[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-przecinki-w-zdaniach-zlozonych-i-konstrukcjach-imieslowowych":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-8170-7922-ac3c-f1164d969ddd":22,"exercise-list-path-pl-none":41},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a0f20c-8170-7922-ac3c-f1164d969ddd","Przecinki w zdaniach złożonych i konstrukcjach imiesłowowych","przecinki-w-zdaniach-zlozonych-i-konstrukcjach-imieslowowych","Poznaj zasady stawiania przecinków w zdaniach złożonych oraz przy imiesłowach na -ąc, -wszy i -łszy. Sprawdź granice zdań i najczęstsze wyjątki.","Przecinek pomaga rozpoznać, jak łączą się części zdania. W zdaniach złożonych i konstrukcjach imiesłowowych kierujemy się przede wszystkim budową wypowiedzi, a nie miejscem, w którym robimy przerwę podczas mówienia.\n\n## 1. Najpierw rozpoznaj części zdania\n\nZdanie złożone zawiera co najmniej dwa zdania składowe. Każde z nich ma własne orzeczenie, np. **wróciłem**, **czekała** albo **był zmęczony**.\n\n- W zdaniu **współrzędnie złożonym** części są równorzędne: *Wróciłem do domu, ale siostra jeszcze pracowała.*\n- W zdaniu **podrzędnie złożonym** jedna część zależy od drugiej, np. wyjaśnia czas, przyczynę lub treść wypowiedzi: *Wróciłem do domu, ponieważ byłem zmęczony.*\n\nKonstrukcja z imiesłowem przysłówkowym, np. **wracając do domu**, nie ma osobowej formy czasownika, ale również wymaga oddzielenia przecinkiem.\n\n:::tip\nNajpierw znajdź orzeczenia i konstrukcje imiesłowowe. Następnie ustal granice części wypowiedzi. Nie wstawiaj przecinka tylko dlatego, że zdanie jest długie.\n:::\n\n## 2. Zdania podrzędne oddzielamy przecinkami\n\nZdanie podrzędne oddzielamy od nadrzędnego niezależnie od kolejności tych części. Jeśli znajduje się wewnątrz zdania nadrzędnego, wydzielamy je **z obu stron**.\n\n| Pozycja zdania podrzędnego | Przykład |\n| --- | --- |\n| Po zdaniu nadrzędnym | Zadzwonię, **kiedy skończę pracę**. |\n| Przed zdaniem nadrzędnym | **Kiedy skończę pracę**, zadzwonię. |\n| W środku zdania nadrzędnego | Książka, **którą mi poleciłaś**, jest świetna. |\n\nZdania podrzędne często zaczynają się od wyrazów **że, żeby, ponieważ, jeśli, gdy, kiedy, który, kto, co, czy**. Przecinek wyznacza jednak granicę całego zdania podrzędnego, a nie zawsze miejsce bezpośrednio przed takim wyrazem.\n\n:::example\nNie wiem, **czy Marta przyjdzie**.\n\nTo kolega, **z którym pracuję**.\n\nWyjaśnij, **na czym polega problem**.\n:::\n\nW dwóch ostatnich przykładach przyimek należy do zdania podrzędnego. Dlatego piszemy **, z którym**, a nie *z, którym*.\n\n:::warning\nNie pomijaj przecinka zamykającego zdanie podrzędne, nawet jeśli dalej występuje **i**.\n\n✓ Wziąłem książkę, **którą mi poleciłaś**, i zacząłem czytać.\n\nPrzecinek przed **i** zamyka tutaj część **którą mi poleciłaś**.\n:::\n\n## 3. Zdania współrzędne: znaczenie spójnika\n\nW zdaniach współrzędnie złożonych przecinek zależy między innymi od spójnika łączącego części.\n\n| Sposób połączenia | Zasada | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| Przeciwstawienie: **ale, lecz, a** | Stawiamy przecinek. | Ja gotuję, **a** brat nakrywa do stołu. |\n| Wynik: **więc, zatem, toteż** | Stawiamy przecinek. | Padało, **więc** zostaliśmy w domu. |\n| Wyjaśnienie: **czyli** | Stawiamy przecinek. | Nie ma już biletów, **czyli** nie pojedziemy. |\n| Pojedyncze **i, oraz, lub, albo, ani, czy** | Zwykle nie stawiamy przecinka. | Zostaniesz w domu **czy** pójdziesz z nami? |\n| Połączenie bez spójnika | Zdania składowe można rozdzielić przecinkiem. | Wiatr ucichł, deszcz przestał padać. |\n\nJeżeli ten sam spójnik jest powtórzony i łączy kolejne części na tym samym poziomie, przed drugim i następnymi wystąpieniami stawiamy przecinek.\n\n:::example\n**Albo** pojedziemy pociągiem, **albo** wynajmiemy samochód.\n\n**Ani** nie zadzwonił, **ani** nie napisał.\n:::\n\nNie każde kolejne **i** oznacza takie powtórzenie. W zdaniu *Marta kupiła chleb i mleko i wróciła do domu* pierwsze **i** łączy nazwy produktów, a drugie — czynności. Samo wystąpienie dwóch spójników nie wymaga tu przecinka.\n\n## 4. Zwróć uwagę na całe połączenie\n\nNiektóre spójniki składają się z kilku wyrazów, np. **mimo że, chyba że, podczas gdy**. W typowym użyciu stawiamy przecinek przed całym połączeniem, nie między jego elementami.\n\n:::example\nPoszliśmy na spacer, **mimo że** padało.\n\nPrzyjdę jutro, **chyba że** będę musiał zostać w pracy.\n\nJa przygotowywałem prezentację, **podczas gdy** Ola sprawdzała dane.\n:::\n\nW pewnych połączeniach miejsce przecinka zależy od znaczenia i nacisku. Porównaj:\n\n- Zostałem w domu, **dlatego że byłem chory**. — Podaję przyczynę.\n- Zostałem w domu **dlatego, że byłem chory**, a nie dlatego, że czekałem na kuriera. — Wyraźnie przeciwstawiam dwie możliwe przyczyny.\n\nTakże dwa zdania podrzędne mogą być połączone pojedynczym **i**, **lub** albo **albo** bez przecinka między nimi, jeśli są równorzędne wobec tej samej części nadrzędnej.\n\n**Wiem, że Marta przyjdzie i że przyniesie dokumenty.**\n\nObie części odpowiadają na pytanie *co wiem?*. Nie stawiamy przecinka przed **i że**.\n\n## 5. Konstrukcje z imiesłowem przysłówkowym\n\nImiesłowy przysłówkowe mają zakończenia **-ąc**, **-wszy** lub **-łszy**. Tworzą konstrukcje nazywane *imiesłowowymi równoważnikami zdania*. Oddzielamy je od pozostałej części wypowiedzi przecinkiem, a w środku zdania — dwoma przecinkami.\n\n| Forma | Znaczenie | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| **-ąc** | Czynność równoczesna z główną | **Wracając do domu**, słuchałem muzyki. |\n| **-wszy** | Czynność wcześniejsza od głównej | **Skończywszy pracę**, wyłączyła komputer. |\n| **-łszy** | Czynność wcześniejsza od głównej | **Wyszedłszy z domu**, przypomniał sobie o kluczach. |\n\nFormy na **-wszy** i **-łszy** są charakterystyczne przede wszystkim dla języka pisanego. W rozmowie częściej powiemy np. *Kiedy skończyła pracę, wyłączyła komputer*.\n\nZasada dotyczy również imiesłowu bez dodatkowych określeń:\n\n:::example\n**Idąc**, rozmawialiśmy.\n\nMarta, **czytając wiadomość**, uśmiechnęła się.\n\nZasnął, **oglądając film**.\n:::\n\nDwie równorzędne konstrukcje imiesłowowe połączone pojedynczym **i** nie wymagają przecinka między sobą: **Idąc do domu i rozmawiając przez telefon, nie zauważyłem sąsiada.**\n\n:::warning\nW typowej konstrukcji imiesłowowej wykonawca obu czynności musi być ten sam. Sam przecinek nie poprawi błędnej budowy zdania.\n\n✗ Idąc do pracy, zaczął padać deszcz.\n\n✓ Kiedy szedłem do pracy, zaczął padać deszcz.\n\n✓ Idąc do pracy, zauważyłem ciemne chmury.\n:::\n\nNie przenoś tej zasady automatycznie na imiesłowy przymiotnikowe, np. **czytający** lub **napisany**. Określają one rzeczownik i nie zawsze wymagają przecinków: *Osoba **czekająca przy wejściu** ma nasze bilety.*\n\n## 6. Krótka lista kontrolna\n\nPrzed zakończeniem tekstu sprawdź:\n\n1. **Gdzie są granice zdań składowych?** Nie kieruj się wyłącznie przerwami w mowie.\n2. **Czy zdanie podrzędne jest oddzielone?** Jeśli znajduje się w środku zdania nadrzędnego, sprawdź oba przecinki.\n3. **Co łączy spójnik?** Przed **ale** i **więc** postaw przecinek; przed pojedynczym **i** łączącym równorzędne części zwykle go nie stawiaj.\n4. **Czy spójnik składa się z kilku wyrazów?** W typowych połączeniach takich jak **mimo że** nie rozdzielaj ich przecinkiem.\n5. **Czy występuje forma na -ąc, -wszy lub -łszy?** Oddziel całą konstrukcję i sprawdź, kto wykonuje obie czynności.","pl","B2",191,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a0f20c-7d2d-7610-ae1d-c92da5cab52f",false,0,2,"2026-09-30T11:21:40+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[],[],[23,33],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-ab1a-7a14-b169-75bc8f0be282","GrammarExercise","01a0f20c-ab1a-7a14-b169-75bc8f0be282","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-8170-7922-ac3c-f1164d969ddd","Granice zdań i znaczenie spójników","Wybierz fragment z poprawną interpunkcją. Kieruj się budową zdania, nie przerwami w mowie.","word_select",13,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_874f391b-6a15-49f8-88af-0de6033cd08b_hero.webp?v=1790767311",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":39,"isCompleted":15,"ogImageUrl":40},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-ab32-7a6b-8269-f51db6c547ee","01a0f20c-ab32-7a6b-8269-f51db6c547ee","Całe połączenia i konstrukcje imiesłowowe","Wybierz poprawny fragment. Uwzględnij interpunkcję, wskazane znaczenie oraz wykonawcę czynności.",1,14,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_029c7218-b136-409b-88d6-ca970c979fe0_hero.webp?v=1790767311",null]