[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ko":3,"grammar-pages-ko":4,"grammar-page-ko-hapseongeo-pasaengeo-saisiot":1237,"grammar-lesson-path-ko-hapseongeo-pasaengeo-saisiot-bareum-pyogi-gyubeom-silje-jeogyong-c1":1252,"grammar-exercises-by-page-01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c":1293,"grammar-quick-check-01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c":1304,"grammar-lesson-body-01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c-3nb11ftrq0":1327},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,901,906,911,916,921,926,931,936,941,946,951,956,961,966,971,976,981,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1092,1097,1102,1107,1112,1117,1122,1127,1132,1137,1142,1147,1152,1157,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a07863-d965-7a9c-bf2c-49cbd07db13c","한글 자모와 음절 구성","hangeul-jamo-wa-eumjeol-guseong","ko","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a07863-d8b3-7f8a-8a0a-eaf0cecae52e","기본 모음과 결합 모음","gibon-moeum-gwa-gyeolhap-moeum",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a07863-d8af-71a8-8c45-1a8a3f76a5cd","기본 자음과 쌍자음","gibon-jaeum-gwa-ssangjaeum",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a07863-d779-7ddb-b211-4130338ba266","초성·중성·종성의 음절 블록","choseong-jungseong-jongseong-eumjeol-beullok",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a07863-d6e6-7b43-bad6-c5f0f3ff5ad4","받침의 기본 발음","batchim-ui-gibon-bareum",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a07863-d822-780c-a131-d44759e4e9c6","음절 경계의 연음","eumjeol-gyeonggye-ui-yeoneum",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a07863-dbdf-76ae-99a4-5c1644a86df2","평음·격음·된소리의 구별","pyeongeum-gyeogeum-doensori-gubyeol",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a07863-d7d4-7067-9509-6c61439e1ace","단어와 조사의 기본 띄어쓰기","daneo-wa-josa-ui-gibon-ttieosseugi",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a07863-d973-7199-a2b4-85421b555db6","한국어의 기본 문장 어순","hangugeo-ui-gibon-munjang-eosun",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a07863-dac9-7be9-b577-ff00788f6837","주어 생략과 문맥","jueo-saengnyak-gwa-munmaek",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a07863-db67-7005-87b1-a94c56ae3f6b","명사 서술문 '-이에요\u002F예요'","myeongsa-seosulmun-ieyo-yeyo",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a07863-d73f-7a06-b6b5-4462e5d1c7fb","복수 표지 '-들'","boksu-pyoji-deul",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a07863-dadd-79f2-a39e-19c30614126f","주제 조사 '-은\u002F는'","juje-josa-eun-neun",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a07863-dad0-7378-8110-a818eeec8bb0","주격 조사 '-이\u002F가'","jugyeok-josa-i-ga",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a07863-db38-792a-bb33-9f63f55ac42a","목적격 조사 '-을\u002F를'","mokjeokgyeok-josa-eul-reul",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a07863-da2d-7aff-8d16-c2b0aeb26123","장소 조사 '-에'와 '-에서'","jangso-josa-e-wa-eseo",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a07863-dc7c-7e61-8943-71bd0394980e","소유와 관계의 '-의'","soyugwa-gwangye-ui-ui",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a07863-db8d-7e59-a312-9ec455b08473","나열의 '-와\u002F과', '-(이)랑'","nayeol-ui-wa-gwa-irang",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a07863-d78e-708d-b455-b80e6ea2dd70","추가의 '-도'와 한정의 '-만'","chuga-ui-do-wa-hanjeong-ui-man",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a07863-d9e1-7970-b6e6-90017f095802","이것·그것·저것과 이·그·저","igeot-geugeot-jeogeot",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a07863-d8a9-7db7-bcc0-28bc09869d8d","기본 인칭 대명사","gibon-inching-daemyeongsa",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a07863-d981-7437-823a-919bd3eed1cf","한자어 수사","hanjaeo-susa",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a07863-d901-77c8-b64a-c50ec0940823","고유어 수사","goyueo-susa",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a07863-d89e-762e-819c-9cbd4958a11f","기본 단위성 의존 명사","gibon-danwiseong-uijon-myeongsa",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a07863-dc5a-7525-b059-2ed1b8b2221b","시간·날짜·나이·가격 말하기","sigan-naljja-nai-gagyeok-malhagi",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a07863-dcdb-7304-9758-3f3e2c62e6f1","용언의 기본형과 어간","yongeon-ui-gibonhyeong-gwa-eogan",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a07863-d802-7493-b118-bc32fc44783b","동사와 형용사의 서술 기능","dongsa-wa-hyeongyongsa-ui-seosul",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a07863-d6b2-70ba-9fab-f0439f2714ef","'-아요\u002F어요' 현재형","ayo-eoyo-hyeonjaehyeong",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a07863-d937-732f-a522-5a91bb5bd3f4","'하다' 용언의 활용","hada-yongeon-ui-hwaryong",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a07863-db2d-7732-83ce-5f7a2fbd9b98","모음 축약의 기초","moeum-chugyak-ui-gicho",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a07863-da0d-76ea-a9ed-0379b45b5b3c","존재와 소유의 '있다\u002F없다'","itda-eopda",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a07863-db61-7677-ab21-8b7937bed18d","명사 부정 '-이\u002F가 아니에요'","myeongsa-bujeong-anieyo",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a07863-daa2-7432-bce4-b46d237714c6","짧은 부정 '안'","jjalbeun-bujeong-an",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a07863-dbc0-7453-b134-a1b4a46fcba4","판정 의문문과 억양","panjeong-uimunmun-gwa-eogyang",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a07863-dba9-7756-9901-44ed2f65d3c5","누구·무엇·어디·언제 묻기","nugu-mueot-eodi-eonje-mutgi",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a07863-d949-733a-b55f-52671214521e","해요체의 기본","haeyoche-ui-gibon",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a07863-da07-718d-a735-fddfd295a0b8","이름·호칭·직함으로 부르기","ireum-hoching-jikham",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a07863-d764-7b0a-be56-ffe385bc0c94","부탁의 '-아\u002F어 주세요'","butak-ui-a-eo-juseyo",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a07863-d9bd-7f86-b983-53adc1bc2192","희망의 '-고 싶다'","huimang-ui-go-sipda",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a07863-d79b-7eea-b728-9f85185f6b56","출발점과 도착점 '-에서\u002F부터…까지'","chulbaljeom-dochakjeom-eseo-buteo-kkaji",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":211,"displayOrder":212},"01a07863-d7fc-76aa-a3c6-d4ce9b8c5d55","된소리되기의 기본 규칙","doensoridoegi-ui-gibon-gyuchik","A2",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":211,"displayOrder":217},"01a07863-d6f4-7b4f-90ee-0462e256efea","비음화와 유음화","bieumhwa-wa-yueumhwa",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":211,"displayOrder":222},"01a07863-d9a3-7500-bfd7-2b1591bc66bb","'ㅎ'의 탈락과 거센소리화","hieut-tallak-gwa-geosensorihwa",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":211,"displayOrder":227},"01a07863-d72f-7222-b7b0-05f77dba68b3","복합 받침의 발음","bokhap-batchim-ui-bareum",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":211,"displayOrder":232},"01a07863-d7ef-7dec-a7d1-93eb24e9d8ee","'ㄷ' 불규칙 활용","digeut-bulgyuchik-hwaryong",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":211,"displayOrder":237},"01a07863-d6fa-7009-9ea0-21e78868dfb2","'ㅂ' 불규칙 활용","bieup-bulgyuchik-hwaryong",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":211,"displayOrder":242},"01a07863-dbf7-78f5-b923-815cc03a1824","'르' 불규칙 활용","reu-bulgyuchik-hwaryong",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":211,"displayOrder":247},"01a07863-d6ab-7aa1-a11a-2ab40be93a6a","'-았\u002F었-' 과거 시제","at-eot-gwageo-sije",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":211,"displayOrder":252},"01a07863-d81c-7614-86f3-5f5fb1c12c69","'-(으)ㄹ 거예요' 미래 표현","eul-geoyeyo-mirae-pyohyeon",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":211,"displayOrder":257},"01a07863-d8d7-72df-81c4-d23fc7143cf9","'-고 있다' 진행상","go-itda-jinhaengsang",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":211,"displayOrder":262},"01a07863-da46-7ed7-bda4-a0e75111ad1b","'-(으)ㄴ 적이 있다' 경험","jeogi-itda-gyeongheom",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":211,"displayOrder":267},"01a07863-d88f-7cc0-9aa7-a29fd586b720","'-기 전에'와 '-(으)ㄴ 후에'","gi-jeone-wa-eun-hue",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":211,"displayOrder":272},"01a07863-d8be-7e4f-b1d9-1aae530b50cf","기간의 '동안'과 '내내'","gigan-ui-dongan-gwa-naenae",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":211,"displayOrder":277},"01a07863-dcc9-79d5-920a-5ea6f74ca95d","여격 조사 '-에게\u002F한테'","yeogyeok-josa-ege-hante",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":211,"displayOrder":282},"01a07863-d6da-7930-8e3f-d0fb8c57c57a","방향·수단·자격의 '-(으)로'","banghyang-sudan-jagyeok-euro",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":211,"displayOrder":287},"01a07863-d6ff-7e70-9547-9988f40131e2","비교 기준의 '-보다'","bigyo-gijun-ui-boda",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":211,"displayOrder":292},"01a07863-da40-7cbd-a3a2-3f63ae2b81d3","제한의 '-밖에'와 부정","jehan-ui-bakke-wa-bujeong",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":211,"displayOrder":297},"01a07863-d6c3-7acb-a894-697e90fcfc5c","반복 단위의 '-마다'","banbok-danwi-ui-mada",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":211,"displayOrder":302},"01a07863-da27-737c-a777-b7d60847772d","재귀 대명사 '자기'","jaegwi-daemyeongsa-jagi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":211,"displayOrder":307},"01a07863-d6a5-7c88-8e8d-8ebe96cd6f46","'아무'와 비정칭 표현","amu-wa-bijeongching-pyohyeon",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":211,"displayOrder":312},"01a07863-d8c4-70a7-a1d5-1cec2608b6d7","긴 부정 '-지 않다'","gin-bujeong-ji-anta",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":211,"displayOrder":317},"01a07863-db94-70c5-9f4e-660f5243c762","능력 부정 '못'과 '-지 못하다'","neungnyeok-bujeong-mot",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":211,"displayOrder":322},"01a07863-d9c4-790d-8cd6-d5866e80e583","확인 의문 '-지요?'","hwagin-uimun-jiyo",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":211,"displayOrder":327},"01a07863-dc3d-76a4-806f-785d9a477773","선택 의문 '-을까요, 아니면 -을까요?'","seontaek-uimun-eulkkayo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":211,"displayOrder":332},"01a07863-d8fb-788a-b602-efa6402db0e7","공손한 명령 '-(으)세요'","gongsonhan-myeongnyeong-euseyo",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":211,"displayOrder":337},"01a07863-da3a-7ed3-b676-8df80514697c","제안의 '-(으)ㄹ까요'","jean-ui-eulkkayo",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":211,"displayOrder":342},"01a07863-d875-77af-bd79-3cf735584cf1","건의의 '-(으)ㅂ시다'","geonui-ui-eupsida",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":211,"displayOrder":347},"01a07863-d99c-7f3e-9e30-985379ad837f","허가의 '-아\u002F어도 되다'","heoga-ui-a-eodo-doeda",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":211,"displayOrder":352},"01a07863-d888-78e4-beff-b3b89bc4ebbf","금지의 '-(으)면 안 되다'","geumji-ui-eumyeon-an-doeda",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":211,"displayOrder":357},"01a07863-dca9-7385-8dd8-938736325303","의무의 '-아\u002F어야 하다'","uimu-ui-a-eoya-hada",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":211,"displayOrder":362},"01a07863-db9a-7396-a838-e0e86e7a7740","능력과 가능성 '-(으)ㄹ 수 있다'","neungnyeok-ganeungseong-eul-su-itda",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":211,"displayOrder":367},"01a07863-d9cb-71f8-8f51-dd7c86bccb50","화자의 약속 '-(으)ㄹ게요'","hwaja-ui-yaksok-eulgeyo",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":211,"displayOrder":372},"01a07863-d920-7c19-a8c0-11f23947738e","계획의 '-(으)려고 하다'","gyehoek-ui-euryeogo-hada",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":211,"displayOrder":377},"01a07863-db86-7d89-89fc-0b71d630694b","나열과 순차의 '-고'","nayeol-gwa-suncha-ui-go",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":211,"displayOrder":382},"01a07863-da20-784e-af2a-e6b7fb39a6ad","이유와 선행의 '-아\u002F어서'","iyu-wa-seonhaeng-ui-a-eoseo",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":211,"displayOrder":387},"01a07863-d7b3-77df-9dca-9c9fbcfbf726","대조의 '-지만'","daejo-ui-jiman",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":211,"displayOrder":392},"01a07863-daae-7cf4-ab06-943d93f9c416","조건의 '-(으)면'","jogeon-ui-eumyeon",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":211,"displayOrder":397},"01a07863-d9db-73c3-872e-723fdb813826","이동 목적의 '-(으)러'","idong-mokjeok-ui-eureo",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":211,"displayOrder":402},"01a07863-d807-7e69-b53f-2e26918c78dd","동시 행동의 '-(으)면서'","dongsi-haengdong-ui-eumyeonseo",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":211,"displayOrder":407},"01a07863-d9d4-7c19-afc4-2ff35e70179b","현재 관형사형 '-는'과 '-(으)ㄴ'","hyeonjae-gwanhyeongsahyeong-neun-eun",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":211,"displayOrder":412},"01a07863-d90e-7a7e-9053-e809dbde6a66","과거 관형사형 '-(으)ㄴ'","gwageo-gwanhyeongsahyeong-eun",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":211,"displayOrder":417},"01a07863-d943-7552-bafb-945695d8bb80","행위의 명사화 '-기'","haengwi-ui-myeongsahwa-gi",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":211,"displayOrder":422},"01a07863-d8a4-787b-9e5a-76ddbaba31b9","기본 간접 인용 '-다고 하다'","gibon-ganjeop-inyong-dago-hada",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":211,"displayOrder":427},"01a07863-dabc-7109-84f9-1712ee6ff4b3","주체 높임 '-(으)시-'","juche-nopim-eusi",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":211,"displayOrder":432},"01a07863-d996-728a-b6f2-731006eb841c","합쇼체 '-ㅂ니다\u002F습니다'","hapsyoche-mnida-seumnida",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":211,"displayOrder":437},"01a07863-d93d-7533-8250-6c2f5f18764c","해체와 반말의 기본","haeche-wa-banmal-ui-gibon",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":211,"displayOrder":442},"01a07863-d7e9-7bc5-bf51-e2757d93ffdc","'더'와 '가장'으로 비교하기","deo-wa-gajang-euro-bigyohagi",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":211,"displayOrder":447},"01a07863-d85f-78f0-b441-d0f375b4ce85","'같다'와 '다르다'의 비교 표현","gatda-wa-dareuda-ui-bigyo",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":452,"displayOrder":453},"01a07863-dccf-7155-9b8b-4ff2bf9375eb","연속 발화의 음운 변동","yeonsok-balhwa-ui-eumun-byeondong","B1",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":452,"displayOrder":458},"01a07863-dc9f-769e-a768-488d93b8647e","의존 명사와 보조 용언의 띄어쓰기","uijon-myeongsa-bojo-yongeon-ttieosseugi",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":452,"displayOrder":463},"01a07863-dc4f-751d-b6d8-02ea0da4df92","서사의 현재 시제","seosa-ui-hyeonjae-sije",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":452,"displayOrder":468},"01a07863-d699-7a6c-bc1f-47f83bb745d5","'-아\u002F어 있다' 결과상","a-eo-itda-gyeolgwansang",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":452,"displayOrder":473},"01a07863-d68c-7d94-b89f-2b20778dc8c9","'-아\u002F어 버리다' 완료와 화자 태도","a-eo-beorida-wallyo",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":452,"displayOrder":478},"01a07863-d693-70ac-b868-94f5908d21bc","'-아\u002F어 보다' 시도와 경험","a-eo-boda-sido",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":452,"displayOrder":483},"01a07863-d866-7a2e-8b80-cfd111821e16","'-게 되다' 변화와 결과","ge-doeda-byeonhwa",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":452,"displayOrder":488},"01a07863-d8d0-7b6a-aec8-4936e6960731","'-고 있는 중이다' 진행의 강조","go-inneun-jungida",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":452,"displayOrder":493},"01a07863-d82f-76d1-bcda-d8c3512057f7","의도의 '-(으)려고 하다'와 '-(으)려던 참이다'","euryeogo-hada-wa-euryeodeon-chamida",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":452,"displayOrder":498},"01a07863-d92a-73d8-9d5b-d6f1e840678d","결정의 '-기로 하다'","gyeoljeong-ui-giro-hada",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":452,"displayOrder":503},"01a07863-d8c9-7326-90b6-6f616e7d2c83","기원과 희망의 '-기를 바라다'","giwon-huimang-gireul-barada",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":452,"displayOrder":508},"01a07863-d780-7638-aa86-22c4d601d385","추측의 '-(으)ㄴ\u002F는 것 같다'","chucheuk-ui-geot-gatda",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":452,"displayOrder":513},"01a07863-da68-7f62-9969-d9f9a0157b7f","정황 판단의 '-나 보다'","jeonghwang-pandan-ui-na-boda",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":452,"displayOrder":518},"01a07863-d787-70be-bee2-c9fd4f58c17b","추측과 의지의 '-겠-'","chucheuk-uiji-ui-get",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":452,"displayOrder":523},"01a07863-d7dd-74e6-9a0e-04563eaa2061","당위의 '-(으)ㄹ 것이다'","dangwi-ui-eul-geosida",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":452,"displayOrder":528},"01a07863-d74f-7c02-8857-25dc8eebe6dc","불가피성의 '-(으)ㄹ 수밖에 없다'","bulgapisong-ui-eul-subakke-eopda",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":452,"displayOrder":533},"01a07863-dbb6-7246-bfe5-2008f6abf9ae","판단의 근거 '-(으)니까'","pandan-ui-geungeo-eunikka",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":452,"displayOrder":538},"01a07863-da1a-7719-91c8-b6148f06c992","이유의 '-기 때문에'","iyu-ui-gi-ttaemune",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":452,"displayOrder":543},"01a07863-dc60-70d7-a519-180a6184e16f","시간적 순차의 '-자'","siganjeok-suncha-ui-ja",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":452,"displayOrder":548},"01a07863-da87-7265-8795-7c35498f388b","즉시 연결 '-자마자'","jeuksi-yeongyeol-jamaja",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":452,"displayOrder":553},"01a07863-dc54-7d1c-a9f3-2b89df9b21a0","시간 배경의 '-는 동안'","sigan-baegyeong-ui-neun-dongan",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":452,"displayOrder":558},"01a07863-dcc3-730c-ba81-66fd1c204edc","양보의 '-더라도'","yangbo-ui-deorado",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":452,"displayOrder":563},"01a07863-dcd5-71d9-8755-b39832251b38","예상에 어긋나는 '-는데도'","yesang-e-eogeunnaneun-neundedo",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":452,"displayOrder":568},"01a07863-dc31-7dd6-9ee8-2c8720fc8b68","선택과 나열의 '-거나'","seontaek-nayeol-ui-geona",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":452,"displayOrder":573},"01a07863-db32-7e95-89e9-46c74502f65d","목적의 '-기 위해서'","mokjeok-ui-gi-wihaeseo",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":452,"displayOrder":578},"01a07863-db3d-7f2d-8f1d-c3bcd9021d0d","목표와 유도의 '-도록'","mokpyo-yudo-ui-dorok",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":452,"displayOrder":583},"01a07863-db27-75e1-b6e5-f513668ccce1","미래·예정 관형사형 '-(으)ㄹ'","mirae-gwanhyeongsahyeong-eul",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":452,"displayOrder":588},"01a07863-dca4-7419-ad77-c7d6a02553d0","의존 명사 '것'과 관형절","uijon-myeongsa-geot",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":452,"displayOrder":593},"01a07863-d844-7ab5-a1cc-d733f9281157","가능성의 '수'와 이유의 '리'","ganeungseong-su-wa-iyu-ri",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":452,"displayOrder":598},"01a07863-dc25-7877-b240-dfd412c2a1bd","사실과 상태의 명사화 '-(으)ㅁ'","sasil-sangtae-myeongsahwa-eum",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":452,"displayOrder":603},"01a07863-dbe7-736a-89b9-50d1efa375aa","평서문의 간접 인용","pyeongseomun-ganjeop-inyong",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":452,"displayOrder":608},"01a07863-dcae-7149-bec1-849ddbb001b4","의문문의 간접 인용","uimunmun-ganjeop-inyong",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":452,"displayOrder":613},"01a07863-db5b-7c5f-867f-3e72f5953a9a","명령·청유문의 간접 인용","myeongnyeong-cheongyumun-ganjeop-inyong",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":452,"displayOrder":618},"01a07863-d9a9-7abe-8e52-1fb0f7ac687e","회화체 인용의 줄임말","hoehwache-inyong-ui-jurimmal",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":452,"displayOrder":623},"01a07863-dbce-7dbc-a32f-8ae0255cde5c","피동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-'","pidong-jeommisa-i-hi-ri-gi",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":452,"displayOrder":628},"01a07863-dc04-7c8b-bfcd-b9839bc8aee1","사동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-·-우-·-구-·-추-'","sadong-jeommisa",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":452,"displayOrder":633},"01a07863-d69f-7dda-a9d4-d7644f6aed50","'-아\u002F어 주다'와 수혜 구문","a-eo-juda-wa-suhye-gumun",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":452,"displayOrder":638},"01a07863-dac3-70c2-8fdf-c18535f6353f","주체 높임의 제약","juche-nopim-ui-jeyak",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":452,"displayOrder":643},"01a07863-dc8e-76ed-9af3-6a344373bb3a","특수 높임 어휘","teuksu-nopim-eohwi",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":452,"displayOrder":648},"01a07863-d836-72a4-a610-6579e1012531","객체 높임 '드리다·뵙다·모시다'","gaekche-nopim-deurida-boepda-mosida",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":452,"displayOrder":653},"01a07863-d7a1-7ec6-b4ca-20d76c327ca4","출처의 '-에게서\u002F한테서'","chulcheo-ui-egeseo-hanteseo",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":452,"displayOrder":658},"01a07863-d828-7931-ae50-78543588fb40","'-은\u002F는'과 '-이\u002F가'의 정보 구조","eun-neun-i-ga-jeongbo-gujo",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":452,"displayOrder":663},"01a07863-d7c6-7c2e-b478-e64924b2ae4d","담화 표지 '그런데·그래서·그러면'","damhwa-pyoji-geureonde-geuraeseo-geureomyeon",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":452,"displayOrder":668},"01a07863-db16-7a0c-b854-fcc542939ba4","새로운 깨달음의 '-군요'","kkaedareum-ui-gunyo",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":452,"displayOrder":673},"01a07863-d83d-7858-8833-0d39f3b6dd7c","감탄과 발견의 '-네요'","gamtan-balgyeon-ui-neyo",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":452,"displayOrder":678},"01a07863-d6be-7b7e-b66d-5ba175f55887","배경 설명의 '-거든요'","baegyeong-seolmyeong-ui-geodeunyo",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":683,"displayOrder":684},"01a07863-db55-7a10-9e7e-fa7838f82878","문장 억양과 화자 태도","munjang-eogyang-gwa-hwaja-taedo","B2",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":683,"displayOrder":689},"01a07863-d711-75bb-a8a2-e9f58feada9d","보조 용언의 붙여쓰기와 띄어쓰기","bojo-yongeon-buchyeosseugi-ttieosseugi",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":683,"displayOrder":694},"01a07863-d9b7-713f-84b3-8ae9c967c606","회상의 '-던'과 완료의 '-았\u002F었던'","hoesang-ui-deon-gwa-at-eotdeon",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":683,"displayOrder":699},"01a07863-d9b0-75b6-990f-17bc7658b52f","회상 증거의 '-더-'","hoesang-jeunggeo-ui-deo",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":683,"displayOrder":704},"01a07863-d6c9-7043-9928-0449a0d6df90","반복·지속·완료의 상적 대립","banbok-jisok-wallyo-sangjeok-daerip",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":683,"displayOrder":709},"01a07863-d914-7b11-a657-fe923f76445d","과거 시점의 예정과 의도","gwageo-sijeom-ui-yejeong-gwa-uido",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":683,"displayOrder":714},"01a07863-dbaf-7c5d-a3cc-6143cf70cc17","외양 근거의 '-(으)ㄴ\u002F는 모양이다'","oeyang-geungeo-ui-moyangida",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":683,"displayOrder":719},"01a07863-dce1-700e-94ab-2d6094ac5f54","유사성과 추정의 '-(으)ㄴ\u002F는 듯하다'","yusaseong-chujeong-ui-deuthada",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":683,"displayOrder":724},"01a07863-d930-7e18-9fdf-31494c849373","규범적 가능성의 '-법하다'","gyubeomjeok-ganeungseong-beophada",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":683,"displayOrder":729},"01a07863-d908-71e3-84e1-b7005b284694","과거 추측 '-았\u002F었을 것이다'","gwageo-chucheuk-at-eosseul-geosida",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":683,"displayOrder":734},"01a07863-d9ed-79d7-986c-ce259c11aa71","일보 직전의 '-(으)ㄹ 뻔하다'","ilbo-jikjeon-ui-eul-ppeonhada",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":683,"displayOrder":739},"01a07863-dc0f-7521-a0f7-5fa560af450c","사후 판단의 '-(으)ㄹ걸 그랬다'","sahu-pandan-ui-eulgeol-geuraetda",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":683,"displayOrder":744},"01a07863-d6b8-7c6b-84df-fac264a46e76","배경·대조·전제의 '-는데'","baegyeong-daejo-jeonje-ui-neunde",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":683,"displayOrder":749},"01a07863-d91a-7700-b335-1b32ea223d23","관찰 후 변화의 '-더니'","gwanchal-hu-byeonhwa-ui-deoni",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":683,"displayOrder":754},"01a07863-da13-7f13-9c3e-252dc5711247","이유 선택의 '-느니'","iyu-seontaek-ui-neuni",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":683,"displayOrder":759},"01a07863-da5b-7f24-b3b7-5d5c8170ca8a","정도와 근거의 '-(으)ㄹ 만큼'","jeongdo-geungeo-ui-eul-mankeum",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":683,"displayOrder":764},"01a07863-d84a-7f59-bd27-318d56597fe9","강한 양보의 '-(으)ㄹ지라도'","ganghan-yangbo-ui-euljirado",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":683,"displayOrder":769},"01a07863-dbd7-734d-be18-d7d788ee6ccf","'뿐만 아니라'와 '는 물론'","ppunman-anira-neun-mullon",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":683,"displayOrder":774},"01a07863-d6cf-7503-8908-9478343e4f2a","반대 결과의 '-기는커녕'","bandae-gyeolgwa-ui-gineunkeonyeong",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":683,"displayOrder":779},"01a07863-db7f-7970-96e6-40b67481f0df","내포 관형절과 관계 관형절","naepo-gwanhyeongjeol-gwangye-gwanhyeongjeol",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":683,"displayOrder":784},"01a07863-dafd-7b08-9085-b396a41547bc","중첩된 관형어와 수식 범위","jungcheopdoen-gwanhyeongeo-susik-beomwi",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":683,"displayOrder":789},"01a07863-dc9a-7158-a028-961cb4d1bf22","의존 명사 '바·차·터'","uijon-myeongsa-ba-cha-teo",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":683,"displayOrder":794},"01a07863-d896-7a38-8919-a412fcce6908","'-기'와 '-(으)ㅁ' 명사화의 차이","gi-wa-eum-myeongsahwa-ui-chai",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":683,"displayOrder":799},"01a07863-da6f-72ae-a853-5ee84959e034","전해 듣기의 '-대요'","jeonhae-deutgi-ui-daeyo",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":683,"displayOrder":804},"01a07863-dc77-76f7-91a4-9b5adf559a66","소문과 전달의 '-다더라'","somun-jeondal-ui-dadeora",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":683,"displayOrder":809},"01a07863-daf1-7bdb-97ad-e00255c0ad56","중첩 인용과 시제 호응","jungcheop-inyong-gwa-sije-ho-eung",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":683,"displayOrder":814},"01a07863-dbc7-75d0-b47f-196fef2debe8","피동·자동·능동의 중의성","pidong-jadong-neungdong-junguiseong",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":683,"displayOrder":819},"01a07863-d86d-7a02-a463-db57c117c4f7","'-게 하다' 장형 사동","ge-hada-janghyeong-sadong",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":683,"displayOrder":824},"01a07863-dc0a-71a4-bf70-d389059d55d4","사동의 직접성과 간접성","sadong-ui-jikjeopseong-ganjeopseong",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":683,"displayOrder":829},"01a07863-d9e7-7d45-bcfe-2247961600e4","이중 주어 구문","ijung-jueo-gumun",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":683,"displayOrder":834},"01a07863-d815-79ed-9a96-24ccfda66b3e","어순 이동과 정보 초점","eosun-idong-gwa-jeongbo-chojeom",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":683,"displayOrder":839},"01a07863-dab5-740e-83b8-33f381df3c93","조사 결합과 의미 범위","josa-gyeolhap-gwa-uimi-beomwi",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":683,"displayOrder":844},"01a07863-d717-7c49-836e-9cd2147ab799","보조사 '-조차·-마저·-까지도'","bojosa-jocha-majeo-kkajido",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":683,"displayOrder":849},"01a07863-d987-7c0b-91c8-c3837f99a60f","하오체의 형태와 사용 맥락","haoche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":683,"displayOrder":854},"01a07863-d94e-7f7d-bd36-aea815da0959","하게체의 형태와 사용 맥락","hageche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":683,"displayOrder":859},"01a07863-d858-74ca-b8ff-d9b13d4b0e74","간접 부탁과 완곡한 거절","ganjeop-butak-gwa-wangokhan-geojeol",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":683,"displayOrder":864},"01a07863-d7e3-785c-94f1-4179cf749c35","단정을 줄이는 헤지 표현","danjeong-eul-jurineun-heji-pyohyeon",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":683,"displayOrder":869},"01a07863-daea-78bd-9775-deb44fd9bdc1","주제 유지와 주제 전환","juje-yuji-wa-juje-jeonhwan",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":683,"displayOrder":874},"01a07863-d7ad-7b97-ac94-5af97fdfc1e5","대조 초점과 암묵적 비교","daejo-chojeom-gwa-ammukjeok-bigyo",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":683,"displayOrder":879},"01a07863-da94-7c24-baf3-7c267591a846","지시어와 대용어의 응집성","jisiseo-wa-daeyongeo-ui-eungjipseong",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":683,"displayOrder":884},"01a07863-d8ec-755a-88de-35232b572455","공적 글의 명사 서술","gongjeok-geul-ui-myeongsa-seosul",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":683,"displayOrder":889},"01a07863-db49-7520-93af-8489ebaeddd8","문어적 연결 표현 '-(으)며·-(으)므로'","muneojeok-yeongyeol-eumyeo-eumeuro",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":683,"displayOrder":894},"01a07863-d705-7b59-b845-da4e853c1098","비교 구문의 기준·대상·결과","bigyo-gumun-ui-gijun-daesang-gyeolgwa",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":899,"displayOrder":900},"01a07863-dbef-78d2-8c97-abb8e786ed05","표준 발음과 현실 발음의 변이","pyojun-bareum-gwa-hyeonsil-bareum","C1",178,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":9,"level":899,"displayOrder":905},"01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","합성어·파생어의 사이시옷과 발음","hapseongeo-pasaengeo-saisiot",179,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":9,"level":899,"displayOrder":910},"01a07863-da80-71f8-ad13-4edd2387999a","전문어와 외래어의 표기 원리","jeonmuneo-wa-oeraeeo-pyogi-wolli",180,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":9,"level":899,"displayOrder":915},"01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","서사 시점과 시제 전환","seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan",181,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":9,"level":899,"displayOrder":920},"01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","상 표현에 담긴 화자의 관점","sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom",182,{"id":922,"title":923,"slug":924,"language":9,"level":899,"displayOrder":925},"01a07863-d9f9-7dce-959c-cd246b586b24","인식 양태의 확실성 척도","insik-yangtae-ui-hwaksilseong-cheokdo",183,{"id":927,"title":928,"slug":929,"language":9,"level":899,"displayOrder":930},"01a07863-da8d-7aac-bec2-62081bddaf94","증거성과 전달 거리","jeunggeoseong-gwa-jeondal-geori",184,{"id":932,"title":933,"slug":934,"language":9,"level":899,"displayOrder":935},"01a07863-d6e0-7357-993e-c2eafc046c16","반사실 가정과 후회","bansasil-gajeong-gwa-huhoe",185,{"id":937,"title":938,"slug":939,"language":9,"level":899,"displayOrder":940},"01a07863-dc37-78bd-8663-aec0542ea1b2","선택과 평가의 '-느니'","seontaek-pyeongga-ui-neuni",186,{"id":942,"title":943,"slug":944,"language":9,"level":899,"displayOrder":945},"01a07863-d8b9-700b-9eb0-169b7721c0ad","기대와 현실의 괴리 '-건만'","gidae-hyeonsil-goeri-ui-geonman",187,{"id":947,"title":948,"slug":949,"language":9,"level":899,"displayOrder":950},"01a07863-d756-78c9-b810-29ef5a957f8e","불행 중 다행의 '-기에 망정이지'","bulhaeng-jung-dahaeng-gie-mangjeongiji",188,{"id":952,"title":953,"slug":954,"language":9,"level":899,"displayOrder":955},"01a07863-d850-7f34-87f3-5934568da3cf","강조된 양보와 반전","gangjodoen-yangbo-wa-banjeon",189,{"id":957,"title":958,"slug":959,"language":9,"level":899,"displayOrder":960},"01a07863-d7b9-706c-ac7d-ed2167748f10","다중 종속절의 논리 관계","dajung-jongsokjeol-ui-nolli-gwangye",190,{"id":962,"title":963,"slug":964,"language":9,"level":899,"displayOrder":965},"01a07863-d794-7f75-935a-8e0726cf8ead","축약된 관형절과 의미 복원","chugyakdoen-gwanhyeongjeol",191,{"id":967,"title":968,"slug":969,"language":9,"level":899,"displayOrder":970},"01a07863-dc2c-732d-8737-00c912f91b18","선행사 없는 관형절","seonhaengsa-eomneun-gwanhyeongjeol",192,{"id":972,"title":973,"slug":974,"language":9,"level":899,"displayOrder":975},"01a07863-db72-7d6a-bb7c-a5fe2c55ff7c","명사화의 사건성과 사실성","myeongsahwa-ui-sageonseong-sasilseong",193,{"id":977,"title":978,"slug":979,"language":9,"level":899,"displayOrder":980},"01a07863-daf8-763b-9689-ca63208dc820","중첩 인용의 화자와 출처","jungcheop-inyong-ui-hwaja-chulcheo",194,{"id":982,"title":983,"slug":984,"language":9,"level":899,"displayOrder":985},"01a07863-d9ff-7f43-be2e-ab721849daf7","인용 동사의 선택과 화자 태도","inyong-dongsa-ui-seontaek",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":899,"displayOrder":990},"01a07863-d70b-7796-861c-b6fde39f3320","비인칭 피동과 책임 회피","biinching-pidong-gwa-chaegim-hoepi",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":899,"displayOrder":995},"01a07863-dbfe-7715-a73d-d97b70250059","사동 구문과 책임의 범위","sadong-gumun-gwa-chaegim-beomwi",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":899,"displayOrder":1000},"01a07863-dba0-7c89-90d4-2eef83532006","높임 표현의 충돌과 우선순위","nopim-pyohyeon-ui-chungdol",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":899,"displayOrder":1005},"01a07863-db20-75e4-9e91-1851bedaec66","말하기 등급의 전환과 관계 재조정","malhagi-deunggeup-ui-jeonhwan",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":899,"displayOrder":1010},"01a07863-dcba-7864-9960-b92f40934922","완곡어법과 체면 보호","wangogeobeop-gwa-chemyeon-boho",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":899,"displayOrder":1015},"01a07863-da78-7bd7-be26-f57eec00f14d","전제와 함축의 해석","jeonje-wa-hamchuk-ui-haeseok",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":899,"displayOrder":1020},"01a07863-d7cc-7e51-8fe3-81e14b361d13","담화 생략과 공백 복원","damhwa-saengnyak-gwa-gongbaek-bogwon",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":899,"displayOrder":1025},"01a07863-daa8-703c-a0f2-85e0898c3ff9","조응과 대용에 의한 연결","joeung-gwa-daeyong-ui-yeongyeol",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":899,"displayOrder":1030},"01a07863-dae3-76be-a04f-a7a29ae9798e","주제·설명·초점의 정보 구조","juje-seolmyeong-chojeom-jeongbo-gujo",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":899,"displayOrder":1035},"01a07863-d772-78c7-a09f-ad0b3e0a0598","초점 보조사의 작용 범위","chojeom-bojosa-ui-jagyong-beomwi",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":899,"displayOrder":1040},"01a07863-d956-75e7-85e0-0daa39c3d3ba","학술 글의 논리적 응집","haksul-geul-ui-nollijeok-eungjip",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":899,"displayOrder":1045},"01a07863-dad6-7d33-b4eb-ef3c6049125b","주장의 강도를 조절하는 표현","jujang-ui-gangdo-jojeol",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":899,"displayOrder":1050},"01a07863-da55-72d4-9219-fd300bc35b30","정보 출처와 인용의 문어 형식","jeongbo-chulcheo-inyong-muneo-hyeongsik",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":899,"displayOrder":1055},"01a07863-d8f3-7bbb-9704-828a57494d38","공적 문서의 종결 표현","gongjeok-munseo-ui-jonggyeol-pyohyeon",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":899,"displayOrder":1060},"01a07863-db79-760c-aaf2-1316b2fc93f9","명사열 문체와 서술성","myeongsayeol-munche-wa-seosulseong",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":899,"displayOrder":1065},"01a07863-d76b-70c5-816c-2032ca71519c","병렬 구조와 대구법","byeongnyeol-gujo-wa-daegubeop",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":899,"displayOrder":1070},"01a07863-d7f6-710d-b8e6-cc124ba4f125","도치 구문과 문체적 효과","dochi-gumun-gwa-munchejeok-hyogwa",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":899,"displayOrder":1075},"01a07863-dc44-7149-84b5-53b5327f06d0","설의법과 반어적 질문","seoruibeop-gwa-baneojeok-jilmun",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":899,"displayOrder":1080},"01a07863-db43-779c-bee0-7cff386b4019","문법화된 관용 구문","munbeophwadoen-gwanyong-gumun",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":899,"displayOrder":1085},"01a07863-da62-7735-bcaf-7c48148cda56","정도성과 극단성의 미세한 차이","jeongdoseong-geukdanseong-ui-chai",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091},"01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","한글 맞춤법의 역사적 변화","hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa","C2",216,{"id":1093,"title":1094,"slug":1095,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1096},"01a07863-db03-771f-a039-b9257e399114","중세 한국어 문법의 현대 한국어 흔적","jungse-hangugeo-munbeop-ui-heunjeok",217,{"id":1098,"title":1099,"slug":1100,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1101},"01a07863-da9b-74e0-aa05-b70e5e015c3d","지역·세대·사용역에 따른 발음 변이","jiyeok-sedae-sayongyeok-bareum-byeoni",218,{"id":1103,"title":1104,"slug":1105,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1106},"01a07863-d8dd-7b49-bcf9-020299f60a53","고전 문헌의 말하기 등급","gojeon-munheon-ui-malhagi-deunggeup",219,{"id":1108,"title":1109,"slug":1110,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1111},"01a07863-d8e4-7f0a-9847-6e75a50aa53d","고전적 높임 표현과 현대의 잔존형","gojeonjeok-nopim-pyohyeon",220,{"id":1113,"title":1114,"slug":1115,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1116},"01a07863-d6d4-7878-ad37-a4982f125903","방언의 말하기 등급과 사회적 의미","bangeon-ui-malhagi-deunggeup",221,{"id":1118,"title":1119,"slug":1120,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1121},"01a07863-d80d-7c71-85f6-c3236a70cc6b","언어 형식의 사회적 지표성","eoneo-hyeongsik-ui-sahoejeok-jipyoseong",222,{"id":1123,"title":1124,"slug":1125,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1126},"01a07863-d737-779b-ad54-78d521a176d0","복합 사용역과 문체 혼합","bokhap-sayongyeok-gwa-munche-honhap",223,{"id":1128,"title":1129,"slug":1130,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1131},"01a07863-da4d-7c0e-aee9-47ad0c32ab41","전달 정보의 증거성과 화자 개입","jeondal-jeongbo-jeunggeoseong-hwaja-gaeip",224,{"id":1133,"title":1134,"slug":1135,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1136},"01a07863-d9f3-784c-8444-b4e48a91a5f4","인식·당위·능력 양태의 중첩","insik-dangwi-neungnyeok-yangtae-jungcheop",225,{"id":1138,"title":1139,"slug":1140,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1141},"01a07863-d87d-7421-a10d-016685c3019e","극도로 중첩된 종속 구조","geukdoro-jungcheopdoen-jongsok-gujo",226,{"id":1143,"title":1144,"slug":1145,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1146},"01a07863-db6c-76c8-9d8d-1bf0ff302356","명사구 내부의 다중 수식 범위","myeongsagu-naebu-dajung-susik-beomwi",227,{"id":1148,"title":1149,"slug":1150,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1151},"01a07863-d7a7-7713-b582-4635b340fb8c","다층 인용과 발화 책임","dachung-inyong-gwa-balhwa-chaegim",228,{"id":1153,"title":1154,"slug":1155,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1156},"01a07863-dc93-7bf7-baaf-646f405d0a93","통사적 중의성과 구조 해석","tongsajeok-junguiseong-gujo-haeseok",229,{"id":1158,"title":1159,"slug":1160,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1161},"01a07863-d747-7d02-9170-02c9242f260d","부정의 범위와 중의성","bujeong-ui-beomwi-wa-junguiseong",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1166},"01a07863-dc82-74cf-aed9-03ef012ba1ae","수량사의 작용역과 범위","suryangsa-ui-jagyongyeok-gwa-beomwi",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1171},"01a07863-d7c0-7033-8973-1acd78835224","다중 주제 구조와 화제 계층","dajung-juje-gujo-hwaje-gyecheung",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1176},"01a07863-db0f-7d14-b181-22045286272f","좌측·우측 전위와 담화 기능","jwacheuk-ucheuk-jeonwi",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1181},"01a07863-d75d-772e-9d3e-5b6275433f2d","분열문과 초점 구조","bunyeolmun-gwa-chojeom-gujo",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1186},"01a07863-dc88-7813-ac0c-b5506052d4fc","수사적 생략과 여백의 효과","susajeok-saengnyak-gwa-yeobaek",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1191},"01a07863-dc1b-7dc0-832f-4f108853f305","상호 텍스트성과 변형 인용","sangho-tekseuteuseong-byeonhyeong-inyong",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1196},"01a07863-d979-798b-b0e1-1f25c0511cbb","한자어 중심 문체의 압축성","hanjaeo-jungsim-munche-ui-apchukseong",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1201},"01a07863-d6ec-7d59-96d2-3ffd339ca6c2","법률·행정 문체의 문법","beomnyul-haengjeong-munche-ui-munbeop",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1206},"01a07863-d95e-724f-aebc-136eef75e32d","학술 문체의 고도 명사화","haksul-munche-ui-godo-myeongsahwa",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211},"01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","문학 서사의 시점과 화자","munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216},"01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","자유 간접 화법과 의식의 표현","jayu-ganjeop-hwabeop",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1221},"01a07863-dc71-7158-bad9-cc4b5c91a482","속담·관용구의 변형과 재맥락화","sokdam-gwanyonggu-byeonhyeong",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1226},"01a07863-dcb3-7256-be14-3efead0203a1","의성어·의태어의 파생과 활용","uiseongeo-uitaeeo-pasaeng-hwaryong",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1231},"01a07863-dc69-7a26-9a3b-aaffc3c91e21","신조어의 파생 문법과 확장","sinjoeo-ui-pasaeng-munbeop",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1236},"01a07863-db09-7a45-a9a7-3b2525079877","중의성과 응집성을 다듬는 고급 퇴고","junguiseong-eungjipseong-gogeup-toego",245,{"id":902,"title":903,"slug":904,"seoDescription":1238,"content":1239,"language":9,"level":899,"displayOrder":905,"grammarTopics":1240,"createdAt":1246,"updatedAt":1247,"vocabularyLists":1248,"primaryTopicHub":1249,"readyImages":1251},"C1 수준에서 합성어와 파생어를 구별하고, 사이시옷을 적는 어종·형태·발음 조건과 된소리되기·ㄴ 첨가의 세 가지 발음 양상을 익혀 표준 표기와 실제 발음의 관계를 체계적으로 이해하고 새말과 전문어에서도 표기 여부를 판단하며 사전에서 불규칙한 사례를 확인하는 방법을 배웁니다.","사이시옷은 단순히 ‘된소리가 들리면 넣는 ㅅ’이 아니다. 먼저 단어가 **합성 명사**인지 판별하고, 구성 요소의 어종과 앞말의 끝소리, 결합할 때 나타나는 발음 변화를 차례로 확인해야 한다. 특히 파생어에는 사이시옷을 적지 않는다는 점이 출발점이다.\n\n이 글을 마치면 다음을 할 수 있다.\n\n- 합성어와 파생어를 형태소 구성으로 구별한다.\n- 사이시옷 표기에 필요한 형태·어종·발음 조건을 함께 적용한다.\n- 사이시옷이 있는 단어의 세 가지 발음 양상을 설명한다.\n- 사잇소리 현상과 사이시옷 표기가 일치하지 않는 사례를 판별한다.\n\n## 1. 합성어인지 파생어인지 먼저 판별하기\n\n**합성어**는 둘 이상의 어근이 결합한 단어이고, **파생어**는 어근에 접사가 붙어 만들어진 단어다. 사이시옷은 두 명사가 결합한 합성어에서 나타나므로 파생어에는 적용하지 않는다.\n\n| 구성 | 단어 형성 | 표기 판단 |\n| --- | --- | --- |\n| 바다 + 가 | 두 명사의 결합 → 합성어 | 조건을 충족해 **바닷가** |\n| 코 + 날 | 두 명사의 결합 → 합성어 | 조건을 충족해 **콧날** |\n| 해 + -님 | 어근 + 접미사 → 파생어 | **해님**, *햇님*이 아님 |\n| 나무 + -꾼 | 어근 + 접미사 → 파생어 | **나무꾼**, *나뭇꾼*이 아님 |\n| 고기 + 국 | 두 어근의 결합 → 합성어 | 조건을 충족해 **고깃국** |\n\n단어의 뜻이 ‘A의 B’처럼 느껴진다고 해서 자동으로 합성어가 되는 것은 아니다. 실제로 하나의 단어로 굳었는지, 각 요소가 어근인지 접사인지도 확인해야 한다.\n\n‘-값, -길, -국’처럼 보이는 부분도 언제나 접사는 아니다. **절댓값**의 ‘값’, **지름길**의 ‘길’, **고깃국**의 ‘국’은 각각 뜻을 가진 어근이며, **시쳇말**도 ‘시체+말’의 합성어로 분석한다.\n\n:::warning\n사이시옷 여부를 발음만 듣고 먼저 결정하지 않는다. **파생어에는 사이시옷이 나타나지 않는다**는 형태론적 조건이 발음보다 앞선다.\n:::\n\n## 2. 사이시옷을 적는 네 가지 관문\n\n일반적인 사이시옷 표기는 다음 조건을 모두 통과해야 한다.\n\n1. 두 요소가 결합한 **합성 명사**여야 한다.\n2. 앞말이 **모음으로 끝나야** 하며, 순우리말끼리의 결합이거나 순우리말과 한자어의 결합이어야 한다.\n3. 뒷말의 첫소리가 이미 된소리나 거센소리가 아니라 **예사소리**여야 한다.\n4. 결합 결과 뒷말에서 된소리가 나거나 ‘ㄴ’ 또는 ‘ㄴㄴ’이 덧나는 **사잇소리 현상**이 있어야 한다.\n\n| 어종과 구조 | 발음 변화 | 결과 |\n| --- | --- | --- |\n| 바다(고유어) + 가(고유어) | 뒷말 ‘ㄱ’이 된소리 | **바닷가** |\n| 이사(한자어) + 짐(고유어) | 뒷말 ‘ㅈ’이 된소리 | **이삿짐** |\n| 인사(한자어) + 말(고유어) | ‘ㅁ’ 앞에 ‘ㄴ’이 덧나지 않음 | **인사말** |\n| 피자(외래어) + 집(고유어) | ‘ㅈ’이 된소리로 발음됨 **[피자찝]** | 외래어가 포함되어 **피자집** |\n\n순우리말이 하나도 없는 한자어끼리의 결합에는 원칙적으로 사이시옷을 적지 않는다. 다만 **곳간, 셋방, 숫자, 찻간, 툇간, 횟수** 여섯 단어는 관습적으로 굳은 예외다. 이들은 두 음절 한자어로 굳은 **폐쇄적인 여섯 단어 목록**이지, 같은 구조의 다른 한자어에 확장할 수 있는 생산적 규칙이 아니다. 따라서 **개수, 초점, 대가** 등에 넓혀 적용하지 않는다.\n\n:::note\n‘발음 변화가 있다’는 조건만으로 충분하지 않다. 예를 들어 **대가 [대까]**, **초점 [초쩜]**은 된소리로 나지만 일반적인 한자어끼리의 결합이므로 사이시옷을 적지 않는다.\n:::\n\n:::warning\n뒷말이 처음부터 된소리나 거센소리로 시작하면 사잇소리 현상이 일어나지 않으므로 사이시옷을 적지 않는다. **뒤쪽, 위쪽, 위층, 뒤편, 나무칼**은 각각 *뒷쪽, 윗쪽, 윗층, 뒷편, 나뭇칼*로 적지 않는다.\n:::\n\n## 3. 사이시옷이 만드는 세 가지 발음\n\n사이시옷이 있는 단어의 발음은 뒤에 오는 소리에 따라 달라진다.\n\n### 3.1 된소리되기\n\n뒤 요소가 ‘ㄱ, ㄷ, ㅂ, ㅅ, ㅈ’으로 시작하면 그 첫소리를 된소리로 발음한다. 이때 사이시옷 자체를 [ㄷ]으로 내는 발음도 허용되는 단어가 있다.\n\n| 표기 | 표준 발음 |\n| --- | --- |\n| 냇가 | **[내ː까] \u002F [낻ː까]** |\n| 찻집 | **[차찝] \u002F [찯찝]** |\n| 이삿짐 | **[이사찜] \u002F [이삳찜]** |\n\n### 3.2 ‘ㄴ, ㅁ’ 앞의 ‘ㄴ’ 첨가\n\n사이시옷 뒤에 ‘ㄴ’이나 ‘ㅁ’이 오면 사이시옷을 [ㄴ]으로 발음한다.\n\n- **콧날 [콘날]**\n- **빗물 [빈물]**\n- **아랫마을 [아랜마을]**\n\n### 3.3 모음 앞의 ‘ㄴㄴ’ 첨가\n\n뒤 요소가 ‘이, 야, 여, 요, 유’로 시작하면 ‘ㄴㄴ’이 덧나며, 앞 음절의 사이시옷과 뒤 음절의 첫소리가 모두 [ㄴ]으로 실현된다.\n\n- **깻잎 [깬닙]**\n- **나뭇잎 [나문닙]**\n- **뒷일 [뒨닐]**\n\n:::example\n**형태와 발음을 함께 분석하기**\n\n*비가 많이 내려 **빗물**이 골목으로 흘렀다.*\n\n1. ‘비’와 ‘물’이 결합한 합성 명사다.\n2. 앞말 ‘비’는 모음으로 끝나고 두 요소 모두 순우리말이다.\n3. ‘ㅁ’ 앞에 [ㄴ]이 덧나므로 **빗물**로 적고 **[빈물]**로 읽는다.\n:::\n\n## 4. 사잇소리가 나도, 또는 형태 조건 때문에 ‘ㅅ’을 적지 않는 경우\n\n*사잇소리 현상*은 두 요소의 경계에서 된소리나 ‘ㄴ’ 첨가가 나타나는 음운 현상이고, *사이시옷*은 그중 일정한 조건을 충족한 경우에만 쓰는 표기다. 둘의 범위는 완전히 같지 않다.\n\n| 사례 | 발음 | 사이시옷을 적지 않는 이유 |\n| --- | --- | --- |\n| 문고리 | **[문꼬리]** | 앞말이 자음으로 끝남 |\n| 산새 | **[산쌔]** | 앞말이 자음으로 끝남 |\n| 대가 | **[대까]** | 한자어끼리의 결합이며 예외 여섯 단어가 아님 |\n| 해님 | **[해님]** | 합성어가 아니라 접미사 ‘-님’이 붙은 파생어 |\n\n따라서 ‘된소리로 들린다 → 사이시옷을 적는다’라는 단일 규칙은 성립하지 않는다. 표기에서는 발음뿐 아니라 단어 형성과 어종을 함께 보아야 한다.\n\n:::tip\n앞말이 자음으로 끝나면 사이시옷을 적을 자리가 없다. **문고리 [문꼬리]**처럼 된소리가 나더라도 표기는 그대로라는 점을 먼저 확인하면 많은 오류를 피할 수 있다.\n:::\n\n## 5. 같은 구조처럼 보여도 표기가 다른 이유\n\n사이시옷은 결합할 때 실제로 어떤 표준 발음이 성립하는지에 따라 달라진다. 겉으로 비슷한 혼종 합성어라도 발음 변화가 다르면 표기도 달라진다.\n\n:::example\n- **이사 + 짐 → 이삿짐 [이사찜\u002F이삳찜]**: 뒷말의 첫소리가 된소리로 나므로 사이시옷을 적는다.\n- **인사 + 말 → 인사말 [인사말]**: ‘ㅁ’ 앞에 [ㄴ]이 덧나지 않으므로 사이시옷을 적지 않는다.\n:::\n\n새로 생긴 말이나 전문어는 화자마다 발음이 다르거나 아직 표기가 굳지 않았을 수 있다. 이때 개인의 발음 직관만으로 ㅅ을 넣지 말고, 다음 자료를 차례로 확인한다.\n\n- 표준국어대사전의 표제어와 발음 정보\n- 한글 맞춤법 제30항의 적용 조건\n- 동일한 구성 요소를 가진 이미 굳은 단어의 표기\n- 전문 분야에서 정한 공식 용어 표기\n\n사전에 없다는 이유만으로 어떤 붙여 쓴 형태든 허용되는 것은 아니다. 먼저 그 결합이 실제로 한 단어인지, 구인지부터 판단해야 한다.\n\n## 6. 표기 여부를 결정하는 절차\n\n낯선 결합을 만났을 때는 다음 순서로 판단한다.\n\n1. **한 단어인가?** 단순한 명사구라면 각 단어를 띄어 쓴다.\n2. **합성 명사인가?** 접사가 붙은 파생어라면 사이시옷을 배제한다.\n3. **앞말이 모음으로 끝나는가?** 자음으로 끝나면 사이시옷을 적지 않는다.\n4. **어종 조건을 만족하는가?** 적어도 한 요소가 순우리말인지, 여섯 한자어 예외인지 확인한다.\n5. **뒷말이 예사소리로 시작하는가?** 이미 된소리나 거센소리라면 사이시옷을 적지 않는다.\n6. **표준 발음에서 사잇소리가 나는가?** 된소리, [ㄴ], [ㄴㄴ] 중 하나가 나타나는지 본다.\n7. **사전에서 굳은 표기를 확인했는가?** 규칙만으로 불확실하면 등재 표기를 따른다.\n\n이 절차에서는 형태 판별이 먼저이고 발음 확인이 나중이다. 순서를 바꾸면 *햇님*, *촛점*처럼 발음 인상에 끌린 잘못된 표기를 만들기 쉽다.\n\n## 7. 핵심 정리\n\n| 질문 | ‘예’라면 | ‘아니요’라면 |\n| --- | --- | --- |\n| 합성 명사인가? | 다음 조건을 확인한다. | 파생어·단일어에는 적지 않는다. |\n| 앞말이 모음으로 끝나는가? | 어종을 확인한다. | 사이시옷을 적지 않는다. |\n| 고유어 결합 또는 고유어·한자어 결합인가? | 발음 변화를 확인한다. | 여섯 한자어 예외만 별도로 확인한다. |\n| 뒷말이 예사소리로 시작하는가? | 사잇소리를 확인한다. | 이미 된소리·거센소리면 적지 않는다. |\n| 된소리나 ‘ㄴ\u002Fㄴㄴ’ 첨가가 있는가? | 사이시옷 표기 대상이 된다. | 사이시옷을 적지 않는다. |\n| 표기가 확실하지 않은 새말인가? | 사전과 공식 용어를 확인한다. | 굳은 표기를 따른다. |\n\n사이시옷을 정확히 쓰려면 **합성어 여부 → 앞말의 끝소리 → 어종 → 뒷말 첫소리 → 표준 발음**의 순서를 지켜야 한다. 사잇소리는 음운 현상이고 사이시옷은 조건부 표기라는 차이를 기억하면 복잡한 사례도 일관되게 분석할 수 있다.",[1241],{"id":1242,"name":1243,"level":899,"language":9,"isCompleted":1244,"completionPercentage":1245,"totalExercises":36,"completedExercises":1245},"01a09c0b-58c2-7eb5-aa1a-39daef966c1d","발음·표기 규범의 실제 적용",false,0,"2026-09-06T20:23:24+00:00","2026-10-11T12:53:37+00:00",[],{"name":1243,"slug":1250,"language":9},"bareum-pyogi-gyubeom-silje-jeogyong-c1",[],{"id":1242,"name":1243,"slug":1250,"language":9,"level":899,"introduction":1253,"lessonCount":21,"totalExercises":36,"objectives":1254,"prerequisites":1258,"lessons":1261},"규범을 암기 목록이 아니라 실제 발음과 표기 선택의 판단 기준으로 적용하는 길입니다. 표준과 변이를 구별하고, 사이시옷과 외래·전문 용어 사례에서 형태·발음·관용을 함께 고려합니다.",[1255,1256,1257],"표준 발음과 널리 쓰이는 변이의 관계를 설명할 수 있다.","사이시옷 표기에 형태·어종·발음 조건을 함께 적용할 수 있다.","외래어와 전문어의 표기를 규범·관용·분야 일관성에 따라 판단할 수 있다.",[1259,1260],"주요 음운 변동과 한글 맞춤법의 기본 원리를 안다.","합성어·파생어와 고유어·한자어를 구별할 수 있다.",[1262,1273,1283],{"id":896,"contentId":1263,"slug":898,"title":897,"level":899,"summary":1264,"order":11,"exercises":1265},"pg_084f947b-d853-4ff5-9d2b-ca05a5b2fe43","표준 발음의 원칙·허용형과 지역·세대·구어 변이를 구별해 상황에 맞는 발음을 판단한다.",[1266,1270],{"id":1267,"title":1268,"order":1245,"type":1269},"01a07864-1159-79fa-ad19-dc3589cd32e7","Apply mandatory phonological rules","word_select",{"id":1271,"title":1272,"order":11,"type":1269},"01a07864-1174-7efa-a031-4e8f56ea5d7a","Multiple standards and contextual variation",{"id":902,"contentId":1274,"slug":904,"title":903,"level":899,"summary":1275,"order":16,"exercises":1276},"pg_c6c3bdd3-87ee-4f3c-8b19-331ea0408074","합성어·파생어 구별과 어종·발음 조건을 함께 적용해 사이시옷의 표기와 실제 발음을 판별한다.",[1277,1280],{"id":1278,"title":1279,"order":1245,"type":1269},"01a07863-f91a-7ac7-a9ba-bd9746e849a7","Judge morphology and spelling conditions",{"id":1281,"title":1282,"order":11,"type":1269},"01a07863-f935-7f28-816e-90c1a127fae6","사잇소리 발음 구별하기",{"id":907,"contentId":1284,"slug":909,"title":908,"level":899,"summary":1285,"order":21,"exercises":1286},"pg_21ffda06-28cf-4f90-881a-75272be684cb","원어 발음·국어 음운·굳은 관용·분야 관행을 고려해 전문어와 외래어 표기를 일관되게 선택한다.",[1287,1290],{"id":1288,"title":1289,"order":1245,"type":1269},"01a07864-02c7-7493-803b-05a46a65af7d","분류와 외래어 표기 원칙 적용하기",{"id":1291,"title":1292,"order":11,"type":1269},"01a07864-02e1-713b-915e-fa052b6ae9d0","Choose and manage technical terms",[1294,1300],{"@id":1295,"@type":1296,"id":1278,"grammarPage":1297,"title":1279,"instructions":1298,"displayOrder":1245,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":81,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1299},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07863-f91a-7ac7-a9ba-bd9746e849a7","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","Choose the standard spelling after checking word formation, word origin, the surrounding sounds, and the standard pronunciation.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b635b8fc-6af2-4ff2-ba7c-204c741dc680_hero.webp?v=1788726212",{"@id":1301,"@type":1296,"id":1281,"grammarPage":1297,"title":1282,"instructions":1302,"displayOrder":11,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":81,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1303},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07863-f935-7f28-816e-90c1a127fae6","사이시옷 뒤에서 나타나는 된소리·ㄴ·ㄴㄴ 발음을 구별하고, 발음과 표기가 어긋나는 사례 및 새말의 확인 방법을 고르세요.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f35d8c7d-14e8-4e02-90d1-250f8f985fec_hero.webp?v=1788726212",{"id":1278,"grammarPage":1297,"title":1279,"instructions":1298,"seoTitle":1305,"seoDescription":1306,"displayOrder":1245,"type":1269,"questions":1307,"ogImageUrl":1299},"사이시옷 표기 조건 판단하기","콧날, 빗물처럼 합성어의 짜임, 고유어·한자어 같은 어종, 앞뒤 소리와 표준 발음을 따져 사이시옷을 적는 조건을 차근차근 판단해요. 사진 설명, 날씨 묘사 같은 짧은 문장을 꼼꼼히 읽고 형태론적 조건과 맞춤법 규정에 맞는 올바른 표준 표기를 빈칸마다 골라 넣어요.",[1308],{"id":1309,"sentenceTemplate":1310,"displayOrder":1245,"explanation":1311,"exampleSentence":1312,"blanks":1313},"01a07863-f91a-7d77-a9ba-bd97491876f7","사진가는 인물의 코 윤곽을 설명하며 “옆모습에서 __1__이 선명하게 보인다”라고 썼다.","콧날 is a native compound with vowel-final 코 and ㄴ insertion before 날, so the compound takes 사이시옷 and is written as one word.","무대 조명 아래 배우의 콧날이 또렷하게 드러났다.",[1314],{"id":1315,"blankNumber":11,"options":1316},"01a07863-f91a-7d23-a9ba-bd9748b617ed",[1317,1321,1324],{"id":1318,"optionText":1319,"isCorrect":1320,"displayOrder":1245},"01a07863-f91a-7c87-a9ba-bd9747b47b16","콧날",true,{"id":1322,"optionText":1323,"isCorrect":1244,"displayOrder":11},"01a07863-f91a-7ccf-a9ba-bd9747f504ff","코날",{"id":1325,"optionText":1326,"isCorrect":1244,"displayOrder":16},"01a07863-f91a-7cfb-a9ba-bd97485f8946","콘날",{"html":1328,"toc":1329},"\u003Cp>사이시옷은 단순히 ‘된소리가 들리면 넣는 ㅅ’이 아니다. 먼저 단어가 \u003Cstrong>합성 명사\u003C\u002Fstrong>인지 판별하고, 구성 요소의 어종과 앞말의 끝소리, 결합할 때 나타나는 발음 변화를 차례로 확인해야 한다. 특히 파생어에는 사이시옷을 적지 않는다는 점이 출발점이다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이 글을 마치면 다음을 할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>합성어와 파생어를 형태소 구성으로 구별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>사이시옷 표기에 필요한 형태·어종·발음 조건을 함께 적용한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>사이시옷이 있는 단어의 세 가지 발음 양상을 설명한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>사잇소리 현상과 사이시옷 표기가 일치하지 않는 사례를 판별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>합성어인지 파생어인지 먼저 판별하기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>합성어\u003C\u002Fstrong>는 둘 이상의 어근이 결합한 단어이고, \u003Cstrong>파생어\u003C\u002Fstrong>는 어근에 접사가 붙어 만들어진 단어다. 사이시옷은 두 명사가 결합한 합성어에서 나타나므로 파생어에는 적용하지 않는다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>구성\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>단어 형성\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>표기 판단\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>바다 + 가\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>두 명사의 결합 → 합성어\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>조건을 충족해 \u003Cstrong>바닷가\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>코 + 날\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>두 명사의 결합 → 합성어\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>조건을 충족해 \u003Cstrong>콧날\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>해 + -님\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>어근 + 접미사 → 파생어\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>해님\u003C\u002Fstrong>, \u003Cem>햇님\u003C\u002Fem>이 아님\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>나무 + -꾼\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>어근 + 접미사 → 파생어\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>나무꾼\u003C\u002Fstrong>, \u003Cem>나뭇꾼\u003C\u002Fem>이 아님\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>고기 + 국\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>두 어근의 결합 → 합성어\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>조건을 충족해 \u003Cstrong>고깃국\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>단어의 뜻이 ‘A의 B’처럼 느껴진다고 해서 자동으로 합성어가 되는 것은 아니다. 실제로 하나의 단어로 굳었는지, 각 요소가 어근인지 접사인지도 확인해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>‘-값, -길, -국’처럼 보이는 부분도 언제나 접사는 아니다. \u003Cstrong>절댓값\u003C\u002Fstrong>의 ‘값’, \u003Cstrong>지름길\u003C\u002Fstrong>의 ‘길’, \u003Cstrong>고깃국\u003C\u002Fstrong>의 ‘국’은 각각 뜻을 가진 어근이며, \u003Cstrong>시쳇말\u003C\u002Fstrong>도 ‘시체+말’의 합성어로 분석한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>사이시옷 여부를 발음만 듣고 먼저 결정하지 않는다. \u003Cstrong>파생어에는 사이시옷이 나타나지 않는다\u003C\u002Fstrong>는 형태론적 조건이 발음보다 앞선다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>사이시옷을 적는 네 가지 관문\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>일반적인 사이시옷 표기는 다음 조건을 모두 통과해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>두 요소가 결합한 \u003Cstrong>합성 명사\u003C\u002Fstrong>여야 한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>앞말이 \u003Cstrong>모음으로 끝나야\u003C\u002Fstrong> 하며, 순우리말끼리의 결합이거나 순우리말과 한자어의 결합이어야 한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>뒷말의 첫소리가 이미 된소리나 거센소리가 아니라 \u003Cstrong>예사소리\u003C\u002Fstrong>여야 한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>결합 결과 뒷말에서 된소리가 나거나 ‘ㄴ’ 또는 ‘ㄴㄴ’이 덧나는 \u003Cstrong>사잇소리 현상\u003C\u002Fstrong>이 있어야 한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>어종과 구조\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>발음 변화\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>결과\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>바다(고유어) + 가(고유어)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>뒷말 ‘ㄱ’이 된소리\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>바닷가\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>이사(한자어) + 짐(고유어)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>뒷말 ‘ㅈ’이 된소리\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>이삿짐\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>인사(한자어) + 말(고유어)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>‘ㅁ’ 앞에 ‘ㄴ’이 덧나지 않음\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>인사말\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>피자(외래어) + 집(고유어)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>‘ㅈ’이 된소리로 발음됨 \u003Cstrong>[피자찝]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>외래어가 포함되어 \u003Cstrong>피자집\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>순우리말이 하나도 없는 한자어끼리의 결합에는 원칙적으로 사이시옷을 적지 않는다. 다만 \u003Cstrong>곳간, 셋방, 숫자, 찻간, 툇간, 횟수\u003C\u002Fstrong> 여섯 단어는 관습적으로 굳은 예외다. 이들은 두 음절 한자어로 굳은 \u003Cstrong>폐쇄적인 여섯 단어 목록\u003C\u002Fstrong>이지, 같은 구조의 다른 한자어에 확장할 수 있는 생산적 규칙이 아니다. 따라서 \u003Cstrong>개수, 초점, 대가\u003C\u002Fstrong> 등에 넓혀 적용하지 않는다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>‘발음 변화가 있다’는 조건만으로 충분하지 않다. 예를 들어 \u003Cstrong>대가 [대까]\u003C\u002Fstrong>, **초점 [초쩜]**은 된소리로 나지만 일반적인 한자어끼리의 결합이므로 사이시옷을 적지 않는다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>뒷말이 처음부터 된소리나 거센소리로 시작하면 사잇소리 현상이 일어나지 않으므로 사이시옷을 적지 않는다. \u003Cstrong>뒤쪽, 위쪽, 위층, 뒤편, 나무칼\u003C\u002Fstrong>은 각각 \u003Cem>뒷쪽, 윗쪽, 윗층, 뒷편, 나뭇칼\u003C\u002Fem>로 적지 않는다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>사이시옷이 만드는 세 가지 발음\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>사이시옷이 있는 단어의 발음은 뒤에 오는 소리에 따라 달라진다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch3 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.1\u003C\u002Fspan>된소리되기\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>뒤 요소가 ‘ㄱ, ㄷ, ㅂ, ㅅ, ㅈ’으로 시작하면 그 첫소리를 된소리로 발음한다. 이때 사이시옷 자체를 [ㄷ]으로 내는 발음도 허용되는 단어가 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>표기\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>표준 발음\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>냇가\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[내ː까] \u002F [낻ː까]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>찻집\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[차찝] \u002F [찯찝]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>이삿짐\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[이사찜] \u002F [이삳찜]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Ch3 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.2\u003C\u002Fspan>‘ㄴ, ㅁ’ 앞의 ‘ㄴ’ 첨가\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>사이시옷 뒤에 ‘ㄴ’이나 ‘ㅁ’이 오면 사이시옷을 [ㄴ]으로 발음한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>콧날 [콘날]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>빗물 [빈물]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>아랫마을 [아랜마을]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch3 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.3\u003C\u002Fspan>모음 앞의 ‘ㄴㄴ’ 첨가\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>뒤 요소가 ‘이, 야, 여, 요, 유’로 시작하면 ‘ㄴㄴ’이 덧나며, 앞 음절의 사이시옷과 뒤 음절의 첫소리가 모두 [ㄴ]으로 실현된다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>깻잎 [깬닙]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>나뭇잎 [나문닙]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>뒷일 [뒨닐]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>형태와 발음을 함께 분석하기\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>*비가 많이 내려 \u003Cstrong>빗물\u003C\u002Fstrong>이 골목으로 흘렀다.*\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>‘비’와 ‘물’이 결합한 합성 명사다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>앞말 ‘비’는 모음으로 끝나고 두 요소 모두 순우리말이다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>‘ㅁ’ 앞에 [ㄴ]이 덧나므로 \u003Cstrong>빗물\u003C\u002Fstrong>로 적고 **[빈물]**로 읽는다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-7\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>사잇소리가 나도, 또는 형태 조건 때문에 ‘ㅅ’을 적지 않는 경우\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>사잇소리 현상\u003C\u002Fem>은 두 요소의 경계에서 된소리나 ‘ㄴ’ 첨가가 나타나는 음운 현상이고, \u003Cem>사이시옷\u003C\u002Fem>은 그중 일정한 조건을 충족한 경우에만 쓰는 표기다. 둘의 범위는 완전히 같지 않다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>사례\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>발음\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>사이시옷을 적지 않는 이유\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>문고리\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[문꼬리]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>앞말이 자음으로 끝남\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>산새\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[산쌔]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>앞말이 자음으로 끝남\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>대가\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[대까]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>한자어끼리의 결합이며 예외 여섯 단어가 아님\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>해님\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>[해님]\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>합성어가 아니라 접미사 ‘-님’이 붙은 파생어\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>따라서 ‘된소리로 들린다 → 사이시옷을 적는다’라는 단일 규칙은 성립하지 않는다. 표기에서는 발음뿐 아니라 단어 형성과 어종을 함께 보아야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>앞말이 자음으로 끝나면 사이시옷을 적을 자리가 없다. **문고리 [문꼬리]**처럼 된소리가 나더라도 표기는 그대로라는 점을 먼저 확인하면 많은 오류를 피할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-8\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>같은 구조처럼 보여도 표기가 다른 이유\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>사이시옷은 결합할 때 실제로 어떤 표준 발음이 성립하는지에 따라 달라진다. 겉으로 비슷한 혼종 합성어라도 발음 변화가 다르면 표기도 달라진다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>이사 + 짐 → 이삿짐 [이사찜\u002F이삳찜]\u003C\u002Fstrong>: 뒷말의 첫소리가 된소리로 나므로 사이시옷을 적는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>인사 + 말 → 인사말 [인사말]\u003C\u002Fstrong>: ‘ㅁ’ 앞에 [ㄴ]이 덧나지 않으므로 사이시옷을 적지 않는다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>새로 생긴 말이나 전문어는 화자마다 발음이 다르거나 아직 표기가 굳지 않았을 수 있다. 이때 개인의 발음 직관만으로 ㅅ을 넣지 말고, 다음 자료를 차례로 확인한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>표준국어대사전의 표제어와 발음 정보\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>한글 맞춤법 제30항의 적용 조건\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>동일한 구성 요소를 가진 이미 굳은 단어의 표기\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>전문 분야에서 정한 공식 용어 표기\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>사전에 없다는 이유만으로 어떤 붙여 쓴 형태든 허용되는 것은 아니다. 먼저 그 결합이 실제로 한 단어인지, 구인지부터 판단해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-9\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>표기 여부를 결정하는 절차\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>낯선 결합을 만났을 때는 다음 순서로 판단한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>한 단어인가?\u003C\u002Fstrong> 단순한 명사구라면 각 단어를 띄어 쓴다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>합성 명사인가?\u003C\u002Fstrong> 접사가 붙은 파생어라면 사이시옷을 배제한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>앞말이 모음으로 끝나는가?\u003C\u002Fstrong> 자음으로 끝나면 사이시옷을 적지 않는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>어종 조건을 만족하는가?\u003C\u002Fstrong> 적어도 한 요소가 순우리말인지, 여섯 한자어 예외인지 확인한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>뒷말이 예사소리로 시작하는가?\u003C\u002Fstrong> 이미 된소리나 거센소리라면 사이시옷을 적지 않는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>표준 발음에서 사잇소리가 나는가?\u003C\u002Fstrong> 된소리, [ㄴ], [ㄴㄴ] 중 하나가 나타나는지 본다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>사전에서 굳은 표기를 확인했는가?\u003C\u002Fstrong> 규칙만으로 불확실하면 등재 표기를 따른다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>이 절차에서는 형태 판별이 먼저이고 발음 확인이 나중이다. 순서를 바꾸면 \u003Cem>햇님\u003C\u002Fem>, \u003Cem>촛점\u003C\u002Fem>처럼 발음 인상에 끌린 잘못된 표기를 만들기 쉽다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-10\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">7.\u003C\u002Fspan>핵심 정리\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>질문\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>‘예’라면\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>‘아니요’라면\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>합성 명사인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>다음 조건을 확인한다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>파생어·단일어에는 적지 않는다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>앞말이 모음으로 끝나는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>어종을 확인한다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사이시옷을 적지 않는다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>고유어 결합 또는 고유어·한자어 결합인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>발음 변화를 확인한다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>여섯 한자어 예외만 별도로 확인한다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>뒷말이 예사소리로 시작하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사잇소리를 확인한다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>이미 된소리·거센소리면 적지 않는다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>된소리나 ‘ㄴ\u002Fㄴㄴ’ 첨가가 있는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사이시옷 표기 대상이 된다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사이시옷을 적지 않는다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>표기가 확실하지 않은 새말인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사전과 공식 용어를 확인한다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>굳은 표기를 따른다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>사이시옷을 정확히 쓰려면 \u003Cstrong>합성어 여부 → 앞말의 끝소리 → 어종 → 뒷말 첫소리 → 표준 발음\u003C\u002Fstrong>의 순서를 지켜야 한다. 사잇소리는 음운 현상이고 사이시옷은 조건부 표기라는 차이를 기억하면 복잡한 사례도 일관되게 분석할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n",[1330,1334,1338,1342,1346,1350,1354,1358,1362,1366],{"id":1331,"text":1332,"depth":16,"number":1333},"section","합성어인지 파생어인지 먼저 판별하기","1",{"id":1335,"text":1336,"depth":16,"number":1337},"section-2","사이시옷을 적는 네 가지 관문","2",{"id":1339,"text":1340,"depth":16,"number":1341},"section-3","사이시옷이 만드는 세 가지 발음","3",{"id":1343,"text":1344,"depth":21,"number":1345},"section-4","된소리되기","3.1",{"id":1347,"text":1348,"depth":21,"number":1349},"section-5","‘ㄴ, ㅁ’ 앞의 ‘ㄴ’ 첨가","3.2",{"id":1351,"text":1352,"depth":21,"number":1353},"section-6","모음 앞의 ‘ㄴㄴ’ 첨가","3.3",{"id":1355,"text":1356,"depth":16,"number":1357},"section-7","사잇소리가 나도, 또는 형태 조건 때문에 ‘ㅅ’을 적지 않는 경우","4",{"id":1359,"text":1360,"depth":16,"number":1361},"section-8","같은 구조처럼 보여도 표기가 다른 이유","5",{"id":1363,"text":1364,"depth":16,"number":1365},"section-9","표기 여부를 결정하는 절차","6",{"id":1367,"text":1368,"depth":16,"number":1369},"section-10","핵심 정리","7"]