[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-ko":3,"grammar-pages-ko":4,"grammar-page-ko-seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan":1237,"grammar-lesson-path-ko-seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan-seosa-sije-sageon-gwanjeom-c1":1252,"grammar-exercises-by-page-01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836":1290,"grammar-quick-check-01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836":1305,"grammar-lesson-body-01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836-328xw77q":1331},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,901,906,911,916,921,926,931,936,941,946,951,956,961,966,971,976,981,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1092,1097,1102,1107,1112,1117,1122,1127,1132,1137,1142,1147,1152,1157,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a07863-d965-7a9c-bf2c-49cbd07db13c","한글 자모와 음절 구성","hangeul-jamo-wa-eumjeol-guseong","ko","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a07863-d8b3-7f8a-8a0a-eaf0cecae52e","기본 모음과 결합 모음","gibon-moeum-gwa-gyeolhap-moeum",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a07863-d8af-71a8-8c45-1a8a3f76a5cd","기본 자음과 쌍자음","gibon-jaeum-gwa-ssangjaeum",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a07863-d779-7ddb-b211-4130338ba266","초성·중성·종성의 음절 블록","choseong-jungseong-jongseong-eumjeol-beullok",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a07863-d6e6-7b43-bad6-c5f0f3ff5ad4","받침의 기본 발음","batchim-ui-gibon-bareum",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a07863-d822-780c-a131-d44759e4e9c6","음절 경계의 연음","eumjeol-gyeonggye-ui-yeoneum",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a07863-dbdf-76ae-99a4-5c1644a86df2","평음·격음·된소리의 구별","pyeongeum-gyeogeum-doensori-gubyeol",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a07863-d7d4-7067-9509-6c61439e1ace","단어와 조사의 기본 띄어쓰기","daneo-wa-josa-ui-gibon-ttieosseugi",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a07863-d973-7199-a2b4-85421b555db6","한국어의 기본 문장 어순","hangugeo-ui-gibon-munjang-eosun",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a07863-dac9-7be9-b577-ff00788f6837","주어 생략과 문맥","jueo-saengnyak-gwa-munmaek",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a07863-db67-7005-87b1-a94c56ae3f6b","명사 서술문 '-이에요\u002F예요'","myeongsa-seosulmun-ieyo-yeyo",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a07863-d73f-7a06-b6b5-4462e5d1c7fb","복수 표지 '-들'","boksu-pyoji-deul",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a07863-dadd-79f2-a39e-19c30614126f","주제 조사 '-은\u002F는'","juje-josa-eun-neun",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a07863-dad0-7378-8110-a818eeec8bb0","주격 조사 '-이\u002F가'","jugyeok-josa-i-ga",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a07863-db38-792a-bb33-9f63f55ac42a","목적격 조사 '-을\u002F를'","mokjeokgyeok-josa-eul-reul",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a07863-da2d-7aff-8d16-c2b0aeb26123","장소 조사 '-에'와 '-에서'","jangso-josa-e-wa-eseo",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a07863-dc7c-7e61-8943-71bd0394980e","소유와 관계의 '-의'","soyugwa-gwangye-ui-ui",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a07863-db8d-7e59-a312-9ec455b08473","나열의 '-와\u002F과', '-(이)랑'","nayeol-ui-wa-gwa-irang",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a07863-d78e-708d-b455-b80e6ea2dd70","추가의 '-도'와 한정의 '-만'","chuga-ui-do-wa-hanjeong-ui-man",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a07863-d9e1-7970-b6e6-90017f095802","이것·그것·저것과 이·그·저","igeot-geugeot-jeogeot",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a07863-d8a9-7db7-bcc0-28bc09869d8d","기본 인칭 대명사","gibon-inching-daemyeongsa",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a07863-d981-7437-823a-919bd3eed1cf","한자어 수사","hanjaeo-susa",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a07863-d901-77c8-b64a-c50ec0940823","고유어 수사","goyueo-susa",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a07863-d89e-762e-819c-9cbd4958a11f","기본 단위성 의존 명사","gibon-danwiseong-uijon-myeongsa",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a07863-dc5a-7525-b059-2ed1b8b2221b","시간·날짜·나이·가격 말하기","sigan-naljja-nai-gagyeok-malhagi",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a07863-dcdb-7304-9758-3f3e2c62e6f1","용언의 기본형과 어간","yongeon-ui-gibonhyeong-gwa-eogan",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a07863-d802-7493-b118-bc32fc44783b","동사와 형용사의 서술 기능","dongsa-wa-hyeongyongsa-ui-seosul",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a07863-d6b2-70ba-9fab-f0439f2714ef","'-아요\u002F어요' 현재형","ayo-eoyo-hyeonjaehyeong",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a07863-d937-732f-a522-5a91bb5bd3f4","'하다' 용언의 활용","hada-yongeon-ui-hwaryong",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a07863-db2d-7732-83ce-5f7a2fbd9b98","모음 축약의 기초","moeum-chugyak-ui-gicho",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a07863-da0d-76ea-a9ed-0379b45b5b3c","존재와 소유의 '있다\u002F없다'","itda-eopda",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a07863-db61-7677-ab21-8b7937bed18d","명사 부정 '-이\u002F가 아니에요'","myeongsa-bujeong-anieyo",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a07863-daa2-7432-bce4-b46d237714c6","짧은 부정 '안'","jjalbeun-bujeong-an",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a07863-dbc0-7453-b134-a1b4a46fcba4","판정 의문문과 억양","panjeong-uimunmun-gwa-eogyang",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a07863-dba9-7756-9901-44ed2f65d3c5","누구·무엇·어디·언제 묻기","nugu-mueot-eodi-eonje-mutgi",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a07863-d949-733a-b55f-52671214521e","해요체의 기본","haeyoche-ui-gibon",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a07863-da07-718d-a735-fddfd295a0b8","이름·호칭·직함으로 부르기","ireum-hoching-jikham",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a07863-d764-7b0a-be56-ffe385bc0c94","부탁의 '-아\u002F어 주세요'","butak-ui-a-eo-juseyo",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a07863-d9bd-7f86-b983-53adc1bc2192","희망의 '-고 싶다'","huimang-ui-go-sipda",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a07863-d79b-7eea-b728-9f85185f6b56","출발점과 도착점 '-에서\u002F부터…까지'","chulbaljeom-dochakjeom-eseo-buteo-kkaji",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":211,"displayOrder":212},"01a07863-d7fc-76aa-a3c6-d4ce9b8c5d55","된소리되기의 기본 규칙","doensoridoegi-ui-gibon-gyuchik","A2",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":211,"displayOrder":217},"01a07863-d6f4-7b4f-90ee-0462e256efea","비음화와 유음화","bieumhwa-wa-yueumhwa",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":211,"displayOrder":222},"01a07863-d9a3-7500-bfd7-2b1591bc66bb","'ㅎ'의 탈락과 거센소리화","hieut-tallak-gwa-geosensorihwa",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":211,"displayOrder":227},"01a07863-d72f-7222-b7b0-05f77dba68b3","복합 받침의 발음","bokhap-batchim-ui-bareum",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":211,"displayOrder":232},"01a07863-d7ef-7dec-a7d1-93eb24e9d8ee","'ㄷ' 불규칙 활용","digeut-bulgyuchik-hwaryong",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":211,"displayOrder":237},"01a07863-d6fa-7009-9ea0-21e78868dfb2","'ㅂ' 불규칙 활용","bieup-bulgyuchik-hwaryong",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":211,"displayOrder":242},"01a07863-dbf7-78f5-b923-815cc03a1824","'르' 불규칙 활용","reu-bulgyuchik-hwaryong",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":211,"displayOrder":247},"01a07863-d6ab-7aa1-a11a-2ab40be93a6a","'-았\u002F었-' 과거 시제","at-eot-gwageo-sije",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":211,"displayOrder":252},"01a07863-d81c-7614-86f3-5f5fb1c12c69","'-(으)ㄹ 거예요' 미래 표현","eul-geoyeyo-mirae-pyohyeon",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":211,"displayOrder":257},"01a07863-d8d7-72df-81c4-d23fc7143cf9","'-고 있다' 진행상","go-itda-jinhaengsang",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":211,"displayOrder":262},"01a07863-da46-7ed7-bda4-a0e75111ad1b","'-(으)ㄴ 적이 있다' 경험","jeogi-itda-gyeongheom",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":211,"displayOrder":267},"01a07863-d88f-7cc0-9aa7-a29fd586b720","'-기 전에'와 '-(으)ㄴ 후에'","gi-jeone-wa-eun-hue",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":211,"displayOrder":272},"01a07863-d8be-7e4f-b1d9-1aae530b50cf","기간의 '동안'과 '내내'","gigan-ui-dongan-gwa-naenae",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":211,"displayOrder":277},"01a07863-dcc9-79d5-920a-5ea6f74ca95d","여격 조사 '-에게\u002F한테'","yeogyeok-josa-ege-hante",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":211,"displayOrder":282},"01a07863-d6da-7930-8e3f-d0fb8c57c57a","방향·수단·자격의 '-(으)로'","banghyang-sudan-jagyeok-euro",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":211,"displayOrder":287},"01a07863-d6ff-7e70-9547-9988f40131e2","비교 기준의 '-보다'","bigyo-gijun-ui-boda",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":211,"displayOrder":292},"01a07863-da40-7cbd-a3a2-3f63ae2b81d3","제한의 '-밖에'와 부정","jehan-ui-bakke-wa-bujeong",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":211,"displayOrder":297},"01a07863-d6c3-7acb-a894-697e90fcfc5c","반복 단위의 '-마다'","banbok-danwi-ui-mada",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":211,"displayOrder":302},"01a07863-da27-737c-a777-b7d60847772d","재귀 대명사 '자기'","jaegwi-daemyeongsa-jagi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":211,"displayOrder":307},"01a07863-d6a5-7c88-8e8d-8ebe96cd6f46","'아무'와 비정칭 표현","amu-wa-bijeongching-pyohyeon",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":211,"displayOrder":312},"01a07863-d8c4-70a7-a1d5-1cec2608b6d7","긴 부정 '-지 않다'","gin-bujeong-ji-anta",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":211,"displayOrder":317},"01a07863-db94-70c5-9f4e-660f5243c762","능력 부정 '못'과 '-지 못하다'","neungnyeok-bujeong-mot",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":211,"displayOrder":322},"01a07863-d9c4-790d-8cd6-d5866e80e583","확인 의문 '-지요?'","hwagin-uimun-jiyo",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":211,"displayOrder":327},"01a07863-dc3d-76a4-806f-785d9a477773","선택 의문 '-을까요, 아니면 -을까요?'","seontaek-uimun-eulkkayo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":211,"displayOrder":332},"01a07863-d8fb-788a-b602-efa6402db0e7","공손한 명령 '-(으)세요'","gongsonhan-myeongnyeong-euseyo",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":211,"displayOrder":337},"01a07863-da3a-7ed3-b676-8df80514697c","제안의 '-(으)ㄹ까요'","jean-ui-eulkkayo",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":211,"displayOrder":342},"01a07863-d875-77af-bd79-3cf735584cf1","건의의 '-(으)ㅂ시다'","geonui-ui-eupsida",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":211,"displayOrder":347},"01a07863-d99c-7f3e-9e30-985379ad837f","허가의 '-아\u002F어도 되다'","heoga-ui-a-eodo-doeda",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":211,"displayOrder":352},"01a07863-d888-78e4-beff-b3b89bc4ebbf","금지의 '-(으)면 안 되다'","geumji-ui-eumyeon-an-doeda",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":211,"displayOrder":357},"01a07863-dca9-7385-8dd8-938736325303","의무의 '-아\u002F어야 하다'","uimu-ui-a-eoya-hada",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":211,"displayOrder":362},"01a07863-db9a-7396-a838-e0e86e7a7740","능력과 가능성 '-(으)ㄹ 수 있다'","neungnyeok-ganeungseong-eul-su-itda",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":211,"displayOrder":367},"01a07863-d9cb-71f8-8f51-dd7c86bccb50","화자의 약속 '-(으)ㄹ게요'","hwaja-ui-yaksok-eulgeyo",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":211,"displayOrder":372},"01a07863-d920-7c19-a8c0-11f23947738e","계획의 '-(으)려고 하다'","gyehoek-ui-euryeogo-hada",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":211,"displayOrder":377},"01a07863-db86-7d89-89fc-0b71d630694b","나열과 순차의 '-고'","nayeol-gwa-suncha-ui-go",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":211,"displayOrder":382},"01a07863-da20-784e-af2a-e6b7fb39a6ad","이유와 선행의 '-아\u002F어서'","iyu-wa-seonhaeng-ui-a-eoseo",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":211,"displayOrder":387},"01a07863-d7b3-77df-9dca-9c9fbcfbf726","대조의 '-지만'","daejo-ui-jiman",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":211,"displayOrder":392},"01a07863-daae-7cf4-ab06-943d93f9c416","조건의 '-(으)면'","jogeon-ui-eumyeon",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":211,"displayOrder":397},"01a07863-d9db-73c3-872e-723fdb813826","이동 목적의 '-(으)러'","idong-mokjeok-ui-eureo",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":211,"displayOrder":402},"01a07863-d807-7e69-b53f-2e26918c78dd","동시 행동의 '-(으)면서'","dongsi-haengdong-ui-eumyeonseo",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":211,"displayOrder":407},"01a07863-d9d4-7c19-afc4-2ff35e70179b","현재 관형사형 '-는'과 '-(으)ㄴ'","hyeonjae-gwanhyeongsahyeong-neun-eun",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":211,"displayOrder":412},"01a07863-d90e-7a7e-9053-e809dbde6a66","과거 관형사형 '-(으)ㄴ'","gwageo-gwanhyeongsahyeong-eun",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":211,"displayOrder":417},"01a07863-d943-7552-bafb-945695d8bb80","행위의 명사화 '-기'","haengwi-ui-myeongsahwa-gi",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":211,"displayOrder":422},"01a07863-d8a4-787b-9e5a-76ddbaba31b9","기본 간접 인용 '-다고 하다'","gibon-ganjeop-inyong-dago-hada",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":211,"displayOrder":427},"01a07863-dabc-7109-84f9-1712ee6ff4b3","주체 높임 '-(으)시-'","juche-nopim-eusi",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":211,"displayOrder":432},"01a07863-d996-728a-b6f2-731006eb841c","합쇼체 '-ㅂ니다\u002F습니다'","hapsyoche-mnida-seumnida",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":211,"displayOrder":437},"01a07863-d93d-7533-8250-6c2f5f18764c","해체와 반말의 기본","haeche-wa-banmal-ui-gibon",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":211,"displayOrder":442},"01a07863-d7e9-7bc5-bf51-e2757d93ffdc","'더'와 '가장'으로 비교하기","deo-wa-gajang-euro-bigyohagi",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":211,"displayOrder":447},"01a07863-d85f-78f0-b441-d0f375b4ce85","'같다'와 '다르다'의 비교 표현","gatda-wa-dareuda-ui-bigyo",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":452,"displayOrder":453},"01a07863-dccf-7155-9b8b-4ff2bf9375eb","연속 발화의 음운 변동","yeonsok-balhwa-ui-eumun-byeondong","B1",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":452,"displayOrder":458},"01a07863-dc9f-769e-a768-488d93b8647e","의존 명사와 보조 용언의 띄어쓰기","uijon-myeongsa-bojo-yongeon-ttieosseugi",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":452,"displayOrder":463},"01a07863-dc4f-751d-b6d8-02ea0da4df92","서사의 현재 시제","seosa-ui-hyeonjae-sije",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":452,"displayOrder":468},"01a07863-d699-7a6c-bc1f-47f83bb745d5","'-아\u002F어 있다' 결과상","a-eo-itda-gyeolgwansang",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":452,"displayOrder":473},"01a07863-d68c-7d94-b89f-2b20778dc8c9","'-아\u002F어 버리다' 완료와 화자 태도","a-eo-beorida-wallyo",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":452,"displayOrder":478},"01a07863-d693-70ac-b868-94f5908d21bc","'-아\u002F어 보다' 시도와 경험","a-eo-boda-sido",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":452,"displayOrder":483},"01a07863-d866-7a2e-8b80-cfd111821e16","'-게 되다' 변화와 결과","ge-doeda-byeonhwa",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":452,"displayOrder":488},"01a07863-d8d0-7b6a-aec8-4936e6960731","'-고 있는 중이다' 진행의 강조","go-inneun-jungida",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":452,"displayOrder":493},"01a07863-d82f-76d1-bcda-d8c3512057f7","의도의 '-(으)려고 하다'와 '-(으)려던 참이다'","euryeogo-hada-wa-euryeodeon-chamida",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":452,"displayOrder":498},"01a07863-d92a-73d8-9d5b-d6f1e840678d","결정의 '-기로 하다'","gyeoljeong-ui-giro-hada",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":452,"displayOrder":503},"01a07863-d8c9-7326-90b6-6f616e7d2c83","기원과 희망의 '-기를 바라다'","giwon-huimang-gireul-barada",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":452,"displayOrder":508},"01a07863-d780-7638-aa86-22c4d601d385","추측의 '-(으)ㄴ\u002F는 것 같다'","chucheuk-ui-geot-gatda",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":452,"displayOrder":513},"01a07863-da68-7f62-9969-d9f9a0157b7f","정황 판단의 '-나 보다'","jeonghwang-pandan-ui-na-boda",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":452,"displayOrder":518},"01a07863-d787-70be-bee2-c9fd4f58c17b","추측과 의지의 '-겠-'","chucheuk-uiji-ui-get",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":452,"displayOrder":523},"01a07863-d7dd-74e6-9a0e-04563eaa2061","당위의 '-(으)ㄹ 것이다'","dangwi-ui-eul-geosida",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":452,"displayOrder":528},"01a07863-d74f-7c02-8857-25dc8eebe6dc","불가피성의 '-(으)ㄹ 수밖에 없다'","bulgapisong-ui-eul-subakke-eopda",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":452,"displayOrder":533},"01a07863-dbb6-7246-bfe5-2008f6abf9ae","판단의 근거 '-(으)니까'","pandan-ui-geungeo-eunikka",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":452,"displayOrder":538},"01a07863-da1a-7719-91c8-b6148f06c992","이유의 '-기 때문에'","iyu-ui-gi-ttaemune",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":452,"displayOrder":543},"01a07863-dc60-70d7-a519-180a6184e16f","시간적 순차의 '-자'","siganjeok-suncha-ui-ja",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":452,"displayOrder":548},"01a07863-da87-7265-8795-7c35498f388b","즉시 연결 '-자마자'","jeuksi-yeongyeol-jamaja",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":452,"displayOrder":553},"01a07863-dc54-7d1c-a9f3-2b89df9b21a0","시간 배경의 '-는 동안'","sigan-baegyeong-ui-neun-dongan",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":452,"displayOrder":558},"01a07863-dcc3-730c-ba81-66fd1c204edc","양보의 '-더라도'","yangbo-ui-deorado",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":452,"displayOrder":563},"01a07863-dcd5-71d9-8755-b39832251b38","예상에 어긋나는 '-는데도'","yesang-e-eogeunnaneun-neundedo",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":452,"displayOrder":568},"01a07863-dc31-7dd6-9ee8-2c8720fc8b68","선택과 나열의 '-거나'","seontaek-nayeol-ui-geona",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":452,"displayOrder":573},"01a07863-db32-7e95-89e9-46c74502f65d","목적의 '-기 위해서'","mokjeok-ui-gi-wihaeseo",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":452,"displayOrder":578},"01a07863-db3d-7f2d-8f1d-c3bcd9021d0d","목표와 유도의 '-도록'","mokpyo-yudo-ui-dorok",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":452,"displayOrder":583},"01a07863-db27-75e1-b6e5-f513668ccce1","미래·예정 관형사형 '-(으)ㄹ'","mirae-gwanhyeongsahyeong-eul",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":452,"displayOrder":588},"01a07863-dca4-7419-ad77-c7d6a02553d0","의존 명사 '것'과 관형절","uijon-myeongsa-geot",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":452,"displayOrder":593},"01a07863-d844-7ab5-a1cc-d733f9281157","가능성의 '수'와 이유의 '리'","ganeungseong-su-wa-iyu-ri",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":452,"displayOrder":598},"01a07863-dc25-7877-b240-dfd412c2a1bd","사실과 상태의 명사화 '-(으)ㅁ'","sasil-sangtae-myeongsahwa-eum",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":452,"displayOrder":603},"01a07863-dbe7-736a-89b9-50d1efa375aa","평서문의 간접 인용","pyeongseomun-ganjeop-inyong",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":452,"displayOrder":608},"01a07863-dcae-7149-bec1-849ddbb001b4","의문문의 간접 인용","uimunmun-ganjeop-inyong",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":452,"displayOrder":613},"01a07863-db5b-7c5f-867f-3e72f5953a9a","명령·청유문의 간접 인용","myeongnyeong-cheongyumun-ganjeop-inyong",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":452,"displayOrder":618},"01a07863-d9a9-7abe-8e52-1fb0f7ac687e","회화체 인용의 줄임말","hoehwache-inyong-ui-jurimmal",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":452,"displayOrder":623},"01a07863-dbce-7dbc-a32f-8ae0255cde5c","피동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-'","pidong-jeommisa-i-hi-ri-gi",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":452,"displayOrder":628},"01a07863-dc04-7c8b-bfcd-b9839bc8aee1","사동 접미사 '-이-·-히-·-리-·-기-·-우-·-구-·-추-'","sadong-jeommisa",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":452,"displayOrder":633},"01a07863-d69f-7dda-a9d4-d7644f6aed50","'-아\u002F어 주다'와 수혜 구문","a-eo-juda-wa-suhye-gumun",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":452,"displayOrder":638},"01a07863-dac3-70c2-8fdf-c18535f6353f","주체 높임의 제약","juche-nopim-ui-jeyak",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":452,"displayOrder":643},"01a07863-dc8e-76ed-9af3-6a344373bb3a","특수 높임 어휘","teuksu-nopim-eohwi",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":452,"displayOrder":648},"01a07863-d836-72a4-a610-6579e1012531","객체 높임 '드리다·뵙다·모시다'","gaekche-nopim-deurida-boepda-mosida",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":452,"displayOrder":653},"01a07863-d7a1-7ec6-b4ca-20d76c327ca4","출처의 '-에게서\u002F한테서'","chulcheo-ui-egeseo-hanteseo",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":452,"displayOrder":658},"01a07863-d828-7931-ae50-78543588fb40","'-은\u002F는'과 '-이\u002F가'의 정보 구조","eun-neun-i-ga-jeongbo-gujo",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":452,"displayOrder":663},"01a07863-d7c6-7c2e-b478-e64924b2ae4d","담화 표지 '그런데·그래서·그러면'","damhwa-pyoji-geureonde-geuraeseo-geureomyeon",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":452,"displayOrder":668},"01a07863-db16-7a0c-b854-fcc542939ba4","새로운 깨달음의 '-군요'","kkaedareum-ui-gunyo",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":452,"displayOrder":673},"01a07863-d83d-7858-8833-0d39f3b6dd7c","감탄과 발견의 '-네요'","gamtan-balgyeon-ui-neyo",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":452,"displayOrder":678},"01a07863-d6be-7b7e-b66d-5ba175f55887","배경 설명의 '-거든요'","baegyeong-seolmyeong-ui-geodeunyo",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":683,"displayOrder":684},"01a07863-db55-7a10-9e7e-fa7838f82878","문장 억양과 화자 태도","munjang-eogyang-gwa-hwaja-taedo","B2",135,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":9,"level":683,"displayOrder":689},"01a07863-d711-75bb-a8a2-e9f58feada9d","보조 용언의 붙여쓰기와 띄어쓰기","bojo-yongeon-buchyeosseugi-ttieosseugi",136,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":9,"level":683,"displayOrder":694},"01a07863-d9b7-713f-84b3-8ae9c967c606","회상의 '-던'과 완료의 '-았\u002F었던'","hoesang-ui-deon-gwa-at-eotdeon",137,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":9,"level":683,"displayOrder":699},"01a07863-d9b0-75b6-990f-17bc7658b52f","회상 증거의 '-더-'","hoesang-jeunggeo-ui-deo",138,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":9,"level":683,"displayOrder":704},"01a07863-d6c9-7043-9928-0449a0d6df90","반복·지속·완료의 상적 대립","banbok-jisok-wallyo-sangjeok-daerip",139,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":9,"level":683,"displayOrder":709},"01a07863-d914-7b11-a657-fe923f76445d","과거 시점의 예정과 의도","gwageo-sijeom-ui-yejeong-gwa-uido",140,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":9,"level":683,"displayOrder":714},"01a07863-dbaf-7c5d-a3cc-6143cf70cc17","외양 근거의 '-(으)ㄴ\u002F는 모양이다'","oeyang-geungeo-ui-moyangida",141,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":9,"level":683,"displayOrder":719},"01a07863-dce1-700e-94ab-2d6094ac5f54","유사성과 추정의 '-(으)ㄴ\u002F는 듯하다'","yusaseong-chujeong-ui-deuthada",142,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":9,"level":683,"displayOrder":724},"01a07863-d930-7e18-9fdf-31494c849373","규범적 가능성의 '-법하다'","gyubeomjeok-ganeungseong-beophada",143,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":9,"level":683,"displayOrder":729},"01a07863-d908-71e3-84e1-b7005b284694","과거 추측 '-았\u002F었을 것이다'","gwageo-chucheuk-at-eosseul-geosida",144,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":9,"level":683,"displayOrder":734},"01a07863-d9ed-79d7-986c-ce259c11aa71","일보 직전의 '-(으)ㄹ 뻔하다'","ilbo-jikjeon-ui-eul-ppeonhada",145,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":9,"level":683,"displayOrder":739},"01a07863-dc0f-7521-a0f7-5fa560af450c","사후 판단의 '-(으)ㄹ걸 그랬다'","sahu-pandan-ui-eulgeol-geuraetda",146,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":9,"level":683,"displayOrder":744},"01a07863-d6b8-7c6b-84df-fac264a46e76","배경·대조·전제의 '-는데'","baegyeong-daejo-jeonje-ui-neunde",147,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":9,"level":683,"displayOrder":749},"01a07863-d91a-7700-b335-1b32ea223d23","관찰 후 변화의 '-더니'","gwanchal-hu-byeonhwa-ui-deoni",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":683,"displayOrder":754},"01a07863-da13-7f13-9c3e-252dc5711247","이유 선택의 '-느니'","iyu-seontaek-ui-neuni",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":683,"displayOrder":759},"01a07863-da5b-7f24-b3b7-5d5c8170ca8a","정도와 근거의 '-(으)ㄹ 만큼'","jeongdo-geungeo-ui-eul-mankeum",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":683,"displayOrder":764},"01a07863-d84a-7f59-bd27-318d56597fe9","강한 양보의 '-(으)ㄹ지라도'","ganghan-yangbo-ui-euljirado",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":683,"displayOrder":769},"01a07863-dbd7-734d-be18-d7d788ee6ccf","'뿐만 아니라'와 '는 물론'","ppunman-anira-neun-mullon",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":683,"displayOrder":774},"01a07863-d6cf-7503-8908-9478343e4f2a","반대 결과의 '-기는커녕'","bandae-gyeolgwa-ui-gineunkeonyeong",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":683,"displayOrder":779},"01a07863-db7f-7970-96e6-40b67481f0df","내포 관형절과 관계 관형절","naepo-gwanhyeongjeol-gwangye-gwanhyeongjeol",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":683,"displayOrder":784},"01a07863-dafd-7b08-9085-b396a41547bc","중첩된 관형어와 수식 범위","jungcheopdoen-gwanhyeongeo-susik-beomwi",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":683,"displayOrder":789},"01a07863-dc9a-7158-a028-961cb4d1bf22","의존 명사 '바·차·터'","uijon-myeongsa-ba-cha-teo",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":683,"displayOrder":794},"01a07863-d896-7a38-8919-a412fcce6908","'-기'와 '-(으)ㅁ' 명사화의 차이","gi-wa-eum-myeongsahwa-ui-chai",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":683,"displayOrder":799},"01a07863-da6f-72ae-a853-5ee84959e034","전해 듣기의 '-대요'","jeonhae-deutgi-ui-daeyo",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":683,"displayOrder":804},"01a07863-dc77-76f7-91a4-9b5adf559a66","소문과 전달의 '-다더라'","somun-jeondal-ui-dadeora",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":683,"displayOrder":809},"01a07863-daf1-7bdb-97ad-e00255c0ad56","중첩 인용과 시제 호응","jungcheop-inyong-gwa-sije-ho-eung",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":683,"displayOrder":814},"01a07863-dbc7-75d0-b47f-196fef2debe8","피동·자동·능동의 중의성","pidong-jadong-neungdong-junguiseong",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":683,"displayOrder":819},"01a07863-d86d-7a02-a463-db57c117c4f7","'-게 하다' 장형 사동","ge-hada-janghyeong-sadong",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":683,"displayOrder":824},"01a07863-dc0a-71a4-bf70-d389059d55d4","사동의 직접성과 간접성","sadong-ui-jikjeopseong-ganjeopseong",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":683,"displayOrder":829},"01a07863-d9e7-7d45-bcfe-2247961600e4","이중 주어 구문","ijung-jueo-gumun",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":683,"displayOrder":834},"01a07863-d815-79ed-9a96-24ccfda66b3e","어순 이동과 정보 초점","eosun-idong-gwa-jeongbo-chojeom",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":683,"displayOrder":839},"01a07863-dab5-740e-83b8-33f381df3c93","조사 결합과 의미 범위","josa-gyeolhap-gwa-uimi-beomwi",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":683,"displayOrder":844},"01a07863-d717-7c49-836e-9cd2147ab799","보조사 '-조차·-마저·-까지도'","bojosa-jocha-majeo-kkajido",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":683,"displayOrder":849},"01a07863-d987-7c0b-91c8-c3837f99a60f","하오체의 형태와 사용 맥락","haoche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":683,"displayOrder":854},"01a07863-d94e-7f7d-bd36-aea815da0959","하게체의 형태와 사용 맥락","hageche-ui-hyeongtae-wa-maengnak",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":683,"displayOrder":859},"01a07863-d858-74ca-b8ff-d9b13d4b0e74","간접 부탁과 완곡한 거절","ganjeop-butak-gwa-wangokhan-geojeol",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":683,"displayOrder":864},"01a07863-d7e3-785c-94f1-4179cf749c35","단정을 줄이는 헤지 표현","danjeong-eul-jurineun-heji-pyohyeon",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":683,"displayOrder":869},"01a07863-daea-78bd-9775-deb44fd9bdc1","주제 유지와 주제 전환","juje-yuji-wa-juje-jeonhwan",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":683,"displayOrder":874},"01a07863-d7ad-7b97-ac94-5af97fdfc1e5","대조 초점과 암묵적 비교","daejo-chojeom-gwa-ammukjeok-bigyo",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":683,"displayOrder":879},"01a07863-da94-7c24-baf3-7c267591a846","지시어와 대용어의 응집성","jisiseo-wa-daeyongeo-ui-eungjipseong",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":683,"displayOrder":884},"01a07863-d8ec-755a-88de-35232b572455","공적 글의 명사 서술","gongjeok-geul-ui-myeongsa-seosul",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":683,"displayOrder":889},"01a07863-db49-7520-93af-8489ebaeddd8","문어적 연결 표현 '-(으)며·-(으)므로'","muneojeok-yeongyeol-eumyeo-eumeuro",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":683,"displayOrder":894},"01a07863-d705-7b59-b845-da4e853c1098","비교 구문의 기준·대상·결과","bigyo-gumun-ui-gijun-daesang-gyeolgwa",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":899,"displayOrder":900},"01a07863-dbef-78d2-8c97-abb8e786ed05","표준 발음과 현실 발음의 변이","pyojun-bareum-gwa-hyeonsil-bareum","C1",178,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":9,"level":899,"displayOrder":905},"01a07863-d98e-7b5d-8442-36e99d47bc2c","합성어·파생어의 사이시옷과 발음","hapseongeo-pasaengeo-saisiot",179,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":9,"level":899,"displayOrder":910},"01a07863-da80-71f8-ad13-4edd2387999a","전문어와 외래어의 표기 원리","jeonmuneo-wa-oeraeeo-pyogi-wolli",180,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":9,"level":899,"displayOrder":915},"01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","서사 시점과 시제 전환","seosa-sijeom-gwa-sije-jeonhwan",181,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":9,"level":899,"displayOrder":920},"01a07863-dc14-78e1-9eef-38912c4c2717","상 표현에 담긴 화자의 관점","sang-pyohyeon-ui-hwaja-gwanjeom",182,{"id":922,"title":923,"slug":924,"language":9,"level":899,"displayOrder":925},"01a07863-d9f9-7dce-959c-cd246b586b24","인식 양태의 확실성 척도","insik-yangtae-ui-hwaksilseong-cheokdo",183,{"id":927,"title":928,"slug":929,"language":9,"level":899,"displayOrder":930},"01a07863-da8d-7aac-bec2-62081bddaf94","증거성과 전달 거리","jeunggeoseong-gwa-jeondal-geori",184,{"id":932,"title":933,"slug":934,"language":9,"level":899,"displayOrder":935},"01a07863-d6e0-7357-993e-c2eafc046c16","반사실 가정과 후회","bansasil-gajeong-gwa-huhoe",185,{"id":937,"title":938,"slug":939,"language":9,"level":899,"displayOrder":940},"01a07863-dc37-78bd-8663-aec0542ea1b2","선택과 평가의 '-느니'","seontaek-pyeongga-ui-neuni",186,{"id":942,"title":943,"slug":944,"language":9,"level":899,"displayOrder":945},"01a07863-d8b9-700b-9eb0-169b7721c0ad","기대와 현실의 괴리 '-건만'","gidae-hyeonsil-goeri-ui-geonman",187,{"id":947,"title":948,"slug":949,"language":9,"level":899,"displayOrder":950},"01a07863-d756-78c9-b810-29ef5a957f8e","불행 중 다행의 '-기에 망정이지'","bulhaeng-jung-dahaeng-gie-mangjeongiji",188,{"id":952,"title":953,"slug":954,"language":9,"level":899,"displayOrder":955},"01a07863-d850-7f34-87f3-5934568da3cf","강조된 양보와 반전","gangjodoen-yangbo-wa-banjeon",189,{"id":957,"title":958,"slug":959,"language":9,"level":899,"displayOrder":960},"01a07863-d7b9-706c-ac7d-ed2167748f10","다중 종속절의 논리 관계","dajung-jongsokjeol-ui-nolli-gwangye",190,{"id":962,"title":963,"slug":964,"language":9,"level":899,"displayOrder":965},"01a07863-d794-7f75-935a-8e0726cf8ead","축약된 관형절과 의미 복원","chugyakdoen-gwanhyeongjeol",191,{"id":967,"title":968,"slug":969,"language":9,"level":899,"displayOrder":970},"01a07863-dc2c-732d-8737-00c912f91b18","선행사 없는 관형절","seonhaengsa-eomneun-gwanhyeongjeol",192,{"id":972,"title":973,"slug":974,"language":9,"level":899,"displayOrder":975},"01a07863-db72-7d6a-bb7c-a5fe2c55ff7c","명사화의 사건성과 사실성","myeongsahwa-ui-sageonseong-sasilseong",193,{"id":977,"title":978,"slug":979,"language":9,"level":899,"displayOrder":980},"01a07863-daf8-763b-9689-ca63208dc820","중첩 인용의 화자와 출처","jungcheop-inyong-ui-hwaja-chulcheo",194,{"id":982,"title":983,"slug":984,"language":9,"level":899,"displayOrder":985},"01a07863-d9ff-7f43-be2e-ab721849daf7","인용 동사의 선택과 화자 태도","inyong-dongsa-ui-seontaek",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":899,"displayOrder":990},"01a07863-d70b-7796-861c-b6fde39f3320","비인칭 피동과 책임 회피","biinching-pidong-gwa-chaegim-hoepi",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":899,"displayOrder":995},"01a07863-dbfe-7715-a73d-d97b70250059","사동 구문과 책임의 범위","sadong-gumun-gwa-chaegim-beomwi",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":899,"displayOrder":1000},"01a07863-dba0-7c89-90d4-2eef83532006","높임 표현의 충돌과 우선순위","nopim-pyohyeon-ui-chungdol",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":899,"displayOrder":1005},"01a07863-db20-75e4-9e91-1851bedaec66","말하기 등급의 전환과 관계 재조정","malhagi-deunggeup-ui-jeonhwan",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":899,"displayOrder":1010},"01a07863-dcba-7864-9960-b92f40934922","완곡어법과 체면 보호","wangogeobeop-gwa-chemyeon-boho",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":899,"displayOrder":1015},"01a07863-da78-7bd7-be26-f57eec00f14d","전제와 함축의 해석","jeonje-wa-hamchuk-ui-haeseok",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":899,"displayOrder":1020},"01a07863-d7cc-7e51-8fe3-81e14b361d13","담화 생략과 공백 복원","damhwa-saengnyak-gwa-gongbaek-bogwon",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":899,"displayOrder":1025},"01a07863-daa8-703c-a0f2-85e0898c3ff9","조응과 대용에 의한 연결","joeung-gwa-daeyong-ui-yeongyeol",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":899,"displayOrder":1030},"01a07863-dae3-76be-a04f-a7a29ae9798e","주제·설명·초점의 정보 구조","juje-seolmyeong-chojeom-jeongbo-gujo",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":899,"displayOrder":1035},"01a07863-d772-78c7-a09f-ad0b3e0a0598","초점 보조사의 작용 범위","chojeom-bojosa-ui-jagyong-beomwi",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":899,"displayOrder":1040},"01a07863-d956-75e7-85e0-0daa39c3d3ba","학술 글의 논리적 응집","haksul-geul-ui-nollijeok-eungjip",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":899,"displayOrder":1045},"01a07863-dad6-7d33-b4eb-ef3c6049125b","주장의 강도를 조절하는 표현","jujang-ui-gangdo-jojeol",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":899,"displayOrder":1050},"01a07863-da55-72d4-9219-fd300bc35b30","정보 출처와 인용의 문어 형식","jeongbo-chulcheo-inyong-muneo-hyeongsik",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":899,"displayOrder":1055},"01a07863-d8f3-7bbb-9704-828a57494d38","공적 문서의 종결 표현","gongjeok-munseo-ui-jonggyeol-pyohyeon",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":899,"displayOrder":1060},"01a07863-db79-760c-aaf2-1316b2fc93f9","명사열 문체와 서술성","myeongsayeol-munche-wa-seosulseong",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":899,"displayOrder":1065},"01a07863-d76b-70c5-816c-2032ca71519c","병렬 구조와 대구법","byeongnyeol-gujo-wa-daegubeop",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":899,"displayOrder":1070},"01a07863-d7f6-710d-b8e6-cc124ba4f125","도치 구문과 문체적 효과","dochi-gumun-gwa-munchejeok-hyogwa",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":899,"displayOrder":1075},"01a07863-dc44-7149-84b5-53b5327f06d0","설의법과 반어적 질문","seoruibeop-gwa-baneojeok-jilmun",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":899,"displayOrder":1080},"01a07863-db43-779c-bee0-7cff386b4019","문법화된 관용 구문","munbeophwadoen-gwanyong-gumun",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":899,"displayOrder":1085},"01a07863-da62-7735-bcaf-7c48148cda56","정도성과 극단성의 미세한 차이","jeongdoseong-geukdanseong-ui-chai",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1091},"01a07863-d96c-7023-bb30-3a3d8f787aa2","한글 맞춤법의 역사적 변화","hangeul-matchumbeop-ui-yeoksajeok-byeonhwa","C2",216,{"id":1093,"title":1094,"slug":1095,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1096},"01a07863-db03-771f-a039-b9257e399114","중세 한국어 문법의 현대 한국어 흔적","jungse-hangugeo-munbeop-ui-heunjeok",217,{"id":1098,"title":1099,"slug":1100,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1101},"01a07863-da9b-74e0-aa05-b70e5e015c3d","지역·세대·사용역에 따른 발음 변이","jiyeok-sedae-sayongyeok-bareum-byeoni",218,{"id":1103,"title":1104,"slug":1105,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1106},"01a07863-d8dd-7b49-bcf9-020299f60a53","고전 문헌의 말하기 등급","gojeon-munheon-ui-malhagi-deunggeup",219,{"id":1108,"title":1109,"slug":1110,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1111},"01a07863-d8e4-7f0a-9847-6e75a50aa53d","고전적 높임 표현과 현대의 잔존형","gojeonjeok-nopim-pyohyeon",220,{"id":1113,"title":1114,"slug":1115,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1116},"01a07863-d6d4-7878-ad37-a4982f125903","방언의 말하기 등급과 사회적 의미","bangeon-ui-malhagi-deunggeup",221,{"id":1118,"title":1119,"slug":1120,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1121},"01a07863-d80d-7c71-85f6-c3236a70cc6b","언어 형식의 사회적 지표성","eoneo-hyeongsik-ui-sahoejeok-jipyoseong",222,{"id":1123,"title":1124,"slug":1125,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1126},"01a07863-d737-779b-ad54-78d521a176d0","복합 사용역과 문체 혼합","bokhap-sayongyeok-gwa-munche-honhap",223,{"id":1128,"title":1129,"slug":1130,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1131},"01a07863-da4d-7c0e-aee9-47ad0c32ab41","전달 정보의 증거성과 화자 개입","jeondal-jeongbo-jeunggeoseong-hwaja-gaeip",224,{"id":1133,"title":1134,"slug":1135,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1136},"01a07863-d9f3-784c-8444-b4e48a91a5f4","인식·당위·능력 양태의 중첩","insik-dangwi-neungnyeok-yangtae-jungcheop",225,{"id":1138,"title":1139,"slug":1140,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1141},"01a07863-d87d-7421-a10d-016685c3019e","극도로 중첩된 종속 구조","geukdoro-jungcheopdoen-jongsok-gujo",226,{"id":1143,"title":1144,"slug":1145,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1146},"01a07863-db6c-76c8-9d8d-1bf0ff302356","명사구 내부의 다중 수식 범위","myeongsagu-naebu-dajung-susik-beomwi",227,{"id":1148,"title":1149,"slug":1150,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1151},"01a07863-d7a7-7713-b582-4635b340fb8c","다층 인용과 발화 책임","dachung-inyong-gwa-balhwa-chaegim",228,{"id":1153,"title":1154,"slug":1155,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1156},"01a07863-dc93-7bf7-baaf-646f405d0a93","통사적 중의성과 구조 해석","tongsajeok-junguiseong-gujo-haeseok",229,{"id":1158,"title":1159,"slug":1160,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1161},"01a07863-d747-7d02-9170-02c9242f260d","부정의 범위와 중의성","bujeong-ui-beomwi-wa-junguiseong",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1166},"01a07863-dc82-74cf-aed9-03ef012ba1ae","수량사의 작용역과 범위","suryangsa-ui-jagyongyeok-gwa-beomwi",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1171},"01a07863-d7c0-7033-8973-1acd78835224","다중 주제 구조와 화제 계층","dajung-juje-gujo-hwaje-gyecheung",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1176},"01a07863-db0f-7d14-b181-22045286272f","좌측·우측 전위와 담화 기능","jwacheuk-ucheuk-jeonwi",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1181},"01a07863-d75d-772e-9d3e-5b6275433f2d","분열문과 초점 구조","bunyeolmun-gwa-chojeom-gujo",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1186},"01a07863-dc88-7813-ac0c-b5506052d4fc","수사적 생략과 여백의 효과","susajeok-saengnyak-gwa-yeobaek",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1191},"01a07863-dc1b-7dc0-832f-4f108853f305","상호 텍스트성과 변형 인용","sangho-tekseuteuseong-byeonhyeong-inyong",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1196},"01a07863-d979-798b-b0e1-1f25c0511cbb","한자어 중심 문체의 압축성","hanjaeo-jungsim-munche-ui-apchukseong",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1201},"01a07863-d6ec-7d59-96d2-3ffd339ca6c2","법률·행정 문체의 문법","beomnyul-haengjeong-munche-ui-munbeop",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1206},"01a07863-d95e-724f-aebc-136eef75e32d","학술 문체의 고도 명사화","haksul-munche-ui-godo-myeongsahwa",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1211},"01a07863-db4f-75fe-832e-52c746aeace4","문학 서사의 시점과 화자","munhak-seosa-ui-sijeom-gwa-hwaja",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1216},"01a07863-da34-7109-a69e-dcc4f425ced7","자유 간접 화법과 의식의 표현","jayu-ganjeop-hwabeop",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1221},"01a07863-dc71-7158-bad9-cc4b5c91a482","속담·관용구의 변형과 재맥락화","sokdam-gwanyonggu-byeonhyeong",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1226},"01a07863-dcb3-7256-be14-3efead0203a1","의성어·의태어의 파생과 활용","uiseongeo-uitaeeo-pasaeng-hwaryong",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1231},"01a07863-dc69-7a26-9a3b-aaffc3c91e21","신조어의 파생 문법과 확장","sinjoeo-ui-pasaeng-munbeop",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1090,"displayOrder":1236},"01a07863-db09-7a45-a9a7-3b2525079877","중의성과 응집성을 다듬는 고급 퇴고","junguiseong-eungjipseong-gogeup-toego",245,{"id":912,"title":913,"slug":914,"seoDescription":1238,"content":1239,"language":9,"level":899,"displayOrder":915,"grammarTopics":1240,"createdAt":1246,"updatedAt":1247,"vocabularyLists":1248,"primaryTopicHub":1249,"readyImages":1251},"C1 수준에서 서사 시점과 문법적 시제를 구별하고 과거 서술에 현재를 삽입하는 효과, 회상·예시·인용·내적 독백의 시간축을 분석해 기준 시간을 잃지 않으면서 독자의 시선과 거리를 조절하는 일관된 복합 서사문을 정확하고 자연스럽게 설계하는 방법을 익힙니다.","서사문의 시제는 사건이 일어난 시간만 표시하지 않는다. 누가 사건을 보고 있는지, 서술자가 어느 시간에 서 있는지, 어떤 장면을 독자 앞에 생생하게 내밀지까지 조절한다.\n\n이 글을 읽고 나면 다음을 할 수 있다.\n\n- 서술의 **시점**과 문법적 **시제**를 구별할 수 있다.\n- 과거 서술에 현재를 삽입할 때 생기는 시각적·스타일적 효과를 설명할 수 있다.\n- 회상, 예시, 인용, 내적 독백에서 기준 시간을 잃지 않고 시제를 전환할 수 있다.\n\n## 1. 시점과 시제의 구별\n\n*시점*은 정보를 인식하고 전달하는 위치이며, *시제*는 사건의 시간적 위치를 문법적으로 드러내는 방법이다. 일인칭·삼인칭은 주로 서술자와 인물의 관계를, 과거·현재는 사건과 서술 시간의 관계를 보여 준다.\n\n| 구분 | 핵심 질문 | 표지 | 서사적 효과 |\n| --- | --- | --- | --- |\n| 일인칭 시점 | 누가 자신의 경험을 말하는가? | 나, 저, 우리 | 내면에 가깝지만 정보가 제한될 수 있음 |\n| 삼인칭 시점 | 서술자는 누구의 인식을 따르는가? | 그, 민서, 그들 | 여러 장면을 조절할 수 있지만 시선의 범위를 명료히 해야 함 |\n| 과거 시제 | 이미 일어난 사건인가? | -았\u002F-었-, -았다\u002F-었다 | 완결된 사건을 차분하게 배치함 |\n| 서술 현재 | 지난 사건을 현장처럼 보여 주는가? | -는다, -다 | 거리를 줄이고 장면을 전경화함 |\n\n:::note\n삼인칭 서술이라고 해서 서술자가 모든 정보를 아는 것은 아니다. 서술이 한 인물의 지각과 판단에만 머물면 **삼인칭 제한적 시점**이 된다.\n:::\n\n## 2. 이야기의 기준 시제 설정\n\n장면을 이어 쓰기 전에 먼저 이야기의 **기준 시제**를 정한다. 과거를 기본으로 삼으면 주요 사건은 보통 -았\u002F-었-으로 진행하고, 배경과 상태는 진행·지속·반복을 드러내는 형태로 받친다.\n\n- **전경의 사건:** 문을 열었다, 편지를 집었다, 밖으로 달려갔다\n- **배경의 진행:** 비가 내리고 있었다, 사람들이 대기하고 있었다\n- **과거의 반복:** 매년 그곳을 찾곤 했다\n- **결과 상태:** 문이 잠겨 있었다, 시계가 멈춰 있었다\n\n:::tip\n문장마다 -았\u002F-었-을 반복하는 대신, 주요 사건과 배경 정보의 위계를 먼저 나눈다. 시제 표지를 줄이더라도 독자가 기준 시간을 복원할 수 있어야 한다.\n:::\n\n## 3. 과거에서 현재로 전환하는 효과\n\n지난 사건을 현재형으로 서술하는 *서술 현재*는 독자를 장면 안으로 끌어들이고, 결정적인 순간을 전경으로 만든다. 이런 전환은 시간 오류가 아니라 **의도적인 시각 변화**일 수 있다. 한국어에서는 주로 소설의 **-ㄴ다\u002F-는다 서술체**에서 자연스럽다. 해요체나 합니다체로 이어지는 수기·구술 서사에서는 갑자기 서술 현재로 바꾸면 말투가 어색해지기 쉽다.\n\n:::example\n**차분한 과거 서술**\n\n민서는 현관문을 **열었다**. 방 안은 고요했고, 책상 위에는 하얀 봉투가 **놓여 있었다**. 그는 조심스럽게 봉투를 **집었다**.\n\n**결정적 순간의 서술 현재**\n\n민서는 현관문을 **열었다**. 방 안은 고요했고, 책상 위에는 하얀 봉투가 **놓여 있었다**. 그가 봉투를 **집는다**. 손끝이 **떨린다**. 봉투 안에서 자신의 글씨가 **나온다**.\n:::\n\n두 번째 단락에서 현재형은 편지를 발견하는 순간을 독자의 지금으로 당겨 온다. 한번 전환했다면 장면이 끝나거나 별도의 신호가 나올 때까지 유지하는 편이 안정적이다. **그 순간, 바로 그때, 이때, 문득** 같은 시간 부사어는 전환이 시작되는 지점을 독자에게 알려 주는 데 도움이 된다.\n\n:::warning\n의도가 드러나지 않는 현재·과거의 반복은 장면의 시간을 흐린다. 시제를 바꿀 때는 단락 경계, 시간 부사어, 장면 전환 중 적어도 하나를 신호로 제시한다.\n:::\n\n## 4. 회상과 미리 보여 주기의 시간축\n\n현재 장면을 기준으로 더 이전의 사건으로 돌아가면 *회상*, 아직 일어나지 않은 사건을 미리 보여 주면 *예시(豫示, 앞질러 보여 주기)*가 된다. 중요한 것은 문법 형태 하나만이 아니라 **어느 시간을 기준으로 삼는지** 독자에게 알려 주는 것이다.\n\n| 서사 기능 | 주요 표지 | 느낌의 차이 | 예 |\n| --- | --- | --- | --- |\n| 이전 사건의 완료 | 이미, -았\u002F었었- | 기준 사건보다 앞선 완료를 명시함 | 그는 이미 답을 **찾았었다**. |\n| 회상 속 진행·반복 | -던, -고 있었- | 끝나지 않은 장면이나 반복되던 경험을 부각함 | 매일 걷**던** 길이 낯설어 보였다. |\n| 회상 속 완료 | -았\u002F었던 | 완료된 지난 경험을 뒤돌아보는 거리감을 드러냄 | 처음 만났**던** 날을 떠올렸다. |\n| 미래 사건의 예시 | 뒤에, 이후, 결국, -(으)리라 | 현재 장면보다 뒤의 결과를 암시함 | 그 선택이 뒤에 모든 것을 **바꾸리라**. |\n\n:::example\n**시간축이 분명한 회상**\n\n지수는 빈 강의실에 서 있었다. **세 해 전**, 이곳에서 승현을 처음 **만났었다**. 그때 승현은 매번 맨 앞자리에 **앉곤 했다**. **다시 현재**, 지수의 손에는 그가 남긴 노트가 들려 있었다.\n:::\n\n긴 회상에서는 첫 문장에서 이전성을 확실히 표시한 뒤 일반 과거형으로 이어 갈 수 있다. 장면이 끝나면 **다시, 그 순간, 현재** 같은 표지로 기준 시간에 복귀한다.\n\n## 5. 인용과 내적 독백의 시점 유지\n\n직접 인용은 인물이 말하던 순간의 시제와 지시 표현을 살려 준다. 반면 간접 인용은 그 말을 현재 서술의 문법 안에 통합하므로, ‘오늘·내일·여기’와 같은 표현의 기준이 흐려지지 않게 해야 한다.\n\n:::example\n- 직접 인용: 유진은 한숨을 쉬며 말했다. “**내일 여기서 다시 만나요.**”\n- 간접 인용: 유진은 **다음 날 그곳에서** 다시 만나자고 말했다.\n:::\n\n내적 독백에서는 서술 현재와 인물의 즉시적인 현재 인식이 맞물릴 수 있다.\n\n> 지우는 문 앞에 멈춰 선다. *지금 들어가야 할까? 그가 아직도 나를 기억할까?*\n\n기울임체로 표시한 부분은 지우의 직접적인 내면 생각이고, 그 밖의 서술은 **선다**라는 서술 현재를 유지한다. 인용 부호나 기울임체가 항상 필수인 것은 아니지만, 학습 단계에서는 화자와 인물의 목소리를 구별하는 신호로 유용하다.\n\n## 6. 시점 전환의 정보 경계\n\n시점을 바꾸면 독자가 접근할 수 있는 정보의 범위도 바뀐다. 한 인물의 지각을 따르다가 아무 신호 없이 다른 인물의 내면으로 넘어가면 ‘누가 보고 있는가’가 불분명해진다.\n\n:::warning\n민서는 지훈의 표정을 살폈다. 지훈은 웃고 있었다. 그러나 **지훈은 이미 도망칠 생각뿐이었다.**\n\n서술이 민서의 인식에 제한되어 있다면, 마지막 문장은 민서가 알 수 없는 지훈의 내면을 갑자기 노출한다. 단락을 바꾸거나 “한편 지훈은” 같은 신호를 넣어 시점 전환을 밝혀야 한다.\n:::\n\n시점을 안정적으로 전환하려면 다음을 확인한다.\n\n1. 현재 장면을 누가 지각하는지 정한다.\n2. 새 인물이 아는 정보와 모르는 정보를 구분한다.\n3. 단락 경계나 장소·인물 표지로 전환을 예고한다.\n4. 전환한 뒤에는 새 인물의 지각 범위를 일관되게 유지한다.\n\n## 7. 서사 설계 점검 질문\n\n| 점검 대상 | 마지막 질문 |\n| --- | --- |\n| 시점 | 이 장면을 누가 보며, 독자는 어느 인물의 지식까지 접근할 수 있는가? |\n| 기준 시제 | 사건의 기본 시간이 과거인지 현재인지 첫 단락에서 파악되는가? |\n| 시제 전환 | 전환이 장면의 속도·거리·중요도를 바꾸는 명확한 기능을 하는가? |\n| 시간축 | 회상과 예시의 시작·종료·복귀 지점이 알려져 있는가? |\n| 인용과 내면 | 서술자의 목소리와 인물의 말·생각이 구별되는가? |\n\n좋은 서사문에서 시제 전환은 단순한 형태 교체가 아니다. **독자의 시선과 거리를 조절하는 서사 장치**이다. 따라서 시제를 바꾸기 전에는 항상 “이 전환으로 독자가 어디에서 누구와 함께 장면을 보게 되는가?”를 묻는다.",[1241],{"id":1242,"name":1243,"level":899,"language":9,"isCompleted":1244,"completionPercentage":1245,"totalExercises":36,"completedExercises":1245},"01a09c0b-58c4-78d2-ac85-dd778e98acad","서사의 시제와 사건 관점",false,0,"2026-09-06T20:23:25+00:00","2026-10-11T12:53:37+00:00",[],{"name":1243,"slug":1250,"language":9},"seosa-sije-sageon-gwanjeom-c1",[],{"id":1242,"name":1243,"slug":1250,"language":9,"level":899,"introduction":1253,"lessonCount":16,"totalExercises":36,"objectives":1254,"prerequisites":1258,"lessons":1261},"이야기의 기준 시간을 세우고 사건을 어떤 모습으로 보여 줄지 선택하는 길입니다. 시제 전환으로 서사 시점을 관리한 뒤 상 표현으로 진행·완결·결과와 화자의 평가를 조절합니다.",[1255,1256,1257],"서술 시점과 문법적 시제를 구별해 시간 전환을 설계할 수 있다.","상 표현으로 사건의 내부·완결·결과 상태를 구별할 수 있다.","시제와 상의 선택이 만드는 화자의 관점과 평가를 설명할 수 있다.",[1259,1260],"과거·현재·미래 시제와 기본 상 표현을 안다.","짧은 서사에서 사건의 시간 순서를 파악할 수 있다.",[1262,1277],{"id":912,"contentId":1263,"slug":914,"title":913,"level":899,"summary":1264,"order":11,"exercises":1265},"pg_03fe4a60-3f1e-42f3-8edb-f40bac85c7fb","서술자의 시간 기준과 시제를 분리하고 현재 삽입·회상·인용에서 시제 전환의 효과를 설계한다.",[1266,1270,1273],{"id":1267,"title":1268,"order":1245,"type":1269},"01a07864-151a-7d60-8653-0fe1bd4f293d","시점·기준 시제·서술 현재 설계하기","word_select",{"id":1271,"title":1272,"order":11,"type":1269},"01a07864-153f-71dc-a054-30b8676901cc","Flashback, Quotation, and Viewpoint Boundaries",{"id":1274,"title":1275,"order":16,"type":1276},"01a07864-155e-7191-8435-3d1425edcbc7","Linking Timeline and Viewpoint","sentence_builder",{"id":917,"contentId":1278,"slug":919,"title":918,"level":899,"summary":1279,"order":16,"exercises":1280},"pg_eb55a946-e2ea-4fe2-af07-8c7c26357ebd","진행·완결·결과 상태와 평가를 나타내는 상 표현으로 화자가 사건을 바라보는 방식을 조절한다.",[1281,1284,1287],{"id":1282,"title":1283,"order":1245,"type":1269},"01a07864-12cc-75c6-acc8-5e93081ae920","과정·결과와 유지 상태",{"id":1285,"title":1286,"order":11,"type":1269},"01a07864-12e4-71d0-9f3e-7b86553be0f2","완결 평가와 행위자성",{"id":1288,"title":1289,"order":16,"type":1276},"01a07864-12fc-7417-a9dc-ce1efd8e196f","관점을 살리는 상 표현 배열",[1291,1297,1301],{"@id":1292,"@type":1293,"id":1267,"grammarPage":1294,"title":1268,"instructions":1295,"displayOrder":1245,"type":1269,"questionCount":71,"blankCount":86,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1296},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-151a-7d60-8653-0fe1bd4f293d","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a07863-dc49-79fb-8997-4af027e5c836","Complete or assess each Korean narrative by tracking viewpoint, the past baseline, background aspect, and deliberate narrative-present shifts.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c9de4c6f-8e6b-4d3d-9f4b-c2eb5b9cb558_hero.webp?v=1788726220",{"@id":1298,"@type":1293,"id":1271,"grammarPage":1294,"title":1272,"instructions":1299,"displayOrder":11,"type":1269,"questionCount":81,"blankCount":91,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1300},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-153f-71dc-a054-30b8676901cc","Complete each Korean narrative with the tense, quotation form, time anchor, or viewpoint signal required by its reference time.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7fe11e15-b9fa-4a82-83d2-cc09e6dd9983_hero.webp?v=1788726220",{"@id":1302,"@type":1293,"id":1274,"grammarPage":1294,"title":1275,"instructions":1303,"displayOrder":16,"type":1276,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":1244,"ogImageUrl":1304},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a07864-155e-7191-8435-3d1425edcbc7","Build one concise Korean narrative sentence in 한다체 for each context. Three extra tiles contrast the event timeline, quotation boundary, or viewpoint.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_eef90bde-5da4-45f5-9a27-e941347e313b_hero.webp?v=1788726220",{"id":1267,"grammarPage":1294,"title":1268,"instructions":1295,"seoTitle":1306,"seoDescription":1307,"displayOrder":1245,"type":1269,"questions":1308,"ogImageUrl":1296},"서사 시점과 기준 시제, 서술 현재 설계","닫힌 방 안을 보지 못한 일인칭 서술, 퇴근할 때마다 책방에 들르곤 했다 같은 반복 회상처럼 시점의 한계와 과거 기준 시제, 배경의 상을 지켜 서사를 완성해요. 의도적인 서술 현재 전환도 판단하며, 장면에 긴장감과 현장감을 주는 시제 선택의 서사적 효과를 짚어요.",[1309],{"id":1310,"sentenceTemplate":1311,"displayOrder":1245,"explanation":1312,"exampleSentence":1313,"blanks":1314},"01a07864-151b-703d-a155-56ca34a7a213","Complete the first-person account without crossing the narrator’s perceptual boundary: 「나는 창가에 섰다. 복도 끝은 보였지만 닫힌 방 안의 일은 __1__.」","The first-person narrator can report the visible corridor but cannot know what happens beyond that perceptual boundary.","나는 발자국 소리를 들었지만 누가 계단을 오르는지는 보지 못했다.",[1315],{"id":1316,"blankNumber":11,"options":1317},"01a07864-151a-7f88-8653-0fe1bfe21f2c",[1318,1322,1325,1328],{"id":1319,"optionText":1320,"isCorrect":1321,"displayOrder":1245},"01a07864-151a-7ed4-8653-0fe1bde09587","알 수 없었다",true,{"id":1323,"optionText":1324,"isCorrect":1244,"displayOrder":11},"01a07864-151a-7f14-8653-0fe1be252fcc","모두 알고 있었다",{"id":1326,"optionText":1327,"isCorrect":1244,"displayOrder":16},"01a07864-151a-7f40-8653-0fe1be2e3fbb","직접 지켜보았다",{"id":1329,"optionText":1330,"isCorrect":1244,"displayOrder":21},"01a07864-151a-7f64-8653-0fe1bf1c13dd","미리 결정했다",{"html":1332,"toc":1333},"\u003Cp>서사문의 시제는 사건이 일어난 시간만 표시하지 않는다. 누가 사건을 보고 있는지, 서술자가 어느 시간에 서 있는지, 어떤 장면을 독자 앞에 생생하게 내밀지까지 조절한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>이 글을 읽고 나면 다음을 할 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>서술의 \u003Cstrong>시점\u003C\u002Fstrong>과 문법적 \u003Cstrong>시제\u003C\u002Fstrong>를 구별할 수 있다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>과거 서술에 현재를 삽입할 때 생기는 시각적·스타일적 효과를 설명할 수 있다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>회상, 예시, 인용, 내적 독백에서 기준 시간을 잃지 않고 시제를 전환할 수 있다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"section\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>시점과 시제의 구별\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>시점\u003C\u002Fem>은 정보를 인식하고 전달하는 위치이며, \u003Cem>시제\u003C\u002Fem>는 사건의 시간적 위치를 문법적으로 드러내는 방법이다. 일인칭·삼인칭은 주로 서술자와 인물의 관계를, 과거·현재는 사건과 서술 시간의 관계를 보여 준다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>구분\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>핵심 질문\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>표지\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>서사적 효과\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>일인칭 시점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>누가 자신의 경험을 말하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>나, 저, 우리\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>내면에 가깝지만 정보가 제한될 수 있음\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>삼인칭 시점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>서술자는 누구의 인식을 따르는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>그, 민서, 그들\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>여러 장면을 조절할 수 있지만 시선의 범위를 명료히 해야 함\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>과거 시제\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>이미 일어난 사건인가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>-았\u002F-었-, -았다\u002F-었다\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>완결된 사건을 차분하게 배치함\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>서술 현재\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>지난 사건을 현장처럼 보여 주는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>-는다, -다\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>거리를 줄이고 장면을 전경화함\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>삼인칭 서술이라고 해서 서술자가 모든 정보를 아는 것은 아니다. 서술이 한 인물의 지각과 판단에만 머물면 \u003Cstrong>삼인칭 제한적 시점\u003C\u002Fstrong>이 된다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-2\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>이야기의 기준 시제 설정\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>장면을 이어 쓰기 전에 먼저 이야기의 \u003Cstrong>기준 시제\u003C\u002Fstrong>를 정한다. 과거를 기본으로 삼으면 주요 사건은 보통 -았\u002F-었-으로 진행하고, 배경과 상태는 진행·지속·반복을 드러내는 형태로 받친다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>전경의 사건:\u003C\u002Fstrong> 문을 열었다, 편지를 집었다, 밖으로 달려갔다\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>배경의 진행:\u003C\u002Fstrong> 비가 내리고 있었다, 사람들이 대기하고 있었다\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>과거의 반복:\u003C\u002Fstrong> 매년 그곳을 찾곤 했다\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>결과 상태:\u003C\u002Fstrong> 문이 잠겨 있었다, 시계가 멈춰 있었다\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>문장마다 -았\u002F-었-을 반복하는 대신, 주요 사건과 배경 정보의 위계를 먼저 나눈다. 시제 표지를 줄이더라도 독자가 기준 시간을 복원할 수 있어야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-3\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>과거에서 현재로 전환하는 효과\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>지난 사건을 현재형으로 서술하는 \u003Cem>서술 현재\u003C\u002Fem>는 독자를 장면 안으로 끌어들이고, 결정적인 순간을 전경으로 만든다. 이런 전환은 시간 오류가 아니라 \u003Cstrong>의도적인 시각 변화\u003C\u002Fstrong>일 수 있다. 한국어에서는 주로 소설의 \u003Cstrong>-ㄴ다\u002F-는다 서술체\u003C\u002Fstrong>에서 자연스럽다. 해요체나 합니다체로 이어지는 수기·구술 서사에서는 갑자기 서술 현재로 바꾸면 말투가 어색해지기 쉽다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>차분한 과거 서술\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>민서는 현관문을 \u003Cstrong>열었다\u003C\u002Fstrong>. 방 안은 고요했고, 책상 위에는 하얀 봉투가 \u003Cstrong>놓여 있었다\u003C\u002Fstrong>. 그는 조심스럽게 봉투를 \u003Cstrong>집었다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>결정적 순간의 서술 현재\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>민서는 현관문을 \u003Cstrong>열었다\u003C\u002Fstrong>. 방 안은 고요했고, 책상 위에는 하얀 봉투가 \u003Cstrong>놓여 있었다\u003C\u002Fstrong>. 그가 봉투를 \u003Cstrong>집는다\u003C\u002Fstrong>. 손끝이 \u003Cstrong>떨린다\u003C\u002Fstrong>. 봉투 안에서 자신의 글씨가 \u003Cstrong>나온다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>두 번째 단락에서 현재형은 편지를 발견하는 순간을 독자의 지금으로 당겨 온다. 한번 전환했다면 장면이 끝나거나 별도의 신호가 나올 때까지 유지하는 편이 안정적이다. \u003Cstrong>그 순간, 바로 그때, 이때, 문득\u003C\u002Fstrong> 같은 시간 부사어는 전환이 시작되는 지점을 독자에게 알려 주는 데 도움이 된다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>의도가 드러나지 않는 현재·과거의 반복은 장면의 시간을 흐린다. 시제를 바꿀 때는 단락 경계, 시간 부사어, 장면 전환 중 적어도 하나를 신호로 제시한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"section-4\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>회상과 미리 보여 주기의 시간축\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>현재 장면을 기준으로 더 이전의 사건으로 돌아가면 \u003Cem>회상\u003C\u002Fem>, 아직 일어나지 않은 사건을 미리 보여 주면 *예시(豫示, 앞질러 보여 주기)*가 된다. 중요한 것은 문법 형태 하나만이 아니라 \u003Cstrong>어느 시간을 기준으로 삼는지\u003C\u002Fstrong> 독자에게 알려 주는 것이다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>서사 기능\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>주요 표지\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>느낌의 차이\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>예\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>이전 사건의 완료\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>이미, -았\u002F었었-\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>기준 사건보다 앞선 완료를 명시함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>그는 이미 답을 \u003Cstrong>찾았었다\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>회상 속 진행·반복\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>-던, -고 있었-\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>끝나지 않은 장면이나 반복되던 경험을 부각함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>매일 걷\u003Cstrong>던\u003C\u002Fstrong> 길이 낯설어 보였다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>회상 속 완료\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>-았\u002F었던\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>완료된 지난 경험을 뒤돌아보는 거리감을 드러냄\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>처음 만났\u003Cstrong>던\u003C\u002Fstrong> 날을 떠올렸다.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>미래 사건의 예시\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>뒤에, 이후, 결국, -(으)리라\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>현재 장면보다 뒤의 결과를 암시함\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>그 선택이 뒤에 모든 것을 \u003Cstrong>바꾸리라\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>시간축이 분명한 회상\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>지수는 빈 강의실에 서 있었다. \u003Cstrong>세 해 전\u003C\u002Fstrong>, 이곳에서 승현을 처음 \u003Cstrong>만났었다\u003C\u002Fstrong>. 그때 승현은 매번 맨 앞자리에 \u003Cstrong>앉곤 했다\u003C\u002Fstrong>. \u003Cstrong>다시 현재\u003C\u002Fstrong>, 지수의 손에는 그가 남긴 노트가 들려 있었다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>긴 회상에서는 첫 문장에서 이전성을 확실히 표시한 뒤 일반 과거형으로 이어 갈 수 있다. 장면이 끝나면 \u003Cstrong>다시, 그 순간, 현재\u003C\u002Fstrong> 같은 표지로 기준 시간에 복귀한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-5\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>인용과 내적 독백의 시점 유지\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>직접 인용은 인물이 말하던 순간의 시제와 지시 표현을 살려 준다. 반면 간접 인용은 그 말을 현재 서술의 문법 안에 통합하므로, ‘오늘·내일·여기’와 같은 표현의 기준이 흐려지지 않게 해야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>직접 인용: 유진은 한숨을 쉬며 말했다. “\u003Cstrong>내일 여기서 다시 만나요.\u003C\u002Fstrong>”\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>간접 인용: 유진은 \u003Cstrong>다음 날 그곳에서\u003C\u002Fstrong> 다시 만나자고 말했다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>내적 독백에서는 서술 현재와 인물의 즉시적인 현재 인식이 맞물릴 수 있다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>지우는 문 앞에 멈춰 선다. \u003Cem>지금 들어가야 할까? 그가 아직도 나를 기억할까?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>기울임체로 표시한 부분은 지우의 직접적인 내면 생각이고, 그 밖의 서술은 \u003Cstrong>선다\u003C\u002Fstrong>라는 서술 현재를 유지한다. 인용 부호나 기울임체가 항상 필수인 것은 아니지만, 학습 단계에서는 화자와 인물의 목소리를 구별하는 신호로 유용하다.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"section-6\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>시점 전환의 정보 경계\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>시점을 바꾸면 독자가 접근할 수 있는 정보의 범위도 바뀐다. 한 인물의 지각을 따르다가 아무 신호 없이 다른 인물의 내면으로 넘어가면 ‘누가 보고 있는가’가 불분명해진다.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>민서는 지훈의 표정을 살폈다. 지훈은 웃고 있었다. 그러나 \u003Cstrong>지훈은 이미 도망칠 생각뿐이었다.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>서술이 민서의 인식에 제한되어 있다면, 마지막 문장은 민서가 알 수 없는 지훈의 내면을 갑자기 노출한다. 단락을 바꾸거나 “한편 지훈은” 같은 신호를 넣어 시점 전환을 밝혀야 한다.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>시점을 안정적으로 전환하려면 다음을 확인한다.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>현재 장면을 누가 지각하는지 정한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>새 인물이 아는 정보와 모르는 정보를 구분한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>단락 경계나 장소·인물 표지로 전환을 예고한다.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>전환한 뒤에는 새 인물의 지각 범위를 일관되게 유지한다.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Ch2 id=\"section-7\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">7.\u003C\u002Fspan>서사 설계 점검 질문\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>점검 대상\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>마지막 질문\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>시점\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>이 장면을 누가 보며, 독자는 어느 인물의 지식까지 접근할 수 있는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>기준 시제\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>사건의 기본 시간이 과거인지 현재인지 첫 단락에서 파악되는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>시제 전환\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>전환이 장면의 속도·거리·중요도를 바꾸는 명확한 기능을 하는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>시간축\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>회상과 예시의 시작·종료·복귀 지점이 알려져 있는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>인용과 내면\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>서술자의 목소리와 인물의 말·생각이 구별되는가?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>좋은 서사문에서 시제 전환은 단순한 형태 교체가 아니다. \u003Cstrong>독자의 시선과 거리를 조절하는 서사 장치\u003C\u002Fstrong>이다. 따라서 시제를 바꾸기 전에는 항상 “이 전환으로 독자가 어디에서 누구와 함께 장면을 보게 되는가?”를 묻는다.\u003C\u002Fp>\n",[1334,1338,1342,1346,1350,1354,1358],{"id":1335,"text":1336,"depth":16,"number":1337},"section","시점과 시제의 구별","1",{"id":1339,"text":1340,"depth":16,"number":1341},"section-2","이야기의 기준 시제 설정","2",{"id":1343,"text":1344,"depth":16,"number":1345},"section-3","과거에서 현재로 전환하는 효과","3",{"id":1347,"text":1348,"depth":16,"number":1349},"section-4","회상과 미리 보여 주기의 시간축","4",{"id":1351,"text":1352,"depth":16,"number":1353},"section-5","인용과 내적 독백의 시점 유지","5",{"id":1355,"text":1356,"depth":16,"number":1357},"section-6","시점 전환의 정보 경계","6",{"id":1359,"text":1360,"depth":16,"number":1361},"section-7","서사 설계 점검 질문","7"]