[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ko":3,"grammar-pages-ko":4,"grammar-page-ko-sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom":1237,"grammar-lesson-path-ko-sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom-seosa-sije-sageon-gwanjeom-c1":1252,"grammar-exercises-by-page-01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717":1290,"grammar-quick-check-01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717":1305,"grammar-lesson-body-01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717-3dojoudmf":1328},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,901,906,911,916,921,926,931,936,941,946,951,956,961,966,971,976,981,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1092,1097,1102,1107,1112,1117,1122,1127,1132,1137,1142,1147,1152,1157,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a07863-d965-7a9c-bf2c-49cbd07db13c","한글 자모와 음절 구성","hangeul-jamo-wa-eumjeol-guseong","ko","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a07863-d8b3-7f8a-8a0a-eaf0cecae52e","기본 모음과 결합 모음","gibon-moeum-gwa-gyeolhap-moeum",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a07863-d8af-71a8-8c45-1a8a3f76a5cd","기본 자음과 쌍자음","gibon-jaeum-gwa-ssangjaeum",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a07863-d779-7ddb-b211-4130338ba266","초성·중성·종성의 음절 블록","choseong-jungseong-jongseong-eumjeol-beullok",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a07863-d6e6-7b43-bad6-c5f0f3ff5ad4","받침의 기본 발음","batchim-ui-gibon-bareum",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a07863-d822-780c-a131-d44759e4e9c6","음절 경계의 연음","eumjeol-gyeonggye-ui-yeoneum",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a07863-dbdf-76ae-99a4-5c1644a86df2","평음·격음·된소리의 구별","pyeongeum-gyeogeum-doensori-gubyeol",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a07863-d7d4-7067-9509-6c61439e1ace","단어와 조사의 기본 띄어쓰기","daneo-wa-josa-ui-gibon-ttieosseugi",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a07863-d973-7199-a2b4-85421b555db6","한국어의 기본 문장 어순","hangugeo-ui-gibon-munjang-eosun",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a07863-dac9-7be9-b577-ff00788f6837","주어 생략과 문맥","jueo-saengnyak-gwa-munmaek",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a07863-db67-7005-87b1-a94c56ae3f6b","명사 서술문 '-이에요\u002F예요'","myeongsa-seosulmun-ieyo-yeyo",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a07863-d73f-7a06-b6b5-4462e5d1c7fb","복수 표지 '-들'","boksu-pyoji-deul",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a07863-dadd-79f2-a39e-19c30614126f","주제 조사 '-은\u002F는'","juje-josa-eun-neun",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a07863-dad0-7378-8110-a818eeec8bb0","주격 조사 '-이\u002F가'","jugyeok-josa-i-ga",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a07863-db38-792a-bb33-9f63f55ac42a","목적격 조사 '-을\u002F를'","mokjeokgyeok-josa-eul-reul",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a07863-da2d-7aff-8d16-c2b0aeb26123","장소 조사 '-에'와 '-에서'","jangso-josa-e-wa-eseo",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a07863-dc7c-7e61-8943-71bd0394980e","소유와 관계의 '-의'","soyugwa-gwangye-ui-ui",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a07863-db8d-7e59-a312-9ec455b08473","나열의 '-와\u002F과', '-(이)랑'","nayeol-ui-wa-gwa-irang",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a07863-d78e-708d-b455-b80e6ea2dd70","추가의 '-도'와 한정의 '-만'","chuga-ui-do-wa-hanjeong-ui-man",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a07863-d9e1-7970-b6e6-90017f095802","이것·그것·저것과 이·그·저","igeot-geugeot-jeogeot",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a07863-d8a9-7db7-bcc0-28bc09869d8d","기본 인칭 대명사","gibon-inching-daemyeongsa",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a07863-d981-7437-823a-919bd3eed1cf","한자어 수사","hanjaeo-susa",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a07863-d901-77c8-b64a-c50ec0940823","고유어 수사","goyueo-susa",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a07863-d89e-762e-819c-9cbd4958a11f","기본 단위성 의존 명사","gibon-danwiseong-uijon-myeongsa",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a07863-dc5a-7525-b059-2ed1b8b2221b","시간·날짜·나이·가격 말하기","sigan-naljja-nai-gagyeok-malhagi",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a07863-dcdb-7304-9758-3f3e2c62e6f1","용언의 기본형과 어간","yongeon-ui-gibonhyeong-gwa-eogan",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a07863-d802-7493-b118-bc32fc44783b","동사와 형용사의 서술 기능","dongsa-wa-hyeongyongsa-ui-seosul",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a07863-d6b2-70ba-9fab-f0439f2714ef","'-아요\u002F어요' 현재형","ayo-eoyo-hyeonjaehyeong",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a07863-d937-732f-a522-5a91bb5bd3f4","'하다' 용언의 활용","hada-yongeon-ui-hwaryong",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a07863-db2d-7732-83ce-5f7a2fbd9b98","모음 축약의 기초","moeum-chugyak-ui-gicho",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a07863-da0d-76ea-a9ed-0379b45b5b3c","존재와 소유의 '있다\u002F없다'","itda-eopda",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a07863-db61-7677-ab21-8b7937bed18d","명사 부정 '-이\u002F가 아니에요'","myeongsa-bujeong-anieyo",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a07863-daa2-7432-bce4-b46d237714c6","짧은 부정 '안'","jjalbeun-bujeong-an",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a07863-dbc0-7453-b134-a1b4a46fcba4","판정 의문문과 억양","panjeong-uimunmun-gwa-eogyang",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a07863-dba9-7756-9901-44ed2f65d3c5","누구·무엇·어디·언제 묻기","nugu-mueot-eodi-eonje-mutgi",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a07863-d949-733a-b55f-52671214521e","해요체의 기본","haeyoche-ui-gibon",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a07863-da07-718d-a735-fddfd295a0b8","이름·호칭·직함으로 부르기","ireum-hoching-jikham",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a07863-d764-7b0a-be56-ffe385bc0c94","부탁의 '-아\u002F어 주세요'","butak-ui-a-eo-juseyo",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a07863-d9bd-7f86-b983-53adc1bc2192","희망의 '-고 싶다'","huimang-ui-go-sipda",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a07863-d79b-7eea-b728-9f85185f6b56","출발점과 도착점 '-에서\u002F부터…까지'","chulbaljeom-dochakjeom-eseo-buteo-kkaji",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":211,"displayOrder":212},"01a07863-d7fc-76aa-a3c6-d4ce9b8c5d55","된소리되기의 기본 규칙","doensoridoegi-ui-gibon-gyuchik","A2",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":211,"displayOrder":217},"01a07863-d6f4-7b4f-90ee-0462e256efea","비음화와 유음화","bieumhwa-wa-yueumhwa",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":211,"displayOrder":222},"01a07863-d9a3-7500-bfd7-2b1591bc66bb","'ㅎ'의 탈락과 거센소리화","hieut-tallak-gwa-geosensorihwa",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":211,"displayOrder":227},"01a07863-d72f-7222-b7b0-05f77dba68b3","복합 받침의 발음","bokhap-batchim-ui-bareum",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":211,"displayOrder":232},"01a07863-d7ef-7dec-a7d1-93eb24e9d8ee","'ㄷ' 불규칙 활용","digeut-bulgyuchik-hwaryong",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":211,"displayOrder":237},"01a07863-d6fa-7009-9ea0-21e78868dfb2","'ㅂ' 불규칙 활용","bieup-bulgyuchik-hwaryong",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":211,"displayOrder":242},"01a07863-dbf7-78f5-b923-815cc03a1824","'르' 불규칙 활용","reu-bulgyuchik-hwaryong",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":211,"displayOrder":247},"01a07863-d6ab-7aa1-a11a-2ab40be93a6a","'-았\u002F었-' 과거 시제","at-eot-gwageo-sije",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":211,"displayOrder":252},"01a07863-d81c-7614-86f3-5f5fb1c12c69","'-(으)ㄹ 거예요' 미래 표현","eul-geoyeyo-mirae-pyohyeon",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":211,"displayOrder":257},"01a07863-d8d7-72df-81c4-d23fc7143cf9","'-고 있다' 진행상","go-itda-jinhaengsang",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":211,"displayOrder":262},"01a07863-da46-7ed7-bda4-a0e75111ad1b","'-(으)ㄴ 적이 있다' 경험","jeogi-itda-gyeongheom",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":211,"displayOrder":267},"01a07863-d88f-7cc0-9aa7-a29fd586b720","'-기 전에'와 '-(으)ㄴ 후에'","gi-jeone-wa-eun-hue",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":211,"displayOrder":272},"01a07863-d8be-7e4f-b1d9-1aae530b50cf","기간의 '동안'과 '내내'","gigan-ui-dongan-gwa-naenae",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":211,"displayOrder":277},"01a07863-dcc9-79d5-920a-5ea6f74ca95d","여격 조사 '-에게\u002F한테'","yeogyeok-josa-ege-hante",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":211,"displayOrder":282},"01a07863-d6da-7930-8e3f-d0fb8c57c57a","방향·수단·자격의 '-(으)로'","banghyang-sudan-jagyeok-euro",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":211,"displayOrder":287},"01a07863-d6ff-7e70-9547-9988f40131e2","비교 기준의 '-보다'","bigyo-gijun-ui-boda",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":211,"displayOrder":292},"01a07863-da40-7cbd-a3a2-3f63ae2b81d3","제한의 '-밖에'와 부정","jehan-ui-bakke-wa-bujeong",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":211,"displayOrder":297},"01a07863-d6c3-7acb-a894-697e90fcfc5c","반복 단위의 '-마다'","banbok-danwi-ui-mada",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":211,"displayOrder":302},"01a07863-da27-737c-a777-b7d60847772d","재귀 대명사 '자기'","jaegwi-daemyeongsa-jagi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":211,"displayOrder":307},"01a07863-d6a5-7c88-8e8d-8ebe96cd6f46","'아무'와 비정칭 표현","amu-wa-bijeongching-pyohyeon",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":211,"displayOrder":312},"01a07863-d8c4-70a7-a1d5-1cec2608b6d7","긴 부정 '-지 않다'","gin-bujeong-ji-anta",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":211,"displayOrder":317},"01a07863-db94-70c5-9f4e-660f5243c762","능력 부정 '못'과 '-지 못하다'","neungnyeok-bujeong-mot",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":211,"displayOrder":322},"01a07863-d9c4-790d-8cd6-d5866e80e583","확인 의문 '-지요?'","hwagin-uimun-jiyo",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":211,"displayOrder":327},"01a07863-dc3d-76a4-806f-785d9a477773","선택 의문 '-을까요, 아니면 -을까요?'","seontaek-uimun-eulkkayo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":211,"displayOrder":332},"01a07863-d8fb-788a-b602-efa6402db0e7","공손한 명령 '-(으)세요'","gongsonhan-myeongnyeong-euseyo",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":211,"displayOrder":337},"01a07863-da3a-7ed3-b676-8df80514697c","제안의 '-(으)ㄹ까요'","jean-ui-eulkkayo",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":211,"displayOrder":342},"01a07863-d875-77af-bd79-3cf735584cf1","건의의 '-(으)ㅂ시다'","geonui-ui-eupsida",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":211,"displayOrder":347},"01a07863-d99c-7f3e-9e30-985379ad837f","허가의 '-아\u002F어도 되다'","heoga-ui-a-eodo-doeda",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":211,"displayOrder":352},"01a07863-d888-78e4-beff-b3b89bc4ebbf","금지의 '-(으)면 안 되다'","geumji-ui-eumyeon-an-doeda",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":211,"displayOrder":357},"01a07863-dca9-7385-8dd8-938736325303","의무의 '-아\u002F어야 하다'","uimu-ui-a-eoya-hada",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":211,"displayOrder":362},"01a07863-db9a-7396-a838-e0e86e7a7740","능력과 가능성 '-(으)ㄹ 수 있다'","neungnyeok-ganeungseong-eul-su-itda",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":211,"displayOrder":367},"01a07863-d9cb-71f8-8f51-dd7c86bccb50","화자의 약속 '-(으)ㄹ게요'","hwaja-ui-yaksok-eulgeyo",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":211,"displayOrder":372},"01a07863-d920-7c19-a8c0-11f23947738e","계획의 '-(으)려고 하다'","gyehoek-ui-euryeogo-hada",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":211,"displayOrder":377},"01a07863-db86-7d89-89fc-0b71d630694b","나열과 순차의 '-고'","nayeol-gwa-suncha-ui-go",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":211,"displayOrder":382},"01a07863-da20-784e-af2a-e6b7fb39a6ad","이유와 선행의 '-아\u002F어서'","iyu-wa-seonhaeng-ui-a-eoseo",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":211,"displayOrder":387},"01a07863-d7b3-77df-9dca-9c9fbcfbf726","대조의 '-지만'","daejo-ui-jiman",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":211,"displayOrder":392},"01a07863-daae-7cf4-ab06-943d93f9c416","조건의 '-(으)면'","jogeon-ui-eumyeon",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":211,"displayOrder":397},"01a07863-d9db-73c3-872e-723fdb813826","이동 목적의 '-(으)러'","idong-mokjeok-ui-eureo",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":211,"displayOrder":402},"01a07863-d807-7e69-b53f-2e26918c78dd","동시 행동의 '-(으)면서'","dongsi-haengdong-ui-eumyeonseo",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":211,"displayOrder":407},"01a07863-d9d4-7c19-afc4-2ff35e70179b","현재 관형사형 '-는'과 '-(으)ㄴ'","hyeonjae-gwanhyeongsahyeong-neun-eun",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":211,"displayOrder":412},"01a07863-d90e-7a7e-9053-e809dbde6a66","과거 관형사형 '-(으)ㄴ'","gwageo-gwanhyeongsahyeong-eun",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":211,"displayOrder":417},"01a07863-d943-7552-bafb-945695d8bb80","행위의 명사화 '-기'","haengwi-ui-myeongsahwa-gi",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":211,"displayOrder":422},"01a07863-d8a4-787b-9e5a-76ddbaba31b9","기본 간접 인용 '-다고 하다'","gibon-ganjeop-inyong-dago-hada",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":211,"displayOrder":427},"01a07863-dabc-7109-84f9-1712ee6ff4b3","주체 높임 '-(으)시-'","juche-nopim-eusi",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":211,"displayOrder":432},"01a07863-d996-728a-b6f2-731006eb841c","합쇼체 '-ㅂ니다\u002F습니다'","hapsyoche-mnida-seumnida",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":211,"displayOrder":437},"01a07863-d93d-7533-8250-6c2f5f18764c","해체와 반말의 기본","haeche-wa-banmal-ui-gibon",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":211,"displayOrder":442},"01a07863-d7e9-7bc5-bf51-e2757d93ffdc","'더'와 '가장'으로 비교하기","deo-wa-gajang-euro-bigyohagi",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":211,"displayOrder":447},"01a07863-d85f-78f0-b441-d0f375b4ce85","'같다'와 '다르다'의 비교 표현","gatda-wa-dareuda-ui-bigyo",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":452,"displayOrder":453},"01a07863-dccf-7155-9b8b-4ff2bf9375eb","연속 발화의 음운 변동","yeonsok-balhwa-ui-eumun-byeondong","B1",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":452,"displayOrder":458},"01a07863-dc9f-769e-a768-488d93b8647e","의존 명사와 보조 용언의 띄어쓰기","uijon-myeongsa-bojo-yongeon-ttieosseugi",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":452,"displayOrder":463},"01a07863-dc4f-751d-b6d8-02ea0da4df92","서사의 현재 시제","seosa-ui-hyeonjae-sije",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":452,"displayOrder":468},"01a07863-d699-7a6c-bc1f-47f83bb745d5","'-아\u002F어 있다' 결과상","a-eo-itda-gyeolgwansang",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":452,"displayOrder":473},"01a07863-d68c-7d94-b89f-2b20778dc8c9","'-아\u002F어 버리다' 완료와 화자 태도","a-eo-beorida-wallyo",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":452,"displayOrder":478},"01a07863-d693-70ac-b868-94f5908d21bc","'-아\u002F어 보다' 시도와 경험","a-eo-boda-sido",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":452,"displayOrder":483},"01a07863-d866-7a2e-8b80-cfd111821e16","'-게 되다' 변화와 결과","ge-doeda-byeonhwa",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":452,"displayOrder":488},"01a07863-d8d0-7b6a-aec8-4936e6960731","'-고 있는 중이다' 진행의 강조","go-inneun-jungida",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":452,"displayOrder":493},"01a07863-d82f-76d1-bcda-d8c3512057f7","의도의 '-(으)려고 하다'와 '-(으)려던 참이다'","euryeogo-hada-wa-euryeodeon-chamida",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":452,"displayOrder":498},"01a07863-d92a-73d8-9d5b-d6f1e840678d","결정의 '-기로 하다'","gyeoljeong-ui-giro-hada",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":452,"displayOrder":503},"01a07863-d8c9-7326-90b6-6f616e7d2c83","기원과 희망의 '-기를 바라다'","giwon-huimang-gireul-barada",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":452,"displayOrder":508},"01a07863-d780-7638-aa86-22c4d601d385","추측의 '-(으)ㄴ\u002F는 것 같다'","chucheuk-ui-geot-gatda",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":452,"displayOrder":513},"01a07863-da68-7f62-9969-d9f9a0157b7f","정황 판단의 '-나 보다'","jeonghwang-pandan-ui-na-boda",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":452,"displayOrder":518},"01a07863-d787-70be-bee2-c9fd4f58c17b","추측과 의지의 '-겠-'","chucheuk-uiji-ui-get",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":452,"displayOrder":523},"01a07863-d7dd-74e6-9a0e-04563eaa2061","당위의 '-(으)ㄹ 것이다'","dangwi-ui-eul-geosida",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":452,"displayOrder":528},"01a07863-d74f-7c02-8857-25dc8eebe6dc","불가피성의 '-(으)ㄹ 수밖에 없다'","bulgapisong-ui-eul-subakke-eopda",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":452,"displayOrder":533},"01a07863-dbb6-7246-bfe5-2008f6abf9ae","판단의 근거 '-(으)니까'","pandan-ui-geungeo-eunikka",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":452,"displayOrder":538},"01a07863-da1a-7719-91c8-b6148f06c992","이유의 '-기 때문에'","iyu-ui-gi-ttaemune",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":452,"displayOrder":543},"01a07863-dc60-70d7-a519-180a6184e16f","시간적 순차의 '-자'","siganjeok-suncha-ui-ja",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":452,"displayOrder":548},"01a07863-da87-7265-8795-7c35498f388b","즉시 연결 '-자마자'","jeuksi-yeongyeol-jamaja",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":452,"displayOrder":553},"01a07863-dc54-7d1c-a9f3-2b89df9b21a0","시간 배경의 '-는 동안'","sigan-baegyeong-ui-neun-dongan",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":452,"displayOrder":558},"01a07863-dcc3-730c-ba81-66fd1c204edc","양보의 '-더라도'","yangbo-ui-deorado",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":452,"displayOrder":563},"01a07863-dcd5-71d9-8755-b39832251b38","예상에 어긋나는 '-는데도'","yesang-e-eogeunnaneun-neundedo",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":452,"displayOrder":568},"01a07863-dc31-7dd6-9ee8-2c8720fc8b68","선택과 나열의 '-거나'","seontaek-nayeol-ui-geona",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":452,"displayOrder":573},"01a07863-db32-7e95-89e9-46c74502f65d","목적의 '-기 위해서'","mokjeok-ui-gi-wihaeseo",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":452,"displayOrder":578},"01a07863-db3d-7f2d-8f1d-c3bcd9021d0d","목표와 유도의 '-도록'","mokpyo-yudo-ui-dorok",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":452,"displayOrder":583},"01a07863-db27-75e1-b6e5-f513668ccce1","미래·예정 관형사형 '-(으)ㄹ'","mirae-gwanhyeongsahyeong-eul",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":452,"displayOrder":588},"01a07863-dca4-7419-ad77-c7d6a02553d0","의존 명사 '것'과 관형절","uijon-myeongsa-geot",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":452,"displayOrder":593},"01a07863-d844-7ab5-a1cc-d733f9281157","가능성의 '수'와 이유의 '리'","ganeungseong-su-wa-iyu-ri",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":452,"displayOrder":598},"01a07863-dc25-7877-b240-dfd412c2a1bd","사실과 상태의 명사화 '-(으)ㅁ'","sasil-sangtae-myeongsahwa-eum",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":452,"displayOrder":603},"01a07863-dbe7-736a-89b9-50d1efa375aa","평서문의 간접 인용","pyeongseomun-ganjeop-inyong",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":452,"displayOrder":608},"01a07863-dcae-7149-bec1-849ddbb001b4","의문문의 간접 인용","uimunmun-ganjeop-inyong",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":452,"displayOrder":613},"01a07863-db5b-7c5f-867f-3e72f5953a9a","명령·청유문의 간접 인용","myeongnyeong-cheongyumun-ganjeop-inyong",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":452,"displayOrder":618},"01a07863-d9a9-7abe-8e52-1fb0f7ac687e","회화체 인용의 줄임말","hoehwache-inyong-ui-jurimmal",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":452,"displayOrder":623},"01a07863-dbce-7dbc-a32f-8ae0255cde5c","피동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-'","pidong-jeommisa-i-hi-ri-gi",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":452,"displayOrder":628},"01a07863-dc04-7c8b-bfcd-b9839bc8aee1","사동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-·-우-·-구-·-추-'","sadong-jeommisa",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":452,"displayOrder":633},"01a07863-d69f-7dda-a9d4-d7644f6aed50","'-아\u002F어 주다'와 수혜 구문","a-eo-juda-wa-suhye-gumun",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":452,"displayOrder":638},"01a07863-dac3-70c2-8fdf-c18535f6353f","주체 높임의 제약","juche-nopim-ui-jeyak",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":452,"displayOrder":643},"01a07863-dc8e-76ed-9af3-6a344373bb3a","특수 높임 어휘","teuksu-nopim-eohwi",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":452,"displayOrder":648},"01a07863-d836-72a4-a610-6579e1012531","객체 높임 '드리다·뵙다·모시다'","gaekche-nopim-deurida-boepda-mosida",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":452,"displayOrder":653},"01a07863-d7a1-7ec6-b4ca-20d76c327ca4","출처의 '-에게서\u002F한테서'","chulcheo-ui-egeseo-hanteseo",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":452,"displayOrder":658},"01a07863-d828-7931-ae50-78543588fb40","'-은\u002F는'과 '-이\u002F가'의 정보 구조","eun-neun-i-ga-jeongbo-gujo",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":452,"displayOrder":663},"01a07863-d7c6-7c2e-b478-e64924b2ae4d","담화 표지 '그런데·그래서·그러면'","damhwa-pyoji-geureonde-geuraeseo-geureomyeon",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":452,"displayOrder":668},"01a07863-db16-7a0c-b854-fcc542939ba4","새로운 깨달음의 '-군요'","kkaedareum-ui-gunyo",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":452,"displayOrder":673},"01a07863-d83d-7858-8833-0d39f3b6dd7c","감탄과 발견의 '-네요'","gamtan-balgyeon-ui-neyo",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":452,"displayOrder":678},"01a07863-d6be-7b7e-b66d-5ba175f55887","배경 설명의 '-거든요'","baegyeong-seolmyeong-ui-geodeunyo",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":683,"displayOrder":684},"01a07863-db55-7a10-9e7e-fa7838f82878","문장 억양과 화자 태도","munjang-eogyang-gwa-hwaja-taedo","B2",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":683,"displayOrder":689},"01a07863-d711-75bb-a8a2-e9f58feada9d","보조 용언의 붙여쓰기와 띄어쓰기","bojo-yongeon-buchyeosseugi-ttieosseugi",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":683,"displayOrder":694},"01a07863-d9b7-713f-84b3-8ae9c967c606","회상의 '-던'과 완료의 '-았\u002F었던'","hoesang-ui-deon-gwa-at-eotdeon",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":683,"displayOrder":699},"01a07863-d9b0-75b6-990f-17bc7658b52f","회상 증거의 '-더-'","hoesang-jeunggeo-ui-deo",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":683,"displayOrder":704},"01a07863-d6c9-7043-9928-0449a0d6df90","반복·지속·완료의 상적 대립","banbok-jisok-wallyo-sangjeok-daerip",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":683,"displayOrder":709},"01a07863-d914-7b11-a657-fe923f76445d","과거 시점의 예정과 의도","gwageo-sijeom-ui-yejeong-gwa-uido",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":683,"displayOrder":714},"01a07863-dbaf-7c5d-a3cc-6143cf70cc17","외양 근거의 '-(으)ㄴ\u002F는 모양이다'","oeyang-geungeo-ui-moyangida",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":683,"displayOrder":719},"01a07863-dce1-700e-94ab-2d6094ac5f54","유사성과 추정의 '-(으)ㄴ\u002F는 듯하다'","yusaseong-chujeong-ui-deuthada",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":683,"displayOrder":724},"01a07863-d930-7e18-9fdf-31494c849373","규범적 가능성의 '-법하다'","gyubeomjeok-ganeungseong-beophada",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":683,"displayOrder":729},"01a07863-d908-71e3-84e1-b7005b284694","과거 추측 '-았\u002F었을 것이다'","gwageo-chucheuk-at-eosseul-geosida",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":683,"displayOrder":734},"01a07863-d9ed-79d7-986c-ce259c11aa71","일보 직전의 '-(으)ㄹ 뻔하다'","ilbo-jikjeon-ui-eul-ppeonhada",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":683,"displayOrder":739},"01a07863-dc0f-7521-a0f7-5fa560af450c","사후 판단의 '-(으)ㄹ걸 그랬다'","sahu-pandan-ui-eulgeol-geuraetda",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":683,"displayOrder":744},"01a07863-d6b8-7c6b-84df-fac264a46e76","배경·대조·전제의 '-는데'","baegyeong-daejo-jeonje-ui-neunde",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":683,"displayOrder":749},"01a07863-d91a-7700-b335-1b32ea223d23","관찰 후 변화의 '-더니'","gwanchal-hu-byeonhwa-ui-deoni",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":683,"displayOrder":754},"01a07863-da13-7f13-9c3e-252dc5711247","이유 선택의 '-느니'","iyu-seontaek-ui-neuni",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":683,"displayOrder":759},"01a07863-da5b-7f24-b3b7-5d5c8170ca8a","정도와 근거의 '-(으)ㄹ 만큼'","jeongdo-geungeo-ui-eul-mankeum",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":683,"displayOrder":764},"01a07863-d84a-7f59-bd27-318d56597fe9","강한 양보의 '-(으)ㄹ지라도'","ganghan-yangbo-ui-euljirado",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":683,"displayOrder":769},"01a07863-dbd7-734d-be18-d7d788ee6ccf","'뿐만 아니라'와 '는 물론'","ppunman-anira-neun-mullon",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":683,"displayOrder":774},"01a07863-d6cf-7503-8908-9478343e4f2a","반대 결과의 '-기는커녕'","bandae-gyeolgwa-ui-gineunkeonyeong",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":683,"displayOrder":779},"01a07863-db7f-7970-96e6-40b67481f0df","내포 관형절과 관계 관형절","naepo-gwanhyeongjeol-gwangye-gwanhyeongjeol",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":683,"displayOrder":784},"01a07863-dafd-7b08-9085-b396a41547bc","중첩된 관형어와 수식 범위","jungcheopdoen-gwanhyeongeo-susik-beomwi",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":683,"displayOrder":789},"01a07863-dc9a-7158-a028-961cb4d1bf22","의존 명사 '바·차·터'","uijon-myeongsa-ba-cha-teo",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":683,"displayOrder":794},"01a07863-d896-7a38-8919-a412fcce6908","'-기'와 '-(으)ㅁ' 명사화의 차이","gi-wa-eum-myeongsahwa-ui-chai",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":683,"displayOrder":799},"01a07863-da6f-72ae-a853-5ee84959e034","전해 듣기의 '-대요'","jeonhae-deutgi-ui-daeyo",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":683,"displayOrder":804},"01a07863-dc77-76f7-91a4-9b5adf559a66","소문과 전달의 '-다더라'","somun-jeondal-ui-dadeora",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":683,"displayOrder":809},"01a07863-daf1-7bdb-97ad-e00255c0ad56","중첩 인용과 시제 호응","jungcheop-inyong-gwa-sije-ho-eung",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":683,"displayOrder":814},"01a07863-dbc7-75d0-b47f-196fef2debe8","피동·자동·능동의 중의성","pidong-jadong-neungdong-junguiseong",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":683,"displayOrder":819},"01a07863-d86d-7a02-a463-db57c117c4f7","'-게 하다' 장형 사동","ge-hada-janghyeong-sadong",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":683,"displayOrder":824},"01a07863-dc0a-71a4-bf70-d389059d55d4","사동의 직접성과 간접성","sadong-ui-jikjeopseong-ganjeopseong",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":683,"displayOrder":829},"01a07863-d9e7-7d45-bcfe-2247961600e4","이중 주어 구문","ijung-jueo-gumun",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":683,"displayOrder":834},"01a07863-d815-79ed-9a96-24ccfda66b3e","어순 이동과 정보 초점","eosun-idong-gwa-jeongbo-chojeom",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":683,"displayOrder":839},"01a07863-dab5-740e-83b8-33f381df3c93","조사 결합과 의미 범위","josa-gyeolhap-gwa-uimi-beomwi",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":683,"displayOrder":844},"01a07863-d717-7c49-836e-9cd2147ab799","보조사 '-조차·-마저·-까지도'","bojosa-jocha-majeo-kkajido",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":683,"displayOrder":849},"01a07863-d987-7c0b-91c8-c3837f99a60f","하오체의 형태와 사용 맥락","haoche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":683,"displayOrder":854},"01a07863-d94e-7f7d-bd36-aea815da0959","하게체의 형태와 사용 맥락","hageche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":683,"displayOrder":859},"01a07863-d858-74ca-b8ff-d9b13d4b0e74","간접 부탁과 완곡한 거절","ganjeop-butak-gwa-wangokhan-geojeol",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":683,"displayOrder":864},"01a07863-d7e3-785c-94f1-4179cf749c35","단정을 줄이는 헤지 표현","danjeong-eul-jurineun-heji-pyohyeon",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":683,"displayOrder":869},"01a07863-daea-78bd-9775-deb44fd9bdc1","주제 유지와 주제 전환","juje-yuji-wa-juje-jeonhwan",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":683,"displayOrder":874},"01a07863-d7ad-7b97-ac94-5af97fdfc1e5","대조 초점과 암묵적 비교","daejo-chojeom-gwa-ammukjeok-bigyo",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":683,"displayOrder":879},"01a07863-da94-7c24-baf3-7c267591a846","지시어와 대용어의 응집성","jisiseo-wa-daeyongeo-ui-eungjipseong",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":683,"displayOrder":884},"01a07863-d8ec-755a-88de-35232b572455","공적 글의 명사 서술","gongjeok-geul-ui-myeongsa-seosul",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":683,"displayOrder":889},"01a07863-db49-7520-93af-8489ebaeddd8","문어적 연결 표현 '-(으)며·-(으)므로'","muneojeok-yeongyeol-eumyeo-eumeuro",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":683,"displayOrder":894},"01a07863-d705-7b59-b845-da4e853c1098","비교 구문의 기준·대상·결과","bigyo-gumun-ui-gijun-daesang-gyeolgwa",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":899,"displayOrder":900},"01a07863-dbef-78d2-8c97-abb8e786ed05","표준 발음과 현실 발음의 변이","pyojun-bareum-gwa-hyeonsil-bareum","C1",178,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":9,"level":899,"displayOrder":905},"01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","합성어·파생어의 사이시옷과 발음","hapseongeo-pasaengeo-saisiot",179,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":9,"level":899,"displayOrder":910},"01a07863-da80-71f8-ad13-4edd2387999a","전문어와 외래어의 표기 원리","jeonmuneo-wa-oeraeeo-pyogi-wolli",180,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":9,"level":899,"displayOrder":915},"01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","서사 시점과 시제 전환","seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan",181,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":9,"level":899,"displayOrder":920},"01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","상 표현에 담긴 화자의 관점","sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom",182,{"id":922,"title":923,"slug":924,"language":9,"level":899,"displayOrder":925},"01a07863-d9f9-7dce-959c-cd246b586b24","인식 양태의 확실성 척도","insik-yangtae-ui-hwaksilseong-cheokdo",183,{"id":927,"title":928,"slug":929,"language":9,"level":899,"displayOrder":930},"01a07863-da8d-7aac-bec2-62081bddaf94","증거성과 전달 거리","jeunggeoseong-gwa-jeondal-geori",184,{"id":932,"title":933,"slug":934,"language":9,"level":899,"displayOrder":935},"01a07863-d6e0-7357-993e-c2eafc046c16","반사실 가정과 후회","bansasil-gajeong-gwa-huhoe",185,{"id":937,"title":938,"slug":939,"language":9,"level":899,"displayOrder":940},"01a07863-dc37-78bd-8663-aec0542ea1b2","선택과 평가의 '-느니'","seontaek-pyeongga-ui-neuni",186,{"id":942,"title":943,"slug":944,"language":9,"level":899,"displayOrder":945},"01a07863-d8b9-700b-9eb0-169b7721c0ad","기대와 현실의 괴리 '-건만'","gidae-hyeonsil-goeri-ui-geonman",187,{"id":947,"title":948,"slug":949,"language":9,"level":899,"displayOrder":950},"01a07863-d756-78c9-b810-29ef5a957f8e","불행 중 다행의 '-기에 망정이지'","bulhaeng-jung-dahaeng-gie-mangjeongiji",188,{"id":952,"title":953,"slug":954,"language":9,"level":899,"displayOrder":955},"01a07863-d850-7f34-87f3-5934568da3cf","강조된 양보와 반전","gangjodoen-yangbo-wa-banjeon",189,{"id":957,"title":958,"slug":959,"language":9,"level":899,"displayOrder":960},"01a07863-d7b9-706c-ac7d-ed2167748f10","다중 종속절의 논리 관계","dajung-jongsokjeol-ui-nolli-gwangye",190,{"id":962,"title":963,"slug":964,"language":9,"level":899,"displayOrder":965},"01a07863-d794-7f75-935a-8e0726cf8ead","축약된 관형절과 의미 복원","chugyakdoen-gwanhyeongjeol",191,{"id":967,"title":968,"slug":969,"language":9,"level":899,"displayOrder":970},"01a07863-dc2c-732d-8737-00c912f91b18","선행사 없는 관형절","seonhaengsa-eomneun-gwanhyeongjeol",192,{"id":972,"title":973,"slug":974,"language":9,"level":899,"displayOrder":975},"01a07863-db72-7d6a-bb7c-a5fe2c55ff7c","명사화의 사건성과 사실성","myeongsahwa-ui-sageonseong-sasilseong",193,{"id":977,"title":978,"slug":979,"language":9,"level":899,"displayOrder":980},"01a07863-daf8-763b-9689-ca63208dc820","중첩 인용의 화자와 출처","jungcheop-inyong-ui-hwaja-chulcheo",194,{"id":982,"title":983,"slug":984,"language":9,"level":899,"displayOrder":985},"01a07863-d9ff-7f43-be2e-ab721849daf7","인용 동사의 선택과 화자 태도","inyong-dongsa-ui-seontaek",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":899,"displayOrder":990},"01a07863-d70b-7796-861c-b6fde39f3320","비인칭 피동과 책임 회피","biinching-pidong-gwa-chaegim-hoepi",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":899,"displayOrder":995},"01a07863-dbfe-7715-a73d-d97b70250059","사동 구문과 책임의 범위","sadong-gumun-gwa-chaegim-beomwi",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":899,"displayOrder":1000},"01a07863-dba0-7c89-90d4-2eef83532006","높임 표현의 충돌과 우선순위","nopim-pyohyeon-ui-chungdol",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":899,"displayOrder":1005},"01a07863-db20-75e4-9e91-1851bedaec66","말하기 등급의 전환과 관계 재조정","malhagi-deunggeup-ui-jeonhwan",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":899,"displayOrder":1010},"01a07863-dcba-7864-9960-b92f40934922","완곡어법과 체면 보호","wangogeobeop-gwa-chemyeon-boho",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":899,"displayOrder":1015},"01a07863-da78-7bd7-be26-f57eec00f14d","전제와 함축의 해석","jeonje-wa-hamchuk-ui-haeseok",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":899,"displayOrder":1020},"01a07863-d7cc-7e51-8fe3-81e14b361d13","담화 생략과 공백 복원","damhwa-saengnyak-gwa-gongbaek-bogwon",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":899,"displayOrder":1025},"01a07863-daa8-703c-a0f2-85e0898c3ff9","조응과 대용에 의한 연결","joeung-gwa-daeyong-ui-yeongyeol",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":899,"displayOrder":1030},"01a07863-dae3-76be-a04f-a7a29ae9798e","주제·설명·초점의 정보 구조","juje-seolmyeong-chojeom-jeongbo-gujo",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":899,"displayOrder":1035},"01a07863-d772-78c7-a09f-ad0b3e0a0598","초점 보조사의 작용 범위","chojeom-bojosa-ui-jagyong-beomwi",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":899,"displayOrder":1040},"01a07863-d956-75e7-85e0-0daa39c3d3ba","학술 글의 논리적 응집","haksul-geul-ui-nollijeok-eungjip",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":899,"displayOrder":1045},"01a07863-dad6-7d33-b4eb-ef3c6049125b","주장의 강도를 조절하는 표현","jujang-ui-gangdo-jojeol",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":899,"displayOrder":1050},"01a07863-da55-72d4-9219-fd300bc35b30","정보 출처와 인용의 문어 형식","jeongbo-chulcheo-inyong-muneo-hyeongsik",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":899,"displayOrder":1055},"01a07863-d8f3-7bbb-9704-828a57494d38","공적 문서의 종결 표현","gongjeok-munseo-ui-jonggyeol-pyohyeon",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":899,"displayOrder":1060},"01a07863-db79-760c-aaf2-1316b2fc93f9","명사열 문체와 서술성","myeongsayeol-munche-wa-seosulseong",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":899,"displayOrder":1065},"01a07863-d76b-70c5-816c-2032ca71519c","병렬 구조와 대구법","byeongnyeol-gujo-wa-daegubeop",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":899,"displayOrder":1070},"01a07863-d7f6-710d-b8e6-cc124ba4f125","도치 구문과 문체적 효과","dochi-gumun-gwa-munchejeok-hyogwa",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":899,"displayOrder":1075},"01a07863-dc44-7149-84b5-53b5327f06d0","설의법과 반어적 질문","seoruibeop-gwa-baneojeok-jilmun",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":899,"displayOrder":1080},"01a07863-db43-779c-bee0-7cff386b4019","문법화된 관용 구문","munbeophwadoen-gwanyong-gumun",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":899,"displayOrder":1085},"01a07863-da62-7735-bcaf-7c48148cda56","정도성과 극단성의 미세한 차이","jeongdoseong-geukdanseong-ui-chai",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091},"01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","한글 맞춤법의 역사적 변화","hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa","C2",216,{"id":1093,"title":1094,"slug":1095,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1096},"01a07863-db03-771f-a039-b9257e399114","중세 한국어 문법의 현대 한국어 흔적","jungse-hangugeo-munbeop-ui-heunjeok",217,{"id":1098,"title":1099,"slug":1100,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1101},"01a07863-da9b-74e0-aa05-b70e5e015c3d","지역·세대·사용역에 따른 발음 변이","jiyeok-sedae-sayongyeok-bareum-byeoni",218,{"id":1103,"title":1104,"slug":1105,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1106},"01a07863-d8dd-7b49-bcf9-020299f60a53","고전 문헌의 말하기 등급","gojeon-munheon-ui-malhagi-deunggeup",219,{"id":1108,"title":1109,"slug":1110,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1111},"01a07863-d8e4-7f0a-9847-6e75a50aa53d","고전적 높임 표현과 현대의 잔존형","gojeonjeok-nopim-pyohyeon",220,{"id":1113,"title":1114,"slug":1115,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1116},"01a07863-d6d4-7878-ad37-a4982f125903","방언의 말하기 등급과 사회적 의미","bangeon-ui-malhagi-deunggeup",221,{"id":1118,"title":1119,"slug":1120,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1121},"01a07863-d80d-7c71-85f6-c3236a70cc6b","언어 형식의 사회적 지표성","eoneo-hyeongsik-ui-sahoejeok-jipyoseong",222,{"id":1123,"title":1124,"slug":1125,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1126},"01a07863-d737-779b-ad54-78d521a176d0","복합 사용역과 문체 혼합","bokhap-sayongyeok-gwa-munche-honhap",223,{"id":1128,"title":1129,"slug":1130,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1131},"01a07863-da4d-7c0e-aee9-47ad0c32ab41","전달 정보의 증거성과 화자 개입","jeondal-jeongbo-jeunggeoseong-hwaja-gaeip",224,{"id":1133,"title":1134,"slug":1135,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1136},"01a07863-d9f3-784c-8444-b4e48a91a5f4","인식·당위·능력 양태의 중첩","insik-dangwi-neungnyeok-yangtae-jungcheop",225,{"id":1138,"title":1139,"slug":1140,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1141},"01a07863-d87d-7421-a10d-016685c3019e","극도로 중첩된 종속 구조","geukdoro-jungcheopdoen-jongsok-gujo",226,{"id":1143,"title":1144,"slug":1145,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1146},"01a07863-db6c-76c8-9d8d-1bf0ff302356","명사구 내부의 다중 수식 범위","myeongsagu-naebu-dajung-susik-beomwi",227,{"id":1148,"title":1149,"slug":1150,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1151},"01a07863-d7a7-7713-b582-4635b340fb8c","다층 인용과 발화 책임","dachung-inyong-gwa-balhwa-chaegim",228,{"id":1153,"title":1154,"slug":1155,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1156},"01a07863-dc93-7bf7-baaf-646f405d0a93","통사적 중의성과 구조 해석","tongsajeok-junguiseong-gujo-haeseok",229,{"id":1158,"title":1159,"slug":1160,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1161},"01a07863-d747-7d02-9170-02c9242f260d","부정의 범위와 중의성","bujeong-ui-beomwi-wa-junguiseong",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1166},"01a07863-dc82-74cf-aed9-03ef012ba1ae","수량사의 작용역과 범위","suryangsa-ui-jagyongyeok-gwa-beomwi",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1171},"01a07863-d7c0-7033-8973-1acd78835224","다중 주제 구조와 화제 계층","dajung-juje-gujo-hwaje-gyecheung",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1176},"01a07863-db0f-7d14-b181-22045286272f","좌측·우측 전위와 담화 기능","jwacheuk-ucheuk-jeonwi",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1181},"01a07863-d75d-772e-9d3e-5b6275433f2d","분열문과 초점 구조","bunyeolmun-gwa-chojeom-gujo",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1186},"01a07863-dc88-7813-ac0c-b5506052d4fc","수사적 생략과 여백의 효과","susajeok-saengnyak-gwa-yeobaek",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1191},"01a07863-dc1b-7dc0-832f-4f108853f305","상호 텍스트성과 변형 인용","sangho-tekseuteuseong-byeonhyeong-inyong",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1196},"01a07863-d979-798b-b0e1-1f25c0511cbb","한자어 중심 문체의 압축성","hanjaeo-jungsim-munche-ui-apchukseong",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1201},"01a07863-d6ec-7d59-96d2-3ffd339ca6c2","법률·행정 문체의 문법","beomnyul-haengjeong-munche-ui-munbeop",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1206},"01a07863-d95e-724f-aebc-136eef75e32d","학술 문체의 고도 명사화","haksul-munche-ui-godo-myeongsahwa",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211},"01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","문학 서사의 시점과 화자","munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216},"01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","자유 간접 화법과 의식의 표현","jayu-ganjeop-hwabeop",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1221},"01a07863-dc71-7158-bad9-cc4b5c91a482","속담·관용구의 변형과 재맥락화","sokdam-gwanyonggu-byeonhyeong",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1226},"01a07863-dcb3-7256-be14-3efead0203a1","의성어·의태어의 파생과 활용","uiseongeo-uitaeeo-pasaeng-hwaryong",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1231},"01a07863-dc69-7a26-9a3b-aaffc3c91e21","신조어의 파생 문법과 확장","sinjoeo-ui-pasaeng-munbeop",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1236},"01a07863-db09-7a45-a9a7-3b2525079877","중의성과 응집성을 다듬는 고급 퇴고","junguiseong-eungjipseong-gogeup-toego",245,{"id":917,"title":918,"slug":919,"seoDescription":1238,"content":1239,"language":9,"level":899,"displayOrder":920,"grammarTopics":1240,"createdAt":1246,"updatedAt":1247,"vocabularyLists":1248,"primaryTopicHub":1249,"readyImages":1251},"C1 수준에서 완료·진행·결과 상태를 나타내는 한국어 상 표현이 사건을 바라보는 화자의 관점과 태도를 어떻게 드러내는지 살펴봅니다. 단순 과거와 '-고 있다', '-아\u002F어 있다', '-아\u002F어 버리다'의 의미 차이와 결합 제약까지 함께 체계적으로 익힙니다.","한국어의 *상(aspect)*은 사건이 언제 일어났는지만이 아니라, 화자가 그 사건을 **진행 중인 장면**, **완결된 전체**, **현재 남아 있는 결과** 가운데 무엇으로 바라보는지를 나타냅니다. 같은 사실도 어떤 상 표현을 선택하느냐에 따라 사건의 경계, 결과의 중요성, 화자의 평가가 달라집니다.\n\n이 글을 마치면 다음을 할 수 있습니다.\n\n- 사건의 내부와 전체를 바라보는 관점의 차이를 설명할 수 있습니다.\n- **-고 있다**, **-아\u002F어 있다**, **-아\u002F어 놓다\u002F두다**의 결과 상태를 구별할 수 있습니다.\n- **-아\u002F어 버리다**, **-고 말다**, **-아\u002F어 내다**에 담긴 화자의 평가를 읽을 수 있습니다.\n- 동사의 의미와 담화 목적에 맞는 상 표현을 선택할 수 있습니다.\n\n## 1. 사건의 시간보다 사건을 보는 방식\n\n시제는 사건을 발화 시점과 관련짓지만, 상은 사건의 **내부 구조**를 어떻게 제시할지 정합니다. 화자는 시작점이나 끝점을 가리지 않고 사건 내부를 확대할 수도 있고, 사건 전체를 하나의 단위로 묶을 수도 있으며, 사건이 끝난 뒤 남은 상태에 초점을 둘 수도 있습니다.\n\n| 화자의 관점 | 초점 | 대표 표현 | 예문 |\n| --- | --- | --- | --- |\n| 진행 관점 | 사건의 내부 | **-고 있다** | 민지가 보고서를 **쓰고 있다**. |\n| 전체 관점 | 완결된 사건 | 단순 과거 **-았\u002F었-** | 민지가 보고서를 **썼다**. |\n| 결과 상태 관점 | 완료 뒤 지속되는 상태 | **-아\u002F어 있다** | 문이 **열려 있다**. |\n| 결과 유지 관점 | 행위자가 만들어 둔 상태 | **-아\u002F어 놓다\u002F두다** | 자료를 책상에 **놓아 두었다**. |\n\n:::example\n**상황:** 어젯밤 정전의 원인을 설명한다.\n\n- “기술자가 배선을 **점검했다**.” → 점검을 하나의 완결된 사건으로 제시합니다.\n- “정전이 났을 때 기술자가 배선을 **점검하고 있었다**.” → 정전 당시 사건의 내부를 보여 줍니다.\n- “기술자가 비상 장치를 **켜 놓았다**.” → 켠 행위보다 그 결과가 계속 유효하다는 점을 부각합니다.\n:::\n\n사건 자체가 언제나 객관적으로 ‘완료형’ 또는 ‘진행형’인 것은 아닙니다. 화자는 서술 목적에 따라 동일한 사건의 서로 다른 국면을 선택해 보여 줄 수 있습니다.\n\n## 2. 진행과 결과 상태: '-고 있다'와 '-아\u002F어 있다'\n\n**-고 있다**는 보통 동작의 진행을 나타내지만, 일부 동사와 결합하면 완료 뒤의 상태를 나타냅니다. 반면 **-아\u002F어 있다**는 주로 상태 변화가 일어난 뒤 그 결과가 지속됨을 나타냅니다.\n\n- “비가 **내리고 있다**.”: 지금 진행 중인 동작\n- “아이가 의자에 **앉아 있다**.”: 앉는 동작이 끝난 뒤의 자세\n- “벽에 지도가 **걸려 있다**.”: 걸린 결과가 지속되는 상태\n- “직원이 벽에 지도를 **걸고 있다**.”: 거는 동작이 진행 중인 장면\n\n특히 **열리다, 닫히다, 켜지다, 꺼지다, 걸리다**처럼 상태 변화를 나타내는 동사는 두 표현의 대조가 선명합니다.\n\n| 표현 | 자연스러운 해석 | 관찰 장면 |\n| --- | --- | --- |\n| 문이 **열리고 있다** | 닫힌 상태에서 열린 상태로 변하는 중 | 문이 움직이는 과정 |\n| 문이 **열려 있다** | 이미 열린 상태가 지속됨 | 열린 결과 |\n| 조명이 **꺼지고 있다** | 빛이 사라지는 변화가 진행 중 | 변화 과정 |\n| 조명이 **꺼져 있다** | 꺼진 상태가 계속됨 | 변화 뒤의 상태 |\n\n:::note\n**-고 있다**의 해석은 동사의 어휘적 의미에 좌우됩니다. “옷을 입고 있다”, “안경을 쓰고 있다”는 대개 옷을 입거나 안경을 쓰는 동작 자체가 아니라 착용 상태를 뜻합니다.\n:::\n\n## 3. 완료에 덧붙는 평가: '-아\u002F어 버리다', '-고 말다', '-아\u002F어 내다'\n\n완료를 나타내는 보조 표현은 단순히 ‘끝났다’는 정보만 전달하지 않습니다. 사건을 바라보는 화자의 감정과 평가가 함께 드러납니다.\n\n| 표현 | 핵심 관점 | 자주 나타나는 효과 | 예문 |\n| --- | --- | --- | --- |\n| **-아\u002F어 버리다** | 완전히 끝남, 되돌리기 어려움 | 후회·아쉬움 또는 홀가분함 | 중요한 파일을 **지워 버렸다**. |\n| **-고 말다** | 과정 끝에 결국 실현됨 | 의도에 어긋난 귀결, 강한 종결감 | 참으려 했지만 웃고 **말았다**. |\n| **-아\u002F어 내다** | 어려움을 넘어 완수함 | 성취, 노력의 성공 | 연구진이 마침내 원인을 **밝혀 냈다**. |\n\n**-아\u002F어 버리다**가 언제나 부정적인 것은 아닙니다. “밀린 일을 다 **끝내 버리니** 마음이 가벼웠다”처럼 부담이 사라진 데 대한 후련함도 나타낼 수 있습니다. 반대로 **-고 말다**는 앞선 저항이나 예상과 어긋난 결과를 전제하는 경우가 많아, 단순 완료와 교체하면 담화의 정서가 달라집니다.\n\n:::warning\n완료 표현을 기계적으로 바꾸어 쓰지 마세요. “어려운 협상을 **타결해 냈다**”는 난관을 이긴 성취를 강조하지만, “협상을 **타결하고 말았다**”는 맥락에 따라 뜻밖이거나 달갑지 않은 귀결처럼 들릴 수 있습니다.\n:::\n\n## 4. 결과를 유지하는 '-아\u002F어 놓다'와 '-아\u002F어 두다'\n\n두 표현 모두 어떤 행위를 완료한 뒤 그 결과를 유지한다는 뜻을 가질 수 있습니다. 다만 관점의 중심은 조금 다릅니다.\n\n- **-아\u002F어 놓다**: 행위로 만들어진 상태가 그대로 남아 있음에 초점을 둡니다. “창문을 **열어 놓았다**.”\n- **-아\u002F어 두다**: 앞으로의 필요에 대비해 미리 해 둔다는 목적성이 자주 드러납니다. “회의실을 미리 **예약해 두었다**.”\n- 실제 사용에서는 두 표현이 겹치는 경우도 많으며, 문맥이 유지 상태와 준비 목적 중 어느 쪽을 두드러지게 하는지가 중요합니다.\n\n:::tip\n행위 뒤에 남은 **장면**을 보여 주려면 **-아\u002F어 놓다**, 나중을 위한 **준비**를 강조하려면 **-아\u002F어 두다**를 먼저 고려하세요. 구어에서는 “해 놓았다”가 “해 놨다”로 줄어들 수 있습니다.\n:::\n\n“발표 자료를 화면에 **띄워 놓았다**”는 화면에 자료가 계속 보이는 상태를 강조합니다. “질문에 답할 근거를 **정리해 두었다**”는 이후의 상황에 대비한 준비를 강조합니다. 두 문장 모두 완료된 행위를 말하지만 화자가 선택한 관찰점은 다릅니다.\n\n## 5. 반복, 변화와 행위자성의 재구성\n\n상적 관점은 단일 사건뿐 아니라 반복되는 습관이나 상태 변화에도 작용합니다.\n\n- **-곤 하다**는 어떤 일이 반복되었음을 하나의 습관적 장면으로 묶습니다. 과거형 **-곤 했다**는 그 습관이 현재에는 이어지지 않는다는 함축을 낳기 쉽습니다.\n- **-게 되다**는 변화의 결과를 전면에 내세우고, 변화의 직접적인 행위자나 의도를 뒤로 물립니다.\n- 시간 부사와 문맥은 반복의 범위와 변화의 경계를 정하는 데 중요한 역할을 합니다.\n\n:::example\n- “유학 시절에는 주말마다 시장에 **가곤 했다**.” → 과거의 반복적 습관을 회고합니다.\n- “조직 개편 뒤 해외 업무를 **맡게 되었다**.” → 누가 결정했는지보다 새 상태에 이른 결과를 제시합니다.\n- “충분한 논의 끝에 우리가 업무 방식을 **바꾸었다**.” → 행위자의 결정과 책임을 앞세웁니다.\n:::\n\n따라서 **-게 되다**를 지나치게 사용하면 책임의 주체가 흐려질 수 있습니다. 공적 보고서에서 결정권자나 행위자를 밝혀야 한다면 능동문이 더 정확할 수 있습니다.\n\n## 6. 문맥에 맞는 상 표현 선택하기\n\n상 표현을 고를 때는 다음 순서로 판단할 수 있습니다.\n\n1. 사건의 **과정**, **전체**, **결과 상태** 중 무엇을 보여 줄지 정합니다.\n2. 동사가 지속 가능한 동작인지, 순간적인 변화인지, 상태를 나타내는지 확인합니다.\n3. 결과를 단순히 보고할지, 유지·준비·성취·유감 같은 평가를 덧붙일지 결정합니다.\n4. 행위자와 책임을 드러낼지, 변화의 결과를 앞세울지 살핍니다.\n5. 앞뒤 문장의 시간 기준과 관점이 일관되는지 점검합니다.\n\n| 말하려는 핵심 | 우선 고려할 표현 |\n| --- | --- |\n| 사건 내부를 장면처럼 제시 | **-고 있다** |\n| 변화 뒤의 상태를 제시 | **-아\u002F어 있다** |\n| 결과 상태를 유지 | **-아\u002F어 놓다** |\n| 미래 필요에 대비 | **-아\u002F어 두다** |\n| 완결과 화자의 정서 강조 | **-아\u002F어 버리다**, **-고 말다** |\n| 어려운 과정 끝의 성취 강조 | **-아\u002F어 내다** |\n\n상 표현은 사건에 붙는 단순한 시간 표지가 아니라, **화자가 독자에게 어떤 장면을 보게 할지 정하는 관점 장치**입니다. 표현의 형태뿐 아니라 동사의 의미, 사건의 경계, 결과에 대한 평가와 담화 목적을 함께 살펴야 자연스럽고 정밀한 서술이 됩니다.",[1241],{"id":1242,"name":1243,"level":899,"language":9,"isCompleted":1244,"completionPercentage":1245,"totalExercises":36,"completedExercises":1245},"01a09c0b-58c4-78d2-ac85-dd778e98acad","서사의 시제와 사건 관점",false,0,"2026-09-06T20:23:25+00:00","2026-10-11T12:53:37+00:00",[],{"name":1243,"slug":1250,"language":9},"seosa-sije-sageon-gwanjeom-c1",[],{"id":1242,"name":1243,"slug":1250,"language":9,"level":899,"introduction":1253,"lessonCount":16,"totalExercises":36,"objectives":1254,"prerequisites":1258,"lessons":1261},"이야기의 기준 시간을 세우고 사건을 어떤 모습으로 보여 줄지 선택하는 길입니다. 시제 전환으로 서사 시점을 관리한 뒤 상 표현으로 진행·완결·결과와 화자의 평가를 조절합니다.",[1255,1256,1257],"서술 시점과 문법적 시제를 구별해 시간 전환을 설계할 수 있다.","상 표현으로 사건의 내부·완결·결과 상태를 구별할 수 있다.","시제와 상의 선택이 만드는 화자의 관점과 평가를 설명할 수 있다.",[1259,1260],"과거·현재·미래 시제와 기본 상 표현을 안다.","짧은 서사에서 사건의 시간 순서를 파악할 수 있다.",[1262,1277],{"id":912,"contentId":1263,"slug":914,"title":913,"level":899,"summary":1264,"order":11,"exercises":1265},"pg_03fe4a60-3f1e-42f3-8edb-f40bac85c7fb","서술자의 시간 기준과 시제를 분리하고 현재 삽입·회상·인용에서 시제 전환의 효과를 설계한다.",[1266,1270,1273],{"id":1267,"title":1268,"order":1245,"type":1269},"01a07864-151a-7d60-8653-0fe1bd4f293d","시점·기준 시제·서술 현재 설계하기","word_select",{"id":1271,"title":1272,"order":11,"type":1269},"01a07864-153f-71dc-a054-30b8676901cc","Flashback, Quotation, and Viewpoint Boundaries",{"id":1274,"title":1275,"order":16,"type":1276},"01a07864-155e-7191-8435-3d1425edcbc7","Linking Timeline and Viewpoint","sentence_builder",{"id":917,"contentId":1278,"slug":919,"title":918,"level":899,"summary":1279,"order":16,"exercises":1280},"pg_eb55a946-e2ea-4fe2-af07-8c7c26357ebd","진행·완결·결과 상태와 평가를 나타내는 상 표현으로 화자가 사건을 바라보는 방식을 조절한다.",[1281,1284,1287],{"id":1282,"title":1283,"order":1245,"type":1269},"01a07864-12cc-75c6-acc8-5e93081ae920","과정·결과와 유지 상태",{"id":1285,"title":1286,"order":11,"type":1269},"01a07864-12e4-71d0-9f3e-7b86553be0f2","완결 평가와 행위자성",{"id":1288,"title":1289,"order":16,"type":1276},"01a07864-12fc-7417-a9dc-ce1efd8e196f","관점을 살리는 상 표현 배열",[1291,1297,1301],{"@id":1292,"@type":1293,"id":1282,"grammarPage":1294,"title":1283,"instructions":1295,"displayOrder":1245,"type":1269,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1296},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-12cc-75c6-acc8-5e93081ae920","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","Choose the aspect form that presents the event from the viewpoint required by each Korean context.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8c3b4d5e-8a46-4897-a0dc-3b6906f1bac6_hero.webp?v=1788726219",{"@id":1298,"@type":1293,"id":1285,"grammarPage":1294,"title":1286,"instructions":1299,"displayOrder":11,"type":1269,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1300},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-12e4-71d0-9f3e-7b86553be0f2","완료에 담긴 후회·후련함·뜻밖의 귀결·성취를 구별하고 반복과 변화에서 행위자와 책임을 조절하세요.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_554c633c-ec83-4c59-9d3f-8505dfec46e2_hero.webp?v=1788726219",{"@id":1302,"@type":1293,"id":1288,"grammarPage":1294,"title":1289,"instructions":1303,"displayOrder":16,"type":1276,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1304},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-12fc-7417-a9dc-ce1efd8e196f","Build the Korean answer that matches each situation. Two rival tiles are not used, and every target includes final punctuation.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5acbe35a-758c-4276-8132-c93d0dd999ed_hero.webp?v=1788726219",{"id":1282,"grammarPage":1294,"title":1283,"instructions":1295,"seoTitle":1306,"seoDescription":1307,"displayOrder":1245,"type":1269,"questions":1308,"ogImageUrl":1296},"과정·결과·유지 상태를 보는 상 표현","어젯밤 끝난 작업을 기록하는 교정했다, 경보가 울릴 때 진행 중이던 교정하고 있었다처럼 사건을 바라보는 화자의 관점에 맞는 상 형태를 골라 빈칸을 채워요. 완료, 진행, 결과 상태 유지의 차이를 짚고, -아\u002F어 있다와 -고 있다가 갈리는 조건도 확인해요.",[1309],{"id":1310,"sentenceTemplate":1311,"displayOrder":1245,"explanation":1312,"exampleSentence":1313,"blanks":1314},"01a07864-12cc-77f2-acc8-5e930a98b0ad","배송 기록의 완료 칸에 어젯밤 끝난 작업을 한 줄로 남긴다. “기사가 스캐너를 __1__.”","Simple past 교정했다 presents the logged task as one completed whole without adding progress or a maintained-result viewpoint.","담당자가 출고 전에 계량기를 조정했다.",[1315],{"id":1316,"blankNumber":11,"options":1317},"01a07864-12cc-77a2-acc8-5e9309e97315",[1318,1322,1325],{"id":1319,"optionText":1320,"isCorrect":1321,"displayOrder":1245},"01a07864-12cc-770a-acc8-5e9309033d20","교정했다",true,{"id":1323,"optionText":1324,"isCorrect":1244,"displayOrder":11},"01a07864-12cc-774a-acc8-5e93097ea2e4","교정하고 있었다",{"id":1326,"optionText":1327,"isCorrect":1244,"displayOrder":16},"01a07864-12cc-777a-acc8-5e9309a733c7","교정해 두었다",{"html":1329,"toc":1330},"\u003Cp>한국어의 *상(aspect)*은 사건이 언제 일어났는지만이 아니라, 화자가 그 사건을 \u003Cstrong>진행 중인 장면\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>완결된 전체\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>현재 남아 있는 결과\u003C\u002Fstrong> 가운데 무엇으로 바라보는지를 나타냅니다. 같은 사실도 어떤 상 표현을 선택하느냐에 따라 사건의 경계, 결과의 중요성, 화자의 평가가 달라집니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이 글을 마치면 다음을 할 수 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>사건의 내부와 전체를 바라보는 관점의 차이를 설명할 수 있습니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-고 있다\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-아\u002F어 있다\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-아\u002F어 놓다\u002F두다\u003C\u002Fstrong>의 결과 상태를 구별할 수 있습니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-아\u002F어 버리다\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-고 말다\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-아\u002F어 내다\u003C\u002Fstrong>에 담긴 화자의 평가를 읽을 수 있습니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>동사의 의미와 담화 목적에 맞는 상 표현을 선택할 수 있습니다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>사건의 시간보다 사건을 보는 방식\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>시제는 사건을 발화 시점과 관련짓지만, 상은 사건의 \u003Cstrong>내부 구조\u003C\u002Fstrong>를 어떻게 제시할지 정합니다. 화자는 시작점이나 끝점을 가리지 않고 사건 내부를 확대할 수도 있고, 사건 전체를 하나의 단위로 묶을 수도 있으며, 사건이 끝난 뒤 남은 상태에 초점을 둘 수도 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>화자의 관점\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>초점\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>대표 표현\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>예문\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>진행 관점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사건의 내부\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-고 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>민지가 보고서를 \u003Cstrong>쓰고 있다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>전체 관점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>완결된 사건\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>단순 과거 \u003Cstrong>-았\u002F었-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>민지가 보고서를 \u003Cstrong>썼다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>결과 상태 관점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>완료 뒤 지속되는 상태\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>문이 \u003Cstrong>열려 있다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>결과 유지 관점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>행위자가 만들어 둔 상태\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 놓다\u002F두다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>자료를 책상에 \u003Cstrong>놓아 두었다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>상황:\u003C\u002Fstrong> 어젯밤 정전의 원인을 설명한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>“기술자가 배선을 \u003Cstrong>점검했다\u003C\u002Fstrong>.” → 점검을 하나의 완결된 사건으로 제시합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“정전이 났을 때 기술자가 배선을 \u003Cstrong>점검하고 있었다\u003C\u002Fstrong>.” → 정전 당시 사건의 내부를 보여 줍니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“기술자가 비상 장치를 \u003Cstrong>켜 놓았다\u003C\u002Fstrong>.” → 켠 행위보다 그 결과가 계속 유효하다는 점을 부각합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>사건 자체가 언제나 객관적으로 ‘완료형’ 또는 ‘진행형’인 것은 아닙니다. 화자는 서술 목적에 따라 동일한 사건의 서로 다른 국면을 선택해 보여 줄 수 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"-\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>진행과 결과 상태: &#39;-고 있다&#39;와 &#39;-아\u002F어 있다&#39;\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>-고 있다\u003C\u002Fstrong>는 보통 동작의 진행을 나타내지만, 일부 동사와 결합하면 완료 뒤의 상태를 나타냅니다. 반면 \u003Cstrong>-아\u002F어 있다\u003C\u002Fstrong>는 주로 상태 변화가 일어난 뒤 그 결과가 지속됨을 나타냅니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>“비가 \u003Cstrong>내리고 있다\u003C\u002Fstrong>.”: 지금 진행 중인 동작\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“아이가 의자에 \u003Cstrong>앉아 있다\u003C\u002Fstrong>.”: 앉는 동작이 끝난 뒤의 자세\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“벽에 지도가 \u003Cstrong>걸려 있다\u003C\u002Fstrong>.”: 걸린 결과가 지속되는 상태\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“직원이 벽에 지도를 \u003Cstrong>걸고 있다\u003C\u002Fstrong>.”: 거는 동작이 진행 중인 장면\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>특히 \u003Cstrong>열리다, 닫히다, 켜지다, 꺼지다, 걸리다\u003C\u002Fstrong>처럼 상태 변화를 나타내는 동사는 두 표현의 대조가 선명합니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>표현\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>자연스러운 해석\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>관찰 장면\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>문이 \u003Cstrong>열리고 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>닫힌 상태에서 열린 상태로 변하는 중\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>문이 움직이는 과정\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>문이 \u003Cstrong>열려 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>이미 열린 상태가 지속됨\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>열린 결과\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>조명이 \u003Cstrong>꺼지고 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>빛이 사라지는 변화가 진행 중\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>변화 과정\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>조명이 \u003Cstrong>꺼져 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>꺼진 상태가 계속됨\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>변화 뒤의 상태\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>-고 있다\u003C\u002Fstrong>의 해석은 동사의 어휘적 의미에 좌우됩니다. “옷을 입고 있다”, “안경을 쓰고 있다”는 대개 옷을 입거나 안경을 쓰는 동작 자체가 아니라 착용 상태를 뜻합니다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"--2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>완료에 덧붙는 평가: &#39;-아\u002F어 버리다&#39;, &#39;-고 말다&#39;, &#39;-아\u002F어 내다&#39;\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>완료를 나타내는 보조 표현은 단순히 ‘끝났다’는 정보만 전달하지 않습니다. 사건을 바라보는 화자의 감정과 평가가 함께 드러납니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>표현\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>핵심 관점\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>자주 나타나는 효과\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>예문\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 버리다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>완전히 끝남, 되돌리기 어려움\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>후회·아쉬움 또는 홀가분함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>중요한 파일을 \u003Cstrong>지워 버렸다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-고 말다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>과정 끝에 결국 실현됨\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>의도에 어긋난 귀결, 강한 종결감\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>참으려 했지만 웃고 \u003Cstrong>말았다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 내다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>어려움을 넘어 완수함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>성취, 노력의 성공\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>연구진이 마침내 원인을 \u003Cstrong>밝혀 냈다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>\u003Cstrong>-아\u002F어 버리다\u003C\u002Fstrong>가 언제나 부정적인 것은 아닙니다. “밀린 일을 다 \u003Cstrong>끝내 버리니\u003C\u002Fstrong> 마음이 가벼웠다”처럼 부담이 사라진 데 대한 후련함도 나타낼 수 있습니다. 반대로 \u003Cstrong>-고 말다\u003C\u002Fstrong>는 앞선 저항이나 예상과 어긋난 결과를 전제하는 경우가 많아, 단순 완료와 교체하면 담화의 정서가 달라집니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>완료 표현을 기계적으로 바꾸어 쓰지 마세요. “어려운 협상을 \u003Cstrong>타결해 냈다\u003C\u002Fstrong>”는 난관을 이긴 성취를 강조하지만, “협상을 \u003Cstrong>타결하고 말았다\u003C\u002Fstrong>”는 맥락에 따라 뜻밖이거나 달갑지 않은 귀결처럼 들릴 수 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"--3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>결과를 유지하는 &#39;-아\u002F어 놓다&#39;와 &#39;-아\u002F어 두다&#39;\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>두 표현 모두 어떤 행위를 완료한 뒤 그 결과를 유지한다는 뜻을 가질 수 있습니다. 다만 관점의 중심은 조금 다릅니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-아\u002F어 놓다\u003C\u002Fstrong>: 행위로 만들어진 상태가 그대로 남아 있음에 초점을 둡니다. “창문을 \u003Cstrong>열어 놓았다\u003C\u002Fstrong>.”\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-아\u002F어 두다\u003C\u002Fstrong>: 앞으로의 필요에 대비해 미리 해 둔다는 목적성이 자주 드러납니다. “회의실을 미리 \u003Cstrong>예약해 두었다\u003C\u002Fstrong>.”\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>실제 사용에서는 두 표현이 겹치는 경우도 많으며, 문맥이 유지 상태와 준비 목적 중 어느 쪽을 두드러지게 하는지가 중요합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>행위 뒤에 남은 \u003Cstrong>장면\u003C\u002Fstrong>을 보여 주려면 \u003Cstrong>-아\u002F어 놓다\u003C\u002Fstrong>, 나중을 위한 \u003Cstrong>준비\u003C\u002Fstrong>를 강조하려면 \u003Cstrong>-아\u002F어 두다\u003C\u002Fstrong>를 먼저 고려하세요. 구어에서는 “해 놓았다”가 “해 놨다”로 줄어들 수 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>“발표 자료를 화면에 \u003Cstrong>띄워 놓았다\u003C\u002Fstrong>”는 화면에 자료가 계속 보이는 상태를 강조합니다. “질문에 답할 근거를 \u003Cstrong>정리해 두었다\u003C\u002Fstrong>”는 이후의 상황에 대비한 준비를 강조합니다. 두 문장 모두 완료된 행위를 말하지만 화자가 선택한 관찰점은 다릅니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>반복, 변화와 행위자성의 재구성\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>상적 관점은 단일 사건뿐 아니라 반복되는 습관이나 상태 변화에도 작용합니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-곤 하다\u003C\u002Fstrong>는 어떤 일이 반복되었음을 하나의 습관적 장면으로 묶습니다. 과거형 \u003Cstrong>-곤 했다\u003C\u002Fstrong>는 그 습관이 현재에는 이어지지 않는다는 함축을 낳기 쉽습니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-게 되다\u003C\u002Fstrong>는 변화의 결과를 전면에 내세우고, 변화의 직접적인 행위자나 의도를 뒤로 물립니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>시간 부사와 문맥은 반복의 범위와 변화의 경계를 정하는 데 중요한 역할을 합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>“유학 시절에는 주말마다 시장에 \u003Cstrong>가곤 했다\u003C\u002Fstrong>.” → 과거의 반복적 습관을 회고합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“조직 개편 뒤 해외 업무를 \u003Cstrong>맡게 되었다\u003C\u002Fstrong>.” → 누가 결정했는지보다 새 상태에 이른 결과를 제시합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>“충분한 논의 끝에 우리가 업무 방식을 \u003Cstrong>바꾸었다\u003C\u002Fstrong>.” → 행위자의 결정과 책임을 앞세웁니다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>따라서 \u003Cstrong>-게 되다\u003C\u002Fstrong>를 지나치게 사용하면 책임의 주체가 흐려질 수 있습니다. 공적 보고서에서 결정권자나 행위자를 밝혀야 한다면 능동문이 더 정확할 수 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>문맥에 맞는 상 표현 선택하기\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>상 표현을 고를 때는 다음 순서로 판단할 수 있습니다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>사건의 \u003Cstrong>과정\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>전체\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>결과 상태\u003C\u002Fstrong> 중 무엇을 보여 줄지 정합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>동사가 지속 가능한 동작인지, 순간적인 변화인지, 상태를 나타내는지 확인합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>결과를 단순히 보고할지, 유지·준비·성취·유감 같은 평가를 덧붙일지 결정합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>행위자와 책임을 드러낼지, 변화의 결과를 앞세울지 살핍니다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>앞뒤 문장의 시간 기준과 관점이 일관되는지 점검합니다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>말하려는 핵심\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>우선 고려할 표현\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>사건 내부를 장면처럼 제시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-고 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>변화 뒤의 상태를 제시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 있다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>결과 상태를 유지\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 놓다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>미래 필요에 대비\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 두다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>완결과 화자의 정서 강조\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 버리다\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-고 말다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>어려운 과정 끝의 성취 강조\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-아\u002F어 내다\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>상 표현은 사건에 붙는 단순한 시간 표지가 아니라, \u003Cstrong>화자가 독자에게 어떤 장면을 보게 할지 정하는 관점 장치\u003C\u002Fstrong>입니다. 표현의 형태뿐 아니라 동사의 의미, 사건의 경계, 결과에 대한 평가와 담화 목적을 함께 살펴야 자연스럽고 정밀한 서술이 됩니다.\u003C\u002Fp>\n",[1331,1335,1339,1343,1347,1351],{"id":1332,"text":1333,"depth":16,"number":1334},"section","사건의 시간보다 사건을 보는 방식","1",{"id":1336,"text":1337,"depth":16,"number":1338},"-","진행과 결과 상태: '-고 있다'와 '-아\u002F어 있다'","2",{"id":1340,"text":1341,"depth":16,"number":1342},"--2","완료에 덧붙는 평가: '-아\u002F어 버리다', '-고 말다', '-아\u002F어 내다'","3",{"id":1344,"text":1345,"depth":16,"number":1346},"--3","결과를 유지하는 '-아\u002F어 놓다'와 '-아\u002F어 두다'","4",{"id":1348,"text":1349,"depth":16,"number":1350},"section-2","반복, 변화와 행위자성의 재구성","5",{"id":1352,"text":1353,"depth":16,"number":1354},"section-3","문맥에 맞는 상 표현 선택하기","6"]