[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-nominalizacja-a-zacieranie-sprawcy-i-odpowiedzialnosci":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-80dd-70ee-aeab-525f2737df19":22,"exercise-list-path-pl-none":40},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a0f20c-80dd-70ee-aeab-525f2737df19","Nominalizacja a zacieranie sprawcy i odpowiedzialności","nominalizacja-a-zacieranie-sprawcy-i-odpowiedzialnosci","Nominalizacja w tekstach formalnych: pomijanie sprawcy, rozpraszanie odpowiedzialności oraz zachowanie informacji o uczestnikach i statusie zdarzenia.","Nominalizacja pozwala przedstawić działanie jako rzecz, proces lub przedmiot oceny: **zarząd ograniczył wydatki → ograniczenie wydatków**. W analizie odpowiedzialności istotne jest nie samo użycie rzeczownika, lecz to, które informacje o działaniu pozostają w tekście, a które znikają: kto działał, na kogo oddziaływał, kiedy i na jakiej podstawie.\n\n## 1. Od działania do przedmiotu wypowiedzi\n\nNominalizacja polega na rzeczownikowym ujęciu treści, którą można wyrazić zdaniem. Obejmuje zarówno przejrzyste rzeczowniki odczasownikowe, takie jak **usunięcie**, **zatwierdzenie**, **ograniczanie**, jak i rzeczowniki nazywające działania lub procesy, np. **decyzja**, **kontrola**, **redukcja**. Nie każdy rzeczownik abstrakcyjny jest jednak nazwą działania.\n\nPorównaj dwa sposoby uporządkowania tej samej informacji:\n\n:::example\n**Komisja odrzuciła wniosek.** — Punktem wyjścia jest komisja i jej działanie.\n\n**Odrzucenie wniosku przez komisję wywołało protest.** — Działanie staje się punktem wyjścia do wypowiedzi o jego następstwach; wykonawca nadal jest wskazany.\n\n**Odrzucenie wniosku wywołało protest.** — Wykonawca nie został nazwany w tym zdaniu.\n:::\n\nNominalizacja nie usuwa sprawcy automatycznie. Umożliwia jednak takie zbudowanie wypowiedzi, w którym nazwanie działania wystarcza do dalszego wywodu, a wskazanie jego wykonawcy nie jest składniowo konieczne.\n\n## 2. Co dzieje się z uczestnikami działania\n\nRzeczownik może zachowywać informacje o uczestnikach, lecz zmienia sposób ich wyrażania. Nie istnieje jeden schemat przekształcenia właściwy wszystkim nominalizacjom.\n\n| Zdanie z czasownikiem | Ujęcie rzeczownikowe | Co można ustalić? |\n| --- | --- | --- |\n| Dyrekcja zamknęła oddział. | **zamknięcie oddziału przez dyrekcję** | Wykonawca i przedmiot działania są jawni. |\n| Dyrekcja zamknęła oddział. | **zamknięcie oddziału** | Wiadomo, co zamknięto, ale nie kto to zrobił. |\n| Zarząd zdecydował o likwidacji oddziału. | **decyzja zarządu o likwidacji oddziału** | Dopełniacz wskazuje podmiot podejmujący decyzję. |\n| Urząd skontrolował spółkę. | **kontrola spółki przez urząd** | Wyrażenie z „przez” wskazuje wykonawcę kontroli. |\n\n**Dopełniacz nie jest jednoznacznym oznaczeniem sprawcy.** W wyrażeniu **decyzja zarządu** wskazuje podmiot decydujący, a w **zamknięcie oddziału** — obiekt działania. Interpretacja zależy od znaczenia rzeczownika i kontekstu.\n\n:::warning\nWyrażenie **kontrola urzędu** może oznaczać kontrolę przeprowadzaną przez urząd albo kontrolę, której urząd podlega. Jeśli rozróżnienie jest istotne, napisz odpowiednio: **kontrola przeprowadzona przez urząd** lub **kontrola działalności urzędu**. W razie potrzeby dopowiedz także drugiego uczestnika.\n:::\n\n## 3. Jak nominalizacja rozprasza odpowiedzialność\n\nZacieranie odpowiedzialności zwykle wynika z połączenia kilku zabiegów, nie z pojedynczej formy gramatycznej.\n\n- **Usunięcie wykonawcy:** zamiast „Operator usunął dane” pojawia się „usunięcie danych”.\n- **Przedstawienie działania jako zdarzenia:** „Nastąpiło usunięcie danych” kieruje uwagę na zaistnienie sytuacji, nie na działającego człowieka lub instytucję.\n- **Wysunięcie skutku na pierwszy plan:** w zdaniu „Usunięcie danych uniemożliwiło audyt” główną informacją jest następstwo działania.\n- **Nagromadzenie nazw procesów:** ciąg nominalizacji utrudnia odtworzenie tego, kto odpowiadał za poszczególne etapy.\n\n:::example\n**Wskazanie odpowiedzialności:** Kierownik polecił usunąć dokumenty, a administrator wykonał polecenie. Usunięcie dokumentów uniemożliwiło audyt.\n\n**Rozproszenie odpowiedzialności:** Realizacja polecenia usunięcia dokumentów doprowadziła do uniemożliwienia przeprowadzenia audytu.\n\nDruga wersja zachowuje związek między poleceniem, działaniem i skutkiem, ale nie nazywa ani wydającego polecenie, ani jego wykonawcy. Nagromadzenie rzeczowników dodatkowo utrudnia rozdzielenie tych ról.\n:::\n\nSamo wskazanie wykonawcy nie rozstrzyga jeszcze odpowiedzialności. Administrator mógł wykonać cudze polecenie; kierownik mógł je wydać bez wymaganej zgody. **Wykonawca, decydent i osoba odpowiedzialna za nadzór nie muszą być tym samym podmiotem.**\n\n## 4. Ukryte zmiany: czas, możliwość i status faktu\n\nRzeczownikowa nazwa działania nie wyraża samodzielnie czasu ani trybu tak jak osobowa forma czasownika. Pewne różnice aspektowe mogą pozostać widoczne, np. **usuwanie — usunięcie**, ale nie zastępują informacji o tym, czy działanie nastąpiło, jest planowane, czy tylko możliwe.\n\n| Treść wyjściowa | Nominalizacja zachowująca istotne rozróżnienie |\n| --- | --- |\n| Zarząd być może ograniczy zatrudnienie. | **możliwe ograniczenie zatrudnienia przez zarząd** |\n| Zarząd planuje ograniczyć zatrudnienie. | **planowane przez zarząd ograniczenie zatrudnienia** |\n| Zarząd ograniczył zatrudnienie w maju. | **ograniczenie zatrudnienia przez zarząd w maju** |\n\nPrzy redakcji tekstu nie wolno więc traktować każdej krótszej wersji jako równoważnej znaczeniowo.\n\n:::example\n**Nie wiadomo, czy dyrekcja naruszyła procedury.** — Samo naruszenie nie jest ustalone.\n\n**Naruszenie procedur przez dyrekcję wymaga wyjaśnienia.** — Takie sformułowanie przedstawia naruszenie jako fakt stanowiący punkt wyjścia do dalszej oceny.\n\n**Podejrzenie naruszenia procedur przez dyrekcję wymaga wyjaśnienia.** — Przedmiotem wyjaśnienia jest podejrzenie, nie przesądzony fakt naruszenia.\n:::\n\n:::note\nNominalizacja sama w sobie nie przesądza prawdziwości zdarzenia. W wyrażeniach **ryzyko naruszenia procedur** czy **zapobieganie naruszeniom** działanie nie jest przedstawione jako dokonane. Odczytanie zależy od całej konstrukcji.\n:::\n\n## 5. Zwięzłość czy unik? Ocena w kontekście\n\nNominalizacja jest użyteczna w tekstach naukowych, prawnych i administracyjnych: pozwala nazywać procedury, porównywać działania i nawiązywać do wcześniejszych informacji. Zdanie **Odrzucenie wniosku zakończyło postępowanie** nie musi niczego ukrywać, jeśli poprzednie zdanie jednoznacznie wskazuje organ, który podjął decyzję.\n\nPodejrzenie uniku jest mocniejsze, gdy wykonawca jest istotny dla celu wypowiedzi, lecz konsekwentnie znika z opisu.\n\n:::example\n**Pytanie:** Kto zatwierdził wypłatę bez wymaganych dokumentów?\n\n**Odpowiedź wymijająca:** Zatwierdzenie wypłaty nastąpiło w toku standardowej obsługi sprawy.\n\n**Odpowiedź wskazująca podmiot:** Wypłatę zatwierdził kierownik działu finansowego.\n\nPierwsza odpowiedź nazywa czynność i jej okoliczności, lecz nie odpowiada na pytanie o wykonawcę.\n:::\n\nNie należy jednak dopisywać sprawcy wyłącznie po to, by zdanie brzmiało bardziej bezpośrednio. Gdy dokumentacja nie pozwala go ustalić, precyzyjna wersja może brzmieć: **Wypłatę zatwierdzono; dostępne dokumenty nie wskazują osoby zatwierdzającej**. Jawne oznaczenie braku wiedzy jest rzetelniejsze niż pozorna konkretność.\n\n## 6. Jak czytać i redagować odpowiedzialnie\n\n1. **Odtwórz działanie:** jaki czasownik odpowiada rzeczownikowi i czy przekształcenie zachowuje sens?\n2. **Rozdziel role:** kto decydował, kto wykonywał, kogo dotyczyło działanie, kto miał nadzorować?\n3. **Sprawdź kontekst:** czy brakujący uczestnik został już jednoznacznie wskazany?\n4. **Zachowaj status informacji:** fakt, plan, możliwość i podejrzenie nie są wymienne.\n5. **Ujawnij granice wiedzy:** nie zastępuj przemilczenia nieudokumentowanym oskarżeniem.\n\nNajważniejsze pytanie nie brzmi: „Czy użyto nominalizacji?”, lecz: **„Czy odbiorca może odtworzyć działanie i przypisane poszczególnym osobom lub instytucjom role?”** Nominalizacja porządkuje wywód wtedy, gdy potrzebne informacje pozostają dostępne; zaciera odpowiedzialność, gdy zastępuje je samą nazwą procesu.","pl","C2",248,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a0f20c-7d63-73d1-8fda-d26cd2694887",false,0,2,"2026-09-30T11:21:40+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[],[],[23,33],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-a4ef-7208-9eaa-4d6567b49354","GrammarExercise","01a0f20c-a4ef-7208-9eaa-4d6567b49354","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-80dd-70ee-aeab-525f2737df19","Nazwy działań i role uczestników","Uzupełnij analizę każdego fragmentu. Oceniaj wyłącznie informacje zawarte w przytoczonym tekście; nie dopisuj uczestników ani ich intencji.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_aee3f514-46de-4832-a673-7334ff2ee29e_hero.webp?v=1790767310",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":39},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-a505-70aa-be40-0c57c8c5c01a","01a0f20c-a505-70aa-be40-0c57c8c5c01a","Fakt, możliwość i granice wiedzy w redakcji","Wybierz uzupełnienie zgodne ze statusem informacji i kontekstem. Przy redakcji zachowaj podane rozróżnienia i nie dodawaj nieudokumentowanych ustaleń.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_cea4fec9-a227-4d5f-985a-9102389f030c_hero.webp?v=1790767310",null]