrder":212},"01a07863-d7fc-76aa-a3c6-d4ce9b8c5d55","된소리되기의 기본 규칙","doensoridoegi-ui-gibon-gyuchik","A2",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":211,"displayOrder":217},"01a07863-d6f4-7b4f-90ee-0462e256efea","비음화와 유음화","bieumhwa-wa-yueumhwa",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":211,"displayOrder":222},"01a07863-d9a3-7500-bfd7-2b1591bc66bb","'ㅎ'의 탈락과 거센소리화","hieut-tallak-gwa-geosensorihwa",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":211,"displayOrder":227},"01a07863-d72f-7222-b7b0-05f77dba68b3","복합 받침의 발음","bokhap-batchim-ui-bareum",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":211,"displayOrder":232},"01a07863-d7ef-7dec-a7d1-93eb24e9d8ee","'ㄷ' 불규칙 활용","digeut-bulgyuchik-hwaryong",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":211,"displayOrder":237},"01a07863-d6fa-7009-9ea0-21e78868dfb2","'ㅂ' 불규칙 활용","bieup-bulgyuchik-hwaryong",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":211,"displayOrder":242},"01a07863-dbf7-78f5-b923-815cc03a1824","'르' 불규칙 활용","reu-bulgyuchik-hwaryong",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":211,"displayOrder":247},"01a07863-d6ab-7aa1-a11a-2ab40be93a6a","'-았\u002F었-' 과거 시제","at-eot-gwageo-sije",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":211,"displayOrder":252},"01a07863-d81c-7614-86f3-5f5fb1c12c69","'-(으)ㄹ 거예요' 미래 표현","eul-geoyeyo-mirae-pyohyeon",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":211,"displayOrder":257},"01a07863-d8d7-72df-81c4-d23fc7143cf9","'-고 있다' 진행상","go-itda-jinhaengsang",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":211,"displayOrder":262},"01a07863-da46-7ed7-bda4-a0e75111ad1b","'-(으)ㄴ 적이 있다' 경험","jeogi-itda-gyeongheom",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":211,"displayOrder":267},"01a07863-d88f-7cc0-9aa7-a29fd586b720","'-기 전에'와 '-(으)ㄴ 후에'","gi-jeone-wa-eun-hue",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":211,"displayOrder":272},"01a07863-d8be-7e4f-b1d9-1aae530b50cf","기간의 '동안'과 '내내'","gigan-ui-dongan-gwa-naenae",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":211,"displayOrder":277},"01a07863-dcc9-79d5-920a-5ea6f74ca95d","여격 조사 '-에게\u002F한테'","yeogyeok-josa-ege-hante",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":211,"displayOrder":282},"01a07863-d6da-7930-8e3f-d0fb8c57c57a","방향·수단·자격의 '-(으)로'","banghyang-sudan-jagyeok-euro",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":211,"displayOrder":287},"01a07863-d6ff-7e70-9547-9988f40131e2","비교 기준의 '-보다'","bigyo-gijun-ui-boda",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":211,"displayOrder":292},"01a07863-da40-7cbd-a3a2-3f63ae2b81d3","제한의 '-밖에'와 부정","jehan-ui-bakke-wa-bujeong",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":211,"displayOrder":297},"01a07863-d6c3-7acb-a894-697e90fcfc5c","반복 단위의 '-마다'","banbok-danwi-ui-mada",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":211,"displayOrder":302},"01a07863-da27-737c-a777-b7d60847772d","재귀 대명사 '자기'","jaegwi-daemyeongsa-jagi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":211,"displayOrder":307},"01a07863-d6a5-7c88-8e8d-8ebe96cd6f46","'아무'와 비정칭 표현","amu-wa-bijeongching-pyohyeon",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":211,"displayOrder":312},"01a07863-d8c4-70a7-a1d5-1cec2608b6d7","긴 부정 '-지 않다'","gin-bujeong-ji-anta",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":211,"displayOrder":317},"01a07863-db94-70c5-9f4e-660f5243c762","능력 부정 '못'과 '-지 못하다'","neungnyeok-bujeong-mot",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":211,"displayOrder":322},"01a07863-d9c4-790d-8cd6-d5866e80e583","확인 의문 '-지요?'","hwagin-uimun-jiyo",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":211,"displayOrder":327},"01a07863-dc3d-76a4-806f-785d9a477773","선택 의문 '-을까요, 아니면 -을까요?'","seontaek-uimun-eulkkayo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":211,"displayOrder":332},"01a07863-d8fb-788a-b602-efa6402db0e7","공손한 명령 '-(으)세요'","gongsonhan-myeongnyeong-euseyo",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":211,"displayOrder":337},"01a07863-da3a-7ed3-b676-8df80514697c","제안의 '-(으)ㄹ까요'","jean-ui-eulkkayo",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":211,"displayOrder":342},"01a07863-d875-77af-bd79-3cf735584cf1","건의의 '-(으)ㅂ시다'","geonui-ui-eupsida",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":211,"displayOrder":347},"01a07863-d99c-7f3e-9e30-985379ad837f","허가의 '-아\u002F어도 되다'","heoga-ui-a-eodo-doeda",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":211,"displayOrder":352},"01a07863-d888-78e4-beff-b3b89bc4ebbf","금지의 '-(으)면 안 되다'","geumji-ui-eumyeon-an-doeda",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":211,"displayOrder":357},"01a07863-dca9-7385-8dd8-938736325303","의무의 '-아\u002F어야 하다'","uimu-ui-a-eoya-hada",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":211,"displayOrder":362},"01a07863-db9a-7396-a838-e0e86e7a7740","능력과 가능성 '-(으)ㄹ 수 있다'","neungnyeok-ganeungseong-eul-su-itda",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":211,"displayOrder":367},"01a07863-d9cb-71f8-8f51-dd7c86bccb50","화자의 약속 '-(으)ㄹ게요'","hwaja-ui-yaksok-eulgeyo",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":211,"displayOrder":372},"01a07863-d920-7c19-a8c0-11f23947738e","계획의 '-(으)려고 하다'","gyehoek-ui-euryeogo-hada",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":211,"displayOrder":377},"01a07863-db86-7d89-89fc-0b71d630694b","나열과 순차의 '-고'","nayeol-gwa-suncha-ui-go",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":211,"displayOrder":382},"01a07863-da20-784e-af2a-e6b7fb39a6ad","이유와 선행의 '-아\u002F어서'","iyu-wa-seonhaeng-ui-a-eoseo",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":211,"displayOrder":387},"01a07863-d7b3-77df-9dca-9c9fbcfbf726","대조의 '-지만'","daejo-ui-jiman",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":211,"displayOrder":392},"01a07863-daae-7cf4-ab06-943d93f9c416","조건의 '-(으)면'","jogeon-ui-eumyeon",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":211,"displayOrder":397},"01a07863-d9db-73c3-872e-723fdb813826","이동 목적의 '-(으)러'","idong-mokjeok-ui-eureo",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":211,"displayOrder":402},"01a07863-d807-7e69-b53f-2e26918c78dd","동시 행동의 '-(으)면서'","dongsi-haengdong-ui-eumyeonseo",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":211,"displayOrder":407},"01a07863-d9d4-7c19-afc4-2ff35e70179b","현재 관형사형 '-는'과 '-(으)ㄴ'","hyeonjae-gwanhyeongsahyeong-neun-eun",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":211,"displayOrder":412},"01a07863-d90e-7a7e-9053-e809dbde6a66","과거 관형사형 '-(으)ㄴ'","gwageo-gwanhyeongsahyeong-eun",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":211,"displayOrder":417},"01a07863-d943-7552-bafb-945695d8bb80","행위의 명사화 '-기'","haengwi-ui-myeongsahwa-gi",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":211,"displayOrder":422},"01a07863-d8a4-787b-9e5a-76ddbaba31b9","기본 간접 인용 '-다고 하다'","gibon-ganjeop-inyong-dago-hada",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":211,"displayOrder":427},"01a07863-dabc-7109-84f9-1712ee6ff4b3","주체 높임 '-(으)시-'","juche-nopim-eusi",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":211,"displayOrder":432},"01a07863-d996-728a-b6f2-731006eb841c","합쇼체 '-ㅂ니다\u002F습니다'","hapsyoche-mnida-seumnida",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":211,"displayOrder":437},"01a07863-d93d-7533-8250-6c2f5f18764c","해체와 반말의 기본","haeche-wa-banmal-ui-gibon",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":211,"displayOrder":442},"01a07863-d7e9-7bc5-bf51-e2757d93ffdc","'더'와 '가장'으로 비교하기","deo-wa-gajang-euro-bigyohagi",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":211,"displayOrder":447},"01a07863-d85f-78f0-b441-d0f375b4ce85","'같다'와 '다르다'의 비교 표현","gatda-wa-dareuda-ui-bigyo",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":452,"displayOrder":453},"01a07863-dccf-7155-9b8b-4ff2bf9375eb","연속 발화의 음운 변동","yeonsok-balhwa-ui-eumun-byeondong","B1",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":452,"displayOrder":458},"01a07863-dc9f-769e-a768-488d93b8647e","의존 명사와 보조 용언의 띄어쓰기","uijon-myeongsa-bojo-yongeon-ttieosseugi",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":452,"displayOrder":463},"01a07863-dc4f-751d-b6d8-02ea0da4df92","서사의 현재 시제","seosa-ui-hyeonjae-sije",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":452,"displayOrder":468},"01a07863-d699-7a6c-bc1f-47f83bb745d5","'-아\u002F어 있다' 결과상","a-eo-itda-gyeolgwansang",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":452,"displayOrder":473},"01a07863-d68c-7d94-b89f-2b20778dc8c9","'-아\u002F어 버리다' 완료와 화자 태도","a-eo-beorida-wallyo",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":452,"displayOrder":478},"01a07863-d693-70ac-b868-94f5908d21bc","'-아\u002F어 보다' 시도와 경험","a-eo-boda-sido",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":452,"displayOrder":483},"01a07863-d866-7a2e-8b80-cfd111821e16","'-게 되다' 변화와 결과","ge-doeda-byeonhwa",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":452,"displayOrder":488},"01a07863-d8d0-7b6a-aec8-4936e6960731","'-고 있는 중이다' 진행의 강조","go-inneun-jungida",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":452,"displayOrder":493},"01a07863-d82f-76d1-bcda-d8c3512057f7","의도의 '-(으)려고 하다'와 '-(으)려던 참이다'","euryeogo-hada-wa-euryeodeon-chamida",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":452,"displayOrder":498},"01a07863-d92a-73d8-9d5b-d6f1e840678d","결정의 '-기로 하다'","gyeoljeong-ui-giro-hada",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":452,"displayOrder":503},"01a07863-d8c9-7326-90b6-6f616e7d2c83","기원과 희망의 '-기를 바라다'","giwon-huimang-gireul-barada",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":452,"displayOrder":508},"01a07863-d780-7638-aa86-22c4d601d385","추측의 '-(으)ㄴ\u002F는 것 같다'","chucheuk-ui-geot-gatda",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":452,"displayOrder":513},"01a07863-da68-7f62-9969-d9f9a0157b7f","정황 판단의 '-나 보다'","jeonghwang-pandan-ui-na-boda",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":452,"displayOrder":518},"01a07863-d787-70be-bee2-c9fd4f58c17b","추측과 의지의 '-겠-'","chucheuk-uiji-ui-get",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":452,"displayOrder":523},"01a07863-d7dd-74e6-9a0e-04563eaa2061","당위의 '-(으)ㄹ 것이다'","dangwi-ui-eul-geosida",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":452,"displayOrder":528},"01a07863-d74f-7c02-8857-25dc8eebe6dc","불가피성의 '-(으)ㄹ 수밖에 없다'","bulgapisong-ui-eul-subakke-eopda",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":452,"displayOrder":533},"01a07863-dbb6-7246-bfe5-2008f6abf9ae","판단의 근거 '-(으)니까'","pandan-ui-geungeo-eunikka",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":452,"displayOrder":538},"01a07863-da1a-7719-91c8-b6148f06c992","이유의 '-기 때문에'","iyu-ui-gi-ttaemune",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":452,"displayOrder":543},"01a07863-dc60-70d7-a519-180a6184e16f","시간적 순차의 '-자'","siganjeok-suncha-ui-ja",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":452,"displayOrder":548},"01a07863-da87-7265-8795-7c35498f388b","즉시 연결 '-자마자'","jeuksi-yeongyeol-jamaja",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":452,"displayOrder":553},"01a07863-dc54-7d1c-a9f3-2b89df9b21a0","시간 배경의 '-는 동안'","sigan-baegyeong-ui-neun-dongan",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":452,"displayOrder":558},"01a07863-dcc3-730c-ba81-66fd1c204edc","양보의 '-더라도'","yangbo-ui-deorado",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":452,"displayOrder":563},"01a07863-dcd5-71d9-8755-b39832251b38","예상에 어긋나는 '-는데도'","yesang-e-eogeunnaneun-neundedo",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":452,"displayOrder":568},"01a07863-dc31-7dd6-9ee8-2c8720fc8b68","선택과 나열의 '-거나'","seontaek-nayeol-ui-geona",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":452,"displayOrder":573},"01a07863-db32-7e95-89e9-46c74502f65d","목적의 '-기 위해서'","mokjeok-ui-gi-wihaeseo",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":452,"displayOrder":578},"01a07863-db3d-7f2d-8f1d-c3bcd9021d0d","목표와 유도의 '-도록'","mokpyo-yudo-ui-dorok",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":452,"displayOrder":583},"01a07863-db27-75e1-b6e5-f513668ccce1","미래·예정 관형사형 '-(으)ㄹ'","mirae-gwanhyeongsahyeong-eul",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":452,"displayOrder":588},"01a07863-dca4-7419-ad77-c7d6a02553d0","의존 명사 '것'과 관형절","uijon-myeongsa-geot",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":452,"displayOrder":593},"01a07863-d844-7ab5-a1cc-d733f9281157","가능성의 '수'와 이유의 '리'","ganeungseong-su-wa-iyu-ri",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":452,"displayOrder":598},"01a07863-dc25-7877-b240-dfd412c2a1bd","사실과 상태의 명사화 '-(으)ㅁ'","sasil-sangtae-myeongsahwa-eum",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":452,"displayOrder":603},"01a07863-dbe7-736a-89b9-50d1efa375aa","평서문의 간접 인용","pyeongseomun-ganjeop-inyong",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":452,"displayOrder":608},"01a07863-dcae-7149-bec1-849ddbb001b4","의문문의 간접 인용","uimunmun-ganjeop-inyong",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":452,"displayOrder":613},"01a07863-db5b-7c5f-867f-3e72f5953a9a","명령·청유문의 간접 인용","myeongnyeong-cheongyumun-ganjeop-inyong",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":452,"displayOrder":618},"01a07863-d9a9-7abe-8e52-1fb0f7ac687e","회화체 인용의 줄임말","hoehwache-inyong-ui-jurimmal",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":452,"displayOrder":623},"01a07863-dbce-7dbc-a32f-8ae0255cde5c","피동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-'","pidong-jeommisa-i-hi-ri-gi",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":452,"displayOrder":628},"01a07863-dc04-7c8b-bfcd-b9839bc8aee1","사동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-·-우-·-구-·-추-'","sadong-jeommisa",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":452,"displayOrder":633},"01a07863-d69f-7dda-a9d4-d7644f6aed50","'-아\u002F어 주다'와 수혜 구문","a-eo-juda-wa-suhye-gumun",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":452,"displayOrder":638},"01a07863-dac3-70c2-8fdf-c18535f6353f","주체 높임의 제약","juche-nopim-ui-jeyak",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":452,"displayOrder":643},"01a07863-dc8e-76ed-9af3-6a344373bb3a","특수 높임 어휘","teuksu-nopim-eohwi",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":452,"displayOrder":648},"01a07863-d836-72a4-a610-6579e1012531","객체 높임 '드리다·뵙다·모시다'","gaekche-nopim-deurida-boepda-mosida",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":452,"displayOrder":653},"01a07863-d7a1-7ec6-b4ca-20d76c327ca4","출처의 '-에게서\u002F한테서'","chulcheo-ui-egeseo-hanteseo",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":452,"displayOrder":658},"01a07863-d828-7931-ae50-78543588fb40","'-은\u002F는'과 '-이\u002F가'의 정보 구조","eun-neun-i-ga-jeongbo-gujo",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":452,"displayOrder":663},"01a07863-d7c6-7c2e-b478-e64924b2ae4d","담화 표지 '그런데·그래서·그러면'","damhwa-pyoji-geureonde-geuraeseo-geureomyeon",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":452,"displayOrder":668},"01a07863-db16-7a0c-b854-fcc542939ba4","새로운 깨달음의 '-군요'","kkaedareum-ui-gunyo",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":452,"displayOrder":673},"01a07863-d83d-7858-8833-0d39f3b6dd7c","감탄과 발견의 '-네요'","gamtan-balgyeon-ui-neyo",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":452,"displayOrder":678},"01a07863-d6be-7b7e-b66d-5ba175f55887","배경 설명의 '-거든요'","baegyeong-seolmyeong-ui-geodeunyo",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":683,"displayOrder":684},"01a07863-db55-7a10-9e7e-fa7838f82878","문장 억양과 화자 태도","munjang-eogyang-gwa-hwaja-taedo","B2",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":683,"displayOrder":689},"01a07863-d711-75bb-a8a2-e9f58feada9d","보조 용언의 붙여쓰기와 띄어쓰기","bojo-yongeon-buchyeosseugi-ttieosseugi",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":683,"displayOrder":694},"01a07863-d9b7-713f-84b3-8ae9c967c606","회상의 '-던'과 완료의 '-았\u002F었던'","hoesang-ui-deon-gwa-at-eotdeon",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":683,"displayOrder":699},"01a07863-d9b0-75b6-990f-17bc7658b52f","회상 증거의 '-더-'","hoesang-jeunggeo-ui-deo",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":683,"displayOrder":704},"01a07863-d6c9-7043-9928-0449a0d6df90","반복·지속·완료의 상적 대립","banbok-jisok-wallyo-sangjeok-daerip",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":683,"displayOrder":709},"01a07863-d914-7b11-a657-fe923f76445d","과거 시점의 예정과 의도","gwageo-sijeom-ui-yejeong-gwa-uido",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":683,"displayOrder":714},"01a07863-dbaf-7c5d-a3cc-6143cf70cc17","외양 근거의 '-(으)ㄴ\u002F는 모양이다'","oeyang-geungeo-ui-moyangida",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":683,"displayOrder":719},"01a07863-dce1-700e-94ab-2d6094ac5f54","유사성과 추정의 '-(으)ㄴ\u002F는 듯하다'","yusaseong-chujeong-ui-deuthada",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":683,"displayOrder":724},"01a07863-d930-7e18-9fdf-31494c849373","규범적 가능성의 '-법하다'","gyubeomjeok-ganeungseong-beophada",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":683,"displayOrder":729},"01a07863-d908-71e3-84e1-b7005b284694","과거 추측 '-았\u002F었을 것이다'","gwageo-chucheuk-at-eosseul-geosida",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":683,"displayOrder":734},"01a07863-d9ed-79d7-986c-ce259c11aa71","일보 직전의 '-(으)ㄹ 뻔하다'","ilbo-jikjeon-ui-eul-ppeonhada",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":683,"displayOrder":739},"01a07863-dc0f-7521-a0f7-5fa560af450c","사후 판단의 '-(으)ㄹ걸 그랬다'","sahu-pandan-ui-eulgeol-geuraetda",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":683,"displayOrder":744},"01a07863-d6b8-7c6b-84df-fac264a46e76","배경·대조·전제의 '-는데'","baegyeong-daejo-jeonje-ui-neunde",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":683,"displayOrder":749},"01a07863-d91a-7700-b335-1b32ea223d23","관찰 후 변화의 '-더니'","gwanchal-hu-byeonhwa-ui-deoni",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":683,"displayOrder":754},"01a07863-da13-7f13-9c3e-252dc5711247","이유 선택의 '-느니'","iyu-seontaek-ui-neuni",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":683,"displayOrder":759},"01a07863-da5b-7f24-b3b7-5d5c8170ca8a","정도와 근거의 '-(으)ㄹ 만큼'","jeongdo-geungeo-ui-eul-mankeum",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":683,"displayOrder":764},"01a07863-d84a-7f59-bd27-318d56597fe9","강한 양보의 '-(으)ㄹ지라도'","ganghan-yangbo-ui-euljirado",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":683,"displayOrder":769},"01a07863-dbd7-734d-be18-d7d788ee6ccf","'뿐만 아니라'와 '는 물론'","ppunman-anira-neun-mullon",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":683,"displayOrder":774},"01a07863-d6cf-7503-8908-9478343e4f2a","반대 결과의 '-기는커녕'","bandae-gyeolgwa-ui-gineunkeonyeong",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":683,"displayOrder":779},"01a07863-db7f-7970-96e6-40b67481f0df","내포 관형절과 관계 관형절","naepo-gwanhyeongjeol-gwangye-gwanhyeongjeol",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":683,"displayOrder":784},"01a07863-dafd-7b08-9085-b396a41547bc","중첩된 관형어와 수식 범위","jungcheopdoen-gwanhyeongeo-susik-beomwi",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":683,"displayOrder":789},"01a07863-dc9a-7158-a028-961cb4d1bf22","의존 명사 '바·차·터'","uijon-myeongsa-ba-cha-teo",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":683,"displayOrder":794},"01a07863-d896-7a38-8919-a412fcce6908","'-기'와 '-(으)ㅁ' 명사화의 차이","gi-wa-eum-myeongsahwa-ui-chai",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":683,"displayOrder":799},"01a07863-da6f-72ae-a853-5ee84959e034","전해 듣기의 '-대요'","jeonhae-deutgi-ui-daeyo",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":683,"displayOrder":804},"01a07863-dc77-76f7-91a4-9b5adf559a66","소문과 전달의 '-다더라'","somun-jeondal-ui-dadeora",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":683,"displayOrder":809},"01a07863-daf1-7bdb-97ad-e00255c0ad56","중첩 인용과 시제 호응","jungcheop-inyong-gwa-sije-ho-eung",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":683,"displayOrder":814},"01a07863-dbc7-75d0-b47f-196fef2debe8","피동·자동·능동의 중의성","pidong-jadong-neungdong-junguiseong",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":683,"displayOrder":819},"01a07863-d86d-7a02-a463-db57c117c4f7","'-게 하다' 장형 사동","ge-hada-janghyeong-sadong",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":683,"displayOrder":824},"01a07863-dc0a-71a4-bf70-d389059d55d4","사동의 직접성과 간접성","sadong-ui-jikjeopseong-ganjeopseong",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":683,"displayOrder":829},"01a07863-d9e7-7d45-bcfe-2247961600e4","이중 주어 구문","ijung-jueo-gumun",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":683,"displayOrder":834},"01a07863-d815-79ed-9a96-24ccfda66b3e","어순 이동과 정보 초점","eosun-idong-gwa-jeongbo-chojeom",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":683,"displayOrder":839},"01a07863-dab5-740e-83b8-33f381df3c93","조사 결합과 의미 범위","josa-gyeolhap-gwa-uimi-beomwi",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":683,"displayOrder":844},"01a07863-d717-7c49-836e-9cd2147ab799","보조사 '-조차·-마저·-까지도'","bojosa-jocha-majeo-kkajido",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":683,"displayOrder":849},"01a07863-d987-7c0b-91c8-c3837f99a60f","하오체의 형태와 사용 맥락","haoche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":683,"displayOrder":854},"01a07863-d94e-7f7d-bd36-aea815da0959","하게체의 형태와 사용 맥락","hageche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":683,"displayOrder":859},"01a07863-d858-74ca-b8ff-d9b13d4b0e74","간접 부탁과 완곡한 거절","ganjeop-butak-gwa-wangokhan-geojeol",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":683,"displayOrder":864},"01a07863-d7e3-785c-94f1-4179cf749c35","단정을 줄이는 헤지 표현","danjeong-eul-jurineun-heji-pyohyeon",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":683,"displayOrder":869},"01a07863-daea-78bd-9775-deb44fd9bdc1","주제 유지와 주제 전환","juje-yuji-wa-juje-jeonhwan",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":683,"displayOrder":874},"01a07863-d7ad-7b97-ac94-5af97fdfc1e5","대조 초점과 암묵적 비교","daejo-chojeom-gwa-ammukjeok-bigyo",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":683,"displayOrder":879},"01a07863-da94-7c24-baf3-7c267591a846","지시어와 대용어의 응집성","jisiseo-wa-daeyongeo-ui-eungjipseong",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":683,"displayOrder":884},"01a07863-d8ec-755a-88de-35232b572455","공적 글의 명사 서술","gongjeok-geul-ui-myeongsa-seosul",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":683,"displayOrder":889},"01a07863-db49-7520-93af-8489ebaeddd8","문어적 연결 표현 '-(으)며·-(으)므로'","muneojeok-yeongyeol-eumyeo-eumeuro",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":683,"displayOrder":894},"01a07863-d705-7b59-b845-da4e853c1098","비교 구문의 기준·대상·결과","bigyo-gumun-ui-gijun-daesang-gyeolgwa",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":899,"displayOrder":900},"01a07863-dbef-78d2-8c97-abb8e786ed05","표준 발음과 현실 발음의 변이","pyojun-bareum-gwa-hyeonsil-bareum","C1",178,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":9,"level":899,"displayOrder":905},"01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","합성어·파생어의 사이시옷과 발음","hapseongeo-pasaengeo-saisiot",179,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":9,"level":899,"displayOrder":910},"01a07863-da80-71f8-ad13-4edd2387999a","전문어와 외래어의 표기 원리","jeonmuneo-wa-oeraeeo-pyogi-wolli",180,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":9,"level":899,"displayOrder":915},"01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","서사 시점과 시제 전환","seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan",181,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":9,"level":899,"displayOrder":920},"01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","상 표현에 담긴 화자의 관점","sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom",182,{"id":922,"title":923,"slug":924,"language":9,"level":899,"displayOrder":925},"01a07863-d9f9-7dce-959c-cd246b586b24","인식 양태의 확실성 척도","insik-yangtae-ui-hwaksilseong-cheokdo",183,{"id":927,"title":928,"slug":929,"language":9,"level":899,"displayOrder":930},"01a07863-da8d-7aac-bec2-62081bddaf94","증거성과 전달 거리","jeunggeoseong-gwa-jeondal-geori",184,{"id":932,"title":933,"slug":934,"language":9,"level":899,"displayOrder":935},"01a07863-d6e0-7357-993e-c2eafc046c16","반사실 가정과 후회","bansasil-gajeong-gwa-huhoe",185,{"id":937,"title":938,"slug":939,"language":9,"level":899,"displayOrder":940},"01a07863-dc37-78bd-8663-aec0542ea1b2","선택과 평가의 '-느니'","seontaek-pyeongga-ui-neuni",186,{"id":942,"title":943,"slug":944,"language":9,"level":899,"displayOrder":945},"01a07863-d8b9-700b-9eb0-169b7721c0ad","기대와 현실의 괴리 '-건만'","gidae-hyeonsil-goeri-ui-geonman",187,{"id":947,"title":948,"slug":949,"language":9,"level":899,"displayOrder":950},"01a07863-d756-78c9-b810-29ef5a957f8e","불행 중 다행의 '-기에 망정이지'","bulhaeng-jung-dahaeng-gie-mangjeongiji",188,{"id":952,"title":953,"slug":954,"language":9,"level":899,"displayOrder":955},"01a07863-d850-7f34-87f3-5934568da3cf","강조된 양보와 반전","gangjodoen-yangbo-wa-banjeon",189,{"id":957,"title":958,"slug":959,"language":9,"level":899,"displayOrder":960},"01a07863-d7b9-706c-ac7d-ed2167748f10","다중 종속절의 논리 관계","dajung-jongsokjeol-ui-nolli-gwangye",190,{"id":962,"title":963,"slug":964,"language":9,"level":899,"displayOrder":965},"01a07863-d794-7f75-935a-8e0726cf8ead","축약된 관형절과 의미 복원","chugyakdoen-gwanhyeongjeol",191,{"id":967,"title":968,"slug":969,"language":9,"level":899,"displayOrder":970},"01a07863-dc2c-732d-8737-00c912f91b18","선행사 없는 관형절","seonhaengsa-eomneun-gwanhyeongjeol",192,{"id":972,"title":973,"slug":974,"language":9,"level":899,"displayOrder":975},"01a07863-db72-7d6a-bb7c-a5fe2c55ff7c","명사화의 사건성과 사실성","myeongsahwa-ui-sageonseong-sasilseong",193,{"id":977,"title":978,"slug":979,"language":9,"level":899,"displayOrder":980},"01a07863-daf8-763b-9689-ca63208dc820","중첩 인용의 화자와 출처","jungcheop-inyong-ui-hwaja-chulcheo",194,{"id":982,"title":983,"slug":984,"language":9,"level":899,"displayOrder":985},"01a07863-d9ff-7f43-be2e-ab721849daf7","인용 동사의 선택과 화자 태도","inyong-dongsa-ui-seontaek",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":899,"displayOrder":990},"01a07863-d70b-7796-861c-b6fde39f3320","비인칭 피동과 책임 회피","biinching-pidong-gwa-chaegim-hoepi",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":899,"displayOrder":995},"01a07863-dbfe-7715-a73d-d97b70250059","사동 구문과 책임의 범위","sadong-gumun-gwa-chaegim-beomwi",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":899,"displayOrder":1000},"01a07863-dba0-7c89-90d4-2eef83532006","높임 표현의 충돌과 우선순위","nopim-pyohyeon-ui-chungdol",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":899,"displayOrder":1005},"01a07863-db20-75e4-9e91-1851bedaec66","말하기 등급의 전환과 관계 재조정","malhagi-deunggeup-ui-jeonhwan",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":899,"displayOrder":1010},"01a07863-dcba-7864-9960-b92f40934922","완곡어법과 체면 보호","wangogeobeop-gwa-chemyeon-boho",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":899,"displayOrder":1015},"01a07863-da78-7bd7-be26-f57eec00f14d","전제와 함축의 해석","jeonje-wa-hamchuk-ui-haeseok",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":899,"displayOrder":1020},"01a07863-d7cc-7e51-8fe3-81e14b361d13","담화 생략과 공백 복원","damhwa-saengnyak-gwa-gongbaek-bogwon",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":899,"displayOrder":1025},"01a07863-daa8-703c-a0f2-85e0898c3ff9","조응과 대용에 의한 연결","joeung-gwa-daeyong-ui-yeongyeol",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":899,"displayOrder":1030},"01a07863-dae3-76be-a04f-a7a29ae9798e","주제·설명·초점의 정보 구조","juje-seolmyeong-chojeom-jeongbo-gujo",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":899,"displayOrder":1035},"01a07863-d772-78c7-a09f-ad0b3e0a0598","초점 보조사의 작용 범위","chojeom-bojosa-ui-jagyong-beomwi",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":899,"displayOrder":1040},"01a07863-d956-75e7-85e0-0daa39c3d3ba","학술 글의 논리적 응집","haksul-geul-ui-nollijeok-eungjip",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":899,"displayOrder":1045},"01a07863-dad6-7d33-b4eb-ef3c6049125b","주장의 강도를 조절하는 표현","jujang-ui-gangdo-jojeol",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":899,"displayOrder":1050},"01a07863-da55-72d4-9219-fd300bc35b30","정보 출처와 인용의 문어 형식","jeongbo-chulcheo-inyong-muneo-hyeongsik",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":899,"displayOrder":1055},"01a07863-d8f3-7bbb-9704-828a57494d38","공적 문서의 종결 표현","gongjeok-munseo-ui-jonggyeol-pyohyeon",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":899,"displayOrder":1060},"01a07863-db79-760c-aaf2-1316b2fc93f9","명사열 문체와 서술성","myeongsayeol-munche-wa-seosulseong",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":899,"displayOrder":1065},"01a07863-d76b-70c5-816c-2032ca71519c","병렬 구조와 대구법","byeongnyeol-gujo-wa-daegubeop",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":899,"displayOrder":1070},"01a07863-d7f6-710d-b8e6-cc124ba4f125","도치 구문과 문체적 효과","dochi-gumun-gwa-munchejeok-hyogwa",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":899,"displayOrder":1075},"01a07863-dc44-7149-84b5-53b5327f06d0","설의법과 반어적 질문","seoruibeop-gwa-baneojeok-jilmun",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":899,"displayOrder":1080},"01a07863-db43-779c-bee0-7cff386b4019","문법화된 관용 구문","munbeophwadoen-gwanyong-gumun",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":899,"displayOrder":1085},"01a07863-da62-7735-bcaf-7c48148cda56","정도성과 극단성의 미세한 차이","jeongdoseong-geukdanseong-ui-chai",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091},"01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","한글 맞춤법의 역사적 변화","hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa","C2",216,{"id":1093,"title":1094,"slug":1095,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1096},"01a07863-db03-771f-a039-b9257e399114","중세 한국어 문법의 현대 한국어 흔적","jungse-hangugeo-munbeop-ui-heunjeok",217,{"id":1098,"title":1099,"slug":1100,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1101},"01a07863-da9b-74e0-aa05-b70e5e015c3d","지역·세대·사용역에 따른 발음 변이","jiyeok-sedae-sayongyeok-bareum-byeoni",218,{"id":1103,"title":1104,"slug":1105,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1106},"01a07863-d8dd-7b49-bcf9-020299f60a53","고전 문헌의 말하기 등급","gojeon-munheon-ui-malhagi-deunggeup",219,{"id":1108,"title":1109,"slug":1110,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1111},"01a07863-d8e4-7f0a-9847-6e75a50aa53d","고전적 높임 표현과 현대의 잔존형","gojeonjeok-nopim-pyohyeon",220,{"id":1113,"title":1114,"slug":1115,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1116},"01a07863-d6d4-7878-ad37-a4982f125903","방언의 말하기 등급과 사회적 의미","bangeon-ui-malhagi-deunggeup",221,{"id":1118,"title":1119,"slug":1120,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1121},"01a07863-d80d-7c71-85f6-c3236a70cc6b","언어 형식의 사회적 지표성","eoneo-hyeongsik-ui-sahoejeok-jipyoseong",222,{"id":1123,"title":1124,"slug":1125,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1126},"01a07863-d737-779b-ad54-78d521a176d0","복합 사용역과 문체 혼합","bokhap-sayongyeok-gwa-munche-honhap",223,{"id":1128,"title":1129,"slug":1130,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1131},"01a07863-da4d-7c0e-aee9-47ad0c32ab41","전달 정보의 증거성과 화자 개입","jeondal-jeongbo-jeunggeoseong-hwaja-gaeip",224,{"id":1133,"title":1134,"slug":1135,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1136},"01a07863-d9f3-784c-8444-b4e48a91a5f4","인식·당위·능력 양태의 중첩","insik-dangwi-neungnyeok-yangtae-jungcheop",225,{"id":1138,"title":1139,"slug":1140,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1141},"01a07863-d87d-7421-a10d-016685c3019e","극도로 중첩된 종속 구조","geukdoro-jungcheopdoen-jongsok-gujo",226,{"id":1143,"title":1144,"slug":1145,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1146},"01a07863-db6c-76c8-9d8d-1bf0ff302356","명사구 내부의 다중 수식 범위","myeongsagu-naebu-dajung-susik-beomwi",227,{"id":1148,"title":1149,"slug":1150,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1151},"01a07863-d7a7-7713-b582-4635b340fb8c","다층 인용과 발화 책임","dachung-inyong-gwa-balhwa-chaegim",228,{"id":1153,"title":1154,"slug":1155,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1156},"01a07863-dc93-7bf7-baaf-646f405d0a93","통사적 중의성과 구조 해석","tongsajeok-junguiseong-gujo-haeseok",229,{"id":1158,"title":1159,"slug":1160,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1161},"01a07863-d747-7d02-9170-02c9242f260d","부정의 범위와 중의성","bujeong-ui-beomwi-wa-junguiseong",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1166},"01a07863-dc82-74cf-aed9-03ef012ba1ae","수량사의 작용역과 범위","suryangsa-ui-jagyongyeok-gwa-beomwi",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1171},"01a07863-d7c0-7033-8973-1acd78835224","다중 주제 구조와 화제 계층","dajung-juje-gujo-hwaje-gyecheung",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1176},"01a07863-db0f-7d14-b181-22045286272f","좌측·우측 전위와 담화 기능","jwacheuk-ucheuk-jeonwi",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1181},"01a07863-d75d-772e-9d3e-5b6275433f2d","분열문과 초점 구조","bunyeolmun-gwa-chojeom-gujo",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1186},"01a07863-dc88-7813-ac0c-b5506052d4fc","수사적 생략과 여백의 효과","susajeok-saengnyak-gwa-yeobaek",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1191},"01a07863-dc1b-7dc0-832f-4f108853f305","상호 텍스트성과 변형 인용","sangho-tekseuteuseong-byeonhyeong-inyong",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1196},"01a07863-d979-798b-b0e1-1f25c0511cbb","한자어 중심 문체의 압축성","hanjaeo-jungsim-munche-ui-apchukseong",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1201},"01a07863-d6ec-7d59-96d2-3ffd339ca6c2","법률·행정 문체의 문법","beomnyul-haengjeong-munche-ui-munbeop",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1206},"01a07863-d95e-724f-aebc-136eef75e32d","학술 문체의 고도 명사화","haksul-munche-ui-godo-myeongsahwa",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211},"01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","문학 서사의 시점과 화자","munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216},"01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","자유 간접 화법과 의식의 표현","jayu-ganjeop-hwabeop",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1221},"01a07863-dc71-7158-bad9-cc4b5c91a482","속담·관용구의 변형과 재맥락화","sokdam-gwanyonggu-byeonhyeong",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1226},"01a07863-dcb3-7256-be14-3efead0203a1","의성어·의태어의 파생과 활용","uiseongeo-uitaeeo-pasaeng-hwaryong",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1231},"01a07863-dc69-7a26-9a3b-aaffc3c91e21","신조어의 파생 문법과 확장","sinjoeo-ui-pasaeng-munbeop",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1236},"01a07863-db09-7a45-a9a7-3b2525079877","중의성과 응집성을 다듬는 고급 퇴고","junguiseong-eungjipseong-gogeup-toego",245,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"seoDescription":1238,"content":1239,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091,"grammarTopics":1240,"createdAt":1246,"updatedAt":1247,"vocabularyLists":1248,"primaryTopicHub":1249,"readyImages":1251},"훈민정음 창제기의 표기 원리에서 연철·분철의 교체, 1933년 통일안과 현행 맞춤법까지 살피며 소리와 형태를 반영하는 방식이 어떻게 달라졌는지 문헌 예와 함께 분석한다. 옛 표기를 시대별 규칙에 따라 해석하고 현대 철자와 발음의 차이를 형태소 경계로 설명하는 독해법을 익힌다.","한글의 글자 체계가 뛰어나다는 사실과 한글로 한국어를 **어떻게 적을지**는 별개의 문제다. 한글 창제 뒤에도 실제 발음, 형태소의 경계, 한자와의 병용, 띄어쓰기 같은 문제를 두고 표기 관습은 계속 달라졌다.\n\n이 글에서는 옛 표기를 오늘의 맞춤법으로 재단하지 않고, 각 시대의 언어와 문자 환경 속에서 해석한다. 학습을 마치면 다음을 할 수 있다.\n\n- 15세기 문헌의 **이어적기(연철)**와 후대의 **끊어적기(분철)**를 구별한다.\n- 사라진 글자와 방점이 당시의 음운 정보를 어떻게 담았는지 설명한다.\n- 1933년 「한글 마춤법 통일안」과 현행 「한글 맞춤법」의 연속성을 파악한다.\n- 현대 표기의 ‘소리대로’와 ‘어법에 맞도록’이라는 두 원리를 함께 적용한다.\n\n## 1. 문자 창제와 맞춤법은 같은 역사가 아니다\n\n1443년에 창제되고 1446년에 해설서와 함께 반포된 훈민정음은 한국어의 소리를 분석해 만든 **문자 체계**다. 반면 맞춤법은 그 문자로 단어와 문장을 일관되게 적는 **사회적 규범**이다. 글자가 만들어진 순간부터 오늘의 철자·띄어쓰기·문장 부호가 한꺼번에 정해진 것은 아니다.\n\n창제기의 기본자는 오늘보다 많았다. 현대에 쓰지 않는 `ㆍ`(아래아), `ㅿ`(반치음), `ㆁ`(옛이응), `ㆆ`(여린히읗)도 서로 다른 소리나 음운 기능을 표시했다. 음절 왼쪽의 점인 *방점*은 글자가 아니라 성조를 나타내는 부호였다.\n\n| 구분 | 15세기 표기의 기능 | 현대 표기에서의 상태 |\n| --- | --- | --- |\n| `ㆍ` | 별도의 모음을 표시 | 음가가 합류하면서 기본 철자에서 사라짐 |\n| `ㅿ`·`ㆁ`·`ㆆ` | 당시의 자음 대립이나 기능을 표시 | 음운 변화와 함께 폐지되거나 다른 글자로 합류 |\n| 방점 | 음절의 성조를 표시 | 중앙어의 성조 소실 뒤 쓰이지 않음 |\n| 모아쓰기 | 초성·중성·종성을 음절 단위로 결합 | 현대까지 유지 |\n\n:::note\n옛 글자가 사라졌다고 해서 창제 당시의 표기가 불완전했던 것은 아니다. 오히려 그 글자들은 당시 한국어에 실제로 존재하던 대립을 기록했다. 문자 목록의 변화는 주로 **언어의 음운 변화**와 표기 관습의 정비를 반영한다.\n:::\n\n## 2. 이어적기에서 끊어적기로\n\n15세기 문헌에서는 앞말의 받침을 뒤 음절의 첫소리 자리로 넘겨 적는 **이어적기**가 널리 쓰였다. 예를 들어 `말ᄊᆞᆷ+이`는 `말ᄊᆞ미`처럼 적혔다. 발음되는 음절을 따라 글자를 배치한 것이다.\n\n후대로 갈수록 형태소의 경계를 글자에 드러내는 **끊어적기**가 확대되었다. 같은 구조를 `말ᄊᆞᆷ이`처럼 적으면 명사와 조사의 경계가 눈에 보인다. 변화의 중간에는 받침을 앞 음절과 뒤 음절에 거듭 적는 *거듭적기(중철)*도 나타났다.\n\n| 표기 방식 | 경계를 적는 방식 | `말ᄊᆞᆷ+이`의 예시 | 읽을 때 두드러지는 정보 |\n| --- | --- | --- | --- |\n| 이어적기 | 받침을 다음 음절 초성으로 넘김 | `말ᄊᆞ미` | 실제 음절 연결 |\n| 거듭적기 | 받침을 양쪽에 거듭 표시 | `말ᄊᆞᆷ미` | 소리와 형태의 절충 |\n| 끊어적기 | 형태소마다 기본 형태를 분리해 표시 | `말ᄊᆞᆷ이` | 명사와 조사의 경계 |\n\n:::example\n**15세기식 분석:** `나랏말ᄊᆞ미` = `나라+ㅅ + 말ᄊᆞᆷ+이`\n\n**현대식 분석:** `나라의 말이` = `나라+의 + 말+이`\n\n`말ᄊᆞ미`의 마지막 `미`를 하나의 어휘 요소로 보면 안 된다. 명사의 받침 `ㅁ`을 주격 조사 `이`가 있는 다음 음절의 첫소리로 이어 적은 결과다.\n:::\n\n이어적기에서 끊어적기로의 이동을 ‘발음 중심에서 형태 중심으로 단번에 개혁한 사건’으로 단순화해서는 안 된다. 문헌의 종류와 필자에 따라 방식이 겹쳤으며, 음운 변화와 형태 인식, 인쇄 관행이 오랜 시간 함께 작용했다.\n\n## 3. 음운 변화가 표기를 바꾸다\n\n맞춤법은 고정된 소리를 영원히 보존하는 장치가 아니다. 실제 언어에서 대립이 사라지면 그 대립을 적던 문자도 기능을 잃는다. 16세기 이후 중앙어에서 성조가 소실되자 방점 사용은 약화되었고, `ㆍ`와 여러 옛 자모도 음가의 변화·합류에 따라 점차 표기 체계에서 밀려났다.\n\n이 과정은 다음 세 층위를 구별해야 정확히 이해할 수 있다.\n\n1. **소리의 변화:** 서로 달랐던 음소가 합쳐지거나 특정 환경에서 사라진다.\n2. **문자의 변화:** 더 이상 필요한 대립을 표시하지 않는 글자가 쓰이지 않게 된다.\n3. **규범의 변화:** 여러 표기 관습 가운데 공적 문서와 교육에서 쓸 방식을 선택한다.\n\n:::warning\n옛 문헌의 `ㆍ`를 언제나 현대의 `ㅏ`로, `ㅿ`을 언제나 `ㅅ`으로 바꾸면 안 된다. 같은 글자라도 단어와 환경에 따라 변화 결과가 다르므로, 어원 사전이나 해당 문헌의 주석을 확인해야 한다.\n:::\n\n띄어쓰기 역시 처음부터 오늘과 같지 않았다. 초기 한글 문헌은 대체로 어절을 현대식으로 띄지 않았고, 한자와 한글을 섞어 쓰는 방식도 문헌의 목적에 따라 달랐다. 따라서 옛 문장을 현대어로 옮길 때에는 철자만 바꾸는 것이 아니라 단어 경계와 문법 구조까지 분석해야 한다.\n\n## 4. 근대의 통일과 1933년 통일안\n\n근대에는 학교 교육, 출판, 신문이 확대되면서 사람마다 다른 표기를 줄일 공통 규범이 절실해졌다. 여러 철자안과 논쟁을 거쳐 조선어학회는 1933년 「한글 마춤법 통일안」을 제정했다. 당시 문헌의 고유한 명칭은 오늘의 철자와 달리 **‘마춤법’**이라고 적는다.\n\n| 시기 | 중요한 흐름 | 표기 생활에 준 영향 |\n| --- | --- | --- |\n| 15세기 | 훈민정음 창제·반포, 방점과 옛 자모 사용 | 당시 음운을 세밀하게 기록 |\n| 16~19세기 | 음운 변화, 방점·옛 자모의 쇠퇴, 분철 확대 | 표기 관습이 점차 현대와 가까워짐 |\n| 19세기 말~20세기 초 | 교육·언론의 성장과 여러 철자안의 병존 | 통일된 철자와 띄어쓰기의 필요가 커짐 |\n| 1933년 | 「한글 마춤법 통일안」 제정 | 형태를 밝혀 적는 원리와 띄어쓰기 체계를 정비 |\n| 1988년 고시·1989년 시행 | 현행 「한글 맞춤법」 제정·시행 | 통일안의 큰 원리를 잇되 언어 현실에 맞게 보완 |\n\n1933년 통일안은 현대 맞춤법의 출발점 가운데 하나이지만, ‘완전히 새로운 형태주의 철자’를 갑자기 만든 것은 아니다. 이미 확대되던 분철 관습을 체계화했고, **표준말을 소리대로 적되 어법에 맞도록 적는다**는 원리를 공통 규범으로 정리했다.\n\n## 5. 현행 맞춤법의 두 축\n\n현행 맞춤법 제1항의 ‘소리대로 적되, 어법에 맞도록’은 서로 모순되는 지시가 아니다. 한글은 발음을 바탕으로 적지만, 체언과 용언 어간처럼 의미를 담당하는 형태소는 환경마다 달라지는 소리를 그대로 옮기지 않고 기본 형태를 드러내기도 한다.\n\n:::example\n- `꽃이`는 [꼬치]로 발음되지만 **꽃+이**로 적는다.\n- `꽃만`은 [꼰만]으로 발음되지만 **꽃+만**으로 적는다.\n- `굳이`는 [구지]로 발음되지만 **굳-+-이**의 관계를 밝혀 적는다.\n- `먹는다`는 [멍는다]로 발음되어도 **먹-+-는다**로 적는다.\n:::\n\n이 표기는 같은 형태소를 여러 문맥에서 쉽게 알아보게 한다. 반대로 모든 요소의 어원을 끝까지 밝혀 적는 것도 아니다. 조사의 이형태 `이\u002F가`, `을\u002F를`이나 굳어진 단어의 표기는 현행 규정과 언어 현실을 따른다. 현대 맞춤법은 순수한 표음주의도, 철저한 어원주의도 아닌 **형태음소적 절충 체계**다.\n\n:::tip\n철자가 발음과 다를 때는 먼저 단어를 형태소로 나누어 보라. 여러 활용형에서 되풀이되는 어간이나 다른 조사 앞에서도 유지되는 체언의 형태를 찾으면, 표기의 이유가 선명해진다.\n:::\n\n## 6. 옛 표기를 해석하는 순서\n\n옛 문장을 현대어로 옮길 때는 글자 하나를 현대 글자 하나로 치환하지 말고 다음 순서로 분석한다.\n\n1. 사용된 자모와 방점의 기능을 해당 시대 기준으로 확인한다.\n2. 이어적기·거듭적기·끊어적기 가운데 어떤 방식인지 판별한다.\n3. 조사와 어미를 분리해 형태소 경계를 복원한다.\n4. 당시의 단어 뜻과 문장 구조를 해석한다.\n5. 마지막에 현대어의 철자와 어순에 맞춰 옮긴다.\n\n예컨대 `나랏말ᄊᆞ미 中國에 달아`를 단순 치환하면 구조가 보이지 않는다. `나라+ㅅ`, `말ᄊᆞᆷ+이`, 그리고 ‘다르다’의 옛 활용형을 확인해야 현대어 **“나라의 말이 중국과 달라”**에 가까운 뜻을 얻을 수 있다.\n\n## 7. 역사적 관점으로 정리하기\n\n한글 맞춤법의 역사는 ‘틀린 표기에서 옳은 표기로’ 곧장 나아간 과정이 아니다. 언어의 소리가 변하고, 독자가 형태소를 인식하는 방식이 달라지며, 교육과 행정에 필요한 규범이 정비된 역사다.\n\n- 창제기 표기는 **당시의 음운 대립과 성조**를 정밀하게 담았다.\n- 이어적기는 음절의 연결을, 끊어적기는 **형태소의 경계**를 더 잘 보여 준다.\n- 옛 자모와 방점의 쇠퇴는 주로 음운 변화와 관련된다.\n- 1933년 통일안은 표기 관습을 체계화했고, 현행 맞춤법은 그 큰 원리를 이어받아 보완했다.\n- 현대 철자는 발음과 형태를 함께 고려하므로 실제 발음과 언제나 일치하지 않는다.\n\n옛 표기는 그 시대의 규칙 안에서 읽고, 현대 표기는 오늘의 규범 안에서 설명해야 한다. 이 두 관점을 분리할 때 맞춤법의 변화를 단순한 예외 목록이 아니라 한국어의 구조 변화로 이해할 수 있다.",[1241],{"id":1242,"name":1243,"level":1090,"language":9,"isCompleted":1244,"completionPercentage":1245,"totalExercises":26,"completedExercises":1245},"01a09c0b-58e6-7770-a6ce-34acc324e9e3","한글 표기와 문법의 역사",false,0,"2026-09-06T20:23:24+00:00","2026-10-11T12:53:37+00:00",[],{"name":1243,"slug":1250,"language":9},"hangeul-pyogi-munbeop-yeoksa-c2",[],{"id":1242,"name":1243,"slug":1250,"language":9,"level":1090,"introduction":1253,"lessonCount":16,"totalExercises":26,"objectives":1254,"prerequisites":1258,"lessons":1261},"옛 한글 자료를 오늘의 규범으로 재단하지 않고 표기와 문법의 변화가 어떻게 이어졌는지 살피는 길입니다. 이어적기에서 끊어적기로 이동한 표기 관습을 먼저 이해하고, 중세의 조사·어미·높임이 현대어에 계승·재분석·화석화된 흔적을 형태소 단위로 추적합니다.",[1255,1256,1257],"이어적기·끊어적기와 근대 맞춤법 규범화의 흐름을 설명할 수 있다.","중세 한국어의 조사·어미·높임이 현대어로 이어진 방식을 분석할 수 있다.","옛 문장을 형태소 단위로 읽어 시대별 언어 정보를 복원할 수 있다.",[1259,1260],"현대 한글 맞춤법과 주요 음운 변동을 이해한다.","현대 한국어의 조사·어미·높임 체계를 분석할 수 있다.",[1262,1273],{"id":1087,"contentId":1263,"slug":1089,"title":1088,"level":1090,"summary":1264,"order":11,"exercises":1265},"pg_a1499eee-42a6-4029-87e2-4514f4e0e0cf","이어적기·끊어적기와 음운 변화·근대 규범화를 통해 한글 표기 관습의 역사적 변화를 설명한다.",[1266,1270],{"id":1267,"title":1268,"order":1245,"type":1269},"01a07863-f7fe-7acb-a153-3a8966f86613","Historical Spelling Layers and Morpheme Boundaries","word_select",{"id":1271,"title":1272,"order":11,"type":1269},"01a07863-f821-756d-8c02-a1e4afb886a6","Standardisation and the Principles of Modern Spelling",{"id":1093,"contentId":1274,"slug":1095,"title":1094,"level":1090,"summary":1275,"order":16,"exercises":1276},"pg_b1312310-a587-4c03-a0e8-c52dd9b52415","중세 한국어의 조사·어미·높임이 현대어에 계승·재분석·화석화된 흔적을 형태소 단위로 분석한다.",[1277,1280],{"id":1278,"title":1279,"order":1245,"type":1269},"01a07864-07fb-7b29-a811-6a8084760ef5","형태와 조사에 새겨진 변화",{"id":1281,"title":1282,"order":11,"type":1269},"01a07864-081c-71bb-97d2-ad3d7ccec728","Endings, honorification, and translation layers",[1284,1290],{"@id":1285,"@type":1286,"id":1267,"grammarPage":1287,"title":1268,"instructions":1288,"displayOrder":1245,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":101,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1289},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07863-f7fe-7acb-a153-3a8966f86613","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","Use the historical spelling evidence to choose the correct morpheme analysis, orthographic process or interpretation.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fb8daf85-2091-4aff-99ce-1cbf1ba6acf8_hero.webp?v=1788726212",{"@id":1291,"@type":1286,"id":1271,"grammarPage":1287,"title":1272,"instructions":1292,"displayOrder":11,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":86,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1293},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07863-f821-756d-8c02-a1e4afb886a6","Apply the historical dates, pronunciation and morpheme evidence to choose the standard spelling or the best account of it.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_dd9c5c52-d2e7-4dca-8587-653e85e146f6_hero.webp?v=1788726212",{"id":1267,"grammarPage":1287,"title":1268,"instructions":1288,"seoTitle":1295,"seoDescription":1296,"displayOrder":1245,"type":1269,"questions":1297,"ogImageUrl":1289},"맞춤법 역사의 표기 층위와 형태소 경계","1443년 창제와 1446년 반포, 초성·중성·종성을 모아쓰는 원리처럼 훈민정음에서 시작된 한글 표기의 역사적 층위를 자세히 살펴요. 옛 문헌의 표기 증거를 근거로 형태소 분석과 표기 방식, 해석을 빈칸에 골라 넣으며 맞춤법이 변해 온 흐름을 차근차근 이해해요.",[1298],{"id":1299,"sentenceTemplate":1300,"displayOrder":1245,"explanation":1301,"exampleSentence":1302,"blanks":1303},"01a07863-f7fe-7eef-a153-3a896d7f94cc","훈민정음은 1443년에 __1__, 1446년에 해설서와 함께 __2__. 이는 현대 맞춤법을 완성한 일이 아니라 한국어의 소리를 적는 __3__ 마련한 일이다.","Hunminjeongeum was created in 1443 and promulgated with its explanatory text in 1446. This established a writing system, not the completed rules of modern orthography.","로마자라는 문자 체계와 국어의 로마자 표기법이라는 규범도 서로 다른 층위에 속한다.",[1304,1317,1329],{"id":1305,"blankNumber":11,"options":1306},"01a07863-f7fe-7d3f-a153-3a8968e22149",[1307,1310,1314],{"id":1308,"optionText":1309,"isCorrect":1244,"displayOrder":1245},"01a07863-f7fe-7c93-a153-3a89678776b9","해설서와 함께 반포되고",{"id":1311,"optionText":1312,"isCorrect":1313,"displayOrder":11},"01a07863-f7fe-7ce7-a153-3a896844fffd","창제되고",true,{"id":1315,"optionText":1316,"isCorrect":1244,"displayOrder":16},"01a07863-f7fe-7d13-a153-3a8968790353","통일안으로 제정되고",{"id":1318,"blankNumber":16,"options":1319},"01a07863-f7fe-7def-a153-3a896ad3de4a",[1320,1323,1326],{"id":1321,"optionText":1322,"isCorrect":1244,"displayOrder":1245},"01a07863-f7fe-7d83-a153-3a89691d5a3b","현행 표준어로 개정되었다",{"id":1324,"optionText":1325,"isCorrect":1244,"displayOrder":11},"01a07863-f7fe-7dab-a153-3a89692296f7","처음 창제되었다",{"id":1327,"optionText":1328,"isCorrect":1313,"displayOrder":16},"01a07863-f7fe-7dcf-a153-3a8969e6fc0e","반포되었다",{"id":1330,"blankNumber":21,"options":1331},"01a07863-f7fe-7ea7-a153-3a896d0e9c89",[1332,1335,1338,1341],{"id":1333,"optionText":1334,"isCorrect":1244,"displayOrder":1245},"01a07863-f7fe-7e27-a153-3a896b57a090","띄어쓰기 규정을",{"id":1336,"optionText":1337,"isCorrect":1313,"displayOrder":11},"01a07863-f7fe-7e4b-a153-3a896ba850cc","문자 체계를",{"id":1339,"optionText":1340,"isCorrect":1244,"displayOrder":16},"01a07863-f7fe-7e67-a153-3a896bf21aa6","문장 부호 체계를",{"id":1342,"optionText":1343,"isCorrect":1244,"displayOrder":21},"01a07863-f7fe-7e8b-a153-3a896c9711b0","표준어 발음법을",{"html":1345,"toc":1346},"\u003Cp>한글의 글자 체계가 뛰어나다는 사실과 한글로 한국어를 \u003Cstrong>어떻게 적을지\u003C\u002Fstrong>는 별개의 문제다. 한글 창제 뒤에도 실제 발음, 형태소의 경계, 한자와의 병용, 띄어쓰기 같은 문제를 두고 표기 관습은 계속 달라졌다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이 글에서는 옛 표기를 오늘의 맞춤법으로 재단하지 않고, 각 시대의 언어와 문자 환경 속에서 해석한다. 학습을 마치면 다음을 할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>15세기 문헌의 **이어적기(연철)**와 후대의 **끊어적기(분철)**를 구별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>사라진 글자와 방점이 당시의 음운 정보를 어떻게 담았는지 설명한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>1933년 「한글 마춤법 통일안」과 현행 「한글 맞춤법」의 연속성을 파악한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>현대 표기의 ‘소리대로’와 ‘어법에 맞도록’이라는 두 원리를 함께 적용한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>문자 창제와 맞춤법은 같은 역사가 아니다\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>1443년에 창제되고 1446년에 해설서와 함께 반포된 훈민정음은 한국어의 소리를 분석해 만든 \u003Cstrong>문자 체계\u003C\u002Fstrong>다. 반면 맞춤법은 그 문자로 단어와 문장을 일관되게 적는 \u003Cstrong>사회적 규범\u003C\u002Fstrong>이다. 글자가 만들어진 순간부터 오늘의 철자·띄어쓰기·문장 부호가 한꺼번에 정해진 것은 아니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>창제기의 기본자는 오늘보다 많았다. 현대에 쓰지 않는 \u003Ccode>ㆍ\u003C\u002Fcode>(아래아), \u003Ccode>ㅿ\u003C\u002Fcode>(반치음), \u003Ccode>ㆁ\u003C\u002Fcode>(옛이응), \u003Ccode>ㆆ\u003C\u002Fcode>(여린히읗)도 서로 다른 소리나 음운 기능을 표시했다. 음절 왼쪽의 점인 \u003Cem>방점\u003C\u002Fem>은 글자가 아니라 성조를 나타내는 부호였다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>구분\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>15세기 표기의 기능\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>현대 표기에서의 상태\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Ccode>ㆍ\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>별도의 모음을 표시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>음가가 합류하면서 기본 철자에서 사라짐\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Ccode>ㅿ\u003C\u002Fcode>·\u003Ccode>ㆁ\u003C\u002Fcode>·\u003Ccode>ㆆ\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>당시의 자음 대립이나 기능을 표시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>음운 변화와 함께 폐지되거나 다른 글자로 합류\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>방점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>음절의 성조를 표시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>중앙어의 성조 소실 뒤 쓰이지 않음\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>모아쓰기\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>초성·중성·종성을 음절 단위로 결합\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>현대까지 유지\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>옛 글자가 사라졌다고 해서 창제 당시의 표기가 불완전했던 것은 아니다. 오히려 그 글자들은 당시 한국어에 실제로 존재하던 대립을 기록했다. 문자 목록의 변화는 주로 \u003Cstrong>언어의 음운 변화\u003C\u002Fstrong>와 표기 관습의 정비를 반영한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>이어적기에서 끊어적기로\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>15세기 문헌에서는 앞말의 받침을 뒤 음절의 첫소리 자리로 넘겨 적는 \u003Cstrong>이어적기\u003C\u002Fstrong>가 널리 쓰였다. 예를 들어 \u003Ccode>말ᄊᆞᆷ+이\u003C\u002Fcode>는 \u003Ccode>말ᄊᆞ미\u003C\u002Fcode>처럼 적혔다. 발음되는 음절을 따라 글자를 배치한 것이다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>후대로 갈수록 형태소의 경계를 글자에 드러내는 \u003Cstrong>끊어적기\u003C\u002Fstrong>가 확대되었다. 같은 구조를 \u003Ccode>말ᄊᆞᆷ이\u003C\u002Fcode>처럼 적으면 명사와 조사의 경계가 눈에 보인다. 변화의 중간에는 받침을 앞 음절과 뒤 음절에 거듭 적는 *거듭적기(중철)*도 나타났다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>표기 방식\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>경계를 적는 방식\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>\u003Ccode>말ᄊᆞᆷ+이\u003C\u002Fcode>의 예시\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>읽을 때 두드러지는 정보\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>이어적기\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>받침을 다음 음절 초성으로 넘김\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>말ᄊᆞ미\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>실제 음절 연결\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>거듭적기\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>받침을 양쪽에 거듭 표시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>말ᄊᆞᆷ미\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>소리와 형태의 절충\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>끊어적기\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>형태소마다 기본 형태를 분리해 표시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>말ᄊᆞᆷ이\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>명사와 조사의 경계\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>15세기식 분석:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>나랏말ᄊᆞ미\u003C\u002Fcode> = \u003Ccode>나라+ㅅ + 말ᄊᆞᆷ+이\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>현대식 분석:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>나라의 말이\u003C\u002Fcode> = \u003Ccode>나라+의 + 말+이\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Ccode>말ᄊᆞ미\u003C\u002Fcode>의 마지막 \u003Ccode>미\u003C\u002Fcode>를 하나의 어휘 요소로 보면 안 된다. 명사의 받침 \u003Ccode>ㅁ\u003C\u002Fcode>을 주격 조사 \u003Ccode>이\u003C\u002Fcode>가 있는 다음 음절의 첫소리로 이어 적은 결과다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>이어적기에서 끊어적기로의 이동을 ‘발음 중심에서 형태 중심으로 단번에 개혁한 사건’으로 단순화해서는 안 된다. 문헌의 종류와 필자에 따라 방식이 겹쳤으며, 음운 변화와 형태 인식, 인쇄 관행이 오랜 시간 함께 작용했다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>음운 변화가 표기를 바꾸다\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>맞춤법은 고정된 소리를 영원히 보존하는 장치가 아니다. 실제 언어에서 대립이 사라지면 그 대립을 적던 문자도 기능을 잃는다. 16세기 이후 중앙어에서 성조가 소실되자 방점 사용은 약화되었고, \u003Ccode>ㆍ\u003C\u002Fcode>와 여러 옛 자모도 음가의 변화·합류에 따라 점차 표기 체계에서 밀려났다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이 과정은 다음 세 층위를 구별해야 정확히 이해할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>소리의 변화:\u003C\u002Fstrong> 서로 달랐던 음소가 합쳐지거나 특정 환경에서 사라진다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>문자의 변화:\u003C\u002Fstrong> 더 이상 필요한 대립을 표시하지 않는 글자가 쓰이지 않게 된다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>규범의 변화:\u003C\u002Fstrong> 여러 표기 관습 가운데 공적 문서와 교육에서 쓸 방식을 선택한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>옛 문헌의 \u003Ccode>ㆍ\u003C\u002Fcode>를 언제나 현대의 \u003Ccode>ㅏ\u003C\u002Fcode>로, \u003Ccode>ㅿ\u003C\u002Fcode>을 언제나 \u003Ccode>ㅅ\u003C\u002Fcode>으로 바꾸면 안 된다. 같은 글자라도 단어와 환경에 따라 변화 결과가 다르므로, 어원 사전이나 해당 문헌의 주석을 확인해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>띄어쓰기 역시 처음부터 오늘과 같지 않았다. 초기 한글 문헌은 대체로 어절을 현대식으로 띄지 않았고, 한자와 한글을 섞어 쓰는 방식도 문헌의 목적에 따라 달랐다. 따라서 옛 문장을 현대어로 옮길 때에는 철자만 바꾸는 것이 아니라 단어 경계와 문법 구조까지 분석해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"1933\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>근대의 통일과 1933년 통일안\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>근대에는 학교 교육, 출판, 신문이 확대되면서 사람마다 다른 표기를 줄일 공통 규범이 절실해졌다. 여러 철자안과 논쟁을 거쳐 조선어학회는 1933년 「한글 마춤법 통일안」을 제정했다. 당시 문헌의 고유한 명칭은 오늘의 철자와 달리 **‘마춤법’**이라고 적는다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>시기\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>중요한 흐름\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>표기 생활에 준 영향\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>15세기\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>훈민정음 창제·반포, 방점과 옛 자모 사용\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>당시 음운을 세밀하게 기록\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>16~19세기\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>음운 변화, 방점·옛 자모의 쇠퇴, 분철 확대\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>표기 관습이 점차 현대와 가까워짐\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>19세기 말~20세기 초\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>교육·언론의 성장과 여러 철자안의 병존\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>통일된 철자와 띄어쓰기의 필요가 커짐\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>1933년\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>「한글 마춤법 통일안」 제정\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>형태를 밝혀 적는 원리와 띄어쓰기 체계를 정비\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>1988년 고시·1989년 시행\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>현행 「한글 맞춤법」 제정·시행\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>통일안의 큰 원리를 잇되 언어 현실에 맞게 보완\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>1933년 통일안은 현대 맞춤법의 출발점 가운데 하나이지만, ‘완전히 새로운 형태주의 철자’를 갑자기 만든 것은 아니다. 이미 확대되던 분철 관습을 체계화했고, \u003Cstrong>표준말을 소리대로 적되 어법에 맞도록 적는다\u003C\u002Fstrong>는 원리를 공통 규범으로 정리했다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>현행 맞춤법의 두 축\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>현행 맞춤법 제1항의 ‘소리대로 적되, 어법에 맞도록’은 서로 모순되는 지시가 아니다. 한글은 발음을 바탕으로 적지만, 체언과 용언 어간처럼 의미를 담당하는 형태소는 환경마다 달라지는 소리를 그대로 옮기지 않고 기본 형태를 드러내기도 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Ccode>꽃이\u003C\u002Fcode>는 [꼬치]로 발음되지만 \u003Cstrong>꽃+이\u003C\u002Fstrong>로 적는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Ccode>꽃만\u003C\u002Fcode>은 [꼰만]으로 발음되지만 \u003Cstrong>꽃+만\u003C\u002Fstrong>으로 적는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Ccode>굳이\u003C\u002Fcode>는 [구지]로 발음되지만 \u003Cstrong>굳-+-이\u003C\u002Fstrong>의 관계를 밝혀 적는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Ccode>먹는다\u003C\u002Fcode>는 [멍는다]로 발음되어도 \u003Cstrong>먹-+-는다\u003C\u002Fstrong>로 적는다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>이 표기는 같은 형태소를 여러 문맥에서 쉽게 알아보게 한다. 반대로 모든 요소의 어원을 끝까지 밝혀 적는 것도 아니다. 조사의 이형태 \u003Ccode>이\u002F가\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>을\u002F를\u003C\u002Fcode>이나 굳어진 단어의 표기는 현행 규정과 언어 현실을 따른다. 현대 맞춤법은 순수한 표음주의도, 철저한 어원주의도 아닌 \u003Cstrong>형태음소적 절충 체계\u003C\u002Fstrong>다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>철자가 발음과 다를 때는 먼저 단어를 형태소로 나누어 보라. 여러 활용형에서 되풀이되는 어간이나 다른 조사 앞에서도 유지되는 체언의 형태를 찾으면, 표기의 이유가 선명해진다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>옛 표기를 해석하는 순서\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>옛 문장을 현대어로 옮길 때는 글자 하나를 현대 글자 하나로 치환하지 말고 다음 순서로 분석한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>사용된 자모와 방점의 기능을 해당 시대 기준으로 확인한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>이어적기·거듭적기·끊어적기 가운데 어떤 방식인지 판별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>조사와 어미를 분리해 형태소 경계를 복원한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>당시의 단어 뜻과 문장 구조를 해석한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>마지막에 현대어의 철자와 어순에 맞춰 옮긴다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>예컨대 \u003Ccode>나랏말ᄊᆞ미 中國에 달아\u003C\u002Fcode>를 단순 치환하면 구조가 보이지 않는다. \u003Ccode>나라+ㅅ\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>말ᄊᆞᆷ+이\u003C\u002Fcode>, 그리고 ‘다르다’의 옛 활용형을 확인해야 현대어 **“나라의 말이 중국과 달라”**에 가까운 뜻을 얻을 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">7.\u003C\u002Fspan>역사적 관점으로 정리하기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>한글 맞춤법의 역사는 ‘틀린 표기에서 옳은 표기로’ 곧장 나아간 과정이 아니다. 언어의 소리가 변하고, 독자가 형태소를 인식하는 방식이 달라지며, 교육과 행정에 필요한 규범이 정비된 역사다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>창제기 표기는 \u003Cstrong>당시의 음운 대립과 성조\u003C\u002Fstrong>를 정밀하게 담았다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>이어적기는 음절의 연결을, 끊어적기는 \u003Cstrong>형태소의 경계\u003C\u002Fstrong>를 더 잘 보여 준다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>옛 자모와 방점의 쇠퇴는 주로 음운 변화와 관련된다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>1933년 통일안은 표기 관습을 체계화했고, 현행 맞춤법은 그 큰 원리를 이어받아 보완했다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>현대 철자는 발음과 형태를 함께 고려하므로 실제 발음과 언제나 일치하지 않는다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>옛 표기는 그 시대의 규칙 안에서 읽고, 현대 표기는 오늘의 규범 안에서 설명해야 한다. 이 두 관점을 분리할 때 맞춤법의 변화를 단순한 예외 목록이 아니라 한국어의 구조 변화로 이해할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n",[1347,1351,1355,1359,1363,1367,1371],{"id":1348,"text":1349,"depth":16,"number":1350},"section","문자 창제와 맞춤법은 같은 역사가 아니다","1",{"id":1352,"text":1353,"depth":16,"number":1354},"section-2","이어적기에서 끊어적기로","2",{"id":1356,"text":1357,"depth":16,"number":1358},"section-3","음운 변화가 표기를 바꾸다","3",{"id":1360,"text":1361,"depth":16,"number":1362},"1933","근대의 통일과 1933년 통일안","4",{"id":1364,"text":1365,"depth":16,"number":1366},"section-4","현행 맞춤법의 두 축","5",{"id":1368,"text":1369,"depth":16,"number":1370},"section-5","옛 표기를 해석하는 순서","6",{"id":1372,"text":1373,"depth":16,"number":1374},"section-6","역사적 관점으로 정리하기","7"]