[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-formy-na-no-i-to-czynnosc-bez-wskazywania-sprawcy":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-7f74-7dec-a2e8-e2e89e53096a":25,"exercise-list-path-pl-none":60},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0f20c-7f74-7dec-a2e8-e2e89e53096a","Formy na -no i -to: czynność bez wskazywania sprawcy","formy-na-no-i-to-czynnosc-bez-wskazywania-sprawcy","Formy na -no i -to opisują przeszłe czynności bez wskazywania sprawcy. Poznaj ich tworzenie, aspekt, przeczenie i użycie w prostych komunikatach.","## 1. Czynność ważniejsza niż sprawca\n\nFormy na **-no** i **-to** pozwalają mówić o przeszłych czynnościach bez wskazywania, kto je wykonał. Nauczysz się je tworzyć, rozróżniać ich aspekt i stosować przeczenie. Są przydatne między innymi w komunikatach i relacjach z wydarzeń.\n\n:::example\nWczoraj **zamknięto** bibliotekę wcześniej.\n\nNa spotkaniu **omawiano** plan wycieczki.\n\nPo koncercie **posprzątano** salę.\n:::\n\nWiemy, co się wydarzyło, ale nie podajemy wykonawcy czynności. Może on być nieznany, oczywisty albo nieistotny dla tej informacji.\n\nTakie zdania zwykle dotyczą działań ludzi. Nie informują jednak, czy czynność wykonała jedna osoba, czy kilka osób.\n\n## 2. Jak wyglądają te formy?\n\nZależnie od czasownika forma kończy się na **-ano**, **-ono** albo **-to**. Poniższa tabela pokazuje częste wzory.\n\n| Bezokolicznik | Forma bezosobowa | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| czytać | **czytano** | Czytano listy od widzów. |\n| zapisać | **zapisano** | Zapisano numer telefonu. |\n| robić | **robiono** | Robiono zdjęcia. |\n| zaprosić | **zaproszono** | Zaproszono sąsiadów. |\n| otworzyć | **otwarto** | Otwarto nowe kino. |\n| zamknąć | **zamknięto** | Zamknięto główne wejście. |\n| umyć | **umyto** | Umyto okna. |\n| wziąć | **wzięto** | Wzięto tylko jedną torbę. |\n\nNie zawsze wystarczy zmienić zakończenie bezokolicznika: porównaj **zaprosić → zaproszono** i **otworzyć → otwarto**. Jeśli czasownik ma imiesłów bierny na **-ny** lub **-ty**, możesz wykorzystać jego formę rodzaju męskiego: zamień końcowe **-y** na **-o**, na przykład **zaproszony → zaproszono**, **otwarty → otwarto**, **zamknięty → zamknięto**. Formy na **-no** i **-to** mają też czasowniki bez imiesłowu biernego, na przykład **spać → spano**.\n\nFormy te **nie odmieniają się przez osobę, liczbę ani rodzaj**:\n\n- **Zaproszono** jednego gościa.\n- **Zaproszono** jedną sąsiadkę.\n- **Zaproszono** wszystkich sąsiadów.\n\nPrzy czasownikach zwrotnych zachowujemy **się**: **bawić się → bawiono się**, **spotkać się → spotkano się**, **spodziewać się → spodziewano się**.\n\n:::example\n**Bawiono się** do rana.\n\n**Spotkano się** w kawiarni.\n\n**Nie spodziewano się** gości.\n:::\n\n## 3. Przeszłość i aspekt\n\nW zwykłym zdaniu oznajmującym forma na **-no** lub **-to** odnosi się do przeszłości. Nie dodajemy do niej słów **był**, **była** ani **było**.\n\nAspekt czasownika pozwala wybrać sposób przedstawienia czynności:\n\n| Aspekt | Co podkreślamy? | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| Niedokonany | Przebieg czynności | Przez godzinę **naprawiano** komputer. |\n| Niedokonany | Powtarzanie czynności | Codziennie **sprawdzano** bilety. |\n| Dokonany | Zakończenie czynności lub jej wynik | W końcu **naprawiono** komputer. |\n\nZdanie **Naprawiano komputer** nie mówi samo w sobie, czy naprawa się zakończyła. Zdanie **Naprawiono komputer** przedstawia ją jako zakończoną.\n\n:::warning\n**Otwarto sklep.** — Informujemy o czynności wykonanej przez ludzi, ale nie wskazujemy sprawcy.\n\n**Sklep został otwarty.** — To strona bierna: sklep jest podmiotem zdania, a zdanie opisuje czynność.\n\n**Sklep był otwarty.** — Opisujemy stan sklepu: można było do niego wejść.\n:::\n\n:::note\nCzynność bez wskazywania sprawcy można też wyrazić za pomocą bezosobowego **się**: **O tym mówi się często** (teraźniejszość) i **O tym mówiło się często** (przeszłość). Forma **mówiono** również odnosi się do przeszłości: **O tym mówiono często**. W konstrukcji bezosobowej z **się** używamy 3. osoby liczby pojedynczej, a w czasie przeszłym — rodzaju nijakiego: **mówiło się**.\n:::\n\n## 4. Dopełnienie i przeczenie\n\nForma bezosobowa zachowuje wymagania czasownika dotyczące przypadku. Na przykład **czytać** łączy się z biernikiem, a **pomagać** — z celownikiem.\n\n| Zdanie z wykonawcą | Zdanie bez wskazywania wykonawcy |\n| --- | --- |\n| Uczniowie przeczytali książkę. | **Przeczytano książkę**. |\n| Wolontariusze pomagali sąsiadom. | **Pomagano sąsiadom**. |\n| Uczestnicy rozmawiali o podróży. | **Rozmawiano o podróży**. |\n\nPrzeczenie **nie** piszemy osobno: **nie zrobiono**, **nie otwarto**, **nie znaleziono**.\n\nTak jak w zdaniach osobowych, po przeczeniu dopełnienie w bierniku zmienia się na dopełniacz:\n\n:::example\n**Podpisano umowę.** → **Nie podpisano umowy.**\n\n**Znaleziono klucze.** → **Nie znaleziono kluczy.**\n:::\n\nNie zmieniamy w ten sposób innych przypadków: **Pomagano sąsiadom** → **Nie pomagano sąsiadom**.\n\n## 5. Kiedy wybrać tę konstrukcję?\n\nFormy na **-no** i **-to** często pojawiają się w wiadomościach, ogłoszeniach i sprawozdaniach. Występują też w codziennych relacjach.\n\n:::example\n**Komunikat:** Z powodu awarii **odwołano** dzisiejsze zajęcia.\n\n**Relacja ze spotkania:** Najpierw **omówiono** plan, a potem **ustalono** termin wyjazdu.\n\n**Rozmowa:** Jak było na weselu? — Dużo **tańczono** i **śpiewano**.\n:::\n\nMożemy więc używać tej konstrukcji również z czasownikami, które nie mają dopełnienia, takimi jak **tańczyć** czy **spać**: **Tej nocy mało spano**.\n\n:::note\nDomyślnymi wykonawcami czynności w tej konstrukcji są ludzie. Dlatego o psach powiemy: ✓ **Psy szczekały całą noc**, a nie ✗ **Szczekano całą noc**. To drugie zdanie sugerowałoby, że szczekali ludzie, na przykład naśladując psy.\n\nNie używamy tej konstrukcji do opisu samej pogody. Mówimy **Wczoraj padało**, a nie **Wczoraj padano**.\n:::\n\nJeśli ważne jest, kto wykonał czynność, wybierz zdanie osobowe:\n\n- Bez wskazywania sprawcy: **Naprawiono windę.**\n- Z nazwanym sprawcą: **Technik naprawił windę.**\n\n## 6. Krótka lista kontrolna\n\n1. Opisujesz przeszłą czynność, a wykonawca nie jest najważniejszy? Rozważ formę na **-no** lub **-to**.\n2. Chcesz pokazać przebieg lub powtarzanie? Wybierz na przykład **robiono**. Chcesz pokazać zakończoną czynność? Wybierz **zrobiono**.\n3. Nie odmieniaj tej formy i nie dodawaj do niej **było**.\n4. Zachowaj przypadek wymagany przez czasownik. Przy przeczeniu pamiętaj o zmianie biernika na dopełniacz: **kupiono gazetę → nie kupiono gazety**.","pl","B1",131,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0f20c-7d07-7220-b6ed-1c91338798f3","Czynność bez wskazywania wykonawcy",false,0,12,"2026-09-30T11:21:40+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"czynnosc-bez-wskazywania-wykonawcy-b1",[],[26,35,44,53],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":18,"blankCount":18,"isCompleted":16,"ogImageUrl":34},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-9400-7c22-bf7d-e1cc7e609878","GrammarExercise","01a0f20c-9400-7c22-bf7d-e1cc7e609878","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-7f74-7dec-a2e8-e2e89e53096a","Przygotowania do festynu: formy bezosobowe","Uzupełnij relację formami na -no lub -to. Zachowaj czasownik podany w nawiasie i nie wskazuj wykonawcy czynności.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_323a318c-cb4e-45f4-a64e-7d049b6da7a6_hero.webp?v=1790767305",{"@id":36,"@type":28,"id":37,"grammarPage":30,"title":38,"instructions":39,"displayOrder":40,"type":33,"questionCount":41,"blankCount":42,"isCompleted":16,"ogImageUrl":43},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-9417-7dca-be94-0d84f7a4adbe","01a0f20c-9417-7dca-be94-0d84f7a4adbe","Relacje z osiedla: znaczenie i składnia","Wybierz uzupełnienie zgodne z kontekstem. Zwróć uwagę na aspekt, przypadek i to, czy zdanie opisuje czynność ludzi, stan czy pogodę.",1,15,19,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c635e9fb-cf2e-47f7-96db-0133ed39a3fc_hero.webp?v=1790767305",{"@id":45,"@type":28,"id":46,"grammarPage":30,"title":47,"instructions":48,"displayOrder":49,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":52},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-9435-79bb-9668-4fe6a388aa42","01a0f20c-9435-79bb-9668-4fe6a388aa42","Relacje z pracy: jak opisujemy czynności","Dotknij kafelka ze zdaniem, a następnie odpowiedniej kolumny. Przyporządkuj wszystkie zdania.",2,"word_sort",4,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8c8596b9-d3a6-45bf-b0af-94c6fdaf2245_hero.webp?v=1790767305",{"@id":54,"@type":28,"id":55,"grammarPage":30,"title":56,"instructions":57,"displayOrder":58,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":59},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-943c-76f1-afc6-8730769e210c","01a0f20c-943c-76f1-afc6-8730769e210c","Relacje z podróży: aspekt, przypadki i błędy","Dotknij kafelka, a potem kolumny zgodnej z poleceniem. Na ostatniej planszy oddziel zdania poprawne od zdań z błędem.",3,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1ff2be8f-262e-4ca1-992b-e6e48fc330e6_hero.webp?v=1790767305",null]