[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-nl":3,"grammar-pages-nl":4,"grammar-page-nl-tijd-en-gezichtspunt-in-de-vrije-indirecte-rede":1297,"grammar-lesson-path-nl-tijd-en-gezichtspunt-in-de-vrije-indirecte-rede-verteltijd-en-perspectief-in-literair-proza-c2":1615,"grammar-exercises-by-page-01a0ba4b-8c32-7aac-8a75-d2072a4e667e":1646,"grammar-quick-check-01a0ba4b-8c32-7aac-8a75-d2072a4e667e":1657,"grammar-lesson-body-01a0ba4b-8c32-7aac-8a75-d2072a4e667e-bdw1krf0rj":1679},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,182,187,192,197,202,207,212,217,222,227,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,368,373,378,383,388,393,398,403,408,413,418,423,428,433,438,443,448,453,458,463,468,473,478,483,488,494,499,504,509,514,519,524,529,534,539,544,549,554,559,564,569,574,579,584,589,594,599,604,609,614,619,624,629,634,639,644,649,654,659,664,669,674,679,684,689,694,699,704,709,714,719,724,729,734,739,744,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,895,900,905,910,915,920,925,930,935,940,945,950,955,960,965,970,975,980,986,991,996,1001,1006,1011,1016,1021,1026,1031,1036,1041,1046,1051,1056,1061,1066,1071,1076,1081,1086,1091,1096,1101,1106,1111,1116,1121,1126,1131,1136,1141,1146,1151,1156,1162,1167,1172,1177,1182,1187,1192,1197,1202,1207,1212,1217,1222,1227,1232,1237,1242,1247,1252,1257,1262,1267,1272,1277,1282,1287,1292],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a0ba4b-8a31-78d2-bfe8-93cda5da555e","Het Nederlandse alfabet","het-nederlandse-alfabet","nl","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a0ba4b-8b04-72cb-8dcd-87e3496aa32c","Letters benoemen en woorden spellen","letters-benoemen-en-woorden-spellen",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a0ba4b-8ae8-729b-8783-55b9aacfce21","Korte en lange klinkers horen","korte-en-lange-klinkers-horen",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a0ba4b-8b87-73a9-9518-4d17aa721080","Open en gesloten lettergrepen","open-en-gesloten-lettergrepen",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a0ba4b-891d-7a3f-adbd-527b99c8ed2c","De klanken ij en ei","de-klanken-ij-en-ei",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a0ba4b-8918-783b-9bd7-01ae7a0889dd","De klanken au en ou","de-klanken-au-en-ou",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a0ba4b-8922-78d7-ba25-82e8471e0365","De klanken ui, eu en oe","de-klanken-ui-eu-en-oe",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a0ba4b-89e2-7a23-a9f4-c2593f46a63b","G, ch, sch, ng en nk uitspreken","g-ch-sch-ng-en-nk-uitspreken",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a0ba4b-8d30-78ab-bd02-60732d19d41d","Woordklemtoon en de stomme e","woordklemtoon-en-de-stomme-e",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a0ba4b-8a7b-767e-97a4-08589a7a5ae5","Hoofdletters en de schrijfwijze van IJ","hoofdletters-en-de-schrijfwijze-van-ij",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a0ba4b-890b-7329-92dd-1df1cd56fd40","De en het bij zelfstandige naamwoorden","de-en-het-bij-zelfstandige-naamwoorden",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a0ba4b-8a38-7302-b15f-d5d26e4b4916","Het onbepaalde lidwoord een","het-onbepaalde-lidwoord-een",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a0ba4b-8b1b-7228-af8c-17ac0c446c30","Meervouden op -en","meervouden-op-en",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a0ba4b-8b1f-7950-964b-a1ad404c15ac","Meervouden op -s en 's","meervouden-op-s-en-apostrof-s",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a0ba4b-8c6d-7dc6-ab35-16bde85f631d","Veelvoorkomende onregelmatige meervouden","veelvoorkomende-onregelmatige-meervouden",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a0ba4b-899d-7be4-b614-20975395e6f8","Eenvoudige verkleinwoorden met -je en -tje","eenvoudige-verkleinwoorden-met-je-en-tje",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a0ba4b-8ba9-7b56-ad6e-036c0afd83a6","Persoonlijke voornaamwoorden als onderwerp","persoonlijke-voornaamwoorden-als-onderwerp",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a0ba4b-8ad3-74cd-af06-d68b55f58b83","Je, jij en u aanspreken","je-jij-en-u-aanspreken",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a0ba4b-8871-709b-928b-2f78426a482b","Beklemtoonde en onbeklemtoonde onderwerpsvormen","beklemtoonde-en-onbeklemtoonde-onderwerpsvormen",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a0ba4b-88ab-7903-8f1e-98e859066901","Bezittelijke voornaamwoorden bij een naamwoord","bezittelijke-voornaamwoorden-bij-een-naamwoord",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a0ba4b-897e-7565-9a93-f65d38dde38d","Deze, die, dit en dat aanwijzen","deze-die-dit-en-dat-aanwijzen",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a0ba4b-8a60-7e86-a650-0d62eb903ae0","Het werkwoord zijn in de tegenwoordige tijd","het-werkwoord-zijn-in-de-tegenwoordige-tijd",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a0ba4b-8a5b-7dc3-86a1-3dd4b376b037","Het werkwoord hebben in de tegenwoordige tijd","het-werkwoord-hebben-in-de-tegenwoordige-tijd",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a0ba4b-8bcf-7b17-96b3-3d0ce096e3b3","Regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd","regelmatige-werkwoorden-in-de-tegenwoordige-tijd",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a0ba4b-8947-715c-b329-ba58ae5c2e6a","De stam van een werkwoord vinden","de-stam-van-een-werkwoord-vinden",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a0ba4b-8d2b-7ab4-a05a-88f55a28337a","Werkwoordsvormen met -t en -d","werkwoordsvormen-met-t-en-d",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a0ba4b-8c68-76e3-a5db-16b498338566","Veelgebruikte onregelmatige werkwoorden","veelgebruikte-onregelmatige-werkwoorden",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a0ba4b-8bfb-7e0d-a8c9-89fe0e425bb7","Scheidbare werkwoorden in de tegenwoordige tijd","scheidbare-werkwoorden-in-de-tegenwoordige-tijd",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a0ba4b-8aec-7d1b-a60f-0ea502ac8c5f","Kunnen, willen, moeten en mogen","kunnen-willen-moeten-en-mogen",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a0ba4b-890f-7513-8d49-b9ada6efdd88","De gebiedende wijs","de-gebiedende-wijs",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a0ba4b-8907-743c-ab57-f49c1cf61cd6","De basisvolgorde van een mededelende zin","de-basisvolgorde-van-een-mededelende-zin",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a0ba4b-8937-790e-a6db-12de4f293c3d","De persoonsvorm op de tweede plaats","de-persoonsvorm-op-de-tweede-plaats",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a0ba4b-8ac7-7991-bf26-9b9c72431320","Inversie na tijd en plaats","inversie-na-tijd-en-plaats",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a0ba4b-8a65-7bbb-93b3-3ca1c28a457f","Het zinskader met twee werkwoorden","het-zinskader-met-twee-werkwoorden",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":10,"displayOrder":181},"01a0ba4b-8acd-7570-ba56-88ce04558280","Ja-neevragen met inversie","ja-neevragen-met-inversie",35,{"id":183,"title":184,"slug":185,"language":9,"level":10,"displayOrder":186},"01a0ba4b-8cde-7300-830a-aa5794a4dc20","Vraagwoorden in eenvoudige vragen","vraagwoorden-in-eenvoudige-vragen",36,{"id":188,"title":189,"slug":190,"language":9,"level":10,"displayOrder":191},"01a0ba4b-8b7d-745f-abca-1a13bfda9be3","Ontkennen met niet","ontkennen-met-niet",37,{"id":193,"title":194,"slug":195,"language":9,"level":10,"displayOrder":196},"01a0ba4b-8b78-7858-b993-9170c8518752","Ontkennen met geen","ontkennen-met-geen",38,{"id":198,"title":199,"slug":200,"language":9,"level":10,"displayOrder":201},"01a0ba4b-88bf-7ea7-a50c-7274f39cbba0","Bijvoeglijke naamwoorden en de uitzondering bij een het-woord","bijvoeglijke-naamwoorden-en-de-uitzondering-bij-een-het-woord",39,{"id":203,"title":204,"slug":205,"language":9,"level":10,"displayOrder":206},"01a0ba4b-8867-7609-97d9-66b3d8eed485","Basisvoorzetsels van plaats en tijd","basisvoorzetsels-van-plaats-en-tijd",40,{"id":208,"title":209,"slug":210,"language":9,"level":10,"displayOrder":211},"01a0ba4b-8a88-7021-be52-48e4aab7ee50","Hoofdtelwoorden en aantallen","hoofdtelwoorden-en-aantallen",41,{"id":213,"title":214,"slug":215,"language":9,"level":10,"displayOrder":216},"01a0ba4b-8bbf-79ca-8709-d00ebc26530e","Rangtelwoorden en datums","rangtelwoorden-en-datums",42,{"id":218,"title":219,"slug":220,"language":9,"level":10,"displayOrder":221},"01a0ba4b-89c8-7d1c-a51c-a16727d1c740","Er is en er zijn","er-is-en-er-zijn",43,{"id":223,"title":224,"slug":225,"language":9,"level":10,"displayOrder":226},"01a0ba4b-8a8d-79ca-af90-3ef40cd6857a","Hoofdzinnen verbinden met en, maar en of","hoofdzinnen-verbinden-met-en-maar-en-of",44,{"id":228,"title":229,"slug":230,"language":9,"level":231,"displayOrder":232},"01a0ba4b-8a56-7bb1-8e39-141f60acfad3","Het trema bij botsende klinkers","het-trema-bij-botsende-klinkers","A2",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":231,"displayOrder":237},"01a0ba4b-883b-76c5-9773-3f9bccb7952d","Accenten voor nadruk en uitspraak","accenten-voor-nadruk-en-uitspraak",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":231,"displayOrder":242},"01a0ba4b-8a9b-706a-b8a6-c298fdf7678a","IJ of ei en au of ou spellen","ij-of-ei-en-au-of-ou-spellen",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":231,"displayOrder":247},"01a0ba4b-89a2-7ab9-b882-800075e3ebda","Eindklanken en wisselingen tussen d en t, v en f, z en s","eindklanken-en-wisselingen-tussen-d-t-v-f-z-s",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":231,"displayOrder":252},"01a0ba4b-8ade-76ea-98a6-573794366d51","Klinker- en medeklinkerspelling in meervouden","klinker-en-medeklinkerspelling-in-meervouden",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":231,"displayOrder":257},"01a0ba4b-8c84-7a25-bf31-1ef3e140aa1c","Verkleinwoorden op -je, -tje, -pje, -etje en -kje","verkleinwoorden-op-je-tje-pje-etje-en-kje",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":231,"displayOrder":262},"01a0ba4b-8c05-77e1-acf4-9db934d69ec5","Spelling van verkleinwoorden na klinkers","spelling-van-verkleinwoorden-na-klinkers",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":231,"displayOrder":267},"01a0ba4b-8beb-7df2-870b-08702c72fb43","Samenstellingen en tussenletters","samenstellingen-en-tussenletters",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":231,"displayOrder":272},"01a0ba4b-8b46-7183-b8ae-e8b35b9b856b","Natuurlijk geslacht bij personen en dieren","natuurlijk-geslacht-bij-personen-en-dieren",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":231,"displayOrder":277},"01a0ba4b-8ce9-79fd-baa9-db2e0cfebf68","Wanneer een lidwoord wegblijft","wanneer-een-lidwoord-wegblijft",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":231,"displayOrder":282},"01a0ba4b-8ba4-7bf2-8240-894d40b179fa","Persoonlijke voornaamwoorden als lijdend en meewerkend voorwerp","persoonlijke-voornaamwoorden-als-lijdend-en-meewerkend-voorwerp",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":231,"displayOrder":287},"01a0ba4b-8d00-7c9f-b91d-b3f67e369916","Wederkerende voornaamwoorden bij dagelijkse handelingen","wederkerende-voornaamwoorden-bij-dagelijkse-handelingen",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":231,"displayOrder":292},"01a0ba4b-89a7-7961-a088-0a996d2d0453","Elkaar als wederkerig voornaamwoord","elkaar-als-wederkerig-voornaamwoord",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":231,"displayOrder":297},"01a0ba4b-8a96-78c9-b1c5-55d9df049328","Iemand, niemand, iets en niets","iemand-niemand-iets-en-niets",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":231,"displayOrder":302},"01a0ba4b-8d42-71df-be56-dbd45ab0ab54","Zelfstandig gebruik van deze, die, dit en dat","zelfstandig-gebruik-van-deze-die-dit-en-dat",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":231,"displayOrder":307},"01a0ba4b-8d4e-7ce5-afab-039fc2d6502d","Zelfstandige bezittelijke voornaamwoorden","zelfstandige-bezittelijke-voornaamwoorden",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":231,"displayOrder":312},"01a0ba4b-89be-7a87-821b-bf950f76af86","Er als aanduiding van een plaats","er-als-aanduiding-van-een-plaats",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":231,"displayOrder":317},"01a0ba4b-8bf6-7bcd-aa24-327a31370122","Scheidbare en onscheidbare werkwoorden herkennen","scheidbare-en-onscheidbare-werkwoorden-herkennen",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":231,"displayOrder":322},"01a0ba4b-8b5f-7453-aab4-af4105a9563b","Onbeklemtoonde voorvoegsels be-, ge-, her-, ont- en ver-","onbeklemtoonde-voorvoegsels-be-ge-her-ont-en-ver",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":231,"displayOrder":327},"01a0ba4b-8a42-7372-b201-afb513dfd163","Het perfectum met hebben","het-perfectum-met-hebben",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":231,"displayOrder":332},"01a0ba4b-8a47-79e1-9e1a-1500b1c262d3","Het perfectum met zijn","het-perfectum-met-zijn",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":231,"displayOrder":337},"01a0ba4b-8a2c-787b-9f4b-71b7dd145f99","'t kofschip en het voltooid deelwoord","het-kofschip",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":231,"displayOrder":342},"01a0ba4b-8c9f-70ac-ae83-6de1c1344585","Voltooide deelwoorden van scheidbare en onscheidbare werkwoorden","voltooide-deelwoorden-van-scheidbare-en-onscheidbare-werkwoorden",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":231,"displayOrder":347},"01a0ba4b-8b73-7a58-8e24-c6390984b8d4","Onregelmatige voltooide deelwoorden","onregelmatige-voltooide-deelwoorden",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":231,"displayOrder":352},"01a0ba4b-8a27-7c1c-af66-7383f8c89dbe","Het imperfectum van regelmatige werkwoorden","het-imperfectum-van-regelmatige-werkwoorden",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":231,"displayOrder":357},"01a0ba4b-8a22-7d3a-a1df-740d81b793b2","Het imperfectum van onregelmatige werkwoorden","het-imperfectum-van-onregelmatige-werkwoorden",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":231,"displayOrder":362},"01a0ba4b-8b96-7433-8cbe-230bd2eb6d68","Perfectum en imperfectum in alledaagse verhalen","perfectum-en-imperfectum-in-alledaagse-verhalen",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":231,"displayOrder":367},"01a0ba4b-8a51-7c31-a505-58ffa2df00cf","Het plusquamperfectum voor een eerder verleden","het-plusquamperfectum-voor-een-eerder-verleden",72,{"id":369,"title":370,"slug":371,"language":9,"level":231,"displayOrder":372},"01a0ba4b-8951-71b1-ac16-af18ac47a221","De toekomst met gaan","de-toekomst-met-gaan",73,{"id":374,"title":375,"slug":376,"language":9,"level":231,"displayOrder":377},"01a0ba4b-8956-733e-9339-fea32e5ff0ce","De toekomst met zullen","de-toekomst-met-zullen",74,{"id":379,"title":380,"slug":381,"language":9,"level":231,"displayOrder":382},"01a0ba4b-8998-7c2b-b340-b502436665c9","Doel uitdrukken met om te","doel-uitdrukken-met-om-te",75,{"id":384,"title":385,"slug":386,"language":9,"level":231,"displayOrder":387},"01a0ba4b-8d1d-72a6-961a-ba3b9df2bbdf","Werkwoorden die een te-infinitief krijgen","werkwoorden-die-een-te-infinitief-krijgen",76,{"id":389,"title":390,"slug":391,"language":9,"level":231,"displayOrder":392},"01a0ba4b-88a3-7417-8f7b-0a7af50301e1","Bezig zijn met aan het en een infinitief","bezig-zijn-met-aan-het-en-een-infinitief",77,{"id":394,"title":395,"slug":396,"language":9,"level":231,"displayOrder":397},"01a0ba4b-8d67-7c7a-a8a4-a90aecfeb651","Zitten, staan, liggen en lopen te","zitten-staan-liggen-en-lopen-te",78,{"id":399,"title":400,"slug":401,"language":9,"level":231,"displayOrder":402},"01a0ba4b-8c38-79c0-95eb-c9bab8f41228","Tijd, manier en plaats in het middenstuk","tijd-manier-en-plaats-in-het-middenstuk",79,{"id":404,"title":405,"slug":406,"language":9,"level":231,"displayOrder":407},"01a0ba4b-8979-713a-b198-a682e3d84d78","De werkwoordelijke tang in de hoofdzin","de-werkwoordelijke-tang-in-de-hoofdzin",80,{"id":409,"title":410,"slug":411,"language":9,"level":231,"displayOrder":412},"01a0ba4b-88ce-7ebd-9d5f-43612bb1f1c5","Bijzinnen met omdat","bijzinnen-met-omdat",81,{"id":414,"title":415,"slug":416,"language":9,"level":231,"displayOrder":417},"01a0ba4b-8cef-72d5-a29a-f5ffdc887e45","Want en omdat vergelijken","want-en-omdat-vergelijken",82,{"id":419,"title":420,"slug":421,"language":9,"level":231,"displayOrder":422},"01a0ba4b-8ab3-7bfc-9875-1ec855e5d96e","Inhoudszinnen met dat","inhoudszinnen-met-dat",83,{"id":424,"title":425,"slug":426,"language":9,"level":231,"displayOrder":427},"01a0ba4b-8a9f-7b15-8a5f-35804c226da6","Indirecte ja-neevragen met of","indirecte-ja-neevragen-met-of",84,{"id":429,"title":430,"slug":431,"language":9,"level":231,"displayOrder":432},"01a0ba4b-8ac1-7c50-8d4e-39985be9554a","Inversie na een bijzin","inversie-na-een-bijzin",85,{"id":434,"title":435,"slug":436,"language":9,"level":231,"displayOrder":437},"01a0ba4b-887e-7e76-b9e2-c037c00bbfec","Beleefde verzoeken met even, maar en alstublieft","beleefde-verzoeken-met-even-maar-en-alstublieft",86,{"id":439,"title":440,"slug":441,"language":9,"level":231,"displayOrder":442},"01a0ba4b-8942-7541-b31a-8863dcdd0857","De plaats van niet in de eenvoudige zin","de-plaats-van-niet-in-de-eenvoudige-zin",87,{"id":444,"title":445,"slug":446,"language":9,"level":231,"displayOrder":447},"01a0ba4b-895b-72b5-b26a-e2b99406dc95","De vergrotende en overtreffende trap","de-vergrotende-en-overtreffende-trap",88,{"id":449,"title":450,"slug":451,"language":9,"level":231,"displayOrder":452},"01a0ba4b-8c7e-7e35-9ec2-cc9d688c5fba","Vergelijken met dan en als","vergelijken-met-dan-en-als",89,{"id":454,"title":455,"slug":456,"language":9,"level":231,"displayOrder":457},"01a0ba4b-8c63-7588-9931-4c956065e266","Veel, weinig, genoeg, meer en minder","veel-weinig-genoeg-meer-en-minder",90,{"id":459,"title":460,"slug":461,"language":9,"level":231,"displayOrder":462},"01a0ba4b-8c73-70d5-b945-950d00700878","Veelvoorkomende vaste voorzetselcombinaties","veelvoorkomende-vaste-voorzetselcombinaties",91,{"id":464,"title":465,"slug":466,"language":9,"level":231,"displayOrder":467},"01a0ba4b-8c3f-78c9-926d-2f82bd4bee0f","Tijdsduur met al, sinds, vanaf en gedurende","tijdsduur-met-al-sinds-vanaf-en-gedurende",92,{"id":469,"title":470,"slug":471,"language":9,"level":231,"displayOrder":472},"01a0ba4b-88a7-7681-a830-52fdd77a64aa","Bezitsrelaties met van en apostrof-s","bezitsrelaties-met-van-en-apostrof-s",93,{"id":474,"title":475,"slug":476,"language":9,"level":231,"displayOrder":477},"01a0ba4b-8b6e-7e23-8519-9af18e867efd","Onregelmatige trappen van vergelijking","onregelmatige-trappen-van-vergelijking",94,{"id":479,"title":480,"slug":481,"language":9,"level":231,"displayOrder":482},"01a0ba4b-88c4-7859-852a-22ba4efa3a7a","Bijwoorden van frequentie en graad","bijwoorden-van-frequentie-en-graad",95,{"id":484,"title":485,"slug":486,"language":9,"level":231,"displayOrder":487},"01a0ba4b-8cd8-74ec-852d-9c101777836a","Voorzetsels bij richting en verplaatsing","voorzetsels-bij-richting-en-verplaatsing",96,{"id":489,"title":490,"slug":491,"language":9,"level":492,"displayOrder":493},"01a0ba4b-8d26-7b4b-be17-687d878c0751","Werkwoordspelling van stam tot verleden tijd","werkwoordspelling-van-stam-tot-verleden-tijd","B1",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":492,"displayOrder":498},"01a0ba4b-8c4f-7144-b05f-05ff200ffd47","Tussen-n en tussen-s in samenstellingen","tussen-n-en-tussen-s-in-samenstellingen",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":492,"displayOrder":503},"01a0ba4b-885a-7d0b-9c8a-79a701bd718a","Apostroffen en meervouden van leenwoorden","apostroffen-en-meervouden-van-leenwoorden",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":492,"displayOrder":508},"01a0ba4b-8c18-7c39-8850-4aa863644dc2","Telbare en niet-telbare zelfstandige naamwoorden","telbare-en-niet-telbare-zelfstandige-naamwoorden",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":492,"displayOrder":513},"01a0ba4b-8d56-7170-8598-3f83e20d35d9","Zelfstandige naamwoorden maken met achtervoegsels","zelfstandige-naamwoorden-maken-met-achtervoegsels",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":492,"displayOrder":518},"01a0ba4b-8c8a-748a-a010-6d01a5dc3f4f","Verkleinwoorden voor betekenis en houding","verkleinwoorden-voor-betekenis-en-houding",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":492,"displayOrder":523},"01a0ba4b-8bae-789f-a518-7256f03bc1d0","Presentatief er bij een onbepaald onderwerp","presentatief-er-bij-een-onbepaald-onderwerp",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":492,"displayOrder":528},"01a0ba4b-8af1-72d6-98bb-ea7292642865","Kwantitatief er met aantallen en hoeveelheden","kwantitatief-er-met-aantallen-en-hoeveelheden",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":492,"displayOrder":533},"01a0ba4b-89cd-7ad4-a14d-0ea3aaa695b0","Er met een voorzetsel","er-met-een-voorzetsel",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":492,"displayOrder":538},"01a0ba4b-8a6a-7b57-a92b-93358fecbfe3","Hier- en daarwoorden met een voorzetsel","hier-en-daarwoorden-met-een-voorzetsel",106,{"id":540,"title":541,"slug":542,"language":9,"level":492,"displayOrder":543},"01a0ba4b-8a08-7db9-896c-f605ce17aecf","Gesplitste voornaamwoordelijke bijwoorden","gesplitste-voornaamwoordelijke-bijwoorden",107,{"id":545,"title":546,"slug":547,"language":9,"level":492,"displayOrder":548},"01a0ba4b-8a92-7104-a45e-2a65bcd86674","Iedereen, alles, men en algemeen je","iedereen-alles-men-en-algemeen-je",108,{"id":550,"title":551,"slug":552,"language":9,"level":492,"displayOrder":553},"01a0ba4b-8c5e-77df-a653-814551bdae5e","Vaste wederkerende en wederkerige werkwoorden","vaste-wederkerende-en-wederkerige-werkwoorden",109,{"id":555,"title":556,"slug":557,"language":9,"level":492,"displayOrder":558},"01a0ba4b-8b9b-72a6-98d3-2dd2dda56bb7","Perfectum en imperfectum in een samenhangend verhaal","perfectum-en-imperfectum-in-een-samenhangend-verhaal",110,{"id":560,"title":561,"slug":562,"language":9,"level":492,"displayOrder":563},"01a0ba4b-8a4c-7cff-a8fa-d1e2e50d01ba","Het plusquamperfectum in tijdsvolgorde","het-plusquamperfectum-in-tijdsvolgorde",111,{"id":565,"title":566,"slug":567,"language":9,"level":492,"displayOrder":568},"01a0ba4b-8a3d-74ad-82eb-9a81aa9ae38c","Het perfectum met een modaal werkwoord","het-perfectum-met-een-modaal-werkwoord",112,{"id":570,"title":571,"slug":572,"language":9,"level":492,"displayOrder":573},"01a0ba4b-8d7d-75ca-85ab-db19d1769f70","Zullen voor voorspellingen, beloften en aannames","zullen-voor-voorspellingen-beloften-en-aannames",113,{"id":575,"title":576,"slug":577,"language":9,"level":492,"displayOrder":578},"01a0ba4b-8d6d-75b7-82bb-ab97af5da2b1","Zou als toekomst vanuit het verleden","zou-als-toekomst-vanuit-het-verleden",114,{"id":580,"title":581,"slug":582,"language":9,"level":492,"displayOrder":583},"01a0ba4b-8c49-7dfd-8e7b-f19065381670","Tijdsprongen in verhalen markeren","tijdsprongen-in-verhalen-markeren",115,{"id":585,"title":586,"slug":587,"language":9,"level":492,"displayOrder":588},"01a0ba4b-8d22-7010-8019-e829016edf67","Werkwoorden met een vast voorzetsel","werkwoorden-met-een-vast-voorzetsel",116,{"id":590,"title":591,"slug":592,"language":9,"level":492,"displayOrder":593},"01a0ba4b-886c-75b9-b640-aace3da13a67","Beginnen, blijven, stoppen en doorgaan als fasewerkwoorden","beginnen-blijven-stoppen-en-doorgaan-als-fasewerkwoorden",117,{"id":595,"title":596,"slug":597,"language":9,"level":492,"displayOrder":598},"01a0ba4b-8d3b-7a9f-a2e4-e6e1fd140050","Worden, blijven, blijken en lijken als koppelwerkwoorden","worden-blijven-blijken-en-lijken-als-koppelwerkwoorden",118,{"id":600,"title":601,"slug":602,"language":9,"level":492,"displayOrder":603},"01a0ba4b-8d18-71b6-a8e1-a159aa6697c3","Werkwoorden achteraan in de bijzin","werkwoorden-achteraan-in-de-bijzin",119,{"id":605,"title":606,"slug":607,"language":9,"level":492,"displayOrder":608},"01a0ba4b-8c54-7240-82d4-46d7ad35a5d4","Twee werkwoorden in de bijzin","twee-werkwoorden-in-de-bijzin",120,{"id":610,"title":611,"slug":612,"language":9,"level":492,"displayOrder":613},"01a0ba4b-8cbf-7403-bb48-9f3a39d157e4","Voornaamwoorden en bepalingen in het middenstuk","voornaamwoorden-en-bepalingen-in-het-middenstuk",121,{"id":615,"title":616,"slug":617,"language":9,"level":492,"displayOrder":618},"01a0ba4b-893c-7be7-b102-7f79cc64c2f1","De plaats van niet bij werkwoorden en bepalingen","de-plaats-van-niet-bij-werkwoorden-en-bepalingen",122,{"id":620,"title":621,"slug":622,"language":9,"level":492,"displayOrder":623},"01a0ba4b-884d-7c53-9443-5e6c22bcf310","Als, wanneer en toen voor tijd","als-wanneer-en-toen-voor-tijd",123,{"id":625,"title":626,"slug":627,"language":9,"level":492,"displayOrder":628},"01a0ba4b-8c27-7e6e-93d5-e8b43acb0927","Terwijl en toen in beschrijving en verhaal","terwijl-en-toen-in-beschrijving-en-verhaal",124,{"id":630,"title":631,"slug":632,"language":9,"level":492,"displayOrder":633},"01a0ba4b-8ca9-74e1-b5fd-9c2c7b327ec3","Voordat, nadat en totdat","voordat-nadat-en-totdat",125,{"id":635,"title":636,"slug":637,"language":9,"level":492,"displayOrder":638},"01a0ba4b-8ccc-7f50-ac06-a43b549bfa23","Voorwaarden met als en tenzij","voorwaarden-met-als-en-tenzij",126,{"id":640,"title":641,"slug":642,"language":9,"level":492,"displayOrder":643},"01a0ba4b-8c14-7295-8ec8-823481094d8c","Tegenstellingen met hoewel en ook al","tegenstellingen-met-hoewel-en-ook-al",127,{"id":645,"title":646,"slug":647,"language":9,"level":492,"displayOrder":648},"01a0ba4b-8a13-7a97-9d8e-30df8e25cee4","Gevolg uitdrukken met zodat en waardoor","gevolg-uitdrukken-met-zodat-en-waardoor",128,{"id":650,"title":651,"slug":652,"language":9,"level":492,"displayOrder":653},"01a0ba4b-8aa4-7f2c-9483-ca068210593f","Indirecte rede met dat en of","indirecte-rede-met-dat-en-of",129,{"id":655,"title":656,"slug":657,"language":9,"level":492,"displayOrder":658},"01a0ba4b-889a-72b7-b319-38287ecbeed0","Betrekkelijke bijzinnen met die en dat","betrekkelijke-bijzinnen-met-die-en-dat",130,{"id":660,"title":661,"slug":662,"language":9,"level":492,"displayOrder":663},"01a0ba4b-8cd2-7938-8779-ae39d4dc8377","Voorzetsel plus wie en waar plus voorzetsel","voorzetsel-plus-wie-en-waar-plus-voorzetsel",131,{"id":665,"title":666,"slug":667,"language":9,"level":492,"displayOrder":668},"01a0ba4b-8cf4-78eb-866e-888a781e2a62","Wat als betrekkelijk voornaamwoord","wat-als-betrekkelijk-voornaamwoord",132,{"id":670,"title":671,"slug":672,"language":9,"level":492,"displayOrder":673},"01a0ba4b-8896-7047-b4db-4fa96401be6c","Betrekkelijke bijwoorden met waar","betrekkelijke-bijwoorden-met-waar",133,{"id":675,"title":676,"slug":677,"language":9,"level":492,"displayOrder":678},"01a0ba4b-8c0f-74b0-965c-85fbdbf3e755","Te en om te bij infinitiefconstructies","te-en-om-te-bij-infinitiefconstructies",134,{"id":680,"title":681,"slug":682,"language":9,"level":492,"displayOrder":683},"01a0ba4b-8a6f-7ceb-a0f7-d5116fafa9fb","Hoeven te en durven te","hoeven-te-en-durven-te",135,{"id":685,"title":686,"slug":687,"language":9,"level":492,"displayOrder":688},"01a0ba4b-8af5-7504-be93-bd68fa25b103","Laten en doen met een infinitief","laten-en-doen-met-een-infinitief",136,{"id":690,"title":691,"slug":692,"language":9,"level":492,"displayOrder":693},"01a0ba4b-892c-7298-a18f-eca5dc27bed9","De lijdende vorm met worden","de-lijdende-vorm-met-worden",137,{"id":695,"title":696,"slug":697,"language":9,"level":492,"displayOrder":698},"01a0ba4b-896e-7b18-8172-1b381a55ca10","De voltooide lijdende vorm met zijn","de-voltooide-lijdende-vorm-met-zijn",138,{"id":700,"title":701,"slug":702,"language":9,"level":492,"displayOrder":703},"01a0ba4b-8d72-7be2-be7b-5d672d145758","Zou en zouden voor advies en beleefde verzoeken","zou-en-zouden-voor-advies-en-beleefde-verzoeken",139,{"id":705,"title":706,"slug":707,"language":9,"level":492,"displayOrder":708},"01a0ba4b-8bca-7735-b371-9ecae0f90d76","Reële en mogelijke voorwaarden met als","reele-en-mogelijke-voorwaarden-met-als",140,{"id":710,"title":711,"slug":712,"language":9,"level":492,"displayOrder":713},"01a0ba4b-8c78-7a02-91ff-98b545bf9891","Verbanden markeren in verhaal en betoog","verbanden-markeren-in-verhaal-en-betoog",141,{"id":715,"title":716,"slug":717,"language":9,"level":492,"displayOrder":718},"01a0ba4b-8b64-723e-b928-67b424e66aea","Onbepaalde hoeveelheden met wat, enkele en verscheidene","onbepaalde-hoeveelheden-met-wat-enkele-en-verscheidene",142,{"id":720,"title":721,"slug":722,"language":9,"level":492,"displayOrder":723},"01a0ba4b-8bf1-7216-ba74-a4ae3d2ac863","Samenstellingen interpreteren en zelf vormen","samenstellingen-interpreteren-en-zelf-vormen",143,{"id":725,"title":726,"slug":727,"language":9,"level":492,"displayOrder":728},"01a0ba4b-8993-7b0e-a0f7-c69b3304644c","Dit, dat en zo als tekstverwijzers","dit-dat-en-zo-als-tekstverwijzers",144,{"id":730,"title":731,"slug":732,"language":9,"level":492,"displayOrder":733},"01a0ba4b-88d3-7a02-96e8-5ffccdb6ef3e","Bronnen weergeven met afstand en zekerheid","bronnen-weergeven-met-afstand-en-zekerheid",145,{"id":735,"title":736,"slug":737,"language":9,"level":492,"displayOrder":738},"01a0ba4b-8842-774d-8478-b4a6473c8846","Afzwakken en zekerheid doseren","afzwakken-en-zekerheid-doseren",146,{"id":740,"title":741,"slug":742,"language":9,"level":492,"displayOrder":743},"01a0ba4b-8bba-72ef-a8fd-24f8cf944e11","Professioneel register afstemmen op publiek en doel","professioneel-register-afstemmen-op-publiek-en-doel",147,{"id":745,"title":746,"slug":747,"language":9,"level":748,"displayOrder":749},"01a0ba4b-8861-763c-9cb5-3b69f489501a","Assimilatie en klankverbinding in vloeiende spraak","assimilatie-en-klankverbinding-in-vloeiende-spraak","B2",148,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":9,"level":748,"displayOrder":754},"01a0ba4b-8d5c-7448-a8ed-cab5ab14cf00","Zinsaccent en intonatie voor nieuwe informatie","zinsaccent-en-intonatie-voor-nieuwe-informatie",149,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":9,"level":748,"displayOrder":759},"01a0ba4b-8b33-79ad-828e-5e317f92024a","Moeilijke gevallen van d, t en dt","moeilijke-gevallen-van-d-t-en-dt",150,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":9,"level":748,"displayOrder":764},"01a0ba4b-8ae3-7644-92ce-0f7a90f5987d","Koppelteken, trema en tussenletters in samenstellingen","koppelteken-trema-en-tussenletters-in-samenstellingen",151,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":9,"level":748,"displayOrder":769},"01a0ba4b-8a81-7a52-bae3-e76afb2579bf","Hoofdletters en leestekens in formele teksten","hoofdletters-en-leestekens-in-formele-teksten",152,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":9,"level":748,"displayOrder":774},"01a0ba4b-8b4f-7f0b-a6fc-0c11c749e79d","Nominalisaties in informatieve teksten","nominalisaties-in-informatieve-teksten",153,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":9,"level":748,"displayOrder":779},"01a0ba4b-88ba-7f7c-bef5-2a5be5180ac7","Bijvoeglijk gebruikte deelwoorden en hun spelling","bijvoeglijk-gebruikte-deelwoorden-en-hun-spelling",154,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":9,"level":748,"displayOrder":784},"01a0ba4b-8d48-7975-926a-10f6a473824f","Zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden","zelfstandig-gebruikte-bijvoeglijke-naamwoorden",155,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":9,"level":748,"displayOrder":789},"01a0ba4b-8b16-795f-adcd-1c534952ca0f","Meerdere functies van er in één zin","meerdere-functies-van-er-in-een-zin",156,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":9,"level":748,"displayOrder":794},"01a0ba4b-8d35-7afa-a026-514562d280d4","Woordvolgorde bij presentatief er","woordvolgorde-bij-presentatief-er",157,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":9,"level":748,"displayOrder":799},"01a0ba4b-88eb-7905-abcb-7079857bb0f1","Complexe hoeveelheidsconstructies met er","complexe-hoeveelheidsconstructies-met-er",158,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":9,"level":748,"displayOrder":804},"01a0ba4b-8cb3-7b56-b860-963f7c68ebc0","Voornaamwoordelijke bijwoorden voor zaken en personen","voornaamwoordelijke-bijwoorden-voor-zaken-en-personen",159,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":9,"level":748,"displayOrder":809},"01a0ba4b-8ce3-7e7a-9447-28112fcf53da","Waarmee, waarover en waarop in vraag en verwijzing","waarmee-waarover-en-waarop-in-vraag-en-verwijzing",160,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":9,"level":748,"displayOrder":814},"01a0ba4b-8c44-7c98-98ff-211d1b8ec869","Tijdsperspectief kiezen in verhalen","tijdsperspectief-kiezen-in-verhalen",161,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":9,"level":748,"displayOrder":819},"01a0ba4b-8913-7733-9229-19fe08b6598c","De historische tegenwoordige tijd","de-historische-tegenwoordige-tijd",162,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":9,"level":748,"displayOrder":824},"01a0ba4b-8b9f-7deb-a298-15bbf3486984","Perfectum en plusquamperfectum in complexe vertellingen","perfectum-en-plusquamperfectum-in-complexe-vertellingen",163,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":9,"level":748,"displayOrder":829},"01a0ba4b-8c1d-75b0-be8a-3b7b2ae131eb","Temporeel en modaal zullen onderscheiden","temporeel-en-modaal-zullen-onderscheiden",164,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":9,"level":748,"displayOrder":834},"01a0ba4b-8d78-70fd-81a1-803404a3de92","Zou voor onzekerheid en informatie uit tweede hand","zou-voor-onzekerheid-en-informatie-uit-tweede-hand",165,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":9,"level":748,"displayOrder":839},"01a0ba4b-8960-72af-9e97-fa0d7bae46a0","De vervangende infinitief in het perfectum","de-vervangende-infinitief-in-het-perfectum",166,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":9,"level":748,"displayOrder":844},"01a0ba4b-8c9a-711a-866e-0f208e490710","Voltooide constructies met modale werkwoorden","voltooide-constructies-met-modale-werkwoorden",167,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":9,"level":748,"displayOrder":849},"01a0ba4b-8964-7d35-9bef-9ace62f5a404","De volgorde in clusters van drie werkwoorden","de-volgorde-in-clusters-van-drie-werkwoorden",168,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":9,"level":748,"displayOrder":854},"01a0ba4b-8c00-7a1b-a7d0-5306815f481c","Scheidbare werkwoorden in werkwoordclusters","scheidbare-werkwoorden-in-werkwoordclusters",169,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":9,"level":748,"displayOrder":859},"01a0ba4b-8be6-791a-a91b-c4e4e710b4e2","Rode en groene volgorde in de bijzin","rode-en-groene-volgorde-in-de-bijzin",170,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":9,"level":748,"displayOrder":864},"01a0ba4b-894c-7323-870c-d03909e1bad2","De tangconstructie met een lang middenstuk","de-tangconstructie-met-een-lang-middenstuk",171,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":9,"level":748,"displayOrder":869},"01a0ba4b-88c9-784d-8839-3d08c55b5424","Bijzinnen en woordgroepen in de uitloop","bijzinnen-en-woordgroepen-in-de-uitloop",172,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":9,"level":748,"displayOrder":874},"01a0ba4b-8b0d-7305-9280-ef11268ee643","Linksplaatsing en hervatting met een voornaamwoord","linksplaatsing-en-hervatting-met-een-voornaamwoord",173,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":9,"level":748,"displayOrder":879},"01a0ba4b-8abb-778a-b78f-b3f5d8855135","Inversie na complexe vooropplaatsing","inversie-na-complexe-vooropplaatsing",174,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":9,"level":748,"displayOrder":884},"01a0ba4b-8aae-7a6c-aa8f-c49cfb96327a","Ingebedde vragen en vraagwoordzinnen","ingebedde-vragen-en-vraagwoordzinnen",175,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":9,"level":748,"displayOrder":889},"01a0ba4b-8b5a-7274-8fbb-cfe29611a76a","Omdat, doordat, aangezien en want","omdat-doordat-aangezien-en-want",176,{"id":891,"title":892,"slug":893,"language":9,"level":748,"displayOrder":894},"01a0ba4b-8a75-73ce-bdd3-8c7e5ca3f31d","Hoewel, ofschoon, ondanks en desondanks","hoewel-ofschoon-ondanks-en-desondanks",177,{"id":896,"title":897,"slug":898,"language":9,"level":748,"displayOrder":899},"01a0ba4b-8848-7308-ae1b-5e9b078a21d2","Als, indien, mits en tenzij voor voorwaarden","als-indien-mits-en-tenzij-voor-voorwaarden",178,{"id":901,"title":902,"slug":903,"language":9,"level":748,"displayOrder":904},"01a0ba4b-89d2-7e0b-a15d-e6131d8f633e","Evenredige vergelijking met hoe en des te","evenredige-vergelijking-met-hoe-en-des-te",179,{"id":906,"title":907,"slug":908,"language":9,"level":748,"displayOrder":909},"01a0ba4b-8875-7a7f-ba1e-d067a39069c3","Beknopte bepalingen met tegenwoordige en voltooide deelwoorden","beknopte-bepalingen-met-tegenwoordige-en-voltooide-deelwoorden",180,{"id":911,"title":912,"slug":913,"language":9,"level":748,"displayOrder":914},"01a0ba4b-8883-72cc-98a4-94343e4f5bfc","Beperkende en uitbreidende betrekkelijke bijzinnen","beperkende-en-uitbreidende-betrekkelijke-bijzinnen",181,{"id":916,"title":917,"slug":918,"language":9,"level":748,"displayOrder":919},"01a0ba4b-8932-78a6-addf-7b2435a81866","De onpersoonlijke lijdende vorm met er","de-onpersoonlijke-lijdende-vorm-met-er",182,{"id":921,"title":922,"slug":923,"language":9,"level":748,"displayOrder":924},"01a0ba4b-8b91-7518-a27d-a7365466884d","Passieve zinnen met modale en voltooide vormen","passieve-zinnen-met-modale-en-voltooide-vormen",183,{"id":926,"title":927,"slug":928,"language":9,"level":748,"displayOrder":929},"01a0ba4b-8927-7af2-8bec-06615ad26161","De krijgen-constructie bij overdracht","de-krijgen-constructie-bij-overdracht",184,{"id":931,"title":932,"slug":933,"language":9,"level":748,"displayOrder":934},"01a0ba4b-898e-78cd-bd1a-d5a07ca9ccf6","Directe en indirecte rede met tijd- en plaatsverschuiving","directe-en-indirecte-rede-met-tijd-en-plaatsverschuiving",185,{"id":936,"title":937,"slug":938,"language":9,"level":748,"displayOrder":939},"01a0ba4b-889e-793d-ba6f-5dae28eafedf","Bevelen en verzoeken indirect weergeven","bevelen-en-verzoeken-indirect-weergeven",186,{"id":941,"title":942,"slug":943,"language":9,"level":748,"displayOrder":944},"01a0ba4b-8d06-7972-a5b6-8cb6a050167e","Wel, toch, even, maar, eens en nou als modale partikels","wel-toch-even-maar-eens-en-nou-als-modale-partikels",187,{"id":946,"title":947,"slug":948,"language":9,"level":748,"displayOrder":949},"01a0ba4b-88e1-7670-ad5e-b5ad8a0af8b9","Combinaties van modale partikels en hun intonatie","combinaties-van-modale-partikels-en-hun-intonatie",188,{"id":951,"title":952,"slug":953,"language":9,"level":748,"displayOrder":954},"01a0ba4b-8c94-7d02-9e7d-fb006bb9593c","Verwijzing en signaalwoorden in een betoog","verwijzing-en-signaalwoorden-in-een-betoog",189,{"id":956,"title":957,"slug":958,"language":9,"level":748,"displayOrder":959},"01a0ba4b-89dd-718f-8ee2-37a48218817e","Formele e-mails, verslagen en adviezen structureren","formele-e-mails-verslagen-en-adviezen-structureren",190,{"id":961,"title":962,"slug":963,"language":9,"level":748,"displayOrder":964},"01a0ba4b-8bb3-7544-aa39-faa0ecdb8456","Productieve afleidingen en nominalisaties","productieve-afleidingen-en-nominalisaties",191,{"id":966,"title":967,"slug":968,"language":9,"level":748,"displayOrder":969},"01a0ba4b-8b08-7855-bf64-93e9361e6c98","Lidwoordkeuze bij abstracte, institutionele en stoffelijke namen","lidwoordkeuze-bij-abstracte-institutionele-en-stoffelijke-namen",192,{"id":971,"title":972,"slug":973,"language":9,"level":748,"displayOrder":974},"01a0ba4b-8902-7e43-9b3b-a4bedec4bce1","Creatieve woordvorming met samenstelling en afleiding","creatieve-woordvorming-met-samenstelling-en-afleiding",193,{"id":976,"title":977,"slug":978,"language":9,"level":748,"displayOrder":979},"01a0ba4b-8b8c-7138-ac2b-739b5849b7cd","Parenthetische toevoegingen en tussenzinnen","parenthetische-toevoegingen-en-tussenzinnen",194,{"id":981,"title":982,"slug":983,"language":9,"level":984,"displayOrder":985},"01a0ba4b-8c59-744f-9954-4dad96d6b47c","Uitspraakreductie en verzorgd spreken per situatie","uitspraakreductie-en-verzorgd-spreken-per-situatie","C1",195,{"id":987,"title":988,"slug":989,"language":9,"level":984,"displayOrder":990},"01a0ba4b-8aff-7801-ad31-043ec2109822","Leestekens in lange en gelaagde zinnen","leestekens-in-lange-en-gelaagde-zinnen",196,{"id":992,"title":993,"slug":994,"language":9,"level":984,"displayOrder":995},"01a0ba4b-89b3-7a37-8149-77c0f8601174","Engelse leenwerkwoorden volgens de Nederlandse spelling","engelse-leenwerkwoorden-volgens-de-nederlandse-spelling",197,{"id":997,"title":998,"slug":999,"language":9,"level":984,"displayOrder":1000},"01a0ba4b-8a18-79ef-b865-80be3240a8eb","Grensgevallen tussen bijvoeglijk naamwoord en bijwoord","grensgevallen-tussen-bijvoeglijk-naamwoord-en-bijwoord",198,{"id":1002,"title":1003,"slug":1004,"language":9,"level":984,"displayOrder":1005},"01a0ba4b-8891-7b07-8277-2d09f93097aa","Betekenisverschillen door de- en het-variatie","betekenisverschillen-door-de-en-het-variatie",199,{"id":1007,"title":1008,"slug":1009,"language":9,"level":984,"displayOrder":1010},"01a0ba4b-8c8f-7a74-90b3-6f9644477629","Verwijsketens zonder dubbelzinnige voornaamwoorden","verwijsketens-zonder-dubbelzinnige-voornaamwoorden",200,{"id":1012,"title":1013,"slug":1014,"language":9,"level":984,"displayOrder":1015},"01a0ba4b-89c3-7d86-9a4b-b0273f2b3875","Er, daar en hier in vaste uitdrukkingen","er-daar-en-hier-in-vaste-uitdrukkingen",201,{"id":1017,"title":1018,"slug":1019,"language":9,"level":984,"displayOrder":1020},"01a0ba4b-8cae-76c5-9faa-a78c7c473a99","Voornaamwoordelijke bijwoorden in spreektaal en schrijftaal","voornaamwoordelijke-bijwoorden-in-spreektaal-en-schrijftaal",202,{"id":1022,"title":1023,"slug":1024,"language":9,"level":984,"displayOrder":1025},"01a0ba4b-89d7-7dd1-857e-c54664898a97","Fase, duur en voltooiing als aspectuele keuze","fase-duur-en-voltooiing-als-aspectuele-keuze",203,{"id":1027,"title":1028,"slug":1029,"language":9,"level":984,"displayOrder":1030},"01a0ba4b-8c22-7563-a522-69538e76339c","Temporeel gezichtspunt en verschuivende verteltijd","temporeel-gezichtspunt-en-verschuivende-verteltijd",204,{"id":1032,"title":1033,"slug":1034,"language":9,"level":984,"displayOrder":1035},"01a0ba4b-8969-7930-8953-bd06179ab5dc","De voltooid toekomende tijd","de-voltooid-toekomende-tijd",205,{"id":1037,"title":1038,"slug":1039,"language":9,"level":984,"displayOrder":1040},"01a0ba4b-8973-7d1b-8b6e-5bf91a6590b7","De voltooide voorwaardelijke wijs met zou hebben","de-voltooide-voorwaardelijke-wijs-met-zou-hebben",206,{"id":1042,"title":1043,"slug":1044,"language":9,"level":984,"displayOrder":1045},"01a0ba4b-8b29-73b7-91cf-a8afeb39d069","Modale betekenis in voltooide werkwoordgroepen","modale-betekenis-in-voltooide-werkwoordgroepen",207,{"id":1047,"title":1048,"slug":1049,"language":9,"level":984,"displayOrder":1050},"01a0ba4b-8c2d-76cd-9ebc-07db702f03d3","Thema, focus en informatiestructuur","thema-focus-en-informatiestructuur",208,{"id":1052,"title":1053,"slug":1054,"language":9,"level":984,"displayOrder":1055},"01a0ba4b-89f2-7749-80e8-de5d8cb78a96","Gemarkeerde woordvolgorde en topicalisatie","gemarkeerde-woordvolgorde-en-topicalisatie",209,{"id":1057,"title":1058,"slug":1059,"language":9,"level":984,"displayOrder":1060},"01a0ba4b-8bc5-70b7-8a4d-a21b38109f60","Rechtsplaatsing en hervatting in gesproken taal","rechtsplaatsing-en-hervatting-in-gesproken-taal",210,{"id":1062,"title":1063,"slug":1064,"language":9,"level":984,"displayOrder":1065},"01a0ba4b-8b54-7c00-8aca-7e8e582da32e","Objecten en bijwoorden herschikken in het middenstuk","objecten-en-bijwoorden-herschikken-in-het-middenstuk",211,{"id":1067,"title":1068,"slug":1069,"language":9,"level":984,"displayOrder":1070},"01a0ba4b-8887-7cfc-b8f4-4cf982a9ac4e","Bereik en contrast van ontkenning","bereik-en-contrast-van-ontkenning",212,{"id":1072,"title":1073,"slug":1074,"language":9,"level":984,"displayOrder":1075},"01a0ba4b-89e7-79e6-91ef-b0c19b27243d","Gedeeltelijke ontkenning met niet alle en niet altijd","gedeeltelijke-ontkenning-met-niet-alle-en-niet-altijd",213,{"id":1077,"title":1078,"slug":1079,"language":9,"level":984,"displayOrder":1080},"01a0ba4b-8d0c-7663-9634-cf27c57e8c93","Werkwoordclusters met vier of meer werkwoorden","werkwoordclusters-met-vier-of-meer-werkwoorden",214,{"id":1082,"title":1083,"slug":1084,"language":9,"level":984,"displayOrder":1085},"01a0ba4b-88f9-7de1-b7d9-7a39d387c57c","Controle en onderwerpsinterpretatie bij infinitieven","controle-en-onderwerpsinterpretatie-bij-infinitieven",215,{"id":1087,"title":1088,"slug":1089,"language":9,"level":984,"displayOrder":1090},"01a0ba4b-8ca3-7f9d-a41a-ff74ee12a783","Voltooide infinitieven met te hebben en te zijn","voltooide-infinitieven-met-te-hebben-en-te-zijn",216,{"id":1092,"title":1093,"slug":1094,"language":9,"level":984,"displayOrder":1095},"01a0ba4b-88f0-70e2-9e9e-aeff8e20f4f3","Concessieve en adversatieve verbanden nuanceren","concessieve-en-adversatieve-verbanden-nuanceren",217,{"id":1097,"title":1098,"slug":1099,"language":9,"level":984,"displayOrder":1100},"01a0ba4b-8b82-7268-bc28-ef8b5721f063","Oorzaak, reden en aanleiding zorgvuldig onderscheiden","oorzaak-reden-en-aanleiding-zorgvuldig-onderscheiden",218,{"id":1102,"title":1103,"slug":1104,"language":9,"level":984,"displayOrder":1105},"01a0ba4b-88fe-7659-8bc8-0184591a1bde","Correlatieve verbindingen met zowel, noch en niet alleen","correlatieve-verbindingen-met-zowel-noch-en-niet-alleen",219,{"id":1107,"title":1108,"slug":1109,"language":9,"level":984,"displayOrder":1110},"01a0ba4b-887a-74c2-87f8-77fe0964b1cb","Beknopte bijzinnen en weggelaten zinsdelen","beknopte-bijzinnen-en-weggelaten-zinsdelen",220,{"id":1112,"title":1113,"slug":1114,"language":9,"level":984,"displayOrder":1115},"01a0ba4b-8cfa-7a61-a334-17199be89a16","Wat na een hele zin als antecedent","wat-na-een-hele-zin-als-antecedent",221,{"id":1117,"title":1118,"slug":1119,"language":9,"level":984,"displayOrder":1120},"01a0ba4b-8afa-7647-8e1d-1e7da7628e95","Leestekens bij beperkende en uitbreidende bijzinnen","leestekens-bij-beperkende-en-uitbreidende-bijzinnen",222,{"id":1122,"title":1123,"slug":1124,"language":9,"level":984,"displayOrder":1125},"01a0ba4b-8b24-73d8-96ae-b307e7d5256b","Meervoudige inbedding leesbaar houden","meervoudige-inbedding-leesbaar-houden",223,{"id":1127,"title":1128,"slug":1129,"language":9,"level":984,"displayOrder":1130},"01a0ba4b-8a1d-7b36-8670-8808d38edfec","Handelende personen weglaten in passieve teksten","handelende-personen-weglaten-in-passieve-teksten",224,{"id":1132,"title":1133,"slug":1134,"language":9,"level":984,"displayOrder":1135},"01a0ba4b-8853-7c23-a983-3c417e58cf87","Alternatieven voor het passief met men, ze en krijgen","alternatieven-voor-het-passief-met-men-ze-en-krijgen",225,{"id":1137,"title":1138,"slug":1139,"language":9,"level":984,"displayOrder":1140},"01a0ba4b-8a0e-740f-97f4-d2092114c6cb","Gestapelde modale partikels en subtiele houding","gestapelde-modale-partikels-en-subtiele-houding",226,{"id":1142,"title":1143,"slug":1144,"language":9,"level":984,"displayOrder":1145},"01a0ba4b-88dc-7d42-a759-f7d4735e1320","Cohesie in academische en beschouwende teksten","cohesie-in-academische-en-beschouwende-teksten",227,{"id":1147,"title":1148,"slug":1149,"language":9,"level":984,"displayOrder":1150},"01a0ba4b-8b4a-7f47-b04f-e46c34bc07ff","Nominale en verbale stijl afwisselen","nominale-en-verbale-stijl-afwisselen",228,{"id":1152,"title":1153,"slug":1154,"language":9,"level":984,"displayOrder":1155},"01a0ba4b-8c0a-73f0-bced-c55e50a93cf9","Standaardtaal in Nederland en België vergelijken","standaardtaal-in-nederland-en-belgie-vergelijken",229,{"id":1157,"title":1158,"slug":1159,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1161},"01a0ba4b-8bd5-708c-948e-9c05d67bd8bf","Regionale uitspraakvariatie herkennen en interpreteren","regionale-uitspraakvariatie-herkennen-en-interpreteren","C2",230,{"id":1163,"title":1164,"slug":1165,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1166},"01a0ba4b-89fd-78a1-bcd5-e31c7323d0a3","Genitiefresten en oude naamvallen in vaste uitdrukkingen","genitiefresten-en-oude-naamvallen-in-vaste-uitdrukkingen",231,{"id":1168,"title":1169,"slug":1170,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1171},"01a0ba4b-88f4-78c3-91da-9a8628961b2a","Congruentie bij complexe onderwerpen en grensgevallen","congruentie-bij-complexe-onderwerpen-en-grensgevallen",232,{"id":1173,"title":1174,"slug":1175,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1176},"01a0ba4b-8cb9-7469-80c5-629be98648f5","Voornaamwoordelijke verwijzing in juridische en academische teksten","voornaamwoordelijke-verwijzing-in-juridische-en-academische-teksten",233,{"id":1178,"title":1179,"slug":1180,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1181},"01a0ba4b-88e6-797c-a1c4-643afba9bfb1","Complex en idiomatisch gebruik van er","complex-en-idiomatisch-gebruik-van-er",234,{"id":1183,"title":1184,"slug":1185,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1186},"01a0ba4b-8a03-722f-a5ea-8f396ec56e85","Gespleten voornaamwoordelijke bijwoorden en voorzetselstranding","gespleten-voornaamwoordelijke-bijwoorden-en-voorzetselstranding",235,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1191},"01a0ba4b-8c32-7aac-8a75-d2072a4e667e","Tijd en gezichtspunt in de vrije indirecte rede","tijd-en-gezichtspunt-in-de-vrije-indirecte-rede",236,{"id":1193,"title":1194,"slug":1195,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1196},"01a0ba4b-8b11-7b97-af3f-dbd6f5d143cd","Literaire verschuivingen tussen verteltijden","literaire-verschuivingen-tussen-verteltijden",237,{"id":1198,"title":1199,"slug":1200,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1201},"01a0ba4b-89b9-70b4-8c4d-c943d8d660ee","Epistemische toekomst en voorwaardelijkheid","epistemische-toekomst-en-voorwaardelijkheid",238,{"id":1203,"title":1204,"slug":1205,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1206},"01a0ba4b-8b69-757c-b5df-effc104eaa56","Onpersoonlijke constructies in academische en ambtelijke stijl","onpersoonlijke-constructies-in-academische-en-ambtelijke-stijl",239,{"id":1208,"title":1209,"slug":1210,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1211},"01a0ba4b-888c-7d5c-9447-04bde8300fef","Betekenisverschillen door complexe clustervolgorde","betekenisverschillen-door-complexe-clustervolgorde",240,{"id":1213,"title":1214,"slug":1215,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1216},"01a0ba4b-8d12-7729-8b99-dca7365e1309","Werkwoordclustervolgorde in Nederland en België","werkwoordclustervolgorde-in-nederland-en-belgie",241,{"id":1218,"title":1219,"slug":1220,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1221},"01a0ba4b-882a-7ef6-b063-406970da6735","Absolute constructies in formele teksten","absolute-constructies-in-formele-teksten",242,{"id":1223,"title":1224,"slug":1225,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1226},"01a0ba4b-8b40-77ec-bfb4-30b5846d6379","Naamwoordzinnen en zinnen zonder persoonsvorm","naamwoordzinnen-en-zinnen-zonder-persoonsvorm",243,{"id":1228,"title":1229,"slug":1230,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1231},"01a0ba4b-89ac-7c9a-a4da-858c8f8ecd4f","Ellips en samentrekking over zinsgrenzen heen","ellips-en-samentrekking-over-zinsgrenzen-heen",244,{"id":1233,"title":1234,"slug":1235,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1236},"01a0ba4b-8d61-7e1a-87a6-70dde79c73d0","Zinsvervlechting in gesproken en geschreven taal","zinsvervlechting-in-gesproken-en-geschreven-taal",245,{"id":1238,"title":1239,"slug":1240,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1241},"01a0ba4b-89ed-704e-bf7b-44aab5189ed0","Gemarkeerde ontkenning met pas, slechts en niet dan","gemarkeerde-ontkenning-met-pas-slechts-en-niet-dan",246,{"id":1243,"title":1244,"slug":1245,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1246},"01a0ba4b-8cc6-7a1b-8246-44834fdc4a02","Voorwaardelijke inversie met mocht, ware en had","voorwaardelijke-inversie-met-mocht-ware-en-had",247,{"id":1248,"title":1249,"slug":1250,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1251},"01a0ba4b-89f8-70a8-8988-9f838f3c6926","Gemengde en impliciete tegenfeitelijke voorwaarden","gemengde-en-impliciete-tegenfeitelijke-voorwaarden",248,{"id":1253,"title":1254,"slug":1255,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1256},"01a0ba4b-8bda-78df-936f-3cdf804428fc","Resten van de aanvoegende wijs","resten-van-de-aanvoegende-wijs",249,{"id":1258,"title":1259,"slug":1260,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1261},"01a0ba4b-8989-7325-a700-764e2b152bfe","Dienen te, behoren te en geacht worden te","dienen-te-behoren-te-en-geacht-worden-te",250,{"id":1263,"title":1264,"slug":1265,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1266},"01a0ba4b-8b2e-71b9-bb2b-62eae7a54f1d","Modale partikels voor ironie en afstand","modale-partikels-voor-ironie-en-afstand",251,{"id":1268,"title":1269,"slug":1270,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1271},"01a0ba4b-8be0-7294-83e0-8db09c7564c6","Retorische vragen en stilistische inversie","retorische-vragen-en-stilistische-inversie",252,{"id":1273,"title":1274,"slug":1275,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1276},"01a0ba4b-8aa9-7bec-bae9-d3ded87541e1","Informatiedichtheid en ritme in complexe teksten","informatiedichtheid-en-ritme-in-complexe-teksten",253,{"id":1278,"title":1279,"slug":1280,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1281},"01a0ba4b-88d8-7307-a2c4-2f08400c6d26","Citaten, parafrases en meerstemmige indirecte rede","citaten-parafrases-en-meerstemmige-indirecte-rede",254,{"id":1283,"title":1284,"slug":1285,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1286},"01a0ba4b-8ad8-774e-b512-9e2bd067e629","Juridisch en bestuurlijk Nederlands ontleden","juridisch-en-bestuurlijk-nederlands-ontleden",255,{"id":1288,"title":1289,"slug":1290,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1291},"01a0ba4b-8b3a-74ed-8eb1-8d7b1a9f58cb","Morfosyntaxis in Nederlands-Nederlands en Belgisch-Nederlands","morfosyntaxis-in-nederlands-nederlands-en-belgisch-nederlands",256,{"id":1293,"title":1294,"slug":1295,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1296},"01a0ba4b-8983-76d8-a278-981528f599d4","Dialect, omgangstaal en standaardtaal doelgericht plaatsen","dialect-omgangstaal-en-standaardtaal-doelgericht-plaatsen",257,{"id":1188,"title":1189,"slug":1190,"seoDescription":1298,"content":1299,"language":9,"level":1160,"displayOrder":1191,"grammarTopics":1300,"createdAt":1306,"updatedAt":1307,"vocabularyLists":1308,"primaryTopicHub":1612,"readyImages":1614},"Leer tijd, perspectief en deiktische woorden in de vrije indirecte rede sturen, zodat personageblik en vertellersstem helder te onderscheiden blijven.","*Morgen zou alles anders zijn. Waarom had ze zo lang gewacht?* De zinnen staan in een vertelling in de verleden tijd, maar **morgen** en de vraag klinken alsof ze rechtstreeks uit het bewustzijn van een personage komen. Er staan geen aanhalingstekens en geen inleidend *dacht ze*. Deze vermenging van vertellerszin en personageperspectief heet **vrije indirecte rede**.\n\nNa deze les kun je:\n\n- vrije indirecte rede onderscheiden van directe en gewone indirecte rede;\n- tijdsvormen vanuit vertelmoment en beleefmoment interpreteren;\n- deiktische woorden aan het juiste perspectief koppelen;\n- modale, vragende en uitroepende signalen herkennen;\n- perspectiefbreuken en onbedoelde dubbelzinnigheid herzien.\n\n## Drie manieren om gedachten of woorden weer te geven\n\nVergelijk drie versies van dezelfde gedachte.\n\n| Weergave | Voorbeeld | Kenmerken |\n| --- | --- | --- |\n| directe rede | Ze dacht: ‘**Morgen zal ik vertrekken.**’ | ik-vorm, aanhaling, tijd en deixis vanuit het personage |\n| indirecte rede | Ze dacht **dat ze de volgende dag zou vertrekken**. | onderschikking, derde persoon, aangepast tijds- en plaatskader |\n| vrije indirecte rede | **Morgen zou ze vertrekken.** | derde persoon en verleden tijd, maar personagegebonden *morgen* en modaliteit |\n\nVrije indirecte rede heeft geen vaste inleidende formule. De verteller behoudt gewoonlijk persoon en basistijd, terwijl waardering, woordkeus, vraagvorm of tijdsaanduiding uit het bewustzijn van het personage kan komen.\n\n:::note\nNiet elke zelfstandige zin na een waarnemingswerkwoord is vrije indirecte rede. De interpretatie ontstaat uit een bundel signalen én uit de tekstcontext. Zonder een toegankelijk personageperspectief kan *Morgen zou ze vertrekken* ook een gewone mededeling van de verteller zijn.\n:::\n\n## Wie spreekt en wie neemt waar?\n\nIn vrije indirecte rede kunnen twee instanties tegelijk merkbaar zijn:\n\n- de **verteller** bepaalt vaak derde persoon, grammaticale tijd en verhalende inbedding;\n- het **personage** levert de onmiddellijke waarneming, waardering, woordkeus of vraag.\n\n:::example\n*Mila legde de brief neer. Natuurlijk had die lafaard weer geen naam genoemd. Dacht hij werkelijk dat zij zou zwijgen?*\n\n- **Mila** blijft derde persoon: dat past bij de verteller;\n- **die lafaard** drukt Mila's beoordeling uit;\n- de retorische vraag komt uit haar actuele gedachtewereld;\n- **zij** verwijst naar Mila, hoewel zij zichzelf in directe rede **ik** zou noemen.\n:::\n\nVraag daarom niet alleen “wie heeft deze zin uitgesproken?” Vrije indirecte rede geeft vaak geen letterlijk uitgesproken formulering weer. Beter is: **vanuit wiens bewustzijn worden de informatie en de waardering nu gefilterd?**\n\n## Het vertelmoment en het beleefmoment\n\nTijd in een verhaal heeft minstens twee relevante ankerpunten:\n\n- het **vertelmoment**: het punt vanwaaruit de verteller de gebeurtenissen ordent;\n- het **beleefmoment**: het ‘nu’ van het personage in de vertelde situatie.\n\nIn een verleden-tijdvertelling ligt het beleefmoment meestal vóór het moment waarop het verhaal wordt verteld. Toch kunnen woorden als **nu**, **vandaag** en **morgen** naar dat vroegere beleefmoment wijzen.\n\n*Op 3 mei zat Elias alleen in het station. **Nu** begreep hij de waarschuwing. **Morgen** zou hij teruggaan.*\n\nHier betekent:\n\n- **nu**: op 3 mei, op het moment van Elias' inzicht;\n- **morgen**: 4 mei, gezien vanuit Elias;\n- **zou teruggaan**: toekomst ten opzichte van 3 mei, in een verleden kader.\n\nEen buitenstaander die alleen de kalender van de verteller volgt, zou **die dag** en **de volgende dag** verwachten. Juist het behoud van **nu** en **morgen** trekt de lezer dichter naar het personage.\n\n## Toekomst in het verleden met zou\n\nDe constructie **zou + infinitief** kan een latere gebeurtenis vanuit een verleden oriëntatiepunt voorstellen.\n\n- Directe gedachte: *Morgen **zal** ik haar bellen.*\n- Gewone indirecte rede: Hij dacht dat hij haar de volgende dag **zou bellen**.\n- Vrije indirecte rede: Morgen **zou** hij haar bellen.\n\n**Zou** heeft echter meer functies. Het kan ook onzekerheid, gerucht, beleefdheid, voorwaarde of een later gebleken lotsbestemming uitdrukken.\n\n| Zin | Waarschijnlijke lezing |\n| --- | --- |\n| Morgen zou hij vertrekken. | geplande toekomst vanuit een verleden moment |\n| Hij zou rijk zijn. | onbevestigd bericht of andermans bewering |\n| Zou hij nog komen? | vraag of twijfel vanuit een bewustzijn |\n| Hij zou later beroemd worden. | vooruitwijzende vertellerskennis |\n\nContext bepaalt dus of de vorm personageperspectief oproept. De laatste zin kan juist buiten het personage staan: de verteller weet achteraf wat er later gebeurde.\n\n:::warning\nNoem elke **zou**-zin in een verhaal niet automatisch vrije indirecte rede. Zoek ook naar perspectiefgebonden deixis, evaluatie, vraagvorm of aansluiting op een waarnemend en denkend personage.\n:::\n\n## Terugblik vanuit het personage\n\nDe voltooid verleden tijd markeert vaak dat iets vóór het beleefmoment gebeurde.\n\n*Noor keek naar de lege tafel. Iemand **had** het dossier **meegenomen**. Maar wie?*\n\nDe volgorde is:\n\n1. iemand neemt het dossier mee;\n2. Noor ziet de lege tafel;\n3. haar gevolgtrekking en vraag worden weergegeven.\n\nDe voltooid verleden tijd ordent de gebeurtenis vóór Noors actuele waarneming. Daarna kan een tekst terugschakelen naar de onvoltooid verleden tijd zodra het eerdere tijdsniveau als nieuw verhaalkader is gevestigd. Zo'n wisseling moet voor de lezer traceerbaar blijven.\n\nVergelijk:\n\n- *Hij herinnerde zich de zomer. Ze **hadden** elkaar in juni ontmoet. Elke avond **liepen** ze langs de rivier.*\n\n**Hadden ontmoet** opent de terugblik; **liepen** beschrijft herhaalde gebeurtenissen binnen dat vroegere kader. De keuze is aspectueel én tekstorganiserend.\n\n## Tegenwoordige tijd binnen een verleden verhaal\n\nEen tegenwoordige tijd kan algemene geldigheid uitdrukken:\n\n*Ze wist dat water bij normale luchtdruk rond honderd graden **kookt**.*\n\nIn vrije indirecte rede kan een tegenwoordige tijd ook een plotselinge nabijheid of innerlijke formulering suggereren:\n\n*Hij bleef voor de gesloten deur staan. Dus zo **eindigt** het, dacht hij bijna hardop.*\n\nEen ongemarkeerde sprong naar de tegenwoordige tijd kan echter klinken alsof de verteller van tijdsniveau wisselt. Gebruik zo'n historische of innerlijke tegenwoordige tijd alleen wanneer de perspectiefverschuiving doelgericht en lokaal begrijpelijk is.\n\n:::tip\nControleer bij iedere tegenwoordige tijd in een verleden passage of zij een algemene waarheid, een levendig vertelde gebeurtenis, een letterlijk gedachte formulering of een onbedoelde tijdsbreuk weergeeft.\n:::\n\n## Deixis: nu, hier, vandaag en morgen\n\n**Deixis** koppelt taal aan een perspectivisch middelpunt: een spreker, tijd en plaats.\n\n| Personagegebonden vorm | Vertellergebonden alternatief |\n| --- | --- |\n| nu | toen \u002F op dat moment |\n| hier | daar \u002F op die plaats |\n| vandaag | die dag |\n| gisteren | de vorige dag |\n| morgen | de volgende dag |\n| volgende week | de week erna |\n| deze kamer | die kamer |\n\nVrije indirecte rede kan personagegebonden vormen behouden ondanks derde persoon en verleden tijd:\n\n*Het sneeuwde al uren. Als ze **hier** nog één nacht moest blijven, zou **morgen** geen enkele weg begaanbaar zijn.*\n\n**Hier** en **morgen** verplaatsen de oriëntatie naar haar verblijfplaats en haar beleefmoment. Vervang je ze door **daar** en **de volgende dag**, dan wordt de vertelafstand meestal groter.\n\n## Vragen zonder inleidende formule\n\nEen vraag kan rechtstreeks in de verhalende passage verschijnen zonder aanhalingstekens:\n\n- *Waar was de sleutel gebleven?*\n- *Waarom had niemand haar gewaarschuwd?*\n- *Zou de trein nog rijden?*\n\nDe grammaticale vraagvorm blijft behouden, terwijl voornaamwoorden aan de derde persoon zijn aangepast. Gewone indirecte rede gebruikt vaak **of** of een ingebed vraagwoord:\n\n- *Ze vroeg zich af **waar de sleutel was gebleven**.*\n- *Ze vroeg zich af **of de trein nog zou rijden**.*\n\nVrije indirecte vragen brengen de lezer dichter bij de onzekerheid van het personage. Een reeks vragen zonder duidelijk perspectiefanker kan daarentegen onbedoeld als commentaar van de verteller klinken.\n\n## Uitroepen, tussenwerpsels en expressieve woordvolgorde\n\nOok expressieve kenmerken kunnen vanuit het personage doorklinken:\n\n- *Wat een verspilling!*\n- *Alsof hij dat niet wist.*\n- *Nee, teruggaan kon ze niet.*\n- *Die ellendige sleutel was natuurlijk weer zoek.*\n\nWoorden als **natuurlijk**, **eindelijk**, **helaas**, **belachelijk** en **godzijdank** hebben een evaluator nodig. Wie vindt iets vanzelfsprekend, betreurenswaardig of belachelijk? In vrije indirecte rede kan dat het personage zijn, zonder dat de verteller afstand uitdrukt.\n\n:::example\n*De directeur sloot het kantoor. Eindelijk was dat eindeloze overleg voorbij.*\n\n**Eindelijk** en **eindeloze** kunnen zijn opluchting weergeven. Als de context hem niet als perspectiefdrager heeft gevestigd, kunnen dezelfde woorden als oordeel van de verteller worden gelezen.\n:::\n\n## Modale woorden en evidentialiteit\n\nModaliteit laat zien hoe zeker, wenselijk, noodzakelijk of aannemelijk een mededeling wordt voorgesteld.\n\n- **misschien**, **waarschijnlijk**, **vast** — inschatting;\n- **toch**, **immers**, **zeker** — verwachting of argumentatie;\n- **moeten**, **kunnen**, **mogen** — noodzaak, mogelijkheid of toestemming;\n- **blijkbaar**, **kennelijk**, **naar verluidt** — bron of gevolgtrekking.\n\n*De kamer was donker. Ze **moesten** al vertrokken zijn.*\n\nDeze zin kan betekenen dat het personage uit de duisternis concludeert dat de anderen weg zijn. Hij kan ook een vertellersconclusie zijn. De voorgaande waarneming, de toegang van het personage tot die waarneming en eventuele vervolgreactie bepalen de lezing.\n\nOp C2-niveau is het nuttig de **bron van zekerheid** te volgen. Weet de verteller iets achteraf, leidt het personage iets af, of herhaalt de tekst een gerucht? Eén modaal woord kan de verantwoordelijkheid voor een bewering verschuiven.\n\n## Persoon en aanspreekvorm\n\nEen directe gedachte met **ik** verschijnt in vrije indirecte rede doorgaans met de persoon die de verteller gebruikt.\n\n- Direct: *Ik heb gelijk en jij weet het.*\n- Indirect: Ze dacht dat ze gelijk had en dat hij het wist.\n- Vrij indirect: Ze had gelijk. Hij wist het toch?\n\nEen aanspreekvorm kan blijven klinken als de innerlijke stem van het personage:\n\n*Daar stond Van Dijk weer. Meneer de voorzitter had kennelijk geen minuut te verliezen.*\n\nDe formele titel kan ironisch of vijandig bedoeld zijn. Zonder context hoeft de verteller die houding niet zelf te onderschrijven.\n\nBij een wisseling tussen personages moet de tekst opnieuw verankeren wie de perspectiefdrager is. Derde persoon alleen voorkomt geen verwarring als twee personen met **hij** of **zij** worden aangeduid.\n\n## Perspectiefverschuivingen markeren\n\nEen perspectief kan verschuiven via waarneming, handeling of alineabouw.\n\n:::example\n*Lena zag Amir bij het hek staan. Waarom kwam hij nu pas? Amir keek naar het donkere huis. Had zij zijn bericht dan niet gelezen?*\n\nDe eerste vraag ligt voor de hand als Lena's gedachte. Na *Amir keek* maakt de tweede vraag een wisseling naar Amir mogelijk. Zonder dat nieuwe waarnemingsanker zou **zij** onduidelijker zijn.\n:::\n\nEen verschuiving hoeft niet met *dacht* of *vroeg zich af* te worden aangekondigd, maar de lezer heeft wel een brug nodig. Geschikte ankers zijn:\n\n- een waarnemingswerkwoord: *zag, hoorde, voelde*;\n- een lichamelijke reactie: *ze verstijfde, hij glimlachte*;\n- een ruimtelijke verplaatsing naar een ander personage;\n- een nieuwe alinea of scène;\n- een korte expliciete gedachte-inleiding bij risico op verwarring.\n\n## Vertellersironie en dubbele stem\n\nSoms laat vrije indirecte rede zowel de formulering van het personage als de afstand van de verteller horen.\n\n*Hij had het uitstekend aangepakt. Slechts drie klanten waren vertrokken.*\n\n**Uitstekend** kan zelfrechtvaardiging van het personage zijn, terwijl de tweede zin die beoordeling ondermijnt. De tekst hoeft geen expliciet *vond hij* of *maar de verteller wist beter* toe te voegen.\n\nDeze **dubbele stem** maakt de vorm literair krachtig, maar ook interpretatief kwetsbaar. Ironie mag niet uitsluitend afhangen van een veronderstelde intonatie die op schrift nergens wordt ondersteund. Contrast, context en consequent perspectief moeten de lezing dragen.\n\n## Vrije indirecte rede buiten fictie\n\nDe techniek komt vooral in verhalende teksten voor, maar perspectiefvermenging kan ook in reportage, biografie of essay verschijnen:\n\n*In 1912 keerde de onderzoeker terug. Eindelijk zou zijn theorie erkenning krijgen.*\n\nIs **eindelijk** de houding van de onderzoeker, een samenvatting van historische bronnen of het oordeel van de auteur? In non-fictie kan die onduidelijkheid de bronvermelding aantasten. Een expliciete toeschrijving is dan veiliger:\n\n- *Volgens zijn dagboek verwachtte de onderzoeker dat zijn theorie eindelijk erkenning zou krijgen.*\n\nWat in fictie productieve meerstemmigheid is, kan in journalistieke of academische tekst een bewijsprobleem worden.\n\n## Omzetten zonder betekenisverlies\n\nBij omzetting veranderen meer elementen dan voornaamwoorden.\n\nDirect:\n\n> ‘Waarom heb ik gisteren niets gezegd? Morgen moet ik haar bellen,’ dacht Sara.\n\nVrij indirect:\n\n> Waarom had ze gisteren niets gezegd? Morgen moest ze haar bellen.\n\nGewoon indirect:\n\n> Sara vroeg zich af waarom ze de vorige dag niets had gezegd en dacht dat ze haar de volgende dag moest bellen.\n\nLet op:\n\n- **ik** wordt **ze**;\n- **heb gezegd** wordt **had gezegd** binnen het verleden kader;\n- vrije indirecte rede behoudt **gisteren** en **morgen** vanuit Sara;\n- gewone indirecte rede kiest **de vorige dag** en **de volgende dag**;\n- de vraag behoudt alleen in de vrije versie haar zelfstandige vraagvorm.\n\nEen omzetting is dus pas geslaagd als tijd, deixis, modaliteit én expressieve kracht opnieuw kloppen.\n\n## Een passage analyseren\n\nGebruik deze controlevolgorde:\n\n1. Bepaal wie in de scène kan waarnemen, denken of beoordelen.\n2. Markeer persoon en grammaticale tijd vanuit de verteller.\n3. Zoek deiktische woorden als **nu**, **hier**, **gisteren** en **morgen**.\n4. Zoek vragen, uitroepen, tussenwerpsels en waarderende woorden.\n5. Bepaal per modaal woord wie de zekerheid of noodzaak inschat.\n6. Orden gebeurtenissen ten opzichte van het beleefmoment.\n7. Controleer bij elke verschuiving of een nieuw perspectiefanker aanwezig is.\n8. Maak in feitelijke tekst de bron expliciet zodra dubbele stem de verantwoordelijkheid vertroebelt.\n\nVrije indirecte rede is geen onvolledige directe rede en geen indirecte rede zonder *dat*. Ze is een geregisseerde ontmoeting van twee oriëntaties: de grammaticale afstand van de verteller en de onmiddellijke tijd, plaats en waardering van een personage.",[1301],{"id":1302,"name":1303,"level":1160,"language":9,"isCompleted":1304,"completionPercentage":1305,"totalExercises":26,"completedExercises":1305},"01a0ba4b-87f1-7e59-848a-9416309c59d6","Verteltijd en perspectief in literair proza",false,0,"2026-09-19T15:31:48+00:00","2026-10-11T12:53:41+00:00",[1309],{"id":1310,"title":1311,"vocabularyListWords":1312,"isPublished":1324},"01a0ba4c-51cc-7896-8f5a-6ff9a5b0a448","Kernwoorden bij Tijd en gezichtspunt in de vrije indirecte rede",[1313,1326,1334,1350,1358,1369,1382,1393,1405,1415,1427,1439,1455,1465,1477,1494,1504,1520,1532,1548,1560,1572,1580,1588,1596,1604],{"id":1314,"vocabularyWord":1315,"displayOrder":11},"01a0ba4c-51cc-78fa-8f5a-6ff9a5f79515",{"id":1316,"word":1317,"frequency":16,"level":748,"language":9,"audioFilePath":1318,"partsOfSpeech":1319,"audio":1324,"audioUrl":1325},"01a0ba4b-e047-71e2-a58b-8e699bfcc3af","verteller","tts_d7b520834d996fcb_nl-NL.mp3",[1320],{"id":1321,"partOfSpeech":1322,"definition":1323,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e088-7a01-8497-1c4c440cdaf1","NOUN","",true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_d7b520834d996fcb_nl-NL.mp3",{"id":1327,"vocabularyWord":1328,"displayOrder":16},"01a0ba4c-51cc-792e-8f5a-6ff9a674e15c",{"id":1329,"word":1330,"frequency":11,"level":1160,"language":9,"audioFilePath":1331,"partsOfSpeech":1332,"audio":1324,"audioUrl":1333},"01a0ba4b-e314-7e97-abb0-7683ca23b3e9","personage","tts_fd9dc6e97caa1be2_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_fd9dc6e97caa1be2_nl-NL.mp3",{"id":1335,"vocabularyWord":1336,"displayOrder":21},"01a0ba4c-51cc-7962-8f5a-6ff9a728f380",{"id":1337,"word":1338,"frequency":46,"level":748,"language":9,"audioFilePath":1339,"partsOfSpeech":1340,"audio":1324,"audioUrl":1349},"01a0ba4b-df99-7d6c-8bf6-27bd863975f5","perspectief","tts_220fc5e2d12256d6_nl-NL.mp3",[1341,1345],{"id":1342,"partOfSpeech":1322,"definition":1343,"exampleSentences":1344,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dfe4-75e9-ac55-929163c21a60","(het; perspectieven) manier waarop iemand vanuit een bepaalde ervaring of positie naar een onderwerp kijkt.","Vanuit het perspectief van de bewoners heeft het plan ook duidelijke nadelen.",{"id":1346,"partOfSpeech":1322,"definition":1347,"exampleSentences":1348,"isPrimary":1304,"meaningOrder":16},"01a0ba4b-dfe4-7635-ac55-929164be5fc3","(het; perspectieven) gunstige mogelijkheid of vooruitzicht voor de toekomst.","De opleiding biedt jongeren meer perspectief op vast werk.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_220fc5e2d12256d6_nl-NL.mp3",{"id":1351,"vocabularyWord":1352,"displayOrder":31},"01a0ba4c-51cc-79a6-8f5a-6ff9a8b28de4",{"id":1353,"word":1354,"frequency":11,"level":748,"language":9,"audioFilePath":1355,"partsOfSpeech":1356,"audio":1324,"audioUrl":1357},"01a0ba4b-e2f9-7045-ac92-5704869357b5","beleefmoment","tts_d1f9f27af7aea8af_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_d1f9f27af7aea8af_nl-NL.mp3",{"id":1359,"vocabularyWord":1360,"displayOrder":36},"01a0ba4c-51cc-79c2-8f5a-6ff9a99b51c1",{"id":1361,"word":1362,"frequency":56,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1363,"partsOfSpeech":1364,"audio":1324,"audioUrl":1368},"01a0ba4b-e525-72de-9189-db1a30080cc3","zullen","tts_db62e1c74c948569_nl-NL.mp3",[1365],{"id":1366,"partOfSpeech":1367,"definition":1323,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e52f-7e82-b8a0-7c156399661e","VERB","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_db62e1c74c948569_nl-NL.mp3",{"id":1370,"vocabularyWord":1371,"displayOrder":46},"01a0ba4c-51cc-79fe-8f5a-6ff9aa909c90",{"id":1372,"word":1373,"frequency":56,"level":10,"language":9,"audioFilePath":1374,"partsOfSpeech":1375,"audio":1324,"audioUrl":1381},"01a0ba4b-d6cd-7bbb-81a2-1890a9d23a5c","nu","tts_c1e424a31d5c76c9_nl-NL.mp3",[1376],{"id":1377,"partOfSpeech":1378,"definition":1379,"exampleSentences":1380,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d6de-73ef-9471-be6b2dcfd9f6","ADVERB","Op dit moment of in de huidige periode.","Ik kan nu niet bellen.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c1e424a31d5c76c9_nl-NL.mp3",{"id":1383,"vocabularyWord":1384,"displayOrder":51},"01a0ba4c-51cc-7a1a-8f5a-6ff9ab1d182d",{"id":1385,"word":1386,"frequency":56,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1387,"partsOfSpeech":1388,"audio":1324,"audioUrl":1392},"01a0ba4b-d9d3-7077-b8d1-7437f7ef4726","toen","tts_eb462f08364050bb_nl-NL.mp3",[1389],{"id":1390,"partOfSpeech":1391,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-da0f-7c97-8596-e7ac51ee9bc9","CONJUNCTION","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_eb462f08364050bb_nl-NL.mp3",{"id":1394,"vocabularyWord":1395,"displayOrder":56},"01a0ba4c-51cc-7a36-8f5a-6ff9ac0fe5e2",{"id":1396,"word":1397,"frequency":56,"level":10,"language":9,"audioFilePath":1398,"partsOfSpeech":1399,"audio":1324,"audioUrl":1404},"01a0ba4b-d544-7227-a3c9-09e728360a45","hier","tts_79998145c94116eb_nl-NL.mp3",[1400],{"id":1401,"partOfSpeech":1378,"definition":1402,"exampleSentences":1403,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d564-7dff-97f9-ade233e8dec3","Op deze plaats, dicht bij de spreker.","Kom hier naast mij zitten.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_79998145c94116eb_nl-NL.mp3",{"id":1406,"vocabularyWord":1407,"displayOrder":61},"01a0ba4c-51cc-7a56-8f5a-6ff9ac78cc6c",{"id":1408,"word":1409,"frequency":56,"level":10,"language":9,"audioFilePath":1410,"partsOfSpeech":1411,"audio":1324,"audioUrl":1414},"01a0ba4b-dfd8-70e2-93ae-46736b48d59b","daar","tts_1d07251c67994d61_nl-NL.mp3",[1412],{"id":1413,"partOfSpeech":1378,"definition":1323,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dfea-78b3-8e07-3fb48c7d9503","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_1d07251c67994d61_nl-NL.mp3",{"id":1416,"vocabularyWord":1417,"displayOrder":66},"01a0ba4c-51cc-7a72-8f5a-6ff9acd03289",{"id":1418,"word":1419,"frequency":56,"level":10,"language":9,"audioFilePath":1420,"partsOfSpeech":1421,"audio":1324,"audioUrl":1426},"01a0ba4b-d724-73bc-9ab8-5cc0e6906930","vandaag","tts_06b9abe7cef56e9e_nl-NL.mp3",[1422],{"id":1423,"partOfSpeech":1378,"definition":1424,"exampleSentences":1425,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d755-7c59-81bc-8b506dfeff6b","Op de dag die nu bezig is.","Vandaag blijft de winkel langer open.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_06b9abe7cef56e9e_nl-NL.mp3",{"id":1428,"vocabularyWord":1429,"displayOrder":71},"01a0ba4c-51cc-7a8e-8f5a-6ff9ad34dbdb",{"id":1430,"word":1431,"frequency":51,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1432,"partsOfSpeech":1433,"audio":1324,"audioUrl":1438},"01a0ba4b-d7d3-71c3-9291-cd42bc104ff7","gisteren","tts_9f6e666ad88b59bc_nl-NL.mp3",[1434],{"id":1435,"partOfSpeech":1378,"definition":1436,"exampleSentences":1437,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d7ec-70c3-b258-1bd9cd9efd58","Op de dag vóór vandaag.","Gisteren werkte ik thuis, maar vandaag ben ik op kantoor.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_9f6e666ad88b59bc_nl-NL.mp3",{"id":1440,"vocabularyWord":1441,"displayOrder":76},"01a0ba4c-51cc-7aaa-8f5a-6ff9ad3c3b19",{"id":1442,"word":1443,"frequency":56,"level":10,"language":9,"audioFilePath":1444,"partsOfSpeech":1445,"audio":1324,"audioUrl":1454},"01a0ba4b-d6c6-764f-8320-887953e4fd5f","morgen","tts_96c186ffff861173_nl-NL.mp3",[1446,1450],{"id":1447,"partOfSpeech":1378,"definition":1448,"exampleSentences":1449,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d6dd-7655-8390-ca48922ea18d","Op de dag na vandaag.","Morgen begint mijn vakantie.",{"id":1451,"partOfSpeech":1322,"definition":1452,"exampleSentences":1453,"isPrimary":1304,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d6dd-769d-8390-ca48924399e9","(de; morgens) vroege deel van de dag, voor de middag.","De volgende morgen vertrokken we vroeg.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_96c186ffff861173_nl-NL.mp3",{"id":1456,"vocabularyWord":1457,"displayOrder":81},"01a0ba4c-51cc-7ac2-8f5a-6ff9adf3250a",{"id":1458,"word":1459,"frequency":16,"level":984,"language":9,"audioFilePath":1460,"partsOfSpeech":1461,"audio":1324,"audioUrl":1464},"01a0ba4b-e506-7b6a-b499-bd18d571be78","modaliteit","tts_c815e596584bf212_nl-NL.mp3",[1462],{"id":1463,"partOfSpeech":1322,"definition":1323,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e52c-7e11-ae79-566f662452a6","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c815e596584bf212_nl-NL.mp3",{"id":1466,"vocabularyWord":1467,"displayOrder":86},"01a0ba4c-51cc-7ae2-8f5a-6ff9ae356af7",{"id":1468,"word":1469,"frequency":56,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1470,"partsOfSpeech":1471,"audio":1324,"audioUrl":1476},"01a0ba4b-d858-7716-aab7-153103b9e07f","misschien","tts_ad60eeb339cfeb0f_nl-NL.mp3",[1472],{"id":1473,"partOfSpeech":1378,"definition":1474,"exampleSentences":1475,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-d893-706f-8490-60eb639d12f5","Gebruikt als iets mogelijk is, maar niet zeker.","Misschien gaan we zondag naar het park als het droog blijft.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_ad60eeb339cfeb0f_nl-NL.mp3",{"id":1478,"vocabularyWord":1479,"displayOrder":91},"01a0ba4c-51cc-7afe-8f5a-6ff9aed03406",{"id":1480,"word":1481,"frequency":56,"level":492,"language":9,"audioFilePath":1482,"partsOfSpeech":1483,"audio":1324,"audioUrl":1493},"01a0ba4b-dca5-73fc-927b-c4121d1418c4","waarschijnlijk","tts_b96e77fa3a4ee149_nl-NL.mp3",[1484,1489],{"id":1485,"partOfSpeech":1486,"definition":1487,"exampleSentences":1488,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dcc2-7421-8514-2c0166e5fa3d","ADJECTIVE","Waarvan het aannemelijk is dat het waar is of zal gebeuren.","Een technisch probleem is de meest waarschijnlijke oorzaak van de storing.",{"id":1490,"partOfSpeech":1378,"definition":1491,"exampleSentences":1492,"isPrimary":1304,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dcc2-746d-8514-2c0166f992b4","Naar verwachting, maar niet met volledige zekerheid.","De uitslag wordt waarschijnlijk volgende week bekendgemaakt.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b96e77fa3a4ee149_nl-NL.mp3",{"id":1495,"vocabularyWord":1496,"displayOrder":96},"01a0ba4c-51cc-7b16-8f5a-6ff9afc8ceb2",{"id":1497,"word":1498,"frequency":46,"level":492,"language":9,"audioFilePath":1499,"partsOfSpeech":1500,"audio":1324,"audioUrl":1503},"01a0ba4b-e51b-7490-8285-8885401e1603","vast","tts_94989f840e3a9f33_nl-NL.mp3",[1501],{"id":1502,"partOfSpeech":1486,"definition":1323,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e52e-7ec6-9db1-7eb8ed5ba644","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_94989f840e3a9f33_nl-NL.mp3",{"id":1505,"vocabularyWord":1506,"displayOrder":101},"01a0ba4c-51cc-7b32-8f5a-6ff9b040d83b",{"id":1507,"word":1508,"frequency":56,"level":492,"language":9,"audioFilePath":1509,"partsOfSpeech":1510,"audio":1324,"audioUrl":1519},"01a0ba4b-dc30-7004-85b9-d992cd450e1e","toch","tts_81ed7b83d0dcb7c3_nl-NL.mp3",[1511,1515],{"id":1512,"partOfSpeech":1378,"definition":1513,"exampleSentences":1514,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dc3c-7841-ba72-a3cc3f93b6cd","Geeft aan dat iets gebeurt ondanks een reden of verwachting voor het tegendeel.","Het regende hard, maar we zijn toch gaan wandelen.",{"id":1516,"partOfSpeech":1378,"definition":1517,"exampleSentences":1518,"isPrimary":1304,"meaningOrder":16},"01a0ba4b-dc3c-7885-ba72-a3cc3fdc4e32","Vraagt of benadrukt bevestiging van informatie die de spreker verwacht.","Je hebt de reservering toch niet geannuleerd?","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_81ed7b83d0dcb7c3_nl-NL.mp3",{"id":1521,"vocabularyWord":1522,"displayOrder":106},"01a0ba4c-51cc-7b4e-8f5a-6ff9b0d423ef",{"id":1523,"word":1524,"frequency":41,"level":984,"language":9,"audioFilePath":1525,"partsOfSpeech":1526,"audio":1324,"audioUrl":1531},"01a0ba4b-e0d9-7b1b-b712-31828467d06e","immers","tts_0742ce59e5478487_nl-NL.mp3",[1527],{"id":1528,"partOfSpeech":1378,"definition":1529,"exampleSentences":1530,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e11f-71c4-96b0-f22bf4bf50ef","Leidt een reden of toelichting in die de spreker als bekend of vanzelfsprekend presenteert.","Uitstel is onverstandig; de veiligheidsrisico's zijn immers al maanden bekend.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0742ce59e5478487_nl-NL.mp3",{"id":1533,"vocabularyWord":1534,"displayOrder":111},"01a0ba4c-51cc-7b6a-8f5a-6ff9b12be4c8",{"id":1535,"word":1536,"frequency":56,"level":492,"language":9,"audioFilePath":1537,"partsOfSpeech":1538,"audio":1324,"audioUrl":1547},"01a0ba4b-dcab-7e68-8980-d55bc4a99154","zeker","tts_061188374e850f05_nl-NL.mp3",[1539,1543],{"id":1540,"partOfSpeech":1486,"definition":1541,"exampleSentences":1542,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dcc2-7d81-8514-2c016cfb8e76","Zonder twijfel en overtuigd dat iets waar is of zal gebeuren.","Zij is er zeker van dat haar aanvraag wordt goedgekeurd.",{"id":1544,"partOfSpeech":1378,"definition":1545,"exampleSentences":1546,"isPrimary":1304,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-dcc2-7dc5-8514-2c016d964aeb","Zonder twijfel; gebruikt om een uitspraak kracht bij te zetten.","Dit onderwerp komt zeker terug in het examen.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_061188374e850f05_nl-NL.mp3",{"id":1549,"vocabularyWord":1550,"displayOrder":116},"01a0ba4c-51cc-7b86-8f5a-6ff9b1f090fb",{"id":1551,"word":1552,"frequency":51,"level":984,"language":9,"audioFilePath":1553,"partsOfSpeech":1554,"audio":1324,"audioUrl":1559},"01a0ba4b-e069-73b8-8a6e-9ac897e9c54d","blijkbaar","tts_7d3b2a19c4fe62e9_nl-NL.mp3",[1555],{"id":1556,"partOfSpeech":1378,"definition":1557,"exampleSentences":1558,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e08c-7523-8705-450c2930041a","Naar het schijnt, zoals uit de beschikbare aanwijzingen kan worden opgemaakt.","Blijkbaar heeft de aankondiging veel meer mensen bereikt dan verwacht.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_7d3b2a19c4fe62e9_nl-NL.mp3",{"id":1561,"vocabularyWord":1562,"displayOrder":121},"01a0ba4c-51cc-7ba2-8f5a-6ff9b2995cd0",{"id":1563,"word":1564,"frequency":41,"level":984,"language":9,"audioFilePath":1565,"partsOfSpeech":1566,"audio":1324,"audioUrl":1571},"01a0ba4b-e0e4-77b6-8032-97419938d528","kennelijk","tts_862cfcf7893fbe8f_nl-NL.mp3",[1567],{"id":1568,"partOfSpeech":1378,"definition":1569,"exampleSentences":1570,"isPrimary":1324,"meaningOrder":11},"01a0ba4b-e120-764c-88e6-10bb1d5e3828","Blijkbaar, zoals uit bekende feiten of omstandigheden kan worden afgeleid.","De regeling is kennelijk ingewikkelder dan de opstellers hadden verwacht.","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_862cfcf7893fbe8f_nl-NL.mp3",{"id":1573,"vocabularyWord":1574,"displayOrder":126},"01a0ba4c-51cc-7bc6-8f5a-6ff9b31bde1e",{"id":1575,"word":1576,"frequency":46,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1577,"partsOfSpeech":1578,"audio":1324,"audioUrl":1579},"01a0ba4b-d64d-79fa-85a0-ce69c16d34b3","natuurlijk","tts_b7a759d65847fd03_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b7a759d65847fd03_nl-NL.mp3",{"id":1581,"vocabularyWord":1582,"displayOrder":131},"01a0ba4c-51cc-7be2-8f5a-6ff9b3b084ec",{"id":1583,"word":1584,"frequency":41,"level":492,"language":9,"audioFilePath":1585,"partsOfSpeech":1586,"audio":1324,"audioUrl":1587},"01a0ba4b-de49-70b1-97f6-ad3bd159dc49","eindelijk","tts_f121ab12186f3afb_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_f121ab12186f3afb_nl-NL.mp3",{"id":1589,"vocabularyWord":1590,"displayOrder":136},"01a0ba4c-51cc-7bfe-8f5a-6ff9b3fa4a3b",{"id":1591,"word":1592,"frequency":46,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1593,"partsOfSpeech":1594,"audio":1324,"audioUrl":1595},"01a0ba4b-e3f5-7e08-9098-55ca31b07f74","helaas","tts_0be3b41abe56abb8_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0be3b41abe56abb8_nl-NL.mp3",{"id":1597,"vocabularyWord":1598,"displayOrder":141},"01a0ba4c-51cc-7c1a-8f5a-6ff9b429a501",{"id":1599,"word":1600,"frequency":36,"level":748,"language":9,"audioFilePath":1601,"partsOfSpeech":1602,"audio":1324,"audioUrl":1603},"01a0ba4b-e41a-72d3-b47f-65273b67c622","belachelijk","tts_b12afeb17865429e_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b12afeb17865429e_nl-NL.mp3",{"id":1605,"vocabularyWord":1606,"displayOrder":146},"01a0ba4c-51cc-7c36-8f5a-6ff9b47a5687",{"id":1607,"word":1608,"frequency":11,"level":231,"language":9,"audioFilePath":1609,"partsOfSpeech":1610,"audio":1324,"audioUrl":1611},"01a0ba4b-e41e-74e0-8da9-56da616c6069","godzijdank","tts_d99c6f08137b138a_nl-NL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_d99c6f08137b138a_nl-NL.mp3",{"name":1303,"slug":1613,"language":9},"verteltijd-en-perspectief-in-literair-proza-c2",[],{"id":1302,"name":1303,"slug":1613,"language":9,"level":1160,"introduction":1616,"lessonCount":16,"totalExercises":26,"objectives":1617,"prerequisites":1621,"lessons":1624},"Literaire tijd is geen mechanische chronologie. Je onderzoekt hoe verteller en personage verschillende ankerpunten delen, en hoe verschuivingen tussen verteltijden nabijheid, terugblik, vooruitwijzing, ritme en commentaar organiseren.",[1618,1619,1620],"De tijds- en perspectiefankers van vrije indirecte rede reconstrueren.","Historisch presens, perfectum, plusquamperfectum en zou vanuit hun lokale vertelwerking interpreteren.","Een tijdwisseling als functioneel stijlmiddel of onduidelijke breuk beoordelen.",[1622,1623],"Je kunt gebeurtenistijd, referentietijd en verteltijd onderscheiden.","Je herkent directe, indirecte en vrije indirecte rede.",[1625,1636],{"id":1188,"contentId":1626,"slug":1190,"title":1189,"level":1160,"summary":1627,"order":11,"exercises":1628},"pg_e237894d-60d9-4199-8924-dd004a3a367d","Volg verteller en personage tegelijk via tijd, deixis en modaliteit in vrije indirecte rede.",[1629,1633],{"id":1630,"title":1631,"order":1305,"type":1632},"01a0ba4b-bcd2-70f6-8cde-3630a55f2713","Tijd en deixis vanuit het personage","word_select",{"id":1634,"title":1635,"order":11,"type":1632},"01a0ba4b-bce8-7cd1-9322-888e389b79a5","Stem, zekerheid en perspectief bewaken",{"id":1193,"contentId":1637,"slug":1195,"title":1194,"level":1160,"summary":1638,"order":16,"exercises":1639},"pg_4b91ce05-9dd3-440f-8442-9bfe45fc7fb7","Analyseer verschuivingen tussen imperfectum, presens, perfectum en plusquamperfectum als perspectief-, afstands- en ritmemiddel.",[1640,1643],{"id":1641,"title":1642,"order":1305,"type":1632},"01a0ba4b-b010-794a-95c5-099bfb85e1ab","Tijdlagen en vertelafstand",{"id":1644,"title":1645,"order":11,"type":1632},"01a0ba4b-b025-7696-9a52-906982f8be56","Perspectief, vooruitwijzing en redactie",[1647,1653],{"@id":1648,"@type":1649,"id":1630,"grammarPage":1650,"title":1631,"instructions":1651,"displayOrder":1305,"type":1632,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":1304,"ogImageUrl":1652},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0ba4b-bcd2-70f6-8cde-3630a55f2713","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0ba4b-8c32-7aac-8a75-d2072a4e667e","Lees de context en kies de aanvulling die de formulering of analyse correct voltooit. Houd rekening met het aangegeven perspectief.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d929194a-495b-4314-a83a-150bc17bbd51_hero.webp?v=1789831920",{"@id":1654,"@type":1649,"id":1634,"grammarPage":1650,"title":1635,"instructions":1655,"displayOrder":11,"type":1632,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":1304,"ogImageUrl":1656},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0ba4b-bce8-7cd1-9322-888e389b79a5","Kies de analyse of herformulering die bij de expliciete context past. Let op de bron van gedachten, oordelen en kennis.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_58669629-47a4-41fc-b3c2-d39b0ddc9272_hero.webp?v=1789831920",{"id":1630,"grammarPage":1650,"title":1631,"instructions":1651,"seoTitle":1658,"seoDescription":1659,"displayOrder":1305,"type":1632,"questions":1660,"ogImageUrl":1652},"Vrije indirecte rede: tijd en deixis","Analyseer tijden en woorden als vandaag en een week later vanuit het personage, en vergelijk directe, indirecte en vrije indirecte rede in fragmenten.",[1661],{"id":1662,"sentenceTemplate":1663,"displayOrder":1305,"explanation":1664,"exampleSentence":1665,"blanks":1666},"01a0ba4b-bcd2-732a-8cde-3630a7ecf999","Vergelijk: A. Eva dacht: ‘Vandaag blijf ik thuis.’ B. Eva dacht dat ze die dag thuisbleef. C. Eva voelde opnieuw haar pijnlijke keel. Vandaag bleef ze thuis. Waarom zou ze zich naar kantoor slepen? De versie met onderschikking en een expliciete gedachte-inleiding is __1__.","In B leidt ‘dacht dat’ een bijzin in: gewone indirecte rede. A citeert de gedachte; C verbindt zelfstandige zinnen met Eva’s waarneming en innerlijke vraag.","Ruben vroeg zich af of hij de afspraak moest afzeggen.",[1667],{"id":1668,"blankNumber":11,"options":1669},"01a0ba4b-bcd2-72da-8cde-3630a7229ab6",[1670,1673,1676],{"id":1671,"optionText":1672,"isCorrect":1304,"displayOrder":1305},"01a0ba4b-bcd2-7236-8cde-3630a56cd46e","C",{"id":1674,"optionText":1675,"isCorrect":1324,"displayOrder":11},"01a0ba4b-bcd2-727a-8cde-3630a5d8094c","B",{"id":1677,"optionText":1678,"isCorrect":1304,"displayOrder":16},"01a0ba4b-bcd2-72b6-8cde-3630a6bfbeda","A",{"html":1680,"toc":1681},"\u003Cp>\u003Cem>Morgen zou alles anders zijn. Waarom had ze zo lang gewacht?\u003C\u002Fem> De zinnen staan in een vertelling in de verleden tijd, maar \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong> en de vraag klinken alsof ze rechtstreeks uit het bewustzijn van een personage komen. Er staan geen aanhalingstekens en geen inleidend \u003Cem>dacht ze\u003C\u002Fem>. Deze vermenging van vertellerszin en personageperspectief heet \u003Cstrong>vrije indirecte rede\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Na deze les kun je:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>vrije indirecte rede onderscheiden van directe en gewone indirecte rede;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>tijdsvormen vanuit vertelmoment en beleefmoment interpreteren;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>deiktische woorden aan het juiste perspectief koppelen;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>modale, vragende en uitroepende signalen herkennen;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>perspectiefbreuken en onbedoelde dubbelzinnigheid herzien.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"drie-manieren-om-gedachten-of-woorden-weer-te-geven\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Drie manieren om gedachten of woorden weer te geven\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Vergelijk drie versies van dezelfde gedachte.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Weergave\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Voorbeeld\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kenmerken\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>directe rede\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ze dacht: ‘\u003Cstrong>Morgen zal ik vertrekken.\u003C\u002Fstrong>’\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ik-vorm, aanhaling, tijd en deixis vanuit het personage\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>indirecte rede\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ze dacht \u003Cstrong>dat ze de volgende dag zou vertrekken\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>onderschikking, derde persoon, aangepast tijds- en plaatskader\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>vrije indirecte rede\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Morgen zou ze vertrekken.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>derde persoon en verleden tijd, maar personagegebonden \u003Cem>morgen\u003C\u002Fem> en modaliteit\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Vrije indirecte rede heeft geen vaste inleidende formule. De verteller behoudt gewoonlijk persoon en basistijd, terwijl waardering, woordkeus, vraagvorm of tijdsaanduiding uit het bewustzijn van het personage kan komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Niet elke zelfstandige zin na een waarnemingswerkwoord is vrije indirecte rede. De interpretatie ontstaat uit een bundel signalen én uit de tekstcontext. Zonder een toegankelijk personageperspectief kan \u003Cem>Morgen zou ze vertrekken\u003C\u002Fem> ook een gewone mededeling van de verteller zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"wie-spreekt-en-wie-neemt-waar\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Wie spreekt en wie neemt waar?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>In vrije indirecte rede kunnen twee instanties tegelijk merkbaar zijn:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>de \u003Cstrong>verteller\u003C\u002Fstrong> bepaalt vaak derde persoon, grammaticale tijd en verhalende inbedding;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>het \u003Cstrong>personage\u003C\u002Fstrong> levert de onmiddellijke waarneming, waardering, woordkeus of vraag.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cem>Mila legde de brief neer. Natuurlijk had die lafaard weer geen naam genoemd. Dacht hij werkelijk dat zij zou zwijgen?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Mila\u003C\u002Fstrong> blijft derde persoon: dat past bij de verteller;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>die lafaard\u003C\u002Fstrong> drukt Mila's beoordeling uit;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>de retorische vraag komt uit haar actuele gedachtewereld;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>zij\u003C\u002Fstrong> verwijst naar Mila, hoewel zij zichzelf in directe rede \u003Cstrong>ik\u003C\u002Fstrong> zou noemen.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Vraag daarom niet alleen “wie heeft deze zin uitgesproken?” Vrije indirecte rede geeft vaak geen letterlijk uitgesproken formulering weer. Beter is: \u003Cstrong>vanuit wiens bewustzijn worden de informatie en de waardering nu gefilterd?\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"het-vertelmoment-en-het-beleefmoment\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Het vertelmoment en het beleefmoment\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tijd in een verhaal heeft minstens twee relevante ankerpunten:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>het \u003Cstrong>vertelmoment\u003C\u002Fstrong>: het punt vanwaaruit de verteller de gebeurtenissen ordent;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>het \u003Cstrong>beleefmoment\u003C\u002Fstrong>: het ‘nu’ van het personage in de vertelde situatie.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>In een verleden-tijdvertelling ligt het beleefmoment meestal vóór het moment waarop het verhaal wordt verteld. Toch kunnen woorden als \u003Cstrong>nu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>vandaag\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong> naar dat vroegere beleefmoment wijzen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Op 3 mei zat Elias alleen in het station. \u003Cstrong>Nu\u003C\u002Fstrong> begreep hij de waarschuwing. \u003Cstrong>Morgen\u003C\u002Fstrong> zou hij teruggaan.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hier betekent:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>nu\u003C\u002Fstrong>: op 3 mei, op het moment van Elias' inzicht;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong>: 4 mei, gezien vanuit Elias;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>zou teruggaan\u003C\u002Fstrong>: toekomst ten opzichte van 3 mei, in een verleden kader.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Een buitenstaander die alleen de kalender van de verteller volgt, zou \u003Cstrong>die dag\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>de volgende dag\u003C\u002Fstrong> verwachten. Juist het behoud van \u003Cstrong>nu\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong> trekt de lezer dichter naar het personage.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"toekomst-in-het-verleden-met-zou\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Toekomst in het verleden met zou\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>De constructie \u003Cstrong>zou + infinitief\u003C\u002Fstrong> kan een latere gebeurtenis vanuit een verleden oriëntatiepunt voorstellen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Directe gedachte: \u003Cem>Morgen \u003Cstrong>zal\u003C\u002Fstrong> ik haar bellen.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Gewone indirecte rede: Hij dacht dat hij haar de volgende dag \u003Cstrong>zou bellen\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Vrije indirecte rede: Morgen \u003Cstrong>zou\u003C\u002Fstrong> hij haar bellen.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Zou\u003C\u002Fstrong> heeft echter meer functies. Het kan ook onzekerheid, gerucht, beleefdheid, voorwaarde of een later gebleken lotsbestemming uitdrukken.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Zin\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Waarschijnlijke lezing\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Morgen zou hij vertrekken.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>geplande toekomst vanuit een verleden moment\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Hij zou rijk zijn.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>onbevestigd bericht of andermans bewering\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Zou hij nog komen?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vraag of twijfel vanuit een bewustzijn\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Hij zou later beroemd worden.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vooruitwijzende vertellerskennis\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Context bepaalt dus of de vorm personageperspectief oproept. De laatste zin kan juist buiten het personage staan: de verteller weet achteraf wat er later gebeurde.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Noem elke \u003Cstrong>zou\u003C\u002Fstrong>-zin in een verhaal niet automatisch vrije indirecte rede. Zoek ook naar perspectiefgebonden deixis, evaluatie, vraagvorm of aansluiting op een waarnemend en denkend personage.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"terugblik-vanuit-het-personage\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Terugblik vanuit het personage\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>De voltooid verleden tijd markeert vaak dat iets vóór het beleefmoment gebeurde.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Noor keek naar de lege tafel. Iemand \u003Cstrong>had\u003C\u002Fstrong> het dossier \u003Cstrong>meegenomen\u003C\u002Fstrong>. Maar wie?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De volgorde is:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>iemand neemt het dossier mee;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Noor ziet de lege tafel;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>haar gevolgtrekking en vraag worden weergegeven.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>De voltooid verleden tijd ordent de gebeurtenis vóór Noors actuele waarneming. Daarna kan een tekst terugschakelen naar de onvoltooid verleden tijd zodra het eerdere tijdsniveau als nieuw verhaalkader is gevestigd. Zo'n wisseling moet voor de lezer traceerbaar blijven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Vergelijk:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cem>Hij herinnerde zich de zomer. Ze \u003Cstrong>hadden\u003C\u002Fstrong> elkaar in juni ontmoet. Elke avond \u003Cstrong>liepen\u003C\u002Fstrong> ze langs de rivier.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Hadden ontmoet\u003C\u002Fstrong> opent de terugblik; \u003Cstrong>liepen\u003C\u002Fstrong> beschrijft herhaalde gebeurtenissen binnen dat vroegere kader. De keuze is aspectueel én tekstorganiserend.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"tegenwoordige-tijd-binnen-een-verleden-verhaal\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Tegenwoordige tijd binnen een verleden verhaal\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Een tegenwoordige tijd kan algemene geldigheid uitdrukken:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Ze wist dat water bij normale luchtdruk rond honderd graden \u003Cstrong>kookt\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>In vrije indirecte rede kan een tegenwoordige tijd ook een plotselinge nabijheid of innerlijke formulering suggereren:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Hij bleef voor de gesloten deur staan. Dus zo \u003Cstrong>eindigt\u003C\u002Fstrong> het, dacht hij bijna hardop.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Een ongemarkeerde sprong naar de tegenwoordige tijd kan echter klinken alsof de verteller van tijdsniveau wisselt. Gebruik zo'n historische of innerlijke tegenwoordige tijd alleen wanneer de perspectiefverschuiving doelgericht en lokaal begrijpelijk is.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Controleer bij iedere tegenwoordige tijd in een verleden passage of zij een algemene waarheid, een levendig vertelde gebeurtenis, een letterlijk gedachte formulering of een onbedoelde tijdsbreuk weergeeft.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"deixis-nu-hier-vandaag-en-morgen\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">7.\u003C\u002Fspan>Deixis: nu, hier, vandaag en morgen\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Deixis\u003C\u002Fstrong> koppelt taal aan een perspectivisch middelpunt: een spreker, tijd en plaats.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Personagegebonden vorm\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Vertellergebonden alternatief\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>nu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>toen \u002F op dat moment\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>hier\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>daar \u002F op die plaats\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>vandaag\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>die dag\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>gisteren\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>de vorige dag\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>morgen\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>de volgende dag\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>volgende week\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>de week erna\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>deze kamer\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>die kamer\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Vrije indirecte rede kan personagegebonden vormen behouden ondanks derde persoon en verleden tijd:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Het sneeuwde al uren. Als ze \u003Cstrong>hier\u003C\u002Fstrong> nog één nacht moest blijven, zou \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong> geen enkele weg begaanbaar zijn.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Hier\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong> verplaatsen de oriëntatie naar haar verblijfplaats en haar beleefmoment. Vervang je ze door \u003Cstrong>daar\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>de volgende dag\u003C\u002Fstrong>, dan wordt de vertelafstand meestal groter.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"vragen-zonder-inleidende-formule\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">8.\u003C\u002Fspan>Vragen zonder inleidende formule\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Een vraag kan rechtstreeks in de verhalende passage verschijnen zonder aanhalingstekens:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cem>Waar was de sleutel gebleven?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cem>Waarom had niemand haar gewaarschuwd?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cem>Zou de trein nog rijden?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>De grammaticale vraagvorm blijft behouden, terwijl voornaamwoorden aan de derde persoon zijn aangepast. Gewone indirecte rede gebruikt vaak \u003Cstrong>of\u003C\u002Fstrong> of een ingebed vraagwoord:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cem>Ze vroeg zich af \u003Cstrong>waar de sleutel was gebleven\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cem>Ze vroeg zich af \u003Cstrong>of de trein nog zou rijden\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Vrije indirecte vragen brengen de lezer dichter bij de onzekerheid van het personage. Een reeks vragen zonder duidelijk perspectiefanker kan daarentegen onbedoeld als commentaar van de verteller klinken.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"uitroepen-tussenwerpsels-en-expressieve-woordvolgorde\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">9.\u003C\u002Fspan>Uitroepen, tussenwerpsels en expressieve woordvolgorde\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ook expressieve kenmerken kunnen vanuit het personage doorklinken:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cem>Wat een verspilling!\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cem>Alsof hij dat niet wist.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cem>Nee, teruggaan kon ze niet.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cem>Die ellendige sleutel was natuurlijk weer zoek.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Woorden als \u003Cstrong>natuurlijk\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>eindelijk\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>helaas\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>belachelijk\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>godzijdank\u003C\u002Fstrong> hebben een evaluator nodig. Wie vindt iets vanzelfsprekend, betreurenswaardig of belachelijk? In vrije indirecte rede kan dat het personage zijn, zonder dat de verteller afstand uitdrukt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cem>De directeur sloot het kantoor. Eindelijk was dat eindeloze overleg voorbij.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Eindelijk\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>eindeloze\u003C\u002Fstrong> kunnen zijn opluchting weergeven. Als de context hem niet als perspectiefdrager heeft gevestigd, kunnen dezelfde woorden als oordeel van de verteller worden gelezen.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"modale-woorden-en-evidentialiteit\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">10.\u003C\u002Fspan>Modale woorden en evidentialiteit\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Modaliteit laat zien hoe zeker, wenselijk, noodzakelijk of aannemelijk een mededeling wordt voorgesteld.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>misschien\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>waarschijnlijk\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>vast\u003C\u002Fstrong> — inschatting;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>toch\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>immers\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>zeker\u003C\u002Fstrong> — verwachting of argumentatie;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>moeten\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kunnen\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>mogen\u003C\u002Fstrong> — noodzaak, mogelijkheid of toestemming;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>blijkbaar\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kennelijk\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>naar verluidt\u003C\u002Fstrong> — bron of gevolgtrekking.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003Cem>De kamer was donker. Ze \u003Cstrong>moesten\u003C\u002Fstrong> al vertrokken zijn.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Deze zin kan betekenen dat het personage uit de duisternis concludeert dat de anderen weg zijn. Hij kan ook een vertellersconclusie zijn. De voorgaande waarneming, de toegang van het personage tot die waarneming en eventuele vervolgreactie bepalen de lezing.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Op C2-niveau is het nuttig de \u003Cstrong>bron van zekerheid\u003C\u002Fstrong> te volgen. Weet de verteller iets achteraf, leidt het personage iets af, of herhaalt de tekst een gerucht? Eén modaal woord kan de verantwoordelijkheid voor een bewering verschuiven.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"persoon-en-aanspreekvorm\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">11.\u003C\u002Fspan>Persoon en aanspreekvorm\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Een directe gedachte met \u003Cstrong>ik\u003C\u002Fstrong> verschijnt in vrije indirecte rede doorgaans met de persoon die de verteller gebruikt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Direct: \u003Cem>Ik heb gelijk en jij weet het.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Indirect: Ze dacht dat ze gelijk had en dat hij het wist.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Vrij indirect: Ze had gelijk. Hij wist het toch?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Een aanspreekvorm kan blijven klinken als de innerlijke stem van het personage:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Daar stond Van Dijk weer. Meneer de voorzitter had kennelijk geen minuut te verliezen.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De formele titel kan ironisch of vijandig bedoeld zijn. Zonder context hoeft de verteller die houding niet zelf te onderschrijven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bij een wisseling tussen personages moet de tekst opnieuw verankeren wie de perspectiefdrager is. Derde persoon alleen voorkomt geen verwarring als twee personen met \u003Cstrong>hij\u003C\u002Fstrong> of \u003Cstrong>zij\u003C\u002Fstrong> worden aangeduid.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"perspectiefverschuivingen-markeren\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">12.\u003C\u002Fspan>Perspectiefverschuivingen markeren\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Een perspectief kan verschuiven via waarneming, handeling of alineabouw.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cem>Lena zag Amir bij het hek staan. Waarom kwam hij nu pas? Amir keek naar het donkere huis. Had zij zijn bericht dan niet gelezen?\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De eerste vraag ligt voor de hand als Lena's gedachte. Na \u003Cem>Amir keek\u003C\u002Fem> maakt de tweede vraag een wisseling naar Amir mogelijk. Zonder dat nieuwe waarnemingsanker zou \u003Cstrong>zij\u003C\u002Fstrong> onduidelijker zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Een verschuiving hoeft niet met \u003Cem>dacht\u003C\u002Fem> of \u003Cem>vroeg zich af\u003C\u002Fem> te worden aangekondigd, maar de lezer heeft wel een brug nodig. Geschikte ankers zijn:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>een waarnemingswerkwoord: \u003Cem>zag, hoorde, voelde\u003C\u002Fem>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>een lichamelijke reactie: \u003Cem>ze verstijfde, hij glimlachte\u003C\u002Fem>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>een ruimtelijke verplaatsing naar een ander personage;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>een nieuwe alinea of scène;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>een korte expliciete gedachte-inleiding bij risico op verwarring.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"vertellersironie-en-dubbele-stem\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">13.\u003C\u002Fspan>Vertellersironie en dubbele stem\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Soms laat vrije indirecte rede zowel de formulering van het personage als de afstand van de verteller horen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Hij had het uitstekend aangepakt. Slechts drie klanten waren vertrokken.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Uitstekend\u003C\u002Fstrong> kan zelfrechtvaardiging van het personage zijn, terwijl de tweede zin die beoordeling ondermijnt. De tekst hoeft geen expliciet \u003Cem>vond hij\u003C\u002Fem> of \u003Cem>maar de verteller wist beter\u003C\u002Fem> toe te voegen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Deze \u003Cstrong>dubbele stem\u003C\u002Fstrong> maakt de vorm literair krachtig, maar ook interpretatief kwetsbaar. Ironie mag niet uitsluitend afhangen van een veronderstelde intonatie die op schrift nergens wordt ondersteund. Contrast, context en consequent perspectief moeten de lezing dragen.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"vrije-indirecte-rede-buiten-fictie\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">14.\u003C\u002Fspan>Vrije indirecte rede buiten fictie\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>De techniek komt vooral in verhalende teksten voor, maar perspectiefvermenging kan ook in reportage, biografie of essay verschijnen:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>In 1912 keerde de onderzoeker terug. Eindelijk zou zijn theorie erkenning krijgen.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Is \u003Cstrong>eindelijk\u003C\u002Fstrong> de houding van de onderzoeker, een samenvatting van historische bronnen of het oordeel van de auteur? In non-fictie kan die onduidelijkheid de bronvermelding aantasten. Een expliciete toeschrijving is dan veiliger:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cem>Volgens zijn dagboek verwachtte de onderzoeker dat zijn theorie eindelijk erkenning zou krijgen.\u003C\u002Fem>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Wat in fictie productieve meerstemmigheid is, kan in journalistieke of academische tekst een bewijsprobleem worden.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"omzetten-zonder-betekenisverlies\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">15.\u003C\u002Fspan>Omzetten zonder betekenisverlies\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Bij omzetting veranderen meer elementen dan voornaamwoorden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Direct:\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>‘Waarom heb ik gisteren niets gezegd? Morgen moet ik haar bellen,’ dacht Sara.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>Vrij indirect:\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>Waarom had ze gisteren niets gezegd? Morgen moest ze haar bellen.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>Gewoon indirect:\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>Sara vroeg zich af waarom ze de vorige dag niets had gezegd en dacht dat ze haar de volgende dag moest bellen.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>Let op:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>ik\u003C\u002Fstrong> wordt \u003Cstrong>ze\u003C\u002Fstrong>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>heb gezegd\u003C\u002Fstrong> wordt \u003Cstrong>had gezegd\u003C\u002Fstrong> binnen het verleden kader;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>vrije indirecte rede behoudt \u003Cstrong>gisteren\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong> vanuit Sara;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>gewone indirecte rede kiest \u003Cstrong>de vorige dag\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>de volgende dag\u003C\u002Fstrong>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>de vraag behoudt alleen in de vrije versie haar zelfstandige vraagvorm.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Een omzetting is dus pas geslaagd als tijd, deixis, modaliteit én expressieve kracht opnieuw kloppen.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"een-passage-analyseren\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">16.\u003C\u002Fspan>Een passage analyseren\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Gebruik deze controlevolgorde:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Bepaal wie in de scène kan waarnemen, denken of beoordelen.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Markeer persoon en grammaticale tijd vanuit de verteller.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Zoek deiktische woorden als \u003Cstrong>nu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hier\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>gisteren\u003C\u002Fstrong> en \u003Cstrong>morgen\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Zoek vragen, uitroepen, tussenwerpsels en waarderende woorden.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Bepaal per modaal woord wie de zekerheid of noodzaak inschat.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Orden gebeurtenissen ten opzichte van het beleefmoment.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Controleer bij elke verschuiving of een nieuw perspectiefanker aanwezig is.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Maak in feitelijke tekst de bron expliciet zodra dubbele stem de verantwoordelijkheid vertroebelt.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Vrije indirecte rede is geen onvolledige directe rede en geen indirecte rede zonder \u003Cem>dat\u003C\u002Fem>. Ze is een geregisseerde ontmoeting van twee oriëntaties: de grammaticale afstand van de verteller en de onmiddellijke tijd, plaats en waardering van een personage.\u003C\u002Fp>\n",[1682,1686,1690,1694,1698,1702,1706,1710,1714,1718,1722,1726,1730,1734,1738,1742],{"id":1683,"text":1684,"depth":16,"number":1685},"drie-manieren-om-gedachten-of-woorden-weer-te-geven","Drie manieren om gedachten of woorden weer te geven","1",{"id":1687,"text":1688,"depth":16,"number":1689},"wie-spreekt-en-wie-neemt-waar","Wie spreekt en wie neemt waar?","2",{"id":1691,"text":1692,"depth":16,"number":1693},"het-vertelmoment-en-het-beleefmoment","Het vertelmoment en het beleefmoment","3",{"id":1695,"text":1696,"depth":16,"number":1697},"toekomst-in-het-verleden-met-zou","Toekomst in het verleden met zou","4",{"id":1699,"text":1700,"depth":16,"number":1701},"terugblik-vanuit-het-personage","Terugblik vanuit het personage","5",{"id":1703,"text":1704,"depth":16,"number":1705},"tegenwoordige-tijd-binnen-een-verleden-verhaal","Tegenwoordige tijd binnen een verleden verhaal","6",{"id":1707,"text":1708,"depth":16,"number":1709},"deixis-nu-hier-vandaag-en-morgen","Deixis: nu, hier, vandaag en morgen","7",{"id":1711,"text":1712,"depth":16,"number":1713},"vragen-zonder-inleidende-formule","Vragen zonder inleidende formule","8",{"id":1715,"text":1716,"depth":16,"number":1717},"uitroepen-tussenwerpsels-en-expressieve-woordvolgorde","Uitroepen, tussenwerpsels en expressieve woordvolgorde","9",{"id":1719,"text":1720,"depth":16,"number":1721},"modale-woorden-en-evidentialiteit","Modale woorden en evidentialiteit","10",{"id":1723,"text":1724,"depth":16,"number":1725},"persoon-en-aanspreekvorm","Persoon en aanspreekvorm","11",{"id":1727,"text":1728,"depth":16,"number":1729},"perspectiefverschuivingen-markeren","Perspectiefverschuivingen markeren","12",{"id":1731,"text":1732,"depth":16,"number":1733},"vertellersironie-en-dubbele-stem","Vertellersironie en dubbele stem","13",{"id":1735,"text":1736,"depth":16,"number":1737},"vrije-indirecte-rede-buiten-fictie","Vrije indirecte rede buiten fictie","14",{"id":1739,"text":1740,"depth":16,"number":1741},"omzetten-zonder-betekenisverlies","Omzetten zonder betekenisverlies","15",{"id":1743,"text":1744,"depth":16,"number":1745},"een-passage-analyseren","Een passage analyseren","16"]