[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ko":3,"grammar-pages-ko":4,"grammar-page-ko-munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja":1237,"grammar-lesson-path-ko-munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja-munhak-seosa-moksori-jaemaengnakhwa-c2":1252,"grammar-exercises-by-page-01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4":1297,"grammar-quick-check-01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4":1308,"grammar-lesson-body-01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4-3dhrd19k9":1331},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,901,906,911,916,921,926,931,936,941,946,951,956,961,966,971,976,981,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1092,1097,1102,1107,1112,1117,1122,1127,1132,1137,1142,1147,1152,1157,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a07863-d965-7a9c-bf2c-49cbd07db13c","한글 자모와 음절 구성","hangeul-jamo-wa-eumjeol-guseong","ko","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a07863-d8b3-7f8a-8a0a-eaf0cecae52e","기본 모음과 결합 모음","gibon-moeum-gwa-gyeolhap-moeum",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a07863-d8af-71a8-8c45-1a8a3f76a5cd","기본 자음과 쌍자음","gibon-jaeum-gwa-ssangjaeum",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a07863-d779-7ddb-b211-4130338ba266","초성·중성·종성의 음절 블록","choseong-jungseong-jongseong-eumjeol-beullok",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a07863-d6e6-7b43-bad6-c5f0f3ff5ad4","받침의 기본 발음","batchim-ui-gibon-bareum",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a07863-d822-780c-a131-d44759e4e9c6","음절 경계의 연음","eumjeol-gyeonggye-ui-yeoneum",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a07863-dbdf-76ae-99a4-5c1644a86df2","평음·격음·된소리의 구별","pyeongeum-gyeogeum-doensori-gubyeol",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a07863-d7d4-7067-9509-6c61439e1ace","단어와 조사의 기본 띄어쓰기","daneo-wa-josa-ui-gibon-ttieosseugi",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a07863-d973-7199-a2b4-85421b555db6","한국어의 기본 문장 어순","hangugeo-ui-gibon-munjang-eosun",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a07863-dac9-7be9-b577-ff00788f6837","주어 생략과 문맥","jueo-saengnyak-gwa-munmaek",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a07863-db67-7005-87b1-a94c56ae3f6b","명사 서술문 '-이에요\u002F예요'","myeongsa-seosulmun-ieyo-yeyo",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a07863-d73f-7a06-b6b5-4462e5d1c7fb","복수 표지 '-들'","boksu-pyoji-deul",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a07863-dadd-79f2-a39e-19c30614126f","주제 조사 '-은\u002F는'","juje-josa-eun-neun",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a07863-dad0-7378-8110-a818eeec8bb0","주격 조사 '-이\u002F가'","jugyeok-josa-i-ga",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a07863-db38-792a-bb33-9f63f55ac42a","목적격 조사 '-을\u002F를'","mokjeokgyeok-josa-eul-reul",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a07863-da2d-7aff-8d16-c2b0aeb26123","장소 조사 '-에'와 '-에서'","jangso-josa-e-wa-eseo",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a07863-dc7c-7e61-8943-71bd0394980e","소유와 관계의 '-의'","soyugwa-gwangye-ui-ui",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a07863-db8d-7e59-a312-9ec455b08473","나열의 '-와\u002F과', '-(이)랑'","nayeol-ui-wa-gwa-irang",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a07863-d78e-708d-b455-b80e6ea2dd70","추가의 '-도'와 한정의 '-만'","chuga-ui-do-wa-hanjeong-ui-man",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a07863-d9e1-7970-b6e6-90017f095802","이것·그것·저것과 이·그·저","igeot-geugeot-jeogeot",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a07863-d8a9-7db7-bcc0-28bc09869d8d","기본 인칭 대명사","gibon-inching-daemyeongsa",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a07863-d981-7437-823a-919bd3eed1cf","한자어 수사","hanjaeo-susa",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a07863-d901-77c8-b64a-c50ec0940823","고유어 수사","goyueo-susa",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a07863-d89e-762e-819c-9cbd4958a11f","기본 단위성 의존 명사","gibon-danwiseong-uijon-myeongsa",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a07863-dc5a-7525-b059-2ed1b8b2221b","시간·날짜·나이·가격 말하기","sigan-naljja-nai-gagyeok-malhagi",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a07863-dcdb-7304-9758-3f3e2c62e6f1","용언의 기본형과 어간","yongeon-ui-gibonhyeong-gwa-eogan",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a07863-d802-7493-b118-bc32fc44783b","동사와 형용사의 서술 기능","dongsa-wa-hyeongyongsa-ui-seosul",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a07863-d6b2-70ba-9fab-f0439f2714ef","'-아요\u002F어요' 현재형","ayo-eoyo-hyeonjaehyeong",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a07863-d937-732f-a522-5a91bb5bd3f4","'하다' 용언의 활용","hada-yongeon-ui-hwaryong",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a07863-db2d-7732-83ce-5f7a2fbd9b98","모음 축약의 기초","moeum-chugyak-ui-gicho",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a07863-da0d-76ea-a9ed-0379b45b5b3c","존재와 소유의 '있다\u002F없다'","itda-eopda",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a07863-db61-7677-ab21-8b7937bed18d","명사 부정 '-이\u002F가 아니에요'","myeongsa-bujeong-anieyo",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a07863-daa2-7432-bce4-b46d237714c6","짧은 부정 '안'","jjalbeun-bujeong-an",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a07863-dbc0-7453-b134-a1b4a46fcba4","판정 의문문과 억양","panjeong-uimunmun-gwa-eogyang",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a07863-dba9-7756-9901-44ed2f65d3c5","누구·무엇·어디·언제 묻기","nugu-mueot-eodi-eonje-mutgi",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a07863-d949-733a-b55f-52671214521e","해요체의 기본","haeyoche-ui-gibon",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a07863-da07-718d-a735-fddfd295a0b8","이름·호칭·직함으로 부르기","ireum-hoching-jikham",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a07863-d764-7b0a-be56-ffe385bc0c94","부탁의 '-아\u002F어 주세요'","butak-ui-a-eo-juseyo",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a07863-d9bd-7f86-b983-53adc1bc2192","희망의 '-고 싶다'","huimang-ui-go-sipda",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a07863-d79b-7eea-b728-9f85185f6b56","출발점과 도착점 '-에서\u002F부터…까지'","chulbaljeom-dochakjeom-eseo-buteo-kkaji",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":211,"displayOrder":212},"01a07863-d7fc-76aa-a3c6-d4ce9b8c5d55","된소리되기의 기본 규칙","doensoridoegi-ui-gibon-gyuchik","A2",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":211,"displayOrder":217},"01a07863-d6f4-7b4f-90ee-0462e256efea","비음화와 유음화","bieumhwa-wa-yueumhwa",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":211,"displayOrder":222},"01a07863-d9a3-7500-bfd7-2b1591bc66bb","'ㅎ'의 탈락과 거센소리화","hieut-tallak-gwa-geosensorihwa",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":211,"displayOrder":227},"01a07863-d72f-7222-b7b0-05f77dba68b3","복합 받침의 발음","bokhap-batchim-ui-bareum",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":211,"displayOrder":232},"01a07863-d7ef-7dec-a7d1-93eb24e9d8ee","'ㄷ' 불규칙 활용","digeut-bulgyuchik-hwaryong",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":211,"displayOrder":237},"01a07863-d6fa-7009-9ea0-21e78868dfb2","'ㅂ' 불규칙 활용","bieup-bulgyuchik-hwaryong",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":211,"displayOrder":242},"01a07863-dbf7-78f5-b923-815cc03a1824","'르' 불규칙 활용","reu-bulgyuchik-hwaryong",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":211,"displayOrder":247},"01a07863-d6ab-7aa1-a11a-2ab40be93a6a","'-았\u002F었-' 과거 시제","at-eot-gwageo-sije",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":211,"displayOrder":252},"01a07863-d81c-7614-86f3-5f5fb1c12c69","'-(으)ㄹ 거예요' 미래 표현","eul-geoyeyo-mirae-pyohyeon",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":211,"displayOrder":257},"01a07863-d8d7-72df-81c4-d23fc7143cf9","'-고 있다' 진행상","go-itda-jinhaengsang",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":211,"displayOrder":262},"01a07863-da46-7ed7-bda4-a0e75111ad1b","'-(으)ㄴ 적이 있다' 경험","jeogi-itda-gyeongheom",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":211,"displayOrder":267},"01a07863-d88f-7cc0-9aa7-a29fd586b720","'-기 전에'와 '-(으)ㄴ 후에'","gi-jeone-wa-eun-hue",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":211,"displayOrder":272},"01a07863-d8be-7e4f-b1d9-1aae530b50cf","기간의 '동안'과 '내내'","gigan-ui-dongan-gwa-naenae",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":211,"displayOrder":277},"01a07863-dcc9-79d5-920a-5ea6f74ca95d","여격 조사 '-에게\u002F한테'","yeogyeok-josa-ege-hante",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":211,"displayOrder":282},"01a07863-d6da-7930-8e3f-d0fb8c57c57a","방향·수단·자격의 '-(으)로'","banghyang-sudan-jagyeok-euro",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":211,"displayOrder":287},"01a07863-d6ff-7e70-9547-9988f40131e2","비교 기준의 '-보다'","bigyo-gijun-ui-boda",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":211,"displayOrder":292},"01a07863-da40-7cbd-a3a2-3f63ae2b81d3","제한의 '-밖에'와 부정","jehan-ui-bakke-wa-bujeong",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":211,"displayOrder":297},"01a07863-d6c3-7acb-a894-697e90fcfc5c","반복 단위의 '-마다'","banbok-danwi-ui-mada",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":211,"displayOrder":302},"01a07863-da27-737c-a777-b7d60847772d","재귀 대명사 '자기'","jaegwi-daemyeongsa-jagi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":211,"displayOrder":307},"01a07863-d6a5-7c88-8e8d-8ebe96cd6f46","'아무'와 비정칭 표현","amu-wa-bijeongching-pyohyeon",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":211,"displayOrder":312},"01a07863-d8c4-70a7-a1d5-1cec2608b6d7","긴 부정 '-지 않다'","gin-bujeong-ji-anta",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":211,"displayOrder":317},"01a07863-db94-70c5-9f4e-660f5243c762","능력 부정 '못'과 '-지 못하다'","neungnyeok-bujeong-mot",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":211,"displayOrder":322},"01a07863-d9c4-790d-8cd6-d5866e80e583","확인 의문 '-지요?'","hwagin-uimun-jiyo",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":211,"displayOrder":327},"01a07863-dc3d-76a4-806f-785d9a477773","선택 의문 '-을까요, 아니면 -을까요?'","seontaek-uimun-eulkkayo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":211,"displayOrder":332},"01a07863-d8fb-788a-b602-efa6402db0e7","공손한 명령 '-(으)세요'","gongsonhan-myeongnyeong-euseyo",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":211,"displayOrder":337},"01a07863-da3a-7ed3-b676-8df80514697c","제안의 '-(으)ㄹ까요'","jean-ui-eulkkayo",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":211,"displayOrder":342},"01a07863-d875-77af-bd79-3cf735584cf1","건의의 '-(으)ㅂ시다'","geonui-ui-eupsida",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":211,"displayOrder":347},"01a07863-d99c-7f3e-9e30-985379ad837f","허가의 '-아\u002F어도 되다'","heoga-ui-a-eodo-doeda",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":211,"displayOrder":352},"01a07863-d888-78e4-beff-b3b89bc4ebbf","금지의 '-(으)면 안 되다'","geumji-ui-eumyeon-an-doeda",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":211,"displayOrder":357},"01a07863-dca9-7385-8dd8-938736325303","의무의 '-아\u002F어야 하다'","uimu-ui-a-eoya-hada",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":211,"displayOrder":362},"01a07863-db9a-7396-a838-e0e86e7a7740","능력과 가능성 '-(으)ㄹ 수 있다'","neungnyeok-ganeungseong-eul-su-itda",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":211,"displayOrder":367},"01a07863-d9cb-71f8-8f51-dd7c86bccb50","화자의 약속 '-(으)ㄹ게요'","hwaja-ui-yaksok-eulgeyo",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":211,"displayOrder":372},"01a07863-d920-7c19-a8c0-11f23947738e","계획의 '-(으)려고 하다'","gyehoek-ui-euryeogo-hada",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":211,"displayOrder":377},"01a07863-db86-7d89-89fc-0b71d630694b","나열과 순차의 '-고'","nayeol-gwa-suncha-ui-go",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":211,"displayOrder":382},"01a07863-da20-784e-af2a-e6b7fb39a6ad","이유와 선행의 '-아\u002F어서'","iyu-wa-seonhaeng-ui-a-eoseo",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":211,"displayOrder":387},"01a07863-d7b3-77df-9dca-9c9fbcfbf726","대조의 '-지만'","daejo-ui-jiman",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":211,"displayOrder":392},"01a07863-daae-7cf4-ab06-943d93f9c416","조건의 '-(으)면'","jogeon-ui-eumyeon",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":211,"displayOrder":397},"01a07863-d9db-73c3-872e-723fdb813826","이동 목적의 '-(으)러'","idong-mokjeok-ui-eureo",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":211,"displayOrder":402},"01a07863-d807-7e69-b53f-2e26918c78dd","동시 행동의 '-(으)면서'","dongsi-haengdong-ui-eumyeonseo",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":211,"displayOrder":407},"01a07863-d9d4-7c19-afc4-2ff35e70179b","현재 관형사형 '-는'과 '-(으)ㄴ'","hyeonjae-gwanhyeongsahyeong-neun-eun",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":211,"displayOrder":412},"01a07863-d90e-7a7e-9053-e809dbde6a66","과거 관형사형 '-(으)ㄴ'","gwageo-gwanhyeongsahyeong-eun",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":211,"displayOrder":417},"01a07863-d943-7552-bafb-945695d8bb80","행위의 명사화 '-기'","haengwi-ui-myeongsahwa-gi",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":211,"displayOrder":422},"01a07863-d8a4-787b-9e5a-76ddbaba31b9","기본 간접 인용 '-다고 하다'","gibon-ganjeop-inyong-dago-hada",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":211,"displayOrder":427},"01a07863-dabc-7109-84f9-1712ee6ff4b3","주체 높임 '-(으)시-'","juche-nopim-eusi",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":211,"displayOrder":432},"01a07863-d996-728a-b6f2-731006eb841c","합쇼체 '-ㅂ니다\u002F습니다'","hapsyoche-mnida-seumnida",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":211,"displayOrder":437},"01a07863-d93d-7533-8250-6c2f5f18764c","해체와 반말의 기본","haeche-wa-banmal-ui-gibon",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":211,"displayOrder":442},"01a07863-d7e9-7bc5-bf51-e2757d93ffdc","'더'와 '가장'으로 비교하기","deo-wa-gajang-euro-bigyohagi",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":211,"displayOrder":447},"01a07863-d85f-78f0-b441-d0f375b4ce85","'같다'와 '다르다'의 비교 표현","gatda-wa-dareuda-ui-bigyo",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":452,"displayOrder":453},"01a07863-dccf-7155-9b8b-4ff2bf9375eb","연속 발화의 음운 변동","yeonsok-balhwa-ui-eumun-byeondong","B1",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":452,"displayOrder":458},"01a07863-dc9f-769e-a768-488d93b8647e","의존 명사와 보조 용언의 띄어쓰기","uijon-myeongsa-bojo-yongeon-ttieosseugi",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":452,"displayOrder":463},"01a07863-dc4f-751d-b6d8-02ea0da4df92","서사의 현재 시제","seosa-ui-hyeonjae-sije",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":452,"displayOrder":468},"01a07863-d699-7a6c-bc1f-47f83bb745d5","'-아\u002F어 있다' 결과상","a-eo-itda-gyeolgwansang",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":452,"displayOrder":473},"01a07863-d68c-7d94-b89f-2b20778dc8c9","'-아\u002F어 버리다' 완료와 화자 태도","a-eo-beorida-wallyo",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":452,"displayOrder":478},"01a07863-d693-70ac-b868-94f5908d21bc","'-아\u002F어 보다' 시도와 경험","a-eo-boda-sido",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":452,"displayOrder":483},"01a07863-d866-7a2e-8b80-cfd111821e16","'-게 되다' 변화와 결과","ge-doeda-byeonhwa",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":452,"displayOrder":488},"01a07863-d8d0-7b6a-aec8-4936e6960731","'-고 있는 중이다' 진행의 강조","go-inneun-jungida",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":452,"displayOrder":493},"01a07863-d82f-76d1-bcda-d8c3512057f7","의도의 '-(으)려고 하다'와 '-(으)려던 참이다'","euryeogo-hada-wa-euryeodeon-chamida",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":452,"displayOrder":498},"01a07863-d92a-73d8-9d5b-d6f1e840678d","결정의 '-기로 하다'","gyeoljeong-ui-giro-hada",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":452,"displayOrder":503},"01a07863-d8c9-7326-90b6-6f616e7d2c83","기원과 희망의 '-기를 바라다'","giwon-huimang-gireul-barada",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":452,"displayOrder":508},"01a07863-d780-7638-aa86-22c4d601d385","추측의 '-(으)ㄴ\u002F는 것 같다'","chucheuk-ui-geot-gatda",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":452,"displayOrder":513},"01a07863-da68-7f62-9969-d9f9a0157b7f","정황 판단의 '-나 보다'","jeonghwang-pandan-ui-na-boda",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":452,"displayOrder":518},"01a07863-d787-70be-bee2-c9fd4f58c17b","추측과 의지의 '-겠-'","chucheuk-uiji-ui-get",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":452,"displayOrder":523},"01a07863-d7dd-74e6-9a0e-04563eaa2061","당위의 '-(으)ㄹ 것이다'","dangwi-ui-eul-geosida",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":452,"displayOrder":528},"01a07863-d74f-7c02-8857-25dc8eebe6dc","불가피성의 '-(으)ㄹ 수밖에 없다'","bulgapisong-ui-eul-subakke-eopda",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":452,"displayOrder":533},"01a07863-dbb6-7246-bfe5-2008f6abf9ae","판단의 근거 '-(으)니까'","pandan-ui-geungeo-eunikka",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":452,"displayOrder":538},"01a07863-da1a-7719-91c8-b6148f06c992","이유의 '-기 때문에'","iyu-ui-gi-ttaemune",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":452,"displayOrder":543},"01a07863-dc60-70d7-a519-180a6184e16f","시간적 순차의 '-자'","siganjeok-suncha-ui-ja",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":452,"displayOrder":548},"01a07863-da87-7265-8795-7c35498f388b","즉시 연결 '-자마자'","jeuksi-yeongyeol-jamaja",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":452,"displayOrder":553},"01a07863-dc54-7d1c-a9f3-2b89df9b21a0","시간 배경의 '-는 동안'","sigan-baegyeong-ui-neun-dongan",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":452,"displayOrder":558},"01a07863-dcc3-730c-ba81-66fd1c204edc","양보의 '-더라도'","yangbo-ui-deorado",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":452,"displayOrder":563},"01a07863-dcd5-71d9-8755-b39832251b38","예상에 어긋나는 '-는데도'","yesang-e-eogeunnaneun-neundedo",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":452,"displayOrder":568},"01a07863-dc31-7dd6-9ee8-2c8720fc8b68","선택과 나열의 '-거나'","seontaek-nayeol-ui-geona",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":452,"displayOrder":573},"01a07863-db32-7e95-89e9-46c74502f65d","목적의 '-기 위해서'","mokjeok-ui-gi-wihaeseo",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":452,"displayOrder":578},"01a07863-db3d-7f2d-8f1d-c3bcd9021d0d","목표와 유도의 '-도록'","mokpyo-yudo-ui-dorok",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":452,"displayOrder":583},"01a07863-db27-75e1-b6e5-f513668ccce1","미래·예정 관형사형 '-(으)ㄹ'","mirae-gwanhyeongsahyeong-eul",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":452,"displayOrder":588},"01a07863-dca4-7419-ad77-c7d6a02553d0","의존 명사 '것'과 관형절","uijon-myeongsa-geot",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":452,"displayOrder":593},"01a07863-d844-7ab5-a1cc-d733f9281157","가능성의 '수'와 이유의 '리'","ganeungseong-su-wa-iyu-ri",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":452,"displayOrder":598},"01a07863-dc25-7877-b240-dfd412c2a1bd","사실과 상태의 명사화 '-(으)ㅁ'","sasil-sangtae-myeongsahwa-eum",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":452,"displayOrder":603},"01a07863-dbe7-736a-89b9-50d1efa375aa","평서문의 간접 인용","pyeongseomun-ganjeop-inyong",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":452,"displayOrder":608},"01a07863-dcae-7149-bec1-849ddbb001b4","의문문의 간접 인용","uimunmun-ganjeop-inyong",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":452,"displayOrder":613},"01a07863-db5b-7c5f-867f-3e72f5953a9a","명령·청유문의 간접 인용","myeongnyeong-cheongyumun-ganjeop-inyong",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":452,"displayOrder":618},"01a07863-d9a9-7abe-8e52-1fb0f7ac687e","회화체 인용의 줄임말","hoehwache-inyong-ui-jurimmal",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":452,"displayOrder":623},"01a07863-dbce-7dbc-a32f-8ae0255cde5c","피동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-'","pidong-jeommisa-i-hi-ri-gi",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":452,"displayOrder":628},"01a07863-dc04-7c8b-bfcd-b9839bc8aee1","사동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-·-우-·-구-·-추-'","sadong-jeommisa",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":452,"displayOrder":633},"01a07863-d69f-7dda-a9d4-d7644f6aed50","'-아\u002F어 주다'와 수혜 구문","a-eo-juda-wa-suhye-gumun",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":452,"displayOrder":638},"01a07863-dac3-70c2-8fdf-c18535f6353f","주체 높임의 제약","juche-nopim-ui-jeyak",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":452,"displayOrder":643},"01a07863-dc8e-76ed-9af3-6a344373bb3a","특수 높임 어휘","teuksu-nopim-eohwi",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":452,"displayOrder":648},"01a07863-d836-72a4-a610-6579e1012531","객체 높임 '드리다·뵙다·모시다'","gaekche-nopim-deurida-boepda-mosida",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":452,"displayOrder":653},"01a07863-d7a1-7ec6-b4ca-20d76c327ca4","출처의 '-에게서\u002F한테서'","chulcheo-ui-egeseo-hanteseo",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":452,"displayOrder":658},"01a07863-d828-7931-ae50-78543588fb40","'-은\u002F는'과 '-이\u002F가'의 정보 구조","eun-neun-i-ga-jeongbo-gujo",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":452,"displayOrder":663},"01a07863-d7c6-7c2e-b478-e64924b2ae4d","담화 표지 '그런데·그래서·그러면'","damhwa-pyoji-geureonde-geuraeseo-geureomyeon",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":452,"displayOrder":668},"01a07863-db16-7a0c-b854-fcc542939ba4","새로운 깨달음의 '-군요'","kkaedareum-ui-gunyo",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":452,"displayOrder":673},"01a07863-d83d-7858-8833-0d39f3b6dd7c","감탄과 발견의 '-네요'","gamtan-balgyeon-ui-neyo",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":452,"displayOrder":678},"01a07863-d6be-7b7e-b66d-5ba175f55887","배경 설명의 '-거든요'","baegyeong-seolmyeong-ui-geodeunyo",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":683,"displayOrder":684},"01a07863-db55-7a10-9e7e-fa7838f82878","문장 억양과 화자 태도","munjang-eogyang-gwa-hwaja-taedo","B2",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":683,"displayOrder":689},"01a07863-d711-75bb-a8a2-e9f58feada9d","보조 용언의 붙여쓰기와 띄어쓰기","bojo-yongeon-buchyeosseugi-ttieosseugi",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":683,"displayOrder":694},"01a07863-d9b7-713f-84b3-8ae9c967c606","회상의 '-던'과 완료의 '-았\u002F었던'","hoesang-ui-deon-gwa-at-eotdeon",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":683,"displayOrder":699},"01a07863-d9b0-75b6-990f-17bc7658b52f","회상 증거의 '-더-'","hoesang-jeunggeo-ui-deo",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":683,"displayOrder":704},"01a07863-d6c9-7043-9928-0449a0d6df90","반복·지속·완료의 상적 대립","banbok-jisok-wallyo-sangjeok-daerip",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":683,"displayOrder":709},"01a07863-d914-7b11-a657-fe923f76445d","과거 시점의 예정과 의도","gwageo-sijeom-ui-yejeong-gwa-uido",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":683,"displayOrder":714},"01a07863-dbaf-7c5d-a3cc-6143cf70cc17","외양 근거의 '-(으)ㄴ\u002F는 모양이다'","oeyang-geungeo-ui-moyangida",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":683,"displayOrder":719},"01a07863-dce1-700e-94ab-2d6094ac5f54","유사성과 추정의 '-(으)ㄴ\u002F는 듯하다'","yusaseong-chujeong-ui-deuthada",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":683,"displayOrder":724},"01a07863-d930-7e18-9fdf-31494c849373","규범적 가능성의 '-법하다'","gyubeomjeok-ganeungseong-beophada",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":683,"displayOrder":729},"01a07863-d908-71e3-84e1-b7005b284694","과거 추측 '-았\u002F었을 것이다'","gwageo-chucheuk-at-eosseul-geosida",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":683,"displayOrder":734},"01a07863-d9ed-79d7-986c-ce259c11aa71","일보 직전의 '-(으)ㄹ 뻔하다'","ilbo-jikjeon-ui-eul-ppeonhada",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":683,"displayOrder":739},"01a07863-dc0f-7521-a0f7-5fa560af450c","사후 판단의 '-(으)ㄹ걸 그랬다'","sahu-pandan-ui-eulgeol-geuraetda",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":683,"displayOrder":744},"01a07863-d6b8-7c6b-84df-fac264a46e76","배경·대조·전제의 '-는데'","baegyeong-daejo-jeonje-ui-neunde",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":683,"displayOrder":749},"01a07863-d91a-7700-b335-1b32ea223d23","관찰 후 변화의 '-더니'","gwanchal-hu-byeonhwa-ui-deoni",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":683,"displayOrder":754},"01a07863-da13-7f13-9c3e-252dc5711247","이유 선택의 '-느니'","iyu-seontaek-ui-neuni",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":683,"displayOrder":759},"01a07863-da5b-7f24-b3b7-5d5c8170ca8a","정도와 근거의 '-(으)ㄹ 만큼'","jeongdo-geungeo-ui-eul-mankeum",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":683,"displayOrder":764},"01a07863-d84a-7f59-bd27-318d56597fe9","강한 양보의 '-(으)ㄹ지라도'","ganghan-yangbo-ui-euljirado",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":683,"displayOrder":769},"01a07863-dbd7-734d-be18-d7d788ee6ccf","'뿐만 아니라'와 '는 물론'","ppunman-anira-neun-mullon",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":683,"displayOrder":774},"01a07863-d6cf-7503-8908-9478343e4f2a","반대 결과의 '-기는커녕'","bandae-gyeolgwa-ui-gineunkeonyeong",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":683,"displayOrder":779},"01a07863-db7f-7970-96e6-40b67481f0df","내포 관형절과 관계 관형절","naepo-gwanhyeongjeol-gwangye-gwanhyeongjeol",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":683,"displayOrder":784},"01a07863-dafd-7b08-9085-b396a41547bc","중첩된 관형어와 수식 범위","jungcheopdoen-gwanhyeongeo-susik-beomwi",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":683,"displayOrder":789},"01a07863-dc9a-7158-a028-961cb4d1bf22","의존 명사 '바·차·터'","uijon-myeongsa-ba-cha-teo",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":683,"displayOrder":794},"01a07863-d896-7a38-8919-a412fcce6908","'-기'와 '-(으)ㅁ' 명사화의 차이","gi-wa-eum-myeongsahwa-ui-chai",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":683,"displayOrder":799},"01a07863-da6f-72ae-a853-5ee84959e034","전해 듣기의 '-대요'","jeonhae-deutgi-ui-daeyo",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":683,"displayOrder":804},"01a07863-dc77-76f7-91a4-9b5adf559a66","소문과 전달의 '-다더라'","somun-jeondal-ui-dadeora",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":683,"displayOrder":809},"01a07863-daf1-7bdb-97ad-e00255c0ad56","중첩 인용과 시제 호응","jungcheop-inyong-gwa-sije-ho-eung",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":683,"displayOrder":814},"01a07863-dbc7-75d0-b47f-196fef2debe8","피동·자동·능동의 중의성","pidong-jadong-neungdong-junguiseong",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":683,"displayOrder":819},"01a07863-d86d-7a02-a463-db57c117c4f7","'-게 하다' 장형 사동","ge-hada-janghyeong-sadong",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":683,"displayOrder":824},"01a07863-dc0a-71a4-bf70-d389059d55d4","사동의 직접성과 간접성","sadong-ui-jikjeopseong-ganjeopseong",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":683,"displayOrder":829},"01a07863-d9e7-7d45-bcfe-2247961600e4","이중 주어 구문","ijung-jueo-gumun",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":683,"displayOrder":834},"01a07863-d815-79ed-9a96-24ccfda66b3e","어순 이동과 정보 초점","eosun-idong-gwa-jeongbo-chojeom",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":683,"displayOrder":839},"01a07863-dab5-740e-83b8-33f381df3c93","조사 결합과 의미 범위","josa-gyeolhap-gwa-uimi-beomwi",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":683,"displayOrder":844},"01a07863-d717-7c49-836e-9cd2147ab799","보조사 '-조차·-마저·-까지도'","bojosa-jocha-majeo-kkajido",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":683,"displayOrder":849},"01a07863-d987-7c0b-91c8-c3837f99a60f","하오체의 형태와 사용 맥락","haoche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":683,"displayOrder":854},"01a07863-d94e-7f7d-bd36-aea815da0959","하게체의 형태와 사용 맥락","hageche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":683,"displayOrder":859},"01a07863-d858-74ca-b8ff-d9b13d4b0e74","간접 부탁과 완곡한 거절","ganjeop-butak-gwa-wangokhan-geojeol",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":683,"displayOrder":864},"01a07863-d7e3-785c-94f1-4179cf749c35","단정을 줄이는 헤지 표현","danjeong-eul-jurineun-heji-pyohyeon",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":683,"displayOrder":869},"01a07863-daea-78bd-9775-deb44fd9bdc1","주제 유지와 주제 전환","juje-yuji-wa-juje-jeonhwan",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":683,"displayOrder":874},"01a07863-d7ad-7b97-ac94-5af97fdfc1e5","대조 초점과 암묵적 비교","daejo-chojeom-gwa-ammukjeok-bigyo",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":683,"displayOrder":879},"01a07863-da94-7c24-baf3-7c267591a846","지시어와 대용어의 응집성","jisiseo-wa-daeyongeo-ui-eungjipseong",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":683,"displayOrder":884},"01a07863-d8ec-755a-88de-35232b572455","공적 글의 명사 서술","gongjeok-geul-ui-myeongsa-seosul",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":683,"displayOrder":889},"01a07863-db49-7520-93af-8489ebaeddd8","문어적 연결 표현 '-(으)며·-(으)므로'","muneojeok-yeongyeol-eumyeo-eumeuro",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":683,"displayOrder":894},"01a07863-d705-7b59-b845-da4e853c1098","비교 구문의 기준·대상·결과","bigyo-gumun-ui-gijun-daesang-gyeolgwa",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":899,"displayOrder":900},"01a07863-dbef-78d2-8c97-abb8e786ed05","표준 발음과 현실 발음의 변이","pyojun-bareum-gwa-hyeonsil-bareum","C1",178,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":9,"level":899,"displayOrder":905},"01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","합성어·파생어의 사이시옷과 발음","hapseongeo-pasaengeo-saisiot",179,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":9,"level":899,"displayOrder":910},"01a07863-da80-71f8-ad13-4edd2387999a","전문어와 외래어의 표기 원리","jeonmuneo-wa-oeraeeo-pyogi-wolli",180,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":9,"level":899,"displayOrder":915},"01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","서사 시점과 시제 전환","seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan",181,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":9,"level":899,"displayOrder":920},"01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","상 표현에 담긴 화자의 관점","sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom",182,{"id":922,"title":923,"slug":924,"language":9,"level":899,"displayOrder":925},"01a07863-d9f9-7dce-959c-cd246b586b24","인식 양태의 확실성 척도","insik-yangtae-ui-hwaksilseong-cheokdo",183,{"id":927,"title":928,"slug":929,"language":9,"level":899,"displayOrder":930},"01a07863-da8d-7aac-bec2-62081bddaf94","증거성과 전달 거리","jeunggeoseong-gwa-jeondal-geori",184,{"id":932,"title":933,"slug":934,"language":9,"level":899,"displayOrder":935},"01a07863-d6e0-7357-993e-c2eafc046c16","반사실 가정과 후회","bansasil-gajeong-gwa-huhoe",185,{"id":937,"title":938,"slug":939,"language":9,"level":899,"displayOrder":940},"01a07863-dc37-78bd-8663-aec0542ea1b2","선택과 평가의 '-느니'","seontaek-pyeongga-ui-neuni",186,{"id":942,"title":943,"slug":944,"language":9,"level":899,"displayOrder":945},"01a07863-d8b9-700b-9eb0-169b7721c0ad","기대와 현실의 괴리 '-건만'","gidae-hyeonsil-goeri-ui-geonman",187,{"id":947,"title":948,"slug":949,"language":9,"level":899,"displayOrder":950},"01a07863-d756-78c9-b810-29ef5a957f8e","불행 중 다행의 '-기에 망정이지'","bulhaeng-jung-dahaeng-gie-mangjeongiji",188,{"id":952,"title":953,"slug":954,"language":9,"level":899,"displayOrder":955},"01a07863-d850-7f34-87f3-5934568da3cf","강조된 양보와 반전","gangjodoen-yangbo-wa-banjeon",189,{"id":957,"title":958,"slug":959,"language":9,"level":899,"displayOrder":960},"01a07863-d7b9-706c-ac7d-ed2167748f10","다중 종속절의 논리 관계","dajung-jongsokjeol-ui-nolli-gwangye",190,{"id":962,"title":963,"slug":964,"language":9,"level":899,"displayOrder":965},"01a07863-d794-7f75-935a-8e0726cf8ead","축약된 관형절과 의미 복원","chugyakdoen-gwanhyeongjeol",191,{"id":967,"title":968,"slug":969,"language":9,"level":899,"displayOrder":970},"01a07863-dc2c-732d-8737-00c912f91b18","선행사 없는 관형절","seonhaengsa-eomneun-gwanhyeongjeol",192,{"id":972,"title":973,"slug":974,"language":9,"level":899,"displayOrder":975},"01a07863-db72-7d6a-bb7c-a5fe2c55ff7c","명사화의 사건성과 사실성","myeongsahwa-ui-sageonseong-sasilseong",193,{"id":977,"title":978,"slug":979,"language":9,"level":899,"displayOrder":980},"01a07863-daf8-763b-9689-ca63208dc820","중첩 인용의 화자와 출처","jungcheop-inyong-ui-hwaja-chulcheo",194,{"id":982,"title":983,"slug":984,"language":9,"level":899,"displayOrder":985},"01a07863-d9ff-7f43-be2e-ab721849daf7","인용 동사의 선택과 화자 태도","inyong-dongsa-ui-seontaek",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":899,"displayOrder":990},"01a07863-d70b-7796-861c-b6fde39f3320","비인칭 피동과 책임 회피","biinching-pidong-gwa-chaegim-hoepi",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":899,"displayOrder":995},"01a07863-dbfe-7715-a73d-d97b70250059","사동 구문과 책임의 범위","sadong-gumun-gwa-chaegim-beomwi",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":899,"displayOrder":1000},"01a07863-dba0-7c89-90d4-2eef83532006","높임 표현의 충돌과 우선순위","nopim-pyohyeon-ui-chungdol",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":899,"displayOrder":1005},"01a07863-db20-75e4-9e91-1851bedaec66","말하기 등급의 전환과 관계 재조정","malhagi-deunggeup-ui-jeonhwan",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":899,"displayOrder":1010},"01a07863-dcba-7864-9960-b92f40934922","완곡어법과 체면 보호","wangogeobeop-gwa-chemyeon-boho",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":899,"displayOrder":1015},"01a07863-da78-7bd7-be26-f57eec00f14d","전제와 함축의 해석","jeonje-wa-hamchuk-ui-haeseok",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":899,"displayOrder":1020},"01a07863-d7cc-7e51-8fe3-81e14b361d13","담화 생략과 공백 복원","damhwa-saengnyak-gwa-gongbaek-bogwon",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":899,"displayOrder":1025},"01a07863-daa8-703c-a0f2-85e0898c3ff9","조응과 대용에 의한 연결","joeung-gwa-daeyong-ui-yeongyeol",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":899,"displayOrder":1030},"01a07863-dae3-76be-a04f-a7a29ae9798e","주제·설명·초점의 정보 구조","juje-seolmyeong-chojeom-jeongbo-gujo",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":899,"displayOrder":1035},"01a07863-d772-78c7-a09f-ad0b3e0a0598","초점 보조사의 작용 범위","chojeom-bojosa-ui-jagyong-beomwi",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":899,"displayOrder":1040},"01a07863-d956-75e7-85e0-0daa39c3d3ba","학술 글의 논리적 응집","haksul-geul-ui-nollijeok-eungjip",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":899,"displayOrder":1045},"01a07863-dad6-7d33-b4eb-ef3c6049125b","주장의 강도를 조절하는 표현","jujang-ui-gangdo-jojeol",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":899,"displayOrder":1050},"01a07863-da55-72d4-9219-fd300bc35b30","정보 출처와 인용의 문어 형식","jeongbo-chulcheo-inyong-muneo-hyeongsik",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":899,"displayOrder":1055},"01a07863-d8f3-7bbb-9704-828a57494d38","공적 문서의 종결 표현","gongjeok-munseo-ui-jonggyeol-pyohyeon",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":899,"displayOrder":1060},"01a07863-db79-760c-aaf2-1316b2fc93f9","명사열 문체와 서술성","myeongsayeol-munche-wa-seosulseong",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":899,"displayOrder":1065},"01a07863-d76b-70c5-816c-2032ca71519c","병렬 구조와 대구법","byeongnyeol-gujo-wa-daegubeop",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":899,"displayOrder":1070},"01a07863-d7f6-710d-b8e6-cc124ba4f125","도치 구문과 문체적 효과","dochi-gumun-gwa-munchejeok-hyogwa",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":899,"displayOrder":1075},"01a07863-dc44-7149-84b5-53b5327f06d0","설의법과 반어적 질문","seoruibeop-gwa-baneojeok-jilmun",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":899,"displayOrder":1080},"01a07863-db43-779c-bee0-7cff386b4019","문법화된 관용 구문","munbeophwadoen-gwanyong-gumun",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":899,"displayOrder":1085},"01a07863-da62-7735-bcaf-7c48148cda56","정도성과 극단성의 미세한 차이","jeongdoseong-geukdanseong-ui-chai",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091},"01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","한글 맞춤법의 역사적 변화","hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa","C2",216,{"id":1093,"title":1094,"slug":1095,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1096},"01a07863-db03-771f-a039-b9257e399114","중세 한국어 문법의 현대 한국어 흔적","jungse-hangugeo-munbeop-ui-heunjeok",217,{"id":1098,"title":1099,"slug":1100,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1101},"01a07863-da9b-74e0-aa05-b70e5e015c3d","지역·세대·사용역에 따른 발음 변이","jiyeok-sedae-sayongyeok-bareum-byeoni",218,{"id":1103,"title":1104,"slug":1105,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1106},"01a07863-d8dd-7b49-bcf9-020299f60a53","고전 문헌의 말하기 등급","gojeon-munheon-ui-malhagi-deunggeup",219,{"id":1108,"title":1109,"slug":1110,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1111},"01a07863-d8e4-7f0a-9847-6e75a50aa53d","고전적 높임 표현과 현대의 잔존형","gojeonjeok-nopim-pyohyeon",220,{"id":1113,"title":1114,"slug":1115,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1116},"01a07863-d6d4-7878-ad37-a4982f125903","방언의 말하기 등급과 사회적 의미","bangeon-ui-malhagi-deunggeup",221,{"id":1118,"title":1119,"slug":1120,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1121},"01a07863-d80d-7c71-85f6-c3236a70cc6b","언어 형식의 사회적 지표성","eoneo-hyeongsik-ui-sahoejeok-jipyoseong",222,{"id":1123,"title":1124,"slug":1125,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1126},"01a07863-d737-779b-ad54-78d521a176d0","복합 사용역과 문체 혼합","bokhap-sayongyeok-gwa-munche-honhap",223,{"id":1128,"title":1129,"slug":1130,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1131},"01a07863-da4d-7c0e-aee9-47ad0c32ab41","전달 정보의 증거성과 화자 개입","jeondal-jeongbo-jeunggeoseong-hwaja-gaeip",224,{"id":1133,"title":1134,"slug":1135,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1136},"01a07863-d9f3-784c-8444-b4e48a91a5f4","인식·당위·능력 양태의 중첩","insik-dangwi-neungnyeok-yangtae-jungcheop",225,{"id":1138,"title":1139,"slug":1140,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1141},"01a07863-d87d-7421-a10d-016685c3019e","극도로 중첩된 종속 구조","geukdoro-jungcheopdoen-jongsok-gujo",226,{"id":1143,"title":1144,"slug":1145,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1146},"01a07863-db6c-76c8-9d8d-1bf0ff302356","명사구 내부의 다중 수식 범위","myeongsagu-naebu-dajung-susik-beomwi",227,{"id":1148,"title":1149,"slug":1150,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1151},"01a07863-d7a7-7713-b582-4635b340fb8c","다층 인용과 발화 책임","dachung-inyong-gwa-balhwa-chaegim",228,{"id":1153,"title":1154,"slug":1155,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1156},"01a07863-dc93-7bf7-baaf-646f405d0a93","통사적 중의성과 구조 해석","tongsajeok-junguiseong-gujo-haeseok",229,{"id":1158,"title":1159,"slug":1160,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1161},"01a07863-d747-7d02-9170-02c9242f260d","부정의 범위와 중의성","bujeong-ui-beomwi-wa-junguiseong",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1166},"01a07863-dc82-74cf-aed9-03ef012ba1ae","수량사의 작용역과 범위","suryangsa-ui-jagyongyeok-gwa-beomwi",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1171},"01a07863-d7c0-7033-8973-1acd78835224","다중 주제 구조와 화제 계층","dajung-juje-gujo-hwaje-gyecheung",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1176},"01a07863-db0f-7d14-b181-22045286272f","좌측·우측 전위와 담화 기능","jwacheuk-ucheuk-jeonwi",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1181},"01a07863-d75d-772e-9d3e-5b6275433f2d","분열문과 초점 구조","bunyeolmun-gwa-chojeom-gujo",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1186},"01a07863-dc88-7813-ac0c-b5506052d4fc","수사적 생략과 여백의 효과","susajeok-saengnyak-gwa-yeobaek",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1191},"01a07863-dc1b-7dc0-832f-4f108853f305","상호 텍스트성과 변형 인용","sangho-tekseuteuseong-byeonhyeong-inyong",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1196},"01a07863-d979-798b-b0e1-1f25c0511cbb","한자어 중심 문체의 압축성","hanjaeo-jungsim-munche-ui-apchukseong",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1201},"01a07863-d6ec-7d59-96d2-3ffd339ca6c2","법률·행정 문체의 문법","beomnyul-haengjeong-munche-ui-munbeop",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1206},"01a07863-d95e-724f-aebc-136eef75e32d","학술 문체의 고도 명사화","haksul-munche-ui-godo-myeongsahwa",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211},"01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","문학 서사의 시점과 화자","munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216},"01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","자유 간접 화법과 의식의 표현","jayu-ganjeop-hwabeop",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1221},"01a07863-dc71-7158-bad9-cc4b5c91a482","속담·관용구의 변형과 재맥락화","sokdam-gwanyonggu-byeonhyeong",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1226},"01a07863-dcb3-7256-be14-3efead0203a1","의성어·의태어의 파생과 활용","uiseongeo-uitaeeo-pasaeng-hwaryong",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1231},"01a07863-dc69-7a26-9a3b-aaffc3c91e21","신조어의 파생 문법과 확장","sinjoeo-ui-pasaeng-munbeop",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1236},"01a07863-db09-7a45-a9a7-3b2525079877","중의성과 응집성을 다듬는 고급 퇴고","junguiseong-eungjipseong-gogeup-toego",245,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"seoDescription":1238,"content":1239,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211,"grammarTopics":1240,"createdAt":1246,"updatedAt":1247,"vocabularyLists":1248,"primaryTopicHub":1249,"readyImages":1251},"작가와 서술자, 서술 목소리와 초점화 주체를 구별하고 인칭·지시 표현·인지 범위·평가어를 단서로 서사의 거리와 신뢰성을 분석하며, 시점 전환을 분명히 설계한다. 1인칭 회고의 지식 차이와 3인칭 내부·외부 초점의 범위를 비교해 서술자가 아는 것과 인물이 경험하는 것을 분리한다.","소설의 문장이 `나`로 시작한다고 해서 작가가 자신의 경험을 고백하는 것은 아니다. 또한 3인칭으로 쓰였다고 해서 서술자가 모든 인물의 생각을 아는 것도 아니다. 서사를 정확히 읽으려면 **누가 말하는가**와 **누구의 지각을 통해 보는가**를 분리해야 한다.\n\n이 글에서는 서술자, 초점화, 서술 거리와 신뢰성을 문법·어휘 단서로 분석한다. 학습을 마치면 다음을 할 수 있다.\n\n- 실제 작가, 서술자, 인물을 서로 다른 층위로 구별한다.\n- 서술 목소리와 장면의 지각·인지 중심을 따로 찾는다.\n- 인칭, 지시 표현, 심리 접근, 평가어로 시점의 범위를 판별한다.\n- 시점 전환이 의도된 효과인지 독자를 혼란스럽게 하는 오류인지 판단한다.\n\n## 1. 작가와 서술자와 인물\n\n*실제 작가*는 작품을 쓴 현실의 사람이고, *서술자*는 이야기 세계를 전달하도록 텍스트 안에 구성된 목소리다. *인물*은 이야기 속 사건에 참여한다. 자전적 소재가 있더라도 세 층위를 자동으로 같다고 볼 수 없다.\n\n| 층위 | 하는 일 | 텍스트에서 찾을 단서 |\n| --- | --- | --- |\n| 실제 작가 | 작품 전체를 창작·구성 | 작품 밖의 전기·출판 정보 |\n| 서술자 | 사건을 선택하고 배열해 말함 | 인칭, 논평, 시간 위치, 독자 호명 |\n| 인물 | 이야기 세계에서 행동하고 경험함 | 대사, 행동, 지각, 다른 인물과의 관계 |\n\n:::warning\n1인칭 서술자의 말과 실제 작가의 견해를 곧바로 동일시하지 말라. 서술자가 거짓말하거나 착각할 수 있고, 작품은 그 한계를 드러내도록 설계될 수 있다.\n:::\n\n## 2. ‘누가 말하는가’와 ‘누가 보는가’\n\n서술자는 문장을 말하는 목소리이고, *초점화 주체*는 특정 장면의 정보가 걸러지는 지각·인지의 중심이다. 3인칭 서술자가 말하면서도 한 인물의 눈과 기억을 통해 장면을 보여 줄 수 있다.\n\n:::example\n**문장:** “서윤은 골목에 들어섰다. 가로등 하나가 깜박였다. 왜 하필 지금 꺼지려는 걸까.”\n\n- 문법적 서술은 `서윤`을 3인칭으로 지칭한다.\n- `왜 하필 지금`이라는 질문과 불안한 선택적 관찰은 서윤의 관점을 가리킨다.\n- 따라서 **서술 목소리는 3인칭**, **초점은 서윤 내부**에 놓였다고 읽을 수 있다.\n:::\n\n:::note\n‘화자’는 시에서 말하는 목소리를 가리킬 때 자주 쓰고, 서사에서는 ‘서술자’가 더 구체적인 용어다. 다만 실제 비평에서는 두 용어의 사용 범위가 겹치기도 하므로, 글 안에서 뜻을 먼저 정하고 일관되게 쓰는 것이 좋다.\n:::\n\n## 3. 인칭만으로 시점을 정할 수 없는 이유\n\n1인칭과 3인칭은 중요한 문법 단서지만 서술자가 무엇을 아는지까지 결정하지 않는다.\n\n| 서술 형태 | 가능한 정보 범위 | 예시 효과 |\n| --- | --- | --- |\n| 1인칭 참여 서술 | 자신이 경험·추론·회상한 범위 | 고백, 제한된 관찰, 회고의 이중 관점 |\n| 1인칭 관찰 서술 | 다른 인물을 가까이서 본 범위 | 중심인물에 대한 거리와 불완전한 이해 |\n| 3인칭 내부 초점 | 특정 인물의 지각·생각에 제한 | 친밀한 심리 접근과 국지적 제한 |\n| 3인칭 외부 초점 | 겉으로 관찰 가능한 행동 중심 | 절제, 긴장, 동기의 불확실성 |\n| 초점 제한이 약한 서술 | 여러 시공간과 인물의 내면에 접근 | 넓은 비교, 운명적·역사적 조망 |\n\n:::example\n**1인칭 회고:** “나는 그 편지를 서랍에 넣었다. 그때는 그 선택이 무엇을 바꿀지 몰랐다.”\n\n과거의 ‘나’는 결과를 모르지만, 현재의 서술자는 이후의 일을 안다. 한 문단 안에 **경험하는 자아**와 **회고하는 자아**의 지식 차이가 생긴다.\n:::\n\n`나는`이 나온다고 정보가 언제나 제한되는 것도 아니다. 1인칭 서술자가 다른 사람의 내면을 확정적으로 말한다면 추론, 전언, 후대의 지식인지 근거를 확인해야 한다. 반대로 3인칭 서술도 한 인물의 감각에 엄격히 묶일 수 있다.\n\n## 4. 초점화를 판별하는 언어 단서\n\n초점은 한 가지 표지로 확정하지 않고 여러 단서를 묶어 판단한다.\n\n- **지각 동사:** `보였다`, `들렸다`, `느껴졌다`의 경험자는 누구인가?\n- **인지·양태:** `알 리 없었다`, `분명했다`, `-겠-`의 판단 주체는 누구인가?\n- **공간 지시:** `여기`, `저쪽`, `다가오다\u002F가다`의 중심은 어디인가?\n- **시간 지시:** `이제`, `오늘`, `내일`은 사건 시점과 서술 시점 중 어디에 기대는가?\n- **명명 방식:** 같은 인물을 `어머니`, `그 여자`, `김 박사` 중 무엇으로 부르는가?\n- **평가어:** `가엾은`, `뻔뻔한`, `다행히`는 누구의 판단인가?\n\n:::example\n“문밖에서 발소리가 났다. **그자가** 또 온 모양이었다. 서윤은 숨을 죽였다.”\n\n`그자가`, `또`, `-ㄴ 모양이었다`는 서윤의 기억과 추정을 반영할 가능성이 크다. 서술자는 서윤이 아는 만큼만 정보를 주면서도 이름 대신 서윤의 지칭 방식을 사용한다.\n:::\n\n:::tip\n장면에서 인물을 잠시 지운 뒤 남는 문장을 보라. `여기`, `또`, `당연히`, `끔찍한` 같은 표현의 기준점을 설명할 사람이 필요하다면 그 인물이 초점화 주체일 가능성이 높다.\n:::\n\n## 5. 서술 거리와 심리 접근\n\n같은 사건도 얼마나 가까이 제시하느냐에 따라 독자의 정서적 거리가 달라진다.\n\n:::example\n**외부 관찰:** “민호는 봉투를 세 번 접었다. 그는 문 앞에서 십 초 동안 서 있었다.”\n\n**간접 심리 보고:** “민호는 들어가야 할지 망설였다.”\n\n**인물에 가까운 서술:** “지금 들어가면 무엇을 말해야 하지? 봉투가 손안에서 자꾸 구겨졌다.”\n\n첫 문장은 행동을 해석하지 않고, 둘째는 심리를 서술자가 요약하며, 셋째는 인물의 질문과 감각에 밀착한다.\n:::\n\n거리가 가깝다고 더 진실한 것은 아니다. 인물의 편견과 오인이 독자에게 그대로 전달될 수 있다. 거리가 멀다고 감정이 없는 것도 아니다. 어떤 행동을 선택해 보여 주는지 자체가 평가를 만들 수 있다.\n\n## 6. 신뢰할 수 없는 서술 읽기\n\n서술자의 진술이 작품 속 다른 증거와 반복해서 충돌하면 독자는 그 목소리의 신뢰성을 의심하게 된다. 이는 단순한 사실 오류가 아니라 기억의 결함, 자기기만, 제한된 지식, 의도적 은폐로 만들어질 수 있다.\n\n| 신뢰성 단서 | 확인할 질문 |\n| --- | --- |\n| 진술과 행동의 충돌 | 서술자는 자신을 공정하다고 하지만 선택적으로 숨기지 않는가? |\n| 기억의 흔들림 | 날짜·순서·인물에 대한 설명이 바뀌는가? |\n| 다른 인물의 반응 | 주변 인물이 서술자의 해석과 다른 현실을 암시하는가? |\n| 과도한 확신 | 근거 없이 타인의 동기를 단정하는가? |\n| 문체의 균열 | 부정·변명·회피가 특정 사건에서 두드러지는가? |\n\n:::warning\n서술자가 제한된 지식만 가진다는 이유로 곧 ‘신뢰할 수 없는 서술자’라고 부르지 말라. 제한성은 시점의 조건이고, 비신뢰성은 그 조건 속 진술이 작품의 다른 증거와 체계적으로 어긋나는지에 관한 판단이다.\n:::\n\n## 7. 시점 전환을 추적하고 설계하기\n\n한 작품은 장면마다 초점화 주체를 바꿀 수 있다. 전환 자체가 오류는 아니지만 독자가 경계를 알아볼 단서가 필요하다.\n\n1. 문단마다 접근 가능한 내면이 누구의 것인지 표시한다.\n2. 공간·시간 지시어의 중심이 바뀌는 지점을 찾는다.\n3. 이름과 호칭이 어느 인물의 어휘로 선택되었는지 본다.\n4. 전환 직전에 장면 구분, 시간 이동, 지각 동사가 있는지 확인한다.\n5. 한 문장 안에서 근거 없이 두 인물의 내면을 오가는지 점검한다.\n\n:::example\n**혼란스러운 전환:** “서윤은 문을 열었다. 민호는 그녀가 반가웠고, 서윤은 그가 거짓말한다고 확신했다.”\n\n**분리한 전환:** “서윤은 문을 열었다. 민호는 안도했다. 적어도 자신을 만나러 와 준 것이다.”\n\n“서윤은 그의 미소를 보았다. 저 미소부터 거짓말이었다.”\n\n새 문단과 지각 단서가 민호의 내면에서 서윤의 판단으로 넘어가는 경계를 만든다.\n:::\n\n## 8. 서사 시점을 읽는 최종 지도\n\n| 질문 | 구별할 것 |\n| --- | --- |\n| 누가 말하는가? | 실제 작가가 아니라 텍스트의 서술자 |\n| 누가 경험하는가? | 현재 장면의 지각·인지 중심 |\n| 무엇을 알 수 있는가? | 관찰, 기억, 추론, 전지적 정보의 범위 |\n| 언제 말하는가? | 사건 당시와 회고하는 시점의 거리 |\n| 누구의 평가인가? | 서술자의 논평과 인물의 어휘 |\n| 어디서 전환되는가? | 문단, 장면, 지시 중심, 심리 접근의 변화 |\n\n문학 서사의 시점은 ‘1인칭\u002F3인칭’이라는 한 줄 분류보다 복잡하다. **서술 목소리, 초점화 주체, 정보 범위, 시간적 거리, 평가의 출처**를 따로 표시하면 장면이 누구의 세계를 어떻게 보여 주는지 정밀하게 읽을 수 있다.",[1241],{"id":1242,"name":1243,"level":1090,"language":9,"isCompleted":1244,"completionPercentage":1245,"totalExercises":41,"completedExercises":1245},"01a09c0b-58d6-797d-a933-88a99275a93f","문학 서사의 목소리와 재맥락화",false,0,"2026-09-06T20:23:25+00:00","2026-10-11T12:53:37+00:00",[],{"name":1243,"slug":1250,"language":9},"munhak-seosa-moksori-jaemaengnakhwa-c2",[],{"id":1242,"name":1243,"slug":1250,"language":9,"level":1090,"introduction":1253,"lessonCount":21,"totalExercises":41,"objectives":1254,"prerequisites":1258,"lessons":1261},"문학 텍스트에서 말하는 목소리와 바라보는 관점을 나누고, 여러 목소리가 겹치거나 익숙한 표현이 새 의미로 바뀌는 과정을 읽는 길입니다. 서술자와 인물의 경계를 세운 뒤 자유 간접 화법과 속담·관용구의 변형이 만드는 거리·아이러니·비판을 분석합니다.",[1255,1256,1257],"서술자와 초점화 주체를 구별해 시점의 범위를 분석할 수 있다.","자유 간접 화법에서 서술자와 인물의 목소리가 겹치는 지점을 찾을 수 있다.","속담·관용구 변형이 원형과 새 맥락 사이에 만드는 태도를 해석할 수 있다.",[1259,1260],"기본 직접·간접 화법과 서사 시제를 이해한다.","속담과 관용구의 문자적·관용적 의미를 구별할 수 있다.",[1262,1273,1283],{"id":1208,"contentId":1263,"slug":1210,"title":1209,"level":1090,"summary":1264,"order":11,"exercises":1265},"pg_cfd04057-be56-4908-adfd-4b3f95fa7fba","작가·서술자·인물과 지각의 초점화 주체를 구별해 시점·거리·신뢰성의 효과를 분석한다.",[1266,1270],{"id":1267,"title":1268,"order":1245,"type":1269},"01a07864-0b50-7b9a-9a80-4587a11abe57","서술 목소리와 초점의 층위","word_select",{"id":1271,"title":1272,"order":11,"type":1269},"01a07864-0b6d-7df4-876b-7e207e200575","Language cues, viewpoint, and reliability",{"id":1213,"contentId":1274,"slug":1215,"title":1214,"level":1090,"summary":1275,"order":16,"exercises":1276},"pg_7454ee55-1ff8-43f9-a2ca-2fe27080c216","서술자 문법에 인물의 질문·감탄·평가가 스며드는 자유 간접 화법의 진입과 이탈을 추적한다.",[1277,1280],{"id":1278,"title":1279,"order":1245,"type":1269},"01a07863-ffba-747f-93ab-71fb17a880de","Signals and viewpoint in free indirect discourse",{"id":1281,"title":1282,"order":11,"type":1269},"01a07863-ffcf-7740-ac87-8669a04f06b8","Designing double voice and viewpoint shifts",{"id":1218,"contentId":1284,"slug":1220,"title":1219,"level":1090,"summary":1285,"order":21,"exercises":1286},"pg_67946cd9-2d18-47c5-a4d1-9ca5ce2fbc92","속담·관용구의 원형을 알아볼 단서와 변형 지점을 찾아 새 맥락에서 생기는 논평·비판을 해석한다.",[1287,1291,1294],{"id":1288,"title":1289,"order":1245,"type":1290},"01a07864-16dd-7f6c-ad94-78e90221826c","관용 표현의 틀과 변형 구성하기","sentence_builder",{"id":1292,"title":1293,"order":11,"type":1269},"01a07864-16f2-7e17-94c7-c8a4f8dc29af","Recognising the source frame and its transformation",{"id":1295,"title":1296,"order":16,"type":1269},"01a07864-170a-7363-ad2e-d2c092f547f5","재맥락화한 속담의 화자 태도와 책임",[1298,1304],{"@id":1299,"@type":1300,"id":1267,"grammarPage":1301,"title":1268,"instructions":1302,"displayOrder":1245,"type":1269,"questionCount":76,"blankCount":81,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1303},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-0b50-7b9a-9a80-4587a11abe57","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","각 대목에 명시된 인칭, 정보 범위, 지각 중심을 근거로 가장 정확한 분석을 고르세요.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c2f99dd8-b763-4c00-bba0-b7aa47e749bb_hero.webp?v=1788726217",{"@id":1305,"@type":1300,"id":1271,"grammarPage":1301,"title":1272,"instructions":1306,"displayOrder":11,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":81,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1307},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-0b6d-7df4-876b-7e207e200575","Read the Korean passages together with the stated textual evidence, then choose the best analysis of narrative distance, the source of judgment, reliability, or viewpoint shift.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_79eb16d7-c7b4-4f80-bbca-e7b2a7cf14ec_hero.webp?v=1788726217",{"id":1267,"grammarPage":1301,"title":1268,"instructions":1302,"seoTitle":1309,"seoDescription":1310,"displayOrder":1245,"type":1269,"questions":1311,"ogImageUrl":1303},"서술 목소리와 초점화의 층위 분석","유진에게만 불빛이 보였다 같은 내부 초점, 사건을 골라 전하는 서술자의 목소리처럼 인칭, 정보 범위, 지각 중심을 근거로 문학 대목을 분석해 가장 정확한 답을 골라요. 누가 말하고 누가 보는지를 구별하며, 전지적 서술과 제한된 시점이 독자에게 주는 효과를 비교해요.",[1312],{"id":1313,"sentenceTemplate":1314,"displayOrder":1245,"explanation":1315,"exampleSentence":1316,"blanks":1317},"01a07864-0b50-7e5e-9a80-4587a2d70fb0","복도 끝의 불빛을 유진만 지각한다는 내부 초점을 가장 분명하게 나타낸 한국어 문장을 고르세요: __1__.","유진에게만과 보였다는 지각 경험자를 유진으로 제한한다. 나머지 문장은 불빛의 존재를 객관화하거나 모든 인물에게 같은 지각을 부여한다.","나래에게만 유리창 긁는 소리가 들렸다는 문장은 청각 경험을 나래에게 제한한다.",[1318],{"id":1319,"blankNumber":11,"options":1320},"01a07864-0b50-7e06-9a80-4587a2835c21",[1321,1324,1327],{"id":1322,"optionText":1323,"isCorrect":1244,"displayOrder":1245},"01a07864-0b50-7d66-9a80-4587a1994408","복도 끝에는 불빛이 하나 있었다",{"id":1325,"optionText":1326,"isCorrect":1244,"displayOrder":11},"01a07864-0b50-7db2-9a80-4587a252b7b0","모두에게 복도 끝의 불빛이 선명했다",{"id":1328,"optionText":1329,"isCorrect":1330,"displayOrder":16},"01a07864-0b50-7dde-9a80-4587a2622bc7","유진에게만 복도 끝의 불빛이 보였다",true,{"html":1332,"toc":1333},"\u003Cp>소설의 문장이 \u003Ccode>나\u003C\u002Fcode>로 시작한다고 해서 작가가 자신의 경험을 고백하는 것은 아니다. 또한 3인칭으로 쓰였다고 해서 서술자가 모든 인물의 생각을 아는 것도 아니다. 서사를 정확히 읽으려면 \u003Cstrong>누가 말하는가\u003C\u002Fstrong>와 \u003Cstrong>누구의 지각을 통해 보는가\u003C\u002Fstrong>를 분리해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이 글에서는 서술자, 초점화, 서술 거리와 신뢰성을 문법·어휘 단서로 분석한다. 학습을 마치면 다음을 할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>실제 작가, 서술자, 인물을 서로 다른 층위로 구별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>서술 목소리와 장면의 지각·인지 중심을 따로 찾는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>인칭, 지시 표현, 심리 접근, 평가어로 시점의 범위를 판별한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>시점 전환이 의도된 효과인지 독자를 혼란스럽게 하는 오류인지 판단한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>작가와 서술자와 인물\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>실제 작가\u003C\u002Fem>는 작품을 쓴 현실의 사람이고, \u003Cem>서술자\u003C\u002Fem>는 이야기 세계를 전달하도록 텍스트 안에 구성된 목소리다. \u003Cem>인물\u003C\u002Fem>은 이야기 속 사건에 참여한다. 자전적 소재가 있더라도 세 층위를 자동으로 같다고 볼 수 없다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>층위\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>하는 일\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>텍스트에서 찾을 단서\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>실제 작가\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>작품 전체를 창작·구성\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>작품 밖의 전기·출판 정보\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>서술자\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사건을 선택하고 배열해 말함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>인칭, 논평, 시간 위치, 독자 호명\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>인물\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>이야기 세계에서 행동하고 경험함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>대사, 행동, 지각, 다른 인물과의 관계\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>1인칭 서술자의 말과 실제 작가의 견해를 곧바로 동일시하지 말라. 서술자가 거짓말하거나 착각할 수 있고, 작품은 그 한계를 드러내도록 설계될 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>‘누가 말하는가’와 ‘누가 보는가’\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>서술자는 문장을 말하는 목소리이고, \u003Cem>초점화 주체\u003C\u002Fem>는 특정 장면의 정보가 걸러지는 지각·인지의 중심이다. 3인칭 서술자가 말하면서도 한 인물의 눈과 기억을 통해 장면을 보여 줄 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>문장:\u003C\u002Fstrong> “서윤은 골목에 들어섰다. 가로등 하나가 깜박였다. 왜 하필 지금 꺼지려는 걸까.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>문법적 서술은 \u003Ccode>서윤\u003C\u002Fcode>을 3인칭으로 지칭한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Ccode>왜 하필 지금\u003C\u002Fcode>이라는 질문과 불안한 선택적 관찰은 서윤의 관점을 가리킨다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>따라서 \u003Cstrong>서술 목소리는 3인칭\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>초점은 서윤 내부\u003C\u002Fstrong>에 놓였다고 읽을 수 있다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>‘화자’는 시에서 말하는 목소리를 가리킬 때 자주 쓰고, 서사에서는 ‘서술자’가 더 구체적인 용어다. 다만 실제 비평에서는 두 용어의 사용 범위가 겹치기도 하므로, 글 안에서 뜻을 먼저 정하고 일관되게 쓰는 것이 좋다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>인칭만으로 시점을 정할 수 없는 이유\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>1인칭과 3인칭은 중요한 문법 단서지만 서술자가 무엇을 아는지까지 결정하지 않는다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>서술 형태\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>가능한 정보 범위\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>예시 효과\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>1인칭 참여 서술\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>자신이 경험·추론·회상한 범위\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>고백, 제한된 관찰, 회고의 이중 관점\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>1인칭 관찰 서술\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>다른 인물을 가까이서 본 범위\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>중심인물에 대한 거리와 불완전한 이해\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>3인칭 내부 초점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>특정 인물의 지각·생각에 제한\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>친밀한 심리 접근과 국지적 제한\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>3인칭 외부 초점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>겉으로 관찰 가능한 행동 중심\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>절제, 긴장, 동기의 불확실성\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>초점 제한이 약한 서술\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>여러 시공간과 인물의 내면에 접근\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>넓은 비교, 운명적·역사적 조망\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>1인칭 회고:\u003C\u002Fstrong> “나는 그 편지를 서랍에 넣었다. 그때는 그 선택이 무엇을 바꿀지 몰랐다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>과거의 ‘나’는 결과를 모르지만, 현재의 서술자는 이후의 일을 안다. 한 문단 안에 \u003Cstrong>경험하는 자아\u003C\u002Fstrong>와 \u003Cstrong>회고하는 자아\u003C\u002Fstrong>의 지식 차이가 생긴다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>\u003Ccode>나는\u003C\u002Fcode>이 나온다고 정보가 언제나 제한되는 것도 아니다. 1인칭 서술자가 다른 사람의 내면을 확정적으로 말한다면 추론, 전언, 후대의 지식인지 근거를 확인해야 한다. 반대로 3인칭 서술도 한 인물의 감각에 엄격히 묶일 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>초점화를 판별하는 언어 단서\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>초점은 한 가지 표지로 확정하지 않고 여러 단서를 묶어 판단한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>지각 동사:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>보였다\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>들렸다\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>느껴졌다\u003C\u002Fcode>의 경험자는 누구인가?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>인지·양태:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>알 리 없었다\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>분명했다\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>-겠-\u003C\u002Fcode>의 판단 주체는 누구인가?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>공간 지시:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>여기\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>저쪽\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>다가오다\u002F가다\u003C\u002Fcode>의 중심은 어디인가?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>시간 지시:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>이제\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>오늘\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>내일\u003C\u002Fcode>은 사건 시점과 서술 시점 중 어디에 기대는가?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>명명 방식:\u003C\u002Fstrong> 같은 인물을 \u003Ccode>어머니\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>그 여자\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>김 박사\u003C\u002Fcode> 중 무엇으로 부르는가?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>평가어:\u003C\u002Fstrong> \u003Ccode>가엾은\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>뻔뻔한\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>다행히\u003C\u002Fcode>는 누구의 판단인가?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>“문밖에서 발소리가 났다. \u003Cstrong>그자가\u003C\u002Fstrong> 또 온 모양이었다. 서윤은 숨을 죽였다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Ccode>그자가\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>또\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>-ㄴ 모양이었다\u003C\u002Fcode>는 서윤의 기억과 추정을 반영할 가능성이 크다. 서술자는 서윤이 아는 만큼만 정보를 주면서도 이름 대신 서윤의 지칭 방식을 사용한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>장면에서 인물을 잠시 지운 뒤 남는 문장을 보라. \u003Ccode>여기\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>또\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>당연히\u003C\u002Fcode>, \u003Ccode>끔찍한\u003C\u002Fcode> 같은 표현의 기준점을 설명할 사람이 필요하다면 그 인물이 초점화 주체일 가능성이 높다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>서술 거리와 심리 접근\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>같은 사건도 얼마나 가까이 제시하느냐에 따라 독자의 정서적 거리가 달라진다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>외부 관찰:\u003C\u002Fstrong> “민호는 봉투를 세 번 접었다. 그는 문 앞에서 십 초 동안 서 있었다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>간접 심리 보고:\u003C\u002Fstrong> “민호는 들어가야 할지 망설였다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>인물에 가까운 서술:\u003C\u002Fstrong> “지금 들어가면 무엇을 말해야 하지? 봉투가 손안에서 자꾸 구겨졌다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>첫 문장은 행동을 해석하지 않고, 둘째는 심리를 서술자가 요약하며, 셋째는 인물의 질문과 감각에 밀착한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>거리가 가깝다고 더 진실한 것은 아니다. 인물의 편견과 오인이 독자에게 그대로 전달될 수 있다. 거리가 멀다고 감정이 없는 것도 아니다. 어떤 행동을 선택해 보여 주는지 자체가 평가를 만들 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>신뢰할 수 없는 서술 읽기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>서술자의 진술이 작품 속 다른 증거와 반복해서 충돌하면 독자는 그 목소리의 신뢰성을 의심하게 된다. 이는 단순한 사실 오류가 아니라 기억의 결함, 자기기만, 제한된 지식, 의도적 은폐로 만들어질 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>신뢰성 단서\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>확인할 질문\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>진술과 행동의 충돌\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>서술자는 자신을 공정하다고 하지만 선택적으로 숨기지 않는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>기억의 흔들림\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>날짜·순서·인물에 대한 설명이 바뀌는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>다른 인물의 반응\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>주변 인물이 서술자의 해석과 다른 현실을 암시하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>과도한 확신\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>근거 없이 타인의 동기를 단정하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>문체의 균열\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>부정·변명·회피가 특정 사건에서 두드러지는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>서술자가 제한된 지식만 가진다는 이유로 곧 ‘신뢰할 수 없는 서술자’라고 부르지 말라. 제한성은 시점의 조건이고, 비신뢰성은 그 조건 속 진술이 작품의 다른 증거와 체계적으로 어긋나는지에 관한 판단이다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-7\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">7.\u003C\u002Fspan>시점 전환을 추적하고 설계하기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>한 작품은 장면마다 초점화 주체를 바꿀 수 있다. 전환 자체가 오류는 아니지만 독자가 경계를 알아볼 단서가 필요하다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>문단마다 접근 가능한 내면이 누구의 것인지 표시한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>공간·시간 지시어의 중심이 바뀌는 지점을 찾는다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>이름과 호칭이 어느 인물의 어휘로 선택되었는지 본다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>전환 직전에 장면 구분, 시간 이동, 지각 동사가 있는지 확인한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>한 문장 안에서 근거 없이 두 인물의 내면을 오가는지 점검한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>혼란스러운 전환:\u003C\u002Fstrong> “서윤은 문을 열었다. 민호는 그녀가 반가웠고, 서윤은 그가 거짓말한다고 확신했다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>분리한 전환:\u003C\u002Fstrong> “서윤은 문을 열었다. 민호는 안도했다. 적어도 자신을 만나러 와 준 것이다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>“서윤은 그의 미소를 보았다. 저 미소부터 거짓말이었다.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>새 문단과 지각 단서가 민호의 내면에서 서윤의 판단으로 넘어가는 경계를 만든다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-8\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">8.\u003C\u002Fspan>서사 시점을 읽는 최종 지도\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>질문\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>구별할 것\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>누가 말하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>실제 작가가 아니라 텍스트의 서술자\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>누가 경험하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>현재 장면의 지각·인지 중심\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>무엇을 알 수 있는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>관찰, 기억, 추론, 전지적 정보의 범위\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>언제 말하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사건 당시와 회고하는 시점의 거리\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>누구의 평가인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>서술자의 논평과 인물의 어휘\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>어디서 전환되는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>문단, 장면, 지시 중심, 심리 접근의 변화\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>문학 서사의 시점은 ‘1인칭\u002F3인칭’이라는 한 줄 분류보다 복잡하다. \u003Cstrong>서술 목소리, 초점화 주체, 정보 범위, 시간적 거리, 평가의 출처\u003C\u002Fstrong>를 따로 표시하면 장면이 누구의 세계를 어떻게 보여 주는지 정밀하게 읽을 수 있다.\u003C\u002Fp>\n",[1334,1338,1342,1346,1350,1354,1358,1362],{"id":1335,"text":1336,"depth":16,"number":1337},"section","작가와 서술자와 인물","1",{"id":1339,"text":1340,"depth":16,"number":1341},"section-2","‘누가 말하는가’와 ‘누가 보는가’","2",{"id":1343,"text":1344,"depth":16,"number":1345},"section-3","인칭만으로 시점을 정할 수 없는 이유","3",{"id":1347,"text":1348,"depth":16,"number":1349},"section-4","초점화를 판별하는 언어 단서","4",{"id":1351,"text":1352,"depth":16,"number":1353},"section-5","서술 거리와 심리 접근","5",{"id":1355,"text":1356,"depth":16,"number":1357},"section-6","신뢰할 수 없는 서술 읽기","6",{"id":1359,"text":1360,"depth":16,"number":1361},"section-7","시점 전환을 추적하고 설계하기","7",{"id":1363,"text":1364,"depth":16,"number":1365},"section-8","서사 시점을 읽는 최종 지도","8"]