[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ko":3,"grammar-pages-ko":4,"grammar-page-ko-jayu-ganjeop-hwabeop":1237,"grammar-lesson-path-ko-jayu-ganjeop-hwabeop-munhak-seosa-moksori-jaemaengnakhwa-c2":1252,"grammar-exercises-by-page-01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7":1297,"grammar-quick-check-01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7":1308,"grammar-lesson-body-01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7-3b610okofk":1331},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,901,906,911,916,921,926,931,936,941,946,951,956,961,966,971,976,981,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1092,1097,1102,1107,1112,1117,1122,1127,1132,1137,1142,1147,1152,1157,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a07863-d965-7a9c-bf2c-49cbd07db13c","한글 자모와 음절 구성","hangeul-jamo-wa-eumjeol-guseong","ko","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a07863-d8b3-7f8a-8a0a-eaf0cecae52e","기본 모음과 결합 모음","gibon-moeum-gwa-gyeolhap-moeum",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a07863-d8af-71a8-8c45-1a8a3f76a5cd","기본 자음과 쌍자음","gibon-jaeum-gwa-ssangjaeum",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a07863-d779-7ddb-b211-4130338ba266","초성·중성·종성의 음절 블록","choseong-jungseong-jongseong-eumjeol-beullok",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a07863-d6e6-7b43-bad6-c5f0f3ff5ad4","받침의 기본 발음","batchim-ui-gibon-bareum",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a07863-d822-780c-a131-d44759e4e9c6","음절 경계의 연음","eumjeol-gyeonggye-ui-yeoneum",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a07863-dbdf-76ae-99a4-5c1644a86df2","평음·격음·된소리의 구별","pyeongeum-gyeogeum-doensori-gubyeol",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a07863-d7d4-7067-9509-6c61439e1ace","단어와 조사의 기본 띄어쓰기","daneo-wa-josa-ui-gibon-ttieosseugi",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a07863-d973-7199-a2b4-85421b555db6","한국어의 기본 문장 어순","hangugeo-ui-gibon-munjang-eosun",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a07863-dac9-7be9-b577-ff00788f6837","주어 생략과 문맥","jueo-saengnyak-gwa-munmaek",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a07863-db67-7005-87b1-a94c56ae3f6b","명사 서술문 '-이에요\u002F예요'","myeongsa-seosulmun-ieyo-yeyo",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a07863-d73f-7a06-b6b5-4462e5d1c7fb","복수 표지 '-들'","boksu-pyoji-deul",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a07863-dadd-79f2-a39e-19c30614126f","주제 조사 '-은\u002F는'","juje-josa-eun-neun",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a07863-dad0-7378-8110-a818eeec8bb0","주격 조사 '-이\u002F가'","jugyeok-josa-i-ga",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a07863-db38-792a-bb33-9f63f55ac42a","목적격 조사 '-을\u002F를'","mokjeokgyeok-josa-eul-reul",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a07863-da2d-7aff-8d16-c2b0aeb26123","장소 조사 '-에'와 '-에서'","jangso-josa-e-wa-eseo",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a07863-dc7c-7e61-8943-71bd0394980e","소유와 관계의 '-의'","soyugwa-gwangye-ui-ui",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a07863-db8d-7e59-a312-9ec455b08473","나열의 '-와\u002F과', '-(이)랑'","nayeol-ui-wa-gwa-irang",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a07863-d78e-708d-b455-b80e6ea2dd70","추가의 '-도'와 한정의 '-만'","chuga-ui-do-wa-hanjeong-ui-man",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a07863-d9e1-7970-b6e6-90017f095802","이것·그것·저것과 이·그·저","igeot-geugeot-jeogeot",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a07863-d8a9-7db7-bcc0-28bc09869d8d","기본 인칭 대명사","gibon-inching-daemyeongsa",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a07863-d981-7437-823a-919bd3eed1cf","한자어 수사","hanjaeo-susa",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a07863-d901-77c8-b64a-c50ec0940823","고유어 수사","goyueo-susa",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a07863-d89e-762e-819c-9cbd4958a11f","기본 단위성 의존 명사","gibon-danwiseong-uijon-myeongsa",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a07863-dc5a-7525-b059-2ed1b8b2221b","시간·날짜·나이·가격 말하기","sigan-naljja-nai-gagyeok-malhagi",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a07863-dcdb-7304-9758-3f3e2c62e6f1","용언의 기본형과 어간","yongeon-ui-gibonhyeong-gwa-eogan",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a07863-d802-7493-b118-bc32fc44783b","동사와 형용사의 서술 기능","dongsa-wa-hyeongyongsa-ui-seosul",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a07863-d6b2-70ba-9fab-f0439f2714ef","'-아요\u002F어요' 현재형","ayo-eoyo-hyeonjaehyeong",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a07863-d937-732f-a522-5a91bb5bd3f4","'하다' 용언의 활용","hada-yongeon-ui-hwaryong",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a07863-db2d-7732-83ce-5f7a2fbd9b98","모음 축약의 기초","moeum-chugyak-ui-gicho",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a07863-da0d-76ea-a9ed-0379b45b5b3c","존재와 소유의 '있다\u002F없다'","itda-eopda",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a07863-db61-7677-ab21-8b7937bed18d","명사 부정 '-이\u002F가 아니에요'","myeongsa-bujeong-anieyo",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a07863-daa2-7432-bce4-b46d237714c6","짧은 부정 '안'","jjalbeun-bujeong-an",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a07863-dbc0-7453-b134-a1b4a46fcba4","판정 의문문과 억양","panjeong-uimunmun-gwa-eogyang",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a07863-dba9-7756-9901-44ed2f65d3c5","누구·무엇·어디·언제 묻기","nugu-mueot-eodi-eonje-mutgi",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a07863-d949-733a-b55f-52671214521e","해요체의 기본","haeyoche-ui-gibon",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a07863-da07-718d-a735-fddfd295a0b8","이름·호칭·직함으로 부르기","ireum-hoching-jikham",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a07863-d764-7b0a-be56-ffe385bc0c94","부탁의 '-아\u002F어 주세요'","butak-ui-a-eo-juseyo",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a07863-d9bd-7f86-b983-53adc1bc2192","희망의 '-고 싶다'","huimang-ui-go-sipda",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a07863-d79b-7eea-b728-9f85185f6b56","출발점과 도착점 '-에서\u002F부터…까지'","chulbaljeom-dochakjeom-eseo-buteo-kkaji",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":211,"displayOrder":212},"01a07863-d7fc-76aa-a3c6-d4ce9b8c5d55","된소리되기의 기본 규칙","doensoridoegi-ui-gibon-gyuchik","A2",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":211,"displayOrder":217},"01a07863-d6f4-7b4f-90ee-0462e256efea","비음화와 유음화","bieumhwa-wa-yueumhwa",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":211,"displayOrder":222},"01a07863-d9a3-7500-bfd7-2b1591bc66bb","'ㅎ'의 탈락과 거센소리화","hieut-tallak-gwa-geosensorihwa",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":211,"displayOrder":227},"01a07863-d72f-7222-b7b0-05f77dba68b3","복합 받침의 발음","bokhap-batchim-ui-bareum",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":211,"displayOrder":232},"01a07863-d7ef-7dec-a7d1-93eb24e9d8ee","'ㄷ' 불규칙 활용","digeut-bulgyuchik-hwaryong",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":211,"displayOrder":237},"01a07863-d6fa-7009-9ea0-21e78868dfb2","'ㅂ' 불규칙 활용","bieup-bulgyuchik-hwaryong",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":211,"displayOrder":242},"01a07863-dbf7-78f5-b923-815cc03a1824","'르' 불규칙 활용","reu-bulgyuchik-hwaryong",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":211,"displayOrder":247},"01a07863-d6ab-7aa1-a11a-2ab40be93a6a","'-았\u002F었-' 과거 시제","at-eot-gwageo-sije",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":211,"displayOrder":252},"01a07863-d81c-7614-86f3-5f5fb1c12c69","'-(으)ㄹ 거예요' 미래 표현","eul-geoyeyo-mirae-pyohyeon",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":211,"displayOrder":257},"01a07863-d8d7-72df-81c4-d23fc7143cf9","'-고 있다' 진행상","go-itda-jinhaengsang",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":211,"displayOrder":262},"01a07863-da46-7ed7-bda4-a0e75111ad1b","'-(으)ㄴ 적이 있다' 경험","jeogi-itda-gyeongheom",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":211,"displayOrder":267},"01a07863-d88f-7cc0-9aa7-a29fd586b720","'-기 전에'와 '-(으)ㄴ 후에'","gi-jeone-wa-eun-hue",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":211,"displayOrder":272},"01a07863-d8be-7e4f-b1d9-1aae530b50cf","기간의 '동안'과 '내내'","gigan-ui-dongan-gwa-naenae",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":211,"displayOrder":277},"01a07863-dcc9-79d5-920a-5ea6f74ca95d","여격 조사 '-에게\u002F한테'","yeogyeok-josa-ege-hante",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":211,"displayOrder":282},"01a07863-d6da-7930-8e3f-d0fb8c57c57a","방향·수단·자격의 '-(으)로'","banghyang-sudan-jagyeok-euro",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":211,"displayOrder":287},"01a07863-d6ff-7e70-9547-9988f40131e2","비교 기준의 '-보다'","bigyo-gijun-ui-boda",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":211,"displayOrder":292},"01a07863-da40-7cbd-a3a2-3f63ae2b81d3","제한의 '-밖에'와 부정","jehan-ui-bakke-wa-bujeong",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":211,"displayOrder":297},"01a07863-d6c3-7acb-a894-697e90fcfc5c","반복 단위의 '-마다'","banbok-danwi-ui-mada",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":211,"displayOrder":302},"01a07863-da27-737c-a777-b7d60847772d","재귀 대명사 '자기'","jaegwi-daemyeongsa-jagi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":211,"displayOrder":307},"01a07863-d6a5-7c88-8e8d-8ebe96cd6f46","'아무'와 비정칭 표현","amu-wa-bijeongching-pyohyeon",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":211,"displayOrder":312},"01a07863-d8c4-70a7-a1d5-1cec2608b6d7","긴 부정 '-지 않다'","gin-bujeong-ji-anta",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":211,"displayOrder":317},"01a07863-db94-70c5-9f4e-660f5243c762","능력 부정 '못'과 '-지 못하다'","neungnyeok-bujeong-mot",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":211,"displayOrder":322},"01a07863-d9c4-790d-8cd6-d5866e80e583","확인 의문 '-지요?'","hwagin-uimun-jiyo",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":211,"displayOrder":327},"01a07863-dc3d-76a4-806f-785d9a477773","선택 의문 '-을까요, 아니면 -을까요?'","seontaek-uimun-eulkkayo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":211,"displayOrder":332},"01a07863-d8fb-788a-b602-efa6402db0e7","공손한 명령 '-(으)세요'","gongsonhan-myeongnyeong-euseyo",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":211,"displayOrder":337},"01a07863-da3a-7ed3-b676-8df80514697c","제안의 '-(으)ㄹ까요'","jean-ui-eulkkayo",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":211,"displayOrder":342},"01a07863-d875-77af-bd79-3cf735584cf1","건의의 '-(으)ㅂ시다'","geonui-ui-eupsida",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":211,"displayOrder":347},"01a07863-d99c-7f3e-9e30-985379ad837f","허가의 '-아\u002F어도 되다'","heoga-ui-a-eodo-doeda",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":211,"displayOrder":352},"01a07863-d888-78e4-beff-b3b89bc4ebbf","금지의 '-(으)면 안 되다'","geumji-ui-eumyeon-an-doeda",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":211,"displayOrder":357},"01a07863-dca9-7385-8dd8-938736325303","의무의 '-아\u002F어야 하다'","uimu-ui-a-eoya-hada",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":211,"displayOrder":362},"01a07863-db9a-7396-a838-e0e86e7a7740","능력과 가능성 '-(으)ㄹ 수 있다'","neungnyeok-ganeungseong-eul-su-itda",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":211,"displayOrder":367},"01a07863-d9cb-71f8-8f51-dd7c86bccb50","화자의 약속 '-(으)ㄹ게요'","hwaja-ui-yaksok-eulgeyo",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":211,"displayOrder":372},"01a07863-d920-7c19-a8c0-11f23947738e","계획의 '-(으)려고 하다'","gyehoek-ui-euryeogo-hada",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":211,"displayOrder":377},"01a07863-db86-7d89-89fc-0b71d630694b","나열과 순차의 '-고'","nayeol-gwa-suncha-ui-go",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":211,"displayOrder":382},"01a07863-da20-784e-af2a-e6b7fb39a6ad","이유와 선행의 '-아\u002F어서'","iyu-wa-seonhaeng-ui-a-eoseo",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":211,"displayOrder":387},"01a07863-d7b3-77df-9dca-9c9fbcfbf726","대조의 '-지만'","daejo-ui-jiman",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":211,"displayOrder":392},"01a07863-daae-7cf4-ab06-943d93f9c416","조건의 '-(으)면'","jogeon-ui-eumyeon",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":211,"displayOrder":397},"01a07863-d9db-73c3-872e-723fdb813826","이동 목적의 '-(으)러'","idong-mokjeok-ui-eureo",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":211,"displayOrder":402},"01a07863-d807-7e69-b53f-2e26918c78dd","동시 행동의 '-(으)면서'","dongsi-haengdong-ui-eumyeonseo",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":211,"displayOrder":407},"01a07863-d9d4-7c19-afc4-2ff35e70179b","현재 관형사형 '-는'과 '-(으)ㄴ'","hyeonjae-gwanhyeongsahyeong-neun-eun",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":211,"displayOrder":412},"01a07863-d90e-7a7e-9053-e809dbde6a66","과거 관형사형 '-(으)ㄴ'","gwageo-gwanhyeongsahyeong-eun",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":211,"displayOrder":417},"01a07863-d943-7552-bafb-945695d8bb80","행위의 명사화 '-기'","haengwi-ui-myeongsahwa-gi",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":211,"displayOrder":422},"01a07863-d8a4-787b-9e5a-76ddbaba31b9","기본 간접 인용 '-다고 하다'","gibon-ganjeop-inyong-dago-hada",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":211,"displayOrder":427},"01a07863-dabc-7109-84f9-1712ee6ff4b3","주체 높임 '-(으)시-'","juche-nopim-eusi",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":211,"displayOrder":432},"01a07863-d996-728a-b6f2-731006eb841c","합쇼체 '-ㅂ니다\u002F습니다'","hapsyoche-mnida-seumnida",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":211,"displayOrder":437},"01a07863-d93d-7533-8250-6c2f5f18764c","해체와 반말의 기본","haeche-wa-banmal-ui-gibon",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":211,"displayOrder":442},"01a07863-d7e9-7bc5-bf51-e2757d93ffdc","'더'와 '가장'으로 비교하기","deo-wa-gajang-euro-bigyohagi",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":211,"displayOrder":447},"01a07863-d85f-78f0-b441-d0f375b4ce85","'같다'와 '다르다'의 비교 표현","gatda-wa-dareuda-ui-bigyo",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":452,"displayOrder":453},"01a07863-dccf-7155-9b8b-4ff2bf9375eb","연속 발화의 음운 변동","yeonsok-balhwa-ui-eumun-byeondong","B1",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":452,"displayOrder":458},"01a07863-dc9f-769e-a768-488d93b8647e","의존 명사와 보조 용언의 띄어쓰기","uijon-myeongsa-bojo-yongeon-ttieosseugi",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":452,"displayOrder":463},"01a07863-dc4f-751d-b6d8-02ea0da4df92","서사의 현재 시제","seosa-ui-hyeonjae-sije",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":452,"displayOrder":468},"01a07863-d699-7a6c-bc1f-47f83bb745d5","'-아\u002F어 있다' 결과상","a-eo-itda-gyeolgwansang",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":452,"displayOrder":473},"01a07863-d68c-7d94-b89f-2b20778dc8c9","'-아\u002F어 버리다' 완료와 화자 태도","a-eo-beorida-wallyo",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":452,"displayOrder":478},"01a07863-d693-70ac-b868-94f5908d21bc","'-아\u002F어 보다' 시도와 경험","a-eo-boda-sido",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":452,"displayOrder":483},"01a07863-d866-7a2e-8b80-cfd111821e16","'-게 되다' 변화와 결과","ge-doeda-byeonhwa",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":452,"displayOrder":488},"01a07863-d8d0-7b6a-aec8-4936e6960731","'-고 있는 중이다' 진행의 강조","go-inneun-jungida",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":452,"displayOrder":493},"01a07863-d82f-76d1-bcda-d8c3512057f7","의도의 '-(으)려고 하다'와 '-(으)려던 참이다'","euryeogo-hada-wa-euryeodeon-chamida",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":452,"displayOrder":498},"01a07863-d92a-73d8-9d5b-d6f1e840678d","결정의 '-기로 하다'","gyeoljeong-ui-giro-hada",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":452,"displayOrder":503},"01a07863-d8c9-7326-90b6-6f616e7d2c83","기원과 희망의 '-기를 바라다'","giwon-huimang-gireul-barada",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":452,"displayOrder":508},"01a07863-d780-7638-aa86-22c4d601d385","추측의 '-(으)ㄴ\u002F는 것 같다'","chucheuk-ui-geot-gatda",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":452,"displayOrder":513},"01a07863-da68-7f62-9969-d9f9a0157b7f","정황 판단의 '-나 보다'","jeonghwang-pandan-ui-na-boda",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":452,"displayOrder":518},"01a07863-d787-70be-bee2-c9fd4f58c17b","추측과 의지의 '-겠-'","chucheuk-uiji-ui-get",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":452,"displayOrder":523},"01a07863-d7dd-74e6-9a0e-04563eaa2061","당위의 '-(으)ㄹ 것이다'","dangwi-ui-eul-geosida",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":452,"displayOrder":528},"01a07863-d74f-7c02-8857-25dc8eebe6dc","불가피성의 '-(으)ㄹ 수밖에 없다'","bulgapisong-ui-eul-subakke-eopda",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":452,"displayOrder":533},"01a07863-dbb6-7246-bfe5-2008f6abf9ae","판단의 근거 '-(으)니까'","pandan-ui-geungeo-eunikka",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":452,"displayOrder":538},"01a07863-da1a-7719-91c8-b6148f06c992","이유의 '-기 때문에'","iyu-ui-gi-ttaemune",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":452,"displayOrder":543},"01a07863-dc60-70d7-a519-180a6184e16f","시간적 순차의 '-자'","siganjeok-suncha-ui-ja",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":452,"displayOrder":548},"01a07863-da87-7265-8795-7c35498f388b","즉시 연결 '-자마자'","jeuksi-yeongyeol-jamaja",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":452,"displayOrder":553},"01a07863-dc54-7d1c-a9f3-2b89df9b21a0","시간 배경의 '-는 동안'","sigan-baegyeong-ui-neun-dongan",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":452,"displayOrder":558},"01a07863-dcc3-730c-ba81-66fd1c204edc","양보의 '-더라도'","yangbo-ui-deorado",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":452,"displayOrder":563},"01a07863-dcd5-71d9-8755-b39832251b38","예상에 어긋나는 '-는데도'","yesang-e-eogeunnaneun-neundedo",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":452,"displayOrder":568},"01a07863-dc31-7dd6-9ee8-2c8720fc8b68","선택과 나열의 '-거나'","seontaek-nayeol-ui-geona",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":452,"displayOrder":573},"01a07863-db32-7e95-89e9-46c74502f65d","목적의 '-기 위해서'","mokjeok-ui-gi-wihaeseo",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":452,"displayOrder":578},"01a07863-db3d-7f2d-8f1d-c3bcd9021d0d","목표와 유도의 '-도록'","mokpyo-yudo-ui-dorok",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":452,"displayOrder":583},"01a07863-db27-75e1-b6e5-f513668ccce1","미래·예정 관형사형 '-(으)ㄹ'","mirae-gwanhyeongsahyeong-eul",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":452,"displayOrder":588},"01a07863-dca4-7419-ad77-c7d6a02553d0","의존 명사 '것'과 관형절","uijon-myeongsa-geot",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":452,"displayOrder":593},"01a07863-d844-7ab5-a1cc-d733f9281157","가능성의 '수'와 이유의 '리'","ganeungseong-su-wa-iyu-ri",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":452,"displayOrder":598},"01a07863-dc25-7877-b240-dfd412c2a1bd","사실과 상태의 명사화 '-(으)ㅁ'","sasil-sangtae-myeongsahwa-eum",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":452,"displayOrder":603},"01a07863-dbe7-736a-89b9-50d1efa375aa","평서문의 간접 인용","pyeongseomun-ganjeop-inyong",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":452,"displayOrder":608},"01a07863-dcae-7149-bec1-849ddbb001b4","의문문의 간접 인용","uimunmun-ganjeop-inyong",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":452,"displayOrder":613},"01a07863-db5b-7c5f-867f-3e72f5953a9a","명령·청유문의 간접 인용","myeongnyeong-cheongyumun-ganjeop-inyong",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":452,"displayOrder":618},"01a07863-d9a9-7abe-8e52-1fb0f7ac687e","회화체 인용의 줄임말","hoehwache-inyong-ui-jurimmal",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":452,"displayOrder":623},"01a07863-dbce-7dbc-a32f-8ae0255cde5c","피동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-'","pidong-jeommisa-i-hi-ri-gi",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":452,"displayOrder":628},"01a07863-dc04-7c8b-bfcd-b9839bc8aee1","사동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-·-우-·-구-·-추-'","sadong-jeommisa",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":452,"displayOrder":633},"01a07863-d69f-7dda-a9d4-d7644f6aed50","'-아\u002F어 주다'와 수혜 구문","a-eo-juda-wa-suhye-gumun",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":452,"displayOrder":638},"01a07863-dac3-70c2-8fdf-c18535f6353f","주체 높임의 제약","juche-nopim-ui-jeyak",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":452,"displayOrder":643},"01a07863-dc8e-76ed-9af3-6a344373bb3a","특수 높임 어휘","teuksu-nopim-eohwi",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":452,"displayOrder":648},"01a07863-d836-72a4-a610-6579e1012531","객체 높임 '드리다·뵙다·모시다'","gaekche-nopim-deurida-boepda-mosida",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":452,"displayOrder":653},"01a07863-d7a1-7ec6-b4ca-20d76c327ca4","출처의 '-에게서\u002F한테서'","chulcheo-ui-egeseo-hanteseo",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":452,"displayOrder":658},"01a07863-d828-7931-ae50-78543588fb40","'-은\u002F는'과 '-이\u002F가'의 정보 구조","eun-neun-i-ga-jeongbo-gujo",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":452,"displayOrder":663},"01a07863-d7c6-7c2e-b478-e64924b2ae4d","담화 표지 '그런데·그래서·그러면'","damhwa-pyoji-geureonde-geuraeseo-geureomyeon",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":452,"displayOrder":668},"01a07863-db16-7a0c-b854-fcc542939ba4","새로운 깨달음의 '-군요'","kkaedareum-ui-gunyo",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":452,"displayOrder":673},"01a07863-d83d-7858-8833-0d39f3b6dd7c","감탄과 발견의 '-네요'","gamtan-balgyeon-ui-neyo",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":452,"displayOrder":678},"01a07863-d6be-7b7e-b66d-5ba175f55887","배경 설명의 '-거든요'","baegyeong-seolmyeong-ui-geodeunyo",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":683,"displayOrder":684},"01a07863-db55-7a10-9e7e-fa7838f82878","문장 억양과 화자 태도","munjang-eogyang-gwa-hwaja-taedo","B2",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":683,"displayOrder":689},"01a07863-d711-75bb-a8a2-e9f58feada9d","보조 용언의 붙여쓰기와 띄어쓰기","bojo-yongeon-buchyeosseugi-ttieosseugi",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":683,"displayOrder":694},"01a07863-d9b7-713f-84b3-8ae9c967c606","회상의 '-던'과 완료의 '-았\u002F었던'","hoesang-ui-deon-gwa-at-eotdeon",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":683,"displayOrder":699},"01a07863-d9b0-75b6-990f-17bc7658b52f","회상 증거의 '-더-'","hoesang-jeunggeo-ui-deo",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":683,"displayOrder":704},"01a07863-d6c9-7043-9928-0449a0d6df90","반복·지속·완료의 상적 대립","banbok-jisok-wallyo-sangjeok-daerip",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":683,"displayOrder":709},"01a07863-d914-7b11-a657-fe923f76445d","과거 시점의 예정과 의도","gwageo-sijeom-ui-yejeong-gwa-uido",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":683,"displayOrder":714},"01a07863-dbaf-7c5d-a3cc-6143cf70cc17","외양 근거의 '-(으)ㄴ\u002F는 모양이다'","oeyang-geungeo-ui-moyangida",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":683,"displayOrder":719},"01a07863-dce1-700e-94ab-2d6094ac5f54","유사성과 추정의 '-(으)ㄴ\u002F는 듯하다'","yusaseong-chujeong-ui-deuthada",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":683,"displayOrder":724},"01a07863-d930-7e18-9fdf-31494c849373","규범적 가능성의 '-법하다'","gyubeomjeok-ganeungseong-beophada",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":683,"displayOrder":729},"01a07863-d908-71e3-84e1-b7005b284694","과거 추측 '-았\u002F었을 것이다'","gwageo-chucheuk-at-eosseul-geosida",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":683,"displayOrder":734},"01a07863-d9ed-79d7-986c-ce259c11aa71","일보 직전의 '-(으)ㄹ 뻔하다'","ilbo-jikjeon-ui-eul-ppeonhada",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":683,"displayOrder":739},"01a07863-dc0f-7521-a0f7-5fa560af450c","사후 판단의 '-(으)ㄹ걸 그랬다'","sahu-pandan-ui-eulgeol-geuraetda",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":683,"displayOrder":744},"01a07863-d6b8-7c6b-84df-fac264a46e76","배경·대조·전제의 '-는데'","baegyeong-daejo-jeonje-ui-neunde",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":683,"displayOrder":749},"01a07863-d91a-7700-b335-1b32ea223d23","관찰 후 변화의 '-더니'","gwanchal-hu-byeonhwa-ui-deoni",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":683,"displayOrder":754},"01a07863-da13-7f13-9c3e-252dc5711247","이유 선택의 '-느니'","iyu-seontaek-ui-neuni",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":683,"displayOrder":759},"01a07863-da5b-7f24-b3b7-5d5c8170ca8a","정도와 근거의 '-(으)ㄹ 만큼'","jeongdo-geungeo-ui-eul-mankeum",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":683,"displayOrder":764},"01a07863-d84a-7f59-bd27-318d56597fe9","강한 양보의 '-(으)ㄹ지라도'","ganghan-yangbo-ui-euljirado",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":683,"displayOrder":769},"01a07863-dbd7-734d-be18-d7d788ee6ccf","'뿐만 아니라'와 '는 물론'","ppunman-anira-neun-mullon",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":683,"displayOrder":774},"01a07863-d6cf-7503-8908-9478343e4f2a","반대 결과의 '-기는커녕'","bandae-gyeolgwa-ui-gineunkeonyeong",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":683,"displayOrder":779},"01a07863-db7f-7970-96e6-40b67481f0df","내포 관형절과 관계 관형절","naepo-gwanhyeongjeol-gwangye-gwanhyeongjeol",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":683,"displayOrder":784},"01a07863-dafd-7b08-9085-b396a41547bc","중첩된 관형어와 수식 범위","jungcheopdoen-gwanhyeongeo-susik-beomwi",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":683,"displayOrder":789},"01a07863-dc9a-7158-a028-961cb4d1bf22","의존 명사 '바·차·터'","uijon-myeongsa-ba-cha-teo",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":683,"displayOrder":794},"01a07863-d896-7a38-8919-a412fcce6908","'-기'와 '-(으)ㅁ' 명사화의 차이","gi-wa-eum-myeongsahwa-ui-chai",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":683,"displayOrder":799},"01a07863-da6f-72ae-a853-5ee84959e034","전해 듣기의 '-대요'","jeonhae-deutgi-ui-daeyo",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":683,"displayOrder":804},"01a07863-dc77-76f7-91a4-9b5adf559a66","소문과 전달의 '-다더라'","somun-jeondal-ui-dadeora",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":683,"displayOrder":809},"01a07863-daf1-7bdb-97ad-e00255c0ad56","중첩 인용과 시제 호응","jungcheop-inyong-gwa-sije-ho-eung",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":683,"displayOrder":814},"01a07863-dbc7-75d0-b47f-196fef2debe8","피동·자동·능동의 중의성","pidong-jadong-neungdong-junguiseong",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":683,"displayOrder":819},"01a07863-d86d-7a02-a463-db57c117c4f7","'-게 하다' 장형 사동","ge-hada-janghyeong-sadong",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":683,"displayOrder":824},"01a07863-dc0a-71a4-bf70-d389059d55d4","사동의 직접성과 간접성","sadong-ui-jikjeopseong-ganjeopseong",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":683,"displayOrder":829},"01a07863-d9e7-7d45-bcfe-2247961600e4","이중 주어 구문","ijung-jueo-gumun",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":683,"displayOrder":834},"01a07863-d815-79ed-9a96-24ccfda66b3e","어순 이동과 정보 초점","eosun-idong-gwa-jeongbo-chojeom",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":683,"displayOrder":839},"01a07863-dab5-740e-83b8-33f381df3c93","조사 결합과 의미 범위","josa-gyeolhap-gwa-uimi-beomwi",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":683,"displayOrder":844},"01a07863-d717-7c49-836e-9cd2147ab799","보조사 '-조차·-마저·-까지도'","bojosa-jocha-majeo-kkajido",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":683,"displayOrder":849},"01a07863-d987-7c0b-91c8-c3837f99a60f","하오체의 형태와 사용 맥락","haoche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":683,"displayOrder":854},"01a07863-d94e-7f7d-bd36-aea815da0959","하게체의 형태와 사용 맥락","hageche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":683,"displayOrder":859},"01a07863-d858-74ca-b8ff-d9b13d4b0e74","간접 부탁과 완곡한 거절","ganjeop-butak-gwa-wangokhan-geojeol",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":683,"displayOrder":864},"01a07863-d7e3-785c-94f1-4179cf749c35","단정을 줄이는 헤지 표현","danjeong-eul-jurineun-heji-pyohyeon",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":683,"displayOrder":869},"01a07863-daea-78bd-9775-deb44fd9bdc1","주제 유지와 주제 전환","juje-yuji-wa-juje-jeonhwan",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":683,"displayOrder":874},"01a07863-d7ad-7b97-ac94-5af97fdfc1e5","대조 초점과 암묵적 비교","daejo-chojeom-gwa-ammukjeok-bigyo",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":683,"displayOrder":879},"01a07863-da94-7c24-baf3-7c267591a846","지시어와 대용어의 응집성","jisiseo-wa-daeyongeo-ui-eungjipseong",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":683,"displayOrder":884},"01a07863-d8ec-755a-88de-35232b572455","공적 글의 명사 서술","gongjeok-geul-ui-myeongsa-seosul",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":683,"displayOrder":889},"01a07863-db49-7520-93af-8489ebaeddd8","문어적 연결 표현 '-(으)며·-(으)므로'","muneojeok-yeongyeol-eumyeo-eumeuro",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":683,"displayOrder":894},"01a07863-d705-7b59-b845-da4e853c1098","비교 구문의 기준·대상·결과","bigyo-gumun-ui-gijun-daesang-gyeolgwa",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":899,"displayOrder":900},"01a07863-dbef-78d2-8c97-abb8e786ed05","표준 발음과 현실 발음의 변이","pyojun-bareum-gwa-hyeonsil-bareum","C1",178,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":9,"level":899,"displayOrder":905},"01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","합성어·파생어의 사이시옷과 발음","hapseongeo-pasaengeo-saisiot",179,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":9,"level":899,"displayOrder":910},"01a07863-da80-71f8-ad13-4edd2387999a","전문어와 외래어의 표기 원리","jeonmuneo-wa-oeraeeo-pyogi-wolli",180,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":9,"level":899,"displayOrder":915},"01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","서사 시점과 시제 전환","seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan",181,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":9,"level":899,"displayOrder":920},"01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","상 표현에 담긴 화자의 관점","sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom",182,{"id":922,"title":923,"slug":924,"language":9,"level":899,"displayOrder":925},"01a07863-d9f9-7dce-959c-cd246b586b24","인식 양태의 확실성 척도","insik-yangtae-ui-hwaksilseong-cheokdo",183,{"id":927,"title":928,"slug":929,"language":9,"level":899,"displayOrder":930},"01a07863-da8d-7aac-bec2-62081bddaf94","증거성과 전달 거리","jeunggeoseong-gwa-jeondal-geori",184,{"id":932,"title":933,"slug":934,"language":9,"level":899,"displayOrder":935},"01a07863-d6e0-7357-993e-c2eafc046c16","반사실 가정과 후회","bansasil-gajeong-gwa-huhoe",185,{"id":937,"title":938,"slug":939,"language":9,"level":899,"displayOrder":940},"01a07863-dc37-78bd-8663-aec0542ea1b2","선택과 평가의 '-느니'","seontaek-pyeongga-ui-neuni",186,{"id":942,"title":943,"slug":944,"language":9,"level":899,"displayOrder":945},"01a07863-d8b9-700b-9eb0-169b7721c0ad","기대와 현실의 괴리 '-건만'","gidae-hyeonsil-goeri-ui-geonman",187,{"id":947,"title":948,"slug":949,"language":9,"level":899,"displayOrder":950},"01a07863-d756-78c9-b810-29ef5a957f8e","불행 중 다행의 '-기에 망정이지'","bulhaeng-jung-dahaeng-gie-mangjeongiji",188,{"id":952,"title":953,"slug":954,"language":9,"level":899,"displayOrder":955},"01a07863-d850-7f34-87f3-5934568da3cf","강조된 양보와 반전","gangjodoen-yangbo-wa-banjeon",189,{"id":957,"title":958,"slug":959,"language":9,"level":899,"displayOrder":960},"01a07863-d7b9-706c-ac7d-ed2167748f10","다중 종속절의 논리 관계","dajung-jongsokjeol-ui-nolli-gwangye",190,{"id":962,"title":963,"slug":964,"language":9,"level":899,"displayOrder":965},"01a07863-d794-7f75-935a-8e0726cf8ead","축약된 관형절과 의미 복원","chugyakdoen-gwanhyeongjeol",191,{"id":967,"title":968,"slug":969,"language":9,"level":899,"displayOrder":970},"01a07863-dc2c-732d-8737-00c912f91b18","선행사 없는 관형절","seonhaengsa-eomneun-gwanhyeongjeol",192,{"id":972,"title":973,"slug":974,"language":9,"level":899,"displayOrder":975},"01a07863-db72-7d6a-bb7c-a5fe2c55ff7c","명사화의 사건성과 사실성","myeongsahwa-ui-sageonseong-sasilseong",193,{"id":977,"title":978,"slug":979,"language":9,"level":899,"displayOrder":980},"01a07863-daf8-763b-9689-ca63208dc820","중첩 인용의 화자와 출처","jungcheop-inyong-ui-hwaja-chulcheo",194,{"id":982,"title":983,"slug":984,"language":9,"level":899,"displayOrder":985},"01a07863-d9ff-7f43-be2e-ab721849daf7","인용 동사의 선택과 화자 태도","inyong-dongsa-ui-seontaek",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":899,"displayOrder":990},"01a07863-d70b-7796-861c-b6fde39f3320","비인칭 피동과 책임 회피","biinching-pidong-gwa-chaegim-hoepi",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":899,"displayOrder":995},"01a07863-dbfe-7715-a73d-d97b70250059","사동 구문과 책임의 범위","sadong-gumun-gwa-chaegim-beomwi",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":899,"displayOrder":1000},"01a07863-dba0-7c89-90d4-2eef83532006","높임 표현의 충돌과 우선순위","nopim-pyohyeon-ui-chungdol",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":899,"displayOrder":1005},"01a07863-db20-75e4-9e91-1851bedaec66","말하기 등급의 전환과 관계 재조정","malhagi-deunggeup-ui-jeonhwan",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":899,"displayOrder":1010},"01a07863-dcba-7864-9960-b92f40934922","완곡어법과 체면 보호","wangogeobeop-gwa-chemyeon-boho",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":899,"displayOrder":1015},"01a07863-da78-7bd7-be26-f57eec00f14d","전제와 함축의 해석","jeonje-wa-hamchuk-ui-haeseok",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":899,"displayOrder":1020},"01a07863-d7cc-7e51-8fe3-81e14b361d13","담화 생략과 공백 복원","damhwa-saengnyak-gwa-gongbaek-bogwon",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":899,"displayOrder":1025},"01a07863-daa8-703c-a0f2-85e0898c3ff9","조응과 대용에 의한 연결","joeung-gwa-daeyong-ui-yeongyeol",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":899,"displayOrder":1030},"01a07863-dae3-76be-a04f-a7a29ae9798e","주제·설명·초점의 정보 구조","juje-seolmyeong-chojeom-jeongbo-gujo",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":899,"displayOrder":1035},"01a07863-d772-78c7-a09f-ad0b3e0a0598","초점 보조사의 작용 범위","chojeom-bojosa-ui-jagyong-beomwi",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":899,"displayOrder":1040},"01a07863-d956-75e7-85e0-0daa39c3d3ba","학술 글의 논리적 응집","haksul-geul-ui-nollijeok-eungjip",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":899,"displayOrder":1045},"01a07863-dad6-7d33-b4eb-ef3c6049125b","주장의 강도를 조절하는 표현","jujang-ui-gangdo-jojeol",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":899,"displayOrder":1050},"01a07863-da55-72d4-9219-fd300bc35b30","정보 출처와 인용의 문어 형식","jeongbo-chulcheo-inyong-muneo-hyeongsik",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":899,"displayOrder":1055},"01a07863-d8f3-7bbb-9704-828a57494d38","공적 문서의 종결 표현","gongjeok-munseo-ui-jonggyeol-pyohyeon",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":899,"displayOrder":1060},"01a07863-db79-760c-aaf2-1316b2fc93f9","명사열 문체와 서술성","myeongsayeol-munche-wa-seosulseong",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":899,"displayOrder":1065},"01a07863-d76b-70c5-816c-2032ca71519c","병렬 구조와 대구법","byeongnyeol-gujo-wa-daegubeop",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":899,"displayOrder":1070},"01a07863-d7f6-710d-b8e6-cc124ba4f125","도치 구문과 문체적 효과","dochi-gumun-gwa-munchejeok-hyogwa",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":899,"displayOrder":1075},"01a07863-dc44-7149-84b5-53b5327f06d0","설의법과 반어적 질문","seoruibeop-gwa-baneojeok-jilmun",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":899,"displayOrder":1080},"01a07863-db43-779c-bee0-7cff386b4019","문법화된 관용 구문","munbeophwadoen-gwanyong-gumun",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":899,"displayOrder":1085},"01a07863-da62-7735-bcaf-7c48148cda56","정도성과 극단성의 미세한 차이","jeongdoseong-geukdanseong-ui-chai",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091},"01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","한글 맞춤법의 역사적 변화","hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa","C2",216,{"id":1093,"title":1094,"slug":1095,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1096},"01a07863-db03-771f-a039-b9257e399114","중세 한국어 문법의 현대 한국어 흔적","jungse-hangugeo-munbeop-ui-heunjeok",217,{"id":1098,"title":1099,"slug":1100,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1101},"01a07863-da9b-74e0-aa05-b70e5e015c3d","지역·세대·사용역에 따른 발음 변이","jiyeok-sedae-sayongyeok-bareum-byeoni",218,{"id":1103,"title":1104,"slug":1105,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1106},"01a07863-d8dd-7b49-bcf9-020299f60a53","고전 문헌의 말하기 등급","gojeon-munheon-ui-malhagi-deunggeup",219,{"id":1108,"title":1109,"slug":1110,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1111},"01a07863-d8e4-7f0a-9847-6e75a50aa53d","고전적 높임 표현과 현대의 잔존형","gojeonjeok-nopim-pyohyeon",220,{"id":1113,"title":1114,"slug":1115,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1116},"01a07863-d6d4-7878-ad37-a4982f125903","방언의 말하기 등급과 사회적 의미","bangeon-ui-malhagi-deunggeup",221,{"id":1118,"title":1119,"slug":1120,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1121},"01a07863-d80d-7c71-85f6-c3236a70cc6b","언어 형식의 사회적 지표성","eoneo-hyeongsik-ui-sahoejeok-jipyoseong",222,{"id":1123,"title":1124,"slug":1125,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1126},"01a07863-d737-779b-ad54-78d521a176d0","복합 사용역과 문체 혼합","bokhap-sayongyeok-gwa-munche-honhap",223,{"id":1128,"title":1129,"slug":1130,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1131},"01a07863-da4d-7c0e-aee9-47ad0c32ab41","전달 정보의 증거성과 화자 개입","jeondal-jeongbo-jeunggeoseong-hwaja-gaeip",224,{"id":1133,"title":1134,"slug":1135,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1136},"01a07863-d9f3-784c-8444-b4e48a91a5f4","인식·당위·능력 양태의 중첩","insik-dangwi-neungnyeok-yangtae-jungcheop",225,{"id":1138,"title":1139,"slug":1140,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1141},"01a07863-d87d-7421-a10d-016685c3019e","극도로 중첩된 종속 구조","geukdoro-jungcheopdoen-jongsok-gujo",226,{"id":1143,"title":1144,"slug":1145,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1146},"01a07863-db6c-76c8-9d8d-1bf0ff302356","명사구 내부의 다중 수식 범위","myeongsagu-naebu-dajung-susik-beomwi",227,{"id":1148,"title":1149,"slug":1150,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1151},"01a07863-d7a7-7713-b582-4635b340fb8c","다층 인용과 발화 책임","dachung-inyong-gwa-balhwa-chaegim",228,{"id":1153,"title":1154,"slug":1155,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1156},"01a07863-dc93-7bf7-baaf-646f405d0a93","통사적 중의성과 구조 해석","tongsajeok-junguiseong-gujo-haeseok",229,{"id":1158,"title":1159,"slug":1160,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1161},"01a07863-d747-7d02-9170-02c9242f260d","부정의 범위와 중의성","bujeong-ui-beomwi-wa-junguiseong",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1166},"01a07863-dc82-74cf-aed9-03ef012ba1ae","수량사의 작용역과 범위","suryangsa-ui-jagyongyeok-gwa-beomwi",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1171},"01a07863-d7c0-7033-8973-1acd78835224","다중 주제 구조와 화제 계층","dajung-juje-gujo-hwaje-gyecheung",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1176},"01a07863-db0f-7d14-b181-22045286272f","좌측·우측 전위와 담화 기능","jwacheuk-ucheuk-jeonwi",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1181},"01a07863-d75d-772e-9d3e-5b6275433f2d","분열문과 초점 구조","bunyeolmun-gwa-chojeom-gujo",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1186},"01a07863-dc88-7813-ac0c-b5506052d4fc","수사적 생략과 여백의 효과","susajeok-saengnyak-gwa-yeobaek",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1191},"01a07863-dc1b-7dc0-832f-4f108853f305","상호 텍스트성과 변형 인용","sangho-tekseuteuseong-byeonhyeong-inyong",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1196},"01a07863-d979-798b-b0e1-1f25c0511cbb","한자어 중심 문체의 압축성","hanjaeo-jungsim-munche-ui-apchukseong",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1201},"01a07863-d6ec-7d59-96d2-3ffd339ca6c2","법률·행정 문체의 문법","beomnyul-haengjeong-munche-ui-munbeop",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1206},"01a07863-d95e-724f-aebc-136eef75e32d","학술 문체의 고도 명사화","haksul-munche-ui-godo-myeongsahwa",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211},"01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","문학 서사의 시점과 화자","munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216},"01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","자유 간접 화법과 의식의 표현","jayu-ganjeop-hwabeop",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1221},"01a07863-dc71-7158-bad9-cc4b5c91a482","속담·관용구의 변형과 재맥락화","sokdam-gwanyonggu-byeonhyeong",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1226},"01a07863-dcb3-7256-be14-3efead0203a1","의성어·의태어의 파생과 활용","uiseongeo-uitaeeo-pasaeng-hwaryong",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1231},"01a07863-dc69-7a26-9a3b-aaffc3c91e21","신조어의 파생 문법과 확장","sinjoeo-ui-pasaeng-munbeop",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1236},"01a07863-db09-7a45-a9a7-3b2525079877","중의성과 응집성을 다듬는 고급 퇴고","junguiseong-eungjipseong-gogeup-toego",245,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"seoDescription":1238,"content":1239,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216,"grammarTopics":1240,"createdAt":1246,"updatedAt":1247,"vocabularyLists":1248,"primaryTopicHub":1249,"readyImages":1251},"인용 표지 없이 서술자의 인칭·시제와 인물의 질문·감탄·지시 표현이 겹치는 자유 간접 화법을 판별하고, 직접·간접 화법과 비교해 이중 목소리와 아이러니의 효과를 분석한다. 한국어의 주어 생략과 유연한 시제를 고려해 단서 묶음으로 관점 주체를 복원하는 읽기·쓰기 절차도 익힌다.","3인칭 서술이 이어지는데 갑자기 인물의 불평이나 질문이 따옴표 없이 들릴 때가 있다. `민호는 시계를 보았다. 벌써 열 시라니. 도대체 왜 아직도 오지 않는 걸까.`에서 마지막 두 문장은 서술자의 문법 안에 있으면서 민호의 감정과 말투를 품는다.\n\n이처럼 인용절을 이끄는 표현 없이 서술자의 목소리와 인물의 말·생각이 겹치는 방식을 *자유 간접 화법*이라고 한다. 학습을 마치면 다음을 할 수 있다.\n\n- 직접 화법, 일반 간접 화법, 자유 간접 화법의 표지를 구별한다.\n- 질문·감탄·양태·지시 표현에서 인물의 의식이 스며드는 지점을 찾는다.\n- 서술자와 인물의 평가가 겹치며 생기는 거리와 아이러니를 설명한다.\n- 독자가 관점 주체를 잃지 않도록 자유 간접 화법의 진입과 이탈을 설계한다.\n\n## 1. 세 가지 방식으로 생각을 보여 주기\n\n인물의 내면을 제시하는 방식은 인용 경계와 문법적 독립성에 따라 달라진다.\n\n| 방식 | 예 | 주요 표지 |\n| --- | --- | --- |\n| 직접 화법 | 민호는 생각했다. **‘왜 아직 오지 않지?’** | 따옴표, 인물의 인칭·종결형 |\n| 간접 화법 | 민호는 **그가 왜 아직 오지 않는지** 궁금해했다. | 내포절, 심리 서술어, 서술 문장에 맞춘 관점 |\n| 자유 간접 화법 | 민호는 시계를 보았다. **왜 아직 오지 않는 걸까.** | 인용 표지 없음, 인물의 질문과 정서 유지 |\n\n:::note\n한국어에서는 주어가 자주 생략되고 시제가 영어처럼 일률적으로 뒤로 이동하지 않는다. 따라서 자유 간접 화법을 특정 시제 공식 하나로 판별할 수 없다. 인칭·시제뿐 아니라 종결형, 지시어, 평가어와 앞선 초점화 맥락을 함께 보아야 한다.\n:::\n\n## 2. ‘자유롭고 간접적’이라는 뜻\n\n*간접적*이라는 말은 인물이 독립된 따옴표 속에서 직접 발화하지 않고 서술 문장 안에 놓인다는 뜻이다. *자유롭다*는 말은 `그는 …라고 생각했다` 같은 명시적 인용·전달 틀에서 벗어나 인물의 표현성이 살아난다는 뜻이다.\n\n:::example\n**직접 생각:** ‘이 계획은 완벽해. 모두 감탄하겠지!’\n\n**간접 보고:** 민호는 자신의 계획이 완벽해서 모두가 감탄할 것이라고 생각했다.\n\n**자유 간접 화법:** 민호는 계획서를 탁자에 놓았다. **완벽했다. 모두가 감탄하겠지!**\n\n세 번째 예에서 `완벽했다`와 `-겠지`는 민호의 자신감에 물들어 있다. 그러나 따옴표나 `생각했다`가 없어 서술자가 그 평가를 그대로 승인하는지, 은근히 거리를 두는지는 뒤 문맥에 열려 있다.\n:::\n\n## 3. 한국어에서 찾을 수 있는 문법 단서\n\n자유 간접 화법은 하나의 필수 형태가 아니라 여러 단서가 함께 만드는 효과다.\n\n| 단서 | 인물의 목소리가 드러나는 예 | 해석할 질문 |\n| --- | --- | --- |\n| 의문·감탄 | `왜 또 자신만 남아야 한단 말인가!` | 누가 묻고 분노하는가? |\n| 양태·추측 | `설마 잊은 건 아니겠지.` | 가능성을 판단하는 주체는 누구인가? |\n| 시간·공간 지시 | `이제`, `오늘`, `여기`, `저 문` | 기준점이 인물의 현재인가? |\n| 평가어 | `뻔뻔한 변명`, `가엾은 사람` | 가치 판단은 누구의 것인가? |\n| 호칭·명명 | `그 인간`, `우리 선생님` | 어떤 관계와 감정을 반영하는가? |\n| 문장 단편 | `또 실패. 이번에도.` | 완결되지 않은 리듬이 의식을 흉내 내는가? |\n\n:::example\n“서윤은 빈 사무실을 둘러보았다. **다들 참 빠르기도 하지.** 가장 힘든 일은 언제나 자기 몫이었다.”\n\n`-기도 하지`의 빈정거림과 `언제나 자기 몫`이라는 일반화는 서윤의 불만을 가리킨다. 3인칭 이름과 과거 서술은 유지되지만 평가의 중심은 인물 쪽으로 이동한다.\n:::\n\n:::tip\n문장에서 감정적인 표현을 지운 뒤 객관적 서술만 남겨 보라. 사라진 질문·감탄·호칭이 특정 인물의 말버릇과 지식에 맞는다면 자유 간접 화법의 단서일 가능성이 높다.\n:::\n\n## 4. 지시 중심이 둘로 갈리는 방식\n\n자유 간접 화법에서는 문법적 인칭과 사건 서술은 서술자 층에 남으면서, `이제`, `내일`, `여기` 같은 표현은 인물의 현재에 기대어 해석될 수 있다.\n\n:::example\n**장면:** 서술 시점에서 과거인 월요일, 지수는 금요일 면접을 기다린다.\n\n“지수는 달력을 접었다. **나흘 뒤면 면접이었다. 그날만 넘기면 여기서 벗어날 수 있었다.**”\n\n`나흘 뒤`, `그날`, `여기`는 지수가 월요일에 느끼는 시간과 공간을 중심으로 한다. 과거형 `-었다`는 전체 서사와 연결되지만, 기대와 거리 감각은 지수의 의식에서 온다.\n:::\n\n다만 모든 지시어가 언제나 인물 쪽으로 이동하는 것은 아니다. 작품의 기본 서술 시제와 장면 전환 방식에 따라 서술자 기준으로 읽힐 수도 있다. 어느 해석이 주변 문맥과 일관되는지 확인해야 한다.\n\n## 5. 이중 목소리와 아이러니\n\n자유 간접 화법의 핵심 효과는 한 문장을 인물의 생각으로도, 서술자가 그 생각을 보여 주는 방식으로도 읽게 하는 데 있다. 두 목소리가 포개지면 독자는 인물에게 가까이 다가가면서도 그 판단을 비판적으로 볼 수 있다.\n\n:::example\n“민호는 발표대로만 하면 된다고 생각했다. **이보다 완벽한 계획이 또 있을까.** 그는 첫 장의 날짜가 지난달로 적혀 있는 것도 보지 못했다.”\n\n가운데 문장은 민호의 자신감을 재현한다. 마지막 문장이 즉시 그 자신감과 현실의 차이를 드러내면서 아이러니가 생긴다. 서술자가 `민호는 자만했다`라고 직접 평가하지 않아도 독자가 판단할 수 있다.\n:::\n\n| 뒤 문맥 | 앞의 자유 간접 문장이 얻는 효과 |\n| --- | --- |\n| 인물의 판단과 사건이 일치함 | 공감, 확신, 긴박감 |\n| 즉시 반대 증거가 제시됨 | 아이러니, 자기기만의 폭로 |\n| 다른 인물의 관점이 이어짐 | 관점 충돌, 다성성 |\n| 사실 확인이 미뤄짐 | 불안, 추리, 불확실성 |\n\n:::warning\n자유 간접 화법 속 차별적이거나 편향된 표현을 곧 서술자나 작가의 직접 견해로 단정하지 말라. 반대로 ‘인물의 목소리’라는 이유만으로 작품의 책임을 논의하지 않아도 되는 것도 아니다. 앞뒤 맥락이 그 표현을 강화하는지, 비판하는지, 아무 거리 없이 반복하는지 살펴야 한다.\n:::\n\n## 6. 내적 독백과 의식의 흐름과의 차이\n\n서로 가까운 기법이지만 완전히 같은 말은 아니다.\n\n- **내적 독백:** 인물이 마음속으로 하는 말을 직접적인 형태로 길게 제시할 수 있다.\n- **자유 간접 화법:** 3인칭 서술과 인물의 표현성이 섞이며 명시적 인용 틀이 없다.\n- **의식의 흐름:** 연상, 감각, 기억의 비선형적 흐름을 재현하는 더 넓은 서술 전략이다.\n\n한 작품은 세 방식을 함께 사용할 수 있다. 문장 단편이나 연상이 많다고 자동으로 자유 간접 화법이 되는 것은 아니며, 자유 간접 화법이라고 반드시 난해한 의식의 흐름을 만드는 것도 아니다.\n\n## 7. 진입과 이탈을 명료하게 설계하기\n\n자유 간접 화법은 인용 표지가 없기 때문에 독자가 어느 인물의 의식에 들어갔는지 알 수 있는 발판이 필요하다.\n\n1. 먼저 이름, 지각 동사, 행동으로 초점 인물을 세운다.\n2. 그 인물만 알 수 있는 기억이나 호칭을 배치한다.\n3. 질문·감탄·양태로 인물의 문체를 점차 강화한다.\n4. 다른 인물의 내면으로 옮길 때에는 문단이나 장면을 나눈다.\n5. 외부 서술로 돌아올 때 행동·공간·시간을 다시 제시한다.\n\n:::example\n**진입:** “지수는 합격자 명단을 다시 읽었다. 이름이 없었다. **어떻게 이럴 수가 있지? 그 면접관은 분명 고개를 끄덕였는데.**”\n\n**이탈:** “복도 끝에서 청소기가 돌아가기 시작했다. 지수는 화면을 끄고 자리에서 일어났다.”\n\n지각 행동 뒤 질문과 회상이 이어져 지수의 의식에 들어가고, 외부의 소리와 행동이 다시 객관적 장면을 회복한다.\n:::\n\n## 8. 자유 간접 화법 판별표\n\n| 질문 | ‘예’일 때의 의미 |\n| --- | --- |\n| 따옴표나 `생각했다` 없이 인물다운 질문·감탄이 나오는가? | 자유 간접 화법의 핵심 후보 |\n| 인칭·시제가 주변 서술과 이어지는가? | 간접적 성격이 유지됨 |\n| 지시어·평가어가 특정 인물의 기준에 맞는가? | 인물의 의식이 스며듦 |\n| 앞에서 초점 인물이 충분히 설정되었는가? | 목소리 귀속이 가능함 |\n| 뒤 문맥이 인물의 판단을 지지하거나 뒤집는가? | 공감·아이러니의 방향이 드러남 |\n\n자유 간접 화법은 직접 인용의 생생함과 간접 서술의 유연성을 결합한다. 핵심은 한 문장을 특정 꼴에 억지로 맞추는 것이 아니라 **서술 문법, 인물의 표현성, 지시 중심, 앞뒤 초점화**가 함께 만드는 이중 목소리를 읽는 데 있다.",[1241],{"id":1242,"name":1243,"level":1090,"language":9,"isCompleted":1244,"completionPercentage":1245,"totalExercises":41,"completedExercises":1245},"01a09c0b-58d6-797d-a933-88a99275a93f","문학 서사의 목소리와 재맥락화",false,0,"2026-09-06T20:23:24+00:00","2026-10-11T12:53:37+00:00",[],{"name":1243,"slug":1250,"language":9},"munhak-seosa-moksori-jaemaengnakhwa-c2",[],{"id":1242,"name":1243,"slug":1250,"language":9,"level":1090,"introduction":1253,"lessonCount":21,"totalExercises":41,"objectives":1254,"prerequisites":1258,"lessons":1261},"문학 텍스트에서 말하는 목소리와 바라보는 관점을 나누고, 여러 목소리가 겹치거나 익숙한 표현이 새 의미로 바뀌는 과정을 읽는 길입니다. 서술자와 인물의 경계를 세운 뒤 자유 간접 화법과 속담·관용구의 변형이 만드는 거리·아이러니·비판을 분석합니다.",[1255,1256,1257],"서술자와 초점화 주체를 구별해 시점의 범위를 분석할 수 있다.","자유 간접 화법에서 서술자와 인물의 목소리가 겹치는 지점을 찾을 수 있다.","속담·관용구 변형이 원형과 새 맥락 사이에 만드는 태도를 해석할 수 있다.",[1259,1260],"기본 직접·간접 화법과 서사 시제를 이해한다.","속담과 관용구의 문자적·관용적 의미를 구별할 수 있다.",[1262,1273,1283],{"id":1208,"contentId":1263,"slug":1210,"title":1209,"level":1090,"summary":1264,"order":11,"exercises":1265},"pg_cfd04057-be56-4908-adfd-4b3f95fa7fba","작가·서술자·인물과 지각의 초점화 주체를 구별해 시점·거리·신뢰성의 효과를 분석한다.",[1266,1270],{"id":1267,"title":1268,"order":1245,"type":1269},"01a07864-0b50-7b9a-9a80-4587a11abe57","서술 목소리와 초점의 층위","word_select",{"id":1271,"title":1272,"order":11,"type":1269},"01a07864-0b6d-7df4-876b-7e207e200575","Language cues, viewpoint, and reliability",{"id":1213,"contentId":1274,"slug":1215,"title":1214,"level":1090,"summary":1275,"order":16,"exercises":1276},"pg_7454ee55-1ff8-43f9-a2ca-2fe27080c216","서술자 문법에 인물의 질문·감탄·평가가 스며드는 자유 간접 화법의 진입과 이탈을 추적한다.",[1277,1280],{"id":1278,"title":1279,"order":1245,"type":1269},"01a07863-ffba-747f-93ab-71fb17a880de","Signals and viewpoint in free indirect discourse",{"id":1281,"title":1282,"order":11,"type":1269},"01a07863-ffcf-7740-ac87-8669a04f06b8","Designing double voice and viewpoint shifts",{"id":1218,"contentId":1284,"slug":1220,"title":1219,"level":1090,"summary":1285,"order":21,"exercises":1286},"pg_67946cd9-2d18-47c5-a4d1-9ca5ce2fbc92","속담·관용구의 원형을 알아볼 단서와 변형 지점을 찾아 새 맥락에서 생기는 논평·비판을 해석한다.",[1287,1291,1294],{"id":1288,"title":1289,"order":1245,"type":1290},"01a07864-16dd-7f6c-ad94-78e90221826c","관용 표현의 틀과 변형 구성하기","sentence_builder",{"id":1292,"title":1293,"order":11,"type":1269},"01a07864-16f2-7e17-94c7-c8a4f8dc29af","Recognising the source frame and its transformation",{"id":1295,"title":1296,"order":16,"type":1269},"01a07864-170a-7363-ad2e-d2c092f547f5","재맥락화한 속담의 화자 태도와 책임",[1298,1304],{"@id":1299,"@type":1300,"id":1278,"grammarPage":1301,"title":1279,"instructions":1302,"displayOrder":1245,"type":1269,"questionCount":71,"blankCount":71,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1303},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07863-ffba-747f-93ab-71fb17a880de","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","Read each Korean passage and choose the form or interpretation supported by the full cluster of viewpoint cues.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2b286fa0-cdba-49df-aa58-fa0d1db133af_hero.webp?v=1788726214",{"@id":1305,"@type":1300,"id":1281,"grammarPage":1301,"title":1282,"instructions":1306,"displayOrder":11,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":81,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1307},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07863-ffcf-7740-ac87-8669a04f06b8","Read each Korean passage and choose the continuation or interpretation that most clearly creates the requested viewpoint effect.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ab960bfe-616e-42d5-a0db-ec7a8c774ecd_hero.webp?v=1788726214",{"id":1278,"grammarPage":1301,"title":1279,"instructions":1302,"seoTitle":1309,"seoDescription":1310,"displayOrder":1245,"type":1269,"questions":1311,"ogImageUrl":1303},"자유 간접 화법의 신호와 시점 읽기","인용 부호나 전달 동사 없이 인물의 평가하는 목소리가 서술에 스며드는 자유 간접 화법의 여러 신호를 찾고, 일반 간접 화법과 구별해요. 소설 속 한국어 단락을 읽고 여러 시점 단서를 꼼꼼히 종합해 빈칸마다 알맞은 형태나 해석을 골라 서술의 목소리를 섬세하게 분석해요.",[1312],{"id":1313,"sentenceTemplate":1314,"displayOrder":1245,"explanation":1315,"exampleSentence":1316,"blanks":1317},"01a07863-ffba-772b-93ab-71fb1a97f1c0","After “유진은 축축한 초대장을 접었다,” which continuation lets Yujin’s evaluative voice enter without quotation or an attribution frame? __1__","The exclamatory -라니 and the value judgment in 이런 날에 야외 연회라니 convey Yujin’s irritation without saying that she thought it. The explicit 생각했다 rival is ordinary thought report, and the other rival is neutral narration.","“건우는 빈 진열대를 보았다. 또 품절이라니.”",[1318],{"id":1319,"blankNumber":11,"options":1320},"01a07863-ffba-76c3-93ab-71fb19ca5d25",[1321,1324,1328],{"id":1322,"optionText":1323,"isCorrect":1244,"displayOrder":1245},"01a07863-ffba-762f-93ab-71fb1867f7a0","유진은 이런 날에 야외 연회라니 짜증 난다고 생각했다",{"id":1325,"optionText":1326,"isCorrect":1327,"displayOrder":11},"01a07863-ffba-7673-93ab-71fb1886f087","이런 날에 야외 연회라니",true,{"id":1329,"optionText":1330,"isCorrect":1244,"displayOrder":16},"01a07863-ffba-769f-93ab-71fb1984a011","유진은 초대장을 가방 안에 넣었다",{"html":1332,"toc":1333},"\u003Cp>3인칭 서술이 이어지는데 갑자기 인물의 불평이나 질문이 따옴표 없이 들릴 때가 있다. \u003Ccode>민호는 시계를 보았다. 벌써 열 시라니. 도대체 왜 아직도 오지 않는 걸까.\u003C\u002Fcode>에서 마지막 두 문장은 서술자의 문법 안에 있으면서 민호의 감정과 말투를 품는다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이처럼 인용절을 이끄는 표현 없이 서술자의 목소리와 인물의 말·생각이 겹치는 방식을 \u003Cem>자유 간접 화법\u003C\u002Fem>이라고 한다. 학습을 마치면 다음을 할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>직접 화법, 일반 간접 화법, 자유 간접 화법의 표지를 구별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>질문·감탄·양태·지시 표현에서 인물의 의식이 스며드는 지점을 찾는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>서술자와 인물의 평가가 겹치며 생기는 거리와 아이러니를 설명한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>독자가 관점 주체를 잃지 않도록 자유 간접 화법의 진입과 이탈을 설계한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>세 가지 방식으로 생각을 보여 주기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>인물의 내면을 제시하는 방식은 인용 경계와 문법적 독립성에 따라 달라진다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>방식\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>예\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>주요 표지\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>직접 화법\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>민호는 생각했다. \u003Cstrong>‘왜 아직 오지 않지?’\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>따옴표, 인물의 인칭·종결형\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>간접 화법\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>민호는 \u003Cstrong>그가 왜 아직 오지 않는지\u003C\u002Fstrong> 궁금해했다.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>내포절, 심리 서술어, 서술 문장에 맞춘 관점\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>자유 간접 화법\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>민호는 시계를 보았다. \u003Cstrong>왜 아직 오지 않는 걸까.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>인용 표지 없음, 인물의 질문과 정서 유지\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>한국어에서는 주어가 자주 생략되고 시제가 영어처럼 일률적으로 뒤로 이동하지 않는다. 따라서 자유 간접 화법을 특정 시제 공식 하나로 판별할 수 없다. 인칭·시제뿐 아니라 종결형, 지시어, 평가어와 앞선 초점화 맥락을 함께 보아야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>‘자유롭고 간접적’이라는 뜻\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>간접적\u003C\u002Fem>이라는 말은 인물이 독립된 따옴표 속에서 직접 발화하지 않고 서술 문장 안에 놓인다는 뜻이다. \u003Cem>자유롭다\u003C\u002Fem>는 말은 \u003Ccode>그는 …라고 생각했다\u003C\u002Fcode> 같은 명시적 인용·전달 틀에서 벗어나 인물의 표현성이 살아난다는 뜻이다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>직접 생각:\u003C\u002Fstrong> ‘이 계획은 완벽해. 모두 감탄하겠지!’\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>간접 보고:\u003C\u002Fstrong> 민호는 자신의 계획이 완벽해서 모두가 감탄할 것이라고 생각했다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>자유 간접 화법:\u003C\u002Fstrong> 민호는 계획서를 탁자에 놓았다. \u003Cstrong>완벽했다. 모두가 감탄하겠지!\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>세 번째 예에서 \u003Ccode>완벽했다\u003C\u002Fcode>와 \u003Ccode>-겠지\u003C\u002Fcode>는 민호의 자신감에 물들어 있다. 그러나 따옴표나 \u003Ccode>생각했다\u003C\u002Fcode>가 없어 서술자가 그 평가를 그대로 승인하는지, 은근히 거리를 두는지는 뒤 문맥에 열려 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>한국어에서 찾을 수 있는 문법 단서\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>자유 간접 화법은 하나의 필수 형태가 아니라 여러 단서가 함께 만드는 효과다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>단서\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>인물의 목소리가 드러나는 예\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>해석할 질문\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>의문·감탄\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>왜 또 자신만 남아야 한단 말인가!\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>누가 묻고 분노하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>양태·추측\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>설마 잊은 건 아니겠지.\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>가능성을 판단하는 주체는 누구인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>시간·공간 지시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>이제\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>오늘\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>여기\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>저 문\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>기준점이 인물의 현재인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>평가어\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>뻔뻔한 변명\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>가엾은 사람\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>가치 판단은 누구의 것인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>호칭·명명\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>그 인간\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>우리 선생님\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>어떤 관계와 감정을 반영하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>문장 단편\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Ccode>또 실패. 이번에도.\u003C\u002Fcode>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>완결되지 않은 리듬이 의식을 흉내 내는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>“서윤은 빈 사무실을 둘러보았다. \u003Cstrong>다들 참 빠르기도 하지.\u003C\u002Fstrong> 가장 힘든 일은 언제나 자기 몫이었다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Ccode>-기도 하지\u003C\u002Fcode>의 빈정거림과 \u003Ccode>언제나 자기 몫\u003C\u002Fcode>이라는 일반화는 서윤의 불만을 가리킨다. 3인칭 이름과 과거 서술은 유지되지만 평가의 중심은 인물 쪽으로 이동한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>문장에서 감정적인 표현을 지운 뒤 객관적 서술만 남겨 보라. 사라진 질문·감탄·호칭이 특정 인물의 말버릇과 지식에 맞는다면 자유 간접 화법의 단서일 가능성이 높다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>지시 중심이 둘로 갈리는 방식\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>자유 간접 화법에서는 문법적 인칭과 사건 서술은 서술자 층에 남으면서, \u003Ccode>이제\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>내일\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>여기\u003C\u002Fcode> 같은 표현은 인물의 현재에 기대어 해석될 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>장면:\u003C\u002Fstrong> 서술 시점에서 과거인 월요일, 지수는 금요일 면접을 기다린다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>“지수는 달력을 접었다. \u003Cstrong>나흘 뒤면 면접이었다. 그날만 넘기면 여기서 벗어날 수 있었다.\u003C\u002Fstrong>”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Ccode>나흘 뒤\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>그날\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>여기\u003C\u002Fcode>는 지수가 월요일에 느끼는 시간과 공간을 중심으로 한다. 과거형 \u003Ccode>-었다\u003C\u002Fcode>는 전체 서사와 연결되지만, 기대와 거리 감각은 지수의 의식에서 온다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>다만 모든 지시어가 언제나 인물 쪽으로 이동하는 것은 아니다. 작품의 기본 서술 시제와 장면 전환 방식에 따라 서술자 기준으로 읽힐 수도 있다. 어느 해석이 주변 문맥과 일관되는지 확인해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>이중 목소리와 아이러니\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>자유 간접 화법의 핵심 효과는 한 문장을 인물의 생각으로도, 서술자가 그 생각을 보여 주는 방식으로도 읽게 하는 데 있다. 두 목소리가 포개지면 독자는 인물에게 가까이 다가가면서도 그 판단을 비판적으로 볼 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>“민호는 발표대로만 하면 된다고 생각했다. \u003Cstrong>이보다 완벽한 계획이 또 있을까.\u003C\u002Fstrong> 그는 첫 장의 날짜가 지난달로 적혀 있는 것도 보지 못했다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>가운데 문장은 민호의 자신감을 재현한다. 마지막 문장이 즉시 그 자신감과 현실의 차이를 드러내면서 아이러니가 생긴다. 서술자가 \u003Ccode>민호는 자만했다\u003C\u002Fcode>라고 직접 평가하지 않아도 독자가 판단할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>뒤 문맥\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>앞의 자유 간접 문장이 얻는 효과\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>인물의 판단과 사건이 일치함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>공감, 확신, 긴박감\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>즉시 반대 증거가 제시됨\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>아이러니, 자기기만의 폭로\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>다른 인물의 관점이 이어짐\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>관점 충돌, 다성성\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>사실 확인이 미뤄짐\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>불안, 추리, 불확실성\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>자유 간접 화법 속 차별적이거나 편향된 표현을 곧 서술자나 작가의 직접 견해로 단정하지 말라. 반대로 ‘인물의 목소리’라는 이유만으로 작품의 책임을 논의하지 않아도 되는 것도 아니다. 앞뒤 맥락이 그 표현을 강화하는지, 비판하는지, 아무 거리 없이 반복하는지 살펴야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>내적 독백과 의식의 흐름과의 차이\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>서로 가까운 기법이지만 완전히 같은 말은 아니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>내적 독백:\u003C\u002Fstrong> 인물이 마음속으로 하는 말을 직접적인 형태로 길게 제시할 수 있다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>자유 간접 화법:\u003C\u002Fstrong> 3인칭 서술과 인물의 표현성이 섞이며 명시적 인용 틀이 없다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>의식의 흐름:\u003C\u002Fstrong> 연상, 감각, 기억의 비선형적 흐름을 재현하는 더 넓은 서술 전략이다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>한 작품은 세 방식을 함께 사용할 수 있다. 문장 단편이나 연상이 많다고 자동으로 자유 간접 화법이 되는 것은 아니며, 자유 간접 화법이라고 반드시 난해한 의식의 흐름을 만드는 것도 아니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-7\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">7.\u003C\u002Fspan>진입과 이탈을 명료하게 설계하기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>자유 간접 화법은 인용 표지가 없기 때문에 독자가 어느 인물의 의식에 들어갔는지 알 수 있는 발판이 필요하다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>먼저 이름, 지각 동사, 행동으로 초점 인물을 세운다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>그 인물만 알 수 있는 기억이나 호칭을 배치한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>질문·감탄·양태로 인물의 문체를 점차 강화한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>다른 인물의 내면으로 옮길 때에는 문단이나 장면을 나눈다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>외부 서술로 돌아올 때 행동·공간·시간을 다시 제시한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>진입:\u003C\u002Fstrong> “지수는 합격자 명단을 다시 읽었다. 이름이 없었다. \u003Cstrong>어떻게 이럴 수가 있지? 그 면접관은 분명 고개를 끄덕였는데.\u003C\u002Fstrong>”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>이탈:\u003C\u002Fstrong> “복도 끝에서 청소기가 돌아가기 시작했다. 지수는 화면을 끄고 자리에서 일어났다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>지각 행동 뒤 질문과 회상이 이어져 지수의 의식에 들어가고, 외부의 소리와 행동이 다시 객관적 장면을 회복한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-8\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">8.\u003C\u002Fspan>자유 간접 화법 판별표\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>질문\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>‘예’일 때의 의미\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>따옴표나 \u003Ccode>생각했다\u003C\u002Fcode> 없이 인물다운 질문·감탄이 나오는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>자유 간접 화법의 핵심 후보\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>인칭·시제가 주변 서술과 이어지는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>간접적 성격이 유지됨\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>지시어·평가어가 특정 인물의 기준에 맞는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>인물의 의식이 스며듦\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>앞에서 초점 인물이 충분히 설정되었는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>목소리 귀속이 가능함\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>뒤 문맥이 인물의 판단을 지지하거나 뒤집는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>공감·아이러니의 방향이 드러남\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>자유 간접 화법은 직접 인용의 생생함과 간접 서술의 유연성을 결합한다. 핵심은 한 문장을 특정 꼴에 억지로 맞추는 것이 아니라 \u003Cstrong>서술 문법, 인물의 표현성, 지시 중심, 앞뒤 초점화\u003C\u002Fstrong>가 함께 만드는 이중 목소리를 읽는 데 있다.\u003C\u002Fp>\n",[1334,1338,1342,1346,1350,1354,1358,1362],{"id":1335,"text":1336,"depth":16,"number":1337},"section","세 가지 방식으로 생각을 보여 주기","1",{"id":1339,"text":1340,"depth":16,"number":1341},"section-2","‘자유롭고 간접적’이라는 뜻","2",{"id":1343,"text":1344,"depth":16,"number":1345},"section-3","한국어에서 찾을 수 있는 문법 단서","3",{"id":1347,"text":1348,"depth":16,"number":1349},"section-4","지시 중심이 둘로 갈리는 방식","4",{"id":1351,"text":1352,"depth":16,"number":1353},"section-5","이중 목소리와 아이러니","5",{"id":1355,"text":1356,"depth":16,"number":1357},"section-6","내적 독백과 의식의 흐름과의 차이","6",{"id":1359,"text":1360,"depth":16,"number":1361},"section-7","진입과 이탈을 명료하게 설계하기","7",{"id":1363,"text":1364,"depth":16,"number":1365},"section-8","자유 간접 화법 판별표","8"]