[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-ktory-a-jaki-w-zdaniach-wzglednych":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-7ff6-73a4-989a-3a52d0a14c79":22,"exercise-list-path-pl-none":49},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a0f20c-7ff6-73a4-989a-3a52d0a14c79","Który a jaki w zdaniach względnych","ktory-a-jaki-w-zdaniach-wzglednych","Poznaj różnice między który i jaki w zdaniach względnych: wskazywanie osoby lub rzeczy, opis cech, dobór przypadka i poprawne użycie przecinków.","Zdania względne pozwalają dopowiedzieć, o kim lub o czym mówimy, albo opisać cechy osoby lub rzeczy. Wybór między **który** a **jaki** zależy przede wszystkim od tego, czy wskazujemy osobę lub rzecz, czy podkreślamy jej rodzaj i właściwości.\n\n## 1. Wskazanie osoby lub rzeczy a opis cech\n\nZaimek **który** łączy zdanie względne z rzeczownikiem: dalsza informacja dotyczy osoby lub rzeczy nazwanej tym rzeczownikiem. Zaimek **jaki** kieruje uwagę przede wszystkim na cechy, rodzaj albo podobieństwo do pewnego wzoru.\n\n| Zaimek | Na czym skupiamy uwagę? | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| **który** | Osoba lub rzecz, o której coś dopowiadamy | To jest rower, **który** kupiłam w maju. |\n| **jaki** | Rodzaj rzeczy lub jej cechy | Chcę kupić taki rower, **jaki** ma Marta. |\n\nW drugim przykładzie nie chodzi o kupienie roweru należącego do Marty, lecz o rower podobny do niego pod istotnym względem, na przykład tego samego typu.\n\n:::note\n**Który** nie musi oznaczać czegoś już znanego ani konkretnego: „Szukam mieszkania, **które** ma balkon”. Nie wiemy jeszcze, jakie mieszkanie wybierzemy. Zdanie względne określa warunek, który ma ono spełniać.\n:::\n\nGdy zdanie względne tylko dodaje informację o już zidentyfikowanej osobie lub rzeczy, używamy **który**, a nie **jaki**. Jest to zdanie niedefiniujące: nie służy ustaleniu, o kim lub o czym mówimy.\n\n:::example\nMój brat, **który** mieszka w Krakowie, przyjedzie jutro. — Wiadomo już, o którego brata chodzi; miejsce zamieszkania jest dodatkową informacją.\n\nWarszawa, **która** jest stolicą Polski, leży nad Wisłą.\n\nW tych zdaniach nie zastępujemy **który** formami **jaki**: „Mój brat, jaki mieszka w Krakowie…” nie jest poprawnym dopowiedzeniem.\n:::\n\nSama konkretność osoby lub rzeczy nie wyklucza jednak **jaki**. Może on wystąpić przy ocenie lub charakterystyce, na przykład po stopniu najwyższym (zob. sekcję 4).\n\n## 2. Konstrukcje z „ten” i „taki”\n\nPomocne są dwa częste połączenia:\n\n- **ten, który** — wskazujemy osobę lub rzecz przez dodatkową informację;\n- **taki, jaki** — odnosimy się do cech, rodzaju lub wzoru.\n\nWyrazy **ten** i **taki** odmieniają się odpowiednio do rzeczownika.\n\n:::example\nNa stole leży kilka teczek. Podaj mi **tę teczkę, którą** przyniosłaś rano.\n\nTwoja teczka jest lekka i ma dużo przegródek. Szukam **takiej teczki, jaką** masz ty.\n:::\n\nWyraz **ten** często można pominąć: „Podaj mi teczkę, **którą** przyniosłaś rano”. Również **jaki** może wystąpić bez wyrazu *taki*: „Brakuje nam narzędzi, **jakich** używają fachowcy”. Chodzi tu o narzędzia określonego rodzaju.\n\nPorównaj też **taki jak** i **taki, jaki**:\n\n| Konstrukcja | Przykład | Interpunkcja |\n| --- | --- | --- |\n| Porównanie z rzeczownikiem po **jak** | Chcę taki rower **jak Marta**. | Bez przecinka: człon porównawczy nie jest zdaniem. |\n| Zdanie względne z **jaki** i czasownikiem | Chcę taki rower, **jaki ma Marta**. | Z przecinkiem: oddzielamy zdanie względne. |\n\nW pierwszym przykładzie porównanie jest skrótowe; kontekst pomaga ustalić, czy chodzi o rower, który Marta ma, czy o taki, którego również chce. Drugie zdanie wyraźnie wskazuje na rower, który Marta ma. Nie kieruj się jednak wyłącznie wyborem **jak** lub **jaki**: przed **jak** także stawiamy przecinek, jeśli wprowadza zdanie, np. „Zrób to tak, **jak pokazała Marta**”.\n\n:::warning\nPo wyrazie **taki** nie musi wystąpić **jaki**. Poprawne jest także: „Potrzebuję takiego plecaka, **który** zmieści się pod siedzeniem”. Zdanie z **który** podaje tutaj wymaganie. Nie wybieraj zaimka wyłącznie na podstawie poprzedzającego go słowa.\n:::\n\n## 3. Rodzaj, liczba i przypadek\n\nOba zaimki uzgadniamy z określanym rzeczownikiem pod względem **rodzaju i liczby**. Ich **przypadek** zależy natomiast od funkcji w zdaniu względnym: od czasownika, przyimka lub innego wyrazu, który wymaga danego przypadka.\n\n| Zdanie | Przypadek zaimka | Dlaczego? |\n| --- | --- | --- |\n| Czytam książkę, **która** dostała nagrodę. | mianownik | Zaimek jest podmiotem: książka dostała nagrodę. |\n| To książka, **którą** poleciła mi Ewa. | biernik | Ewa poleciła kogo? co? — książkę. |\n| To książka, **o której** rozmawialiśmy. | miejscownik | Rozmawialiśmy o kim? o czym? — o książce. |\n| Szukam takiej torby, **jaką** ma Anna. | biernik | Anna ma kogo? co? — torbę. |\n| Nie spotkałam jeszcze takich ludzi, **jakim** mogłabym bezgranicznie ufać. | celownik | Ufać komu? czemu? — ludziom. |\n| Potrzebujemy takich narzędzi, **jakich** używa ten mechanik. | dopełniacz | Mechanik używa kogo? czego? — narzędzi. |\n| To autor, **którego** książkę czytam. | dopełniacz | Czytam książkę czyją? — tego autora. Zaimek wskazuje autora książki. |\n\nW użyciu dzierżawczym wybieramy **który**, nie **jaki**. Formy **którego**, **której**, **których** odnoszą się do osoby lub rzeczy wskazanej wcześniej, a nie do rzeczownika stojącego po zaimku: „autor, **którego książkę** czytam”, „firma, **której pracownicy** wyjechali na szkolenie”. Zaimek stawiamy przed tym rzeczownikiem; jeśli cała grupa wymaga przyimka, przyimek poprzedza zaimek: „autor, **o którego książce** rozmawiamy”.\n\nW zdaniu „Szukam takiej torby, **jaką** ma Anna” wyraz **torby** ma formę dopełniacza, ale **jaką** — biernika. Nie kopiujemy przypadka rzeczownika do zdania względnego.\n\n:::tip\nNa chwilę odtwórz osobne zdanie: „Anna ma torbę”. To pomaga wybrać biernik **jaką**, a nie dopełniacz **jakiej**.\n:::\n\n## 4. Kiedy oba zaimki są możliwe\n\nRóżnica między wskazaniem rzeczy a opisem jej cech nie zawsze jest ostra. W niektórych kontekstach oba zaimki są naturalne, ale inaczej rozkładają akcent.\n\n:::example\nTo warunki, **które** dobrze znam.\n\nTo warunki, **jakie** dobrze znam.\n:::\n\nW pierwszym zdaniu mówiący odnosi się przede wszystkim do danych warunków. W drugim łatwiej odczytać sens: *znam warunki tego rodzaju*. Bez szerszego kontekstu nie należy uznawać żadnego z tych zdań za błędne.\n\nOba zaimki spotykamy również po przymiotnikach w stopniu najwyższym:\n\n- To najlepszy film, **jaki** widziałam w tym roku.\n- To najlepszy film, **który** widziałam w tym roku.\n\nW tych przykładach sens jest bardzo zbliżony: mówiąca wybiera najlepszy film spośród obejrzanych. **Jaki** jest naturalny w takiej ocenie, ale **który** także jest poprawny.\n\n## 5. Przecinki i częste błędy\n\nZdanie względne oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego. Gdy jest wstawione w jego środek, zamykamy je drugim przecinkiem.\n\n:::example\nWybrałam kurs, **który** zaczyna się w październiku.\n\nKurs, **który** wybrałam, zaczyna się w październiku.\n\nKupiłam taką lampę, **o jakiej** marzyłam.\n:::\n\nJeśli przed zaimkiem stoi przyimek, przecinek umieszczamy **przed przyimkiem**: „lampa, **o jakiej**…”, a nie „lampa o, jakiej…”.\n\n:::warning\n✗ To koleżanka, **której** ufam jej od lat.\n\n✓ To koleżanka, **której** ufam od lat.\n\nZaimek **której** już pełni funkcję dopełnienia czasownika *ufam*. Nie powtarzamy tego samego dopełnienia zaimkiem **jej**.\n:::\n\nPamiętaj też o rodzaju i liczbie: „ludzie, **którzy** pomagają”, ale „osoby, **które** pomagają”. O formie zaimka decyduje rzeczownik, nie sama informacja, że mówimy o ludziach.\n\n## 6. Jak wybrać właściwą formę\n\n1. Ustal sens: dopowiadasz coś o osobie lub rzeczy — zwykle **który**; podkreślasz rodzaj, cechy lub podobieństwo do wzoru — zwykle **jaki**.\n2. Dopasuj **rodzaj i liczbę** do rzeczownika.\n3. Wybierz **przypadek** na podstawie budowy zdania względnego.\n4. Oddziel zdanie względne **przecinkiem**, a w środku zdania — dwoma przecinkami.\n\nNajważniejszy kontrast: **ten rower, który kupiłam** wskazuje rower przez informację o zakupie; **taki rower, jaki ma Marta** opisuje poszukiwany rodzaj roweru. W części kontekstów oba zaimki są poprawne — wybór zależy od tego, co chcesz podkreślić.","pl","B2",154,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a0f20c-7d25-71c0-9b46-93f42da8bc64",false,0,3,"2026-09-30T11:21:40+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[],[],[23,33,41],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-98c3-758d-992f-d5493617a7bb","GrammarExercise","01a0f20c-98c3-758d-992f-d5493617a7bb","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-7ff6-73a4-989a-3a52d0a14c79","Który i jaki: wskazanie, cechy i wymagania","Wybierz uzupełnienie. Zwróć uwagę na sens zdania, dopuszczalne warianty i formę zaimka.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_767b198e-6544-4997-8db3-630188b9e2bc_hero.webp?v=1790767306",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":39,"blankCount":39,"isCompleted":15,"ogImageUrl":40},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-98da-7c14-8dcc-add63e723075","01a0f20c-98da-7c14-8dcc-add63e723075","Który i jaki: formy i zapis zdań","Uzupełnij zdania poprawną formą lub poprawnie zapisanym fragmentem. Sprawdź także przecinki i zbędne zaimki.",1,14,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_24b58088-117f-4e7f-8991-ac034a940fd4_hero.webp?v=1790767306",{"@id":42,"@type":25,"id":43,"grammarPage":27,"title":44,"instructions":45,"displayOrder":46,"type":47,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":48},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-98f5-7718-ae39-f711c3c90147","01a0f20c-98f5-7718-ae39-f711c3c90147","Zdania względne: budowa i odmiana","Ułóż zdania z kafelków. W każdym pytaniu jest jeden zbędny kafelek. Zachowaj wielkie litery i interpunkcję.",2,"sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fda1628a-d00d-4217-8aac-f6bacb7fb6a5_hero.webp?v=1790767307",null]