[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-rzeczowniki-dwurodzajowe-a-zgoda-w-zdaniu":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-8251-721c-9815-d48a0105f24d":159,"exercise-list-path-pl-none":190},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":156,"readyImages":158},"01a0f20c-8251-721c-9815-d48a0105f24d","Rzeczowniki dwurodzajowe a zgoda w zdaniu","rzeczowniki-dwurodzajowe-a-zgoda-w-zdaniu","Rzeczowniki dwurodzajowe w polszczyźnie: dobór rodzaju przydawek i orzeczenia, odmiana oraz różnice między wyrazami gaduła, osoba i mężczyzna w zdaniu.","Rzeczowniki takie jak **gaduła, niezdara, maruda** mogą odnosić się do mężczyzny albo do kobiety. Ich rodzaj w konkretnym użyciu wpływa na zgodę przydawek i orzeczenia. Kluczowe jest odróżnienie dwurodzajowości od sytuacji, w której rzeczownik ma stały rodzaj gramatyczny, choć nazywa osoby różnej płci.\n\n## 1. Na czym polega dwurodzajowość\n\nRzeczownik dwurodzajowy może występować w rodzaju męskim lub żeńskim bez zmiany swojej podstawowej postaci. W nazwach osób wybór rodzaju wiąże się zwykle z tym, o kim mówimy.\n\n:::example\nPiotr ciągle coś komentuje. **Ten nieznośny gaduła** znów **przerwał** zebranie.\n\nAnna ciągle coś komentuje. **Ta nieznośna gaduła** znów **przerwała** zebranie.\n:::\n\nSama forma **gaduła** nie rozstrzyga tutaj o rodzaju. Pokazują go dopiero wyrazy powiązane z rzeczownikiem: **ten — ta**, **nieznośny — nieznośna**, **przerwał — przerwała**.\n\nDo tej grupy należą między innymi **gaduła, niezdara, maruda, fajtłapa**. Są to przeważnie określenia oceniające zachowanie lub cechy człowieka, często potoczne i ekspresywne. Zależnie od kontekstu mogą brzmieć żartobliwie, poufale albo lekceważąco.\n\nInne przykłady wymagają uwagi także ze względu na znaczenie i rejestr:\n\n| Rzeczownik | Znaczenie i rejestr |\n| --- | --- |\n| **sierota** | W znaczeniu dosłownym osoba, która straciła rodziców lub jedno z nich; przenośnie, potocznie: ktoś niezaradny. |\n| **kaleka** | Określenie osoby z niepełnosprawnością, dziś często odbierane jako stygmatyzujące; przenośnie także obraźliwa ocena czyjejś niesprawności. |\n| **beksa** | Potoczne, lekceważące określenie osoby, która łatwo lub często płacze. |\n| **łamaga** | Potoczne, lekceważące określenie osoby niezgrabnej. |\n| **pierdoła** | W odniesieniu do osoby: wulgarne, lekceważące określenie kogoś niezaradnego lub niedołężnego. |\n\n### Odniesienie ogólne lub nieznane\n\nGdy nie wskazujemy konkretnej osoby, nie ma jednej obowiązkowej formy domyślnej dla całej tej grupy rzeczowników. Rodzaj żeński może służyć uogólnieniu, a rodzaj męski również bywa używany ogólnie, choć zależnie od kontekstu może sugerować odniesienie do mężczyzn.\n\n:::example\n**Każda gaduła** potrafi zdominować rozmowę.\n\n**Każdy gaduła** potrafi zdominować rozmowę.\n:::\n\nOba zdania mogą być ogólną uwagą o osobach gadatliwych. Sama forma **każda gaduła** nie ogranicza takiej uwagi do kobiet. Jeśli płeć konkretnej osoby jest nieznana, nie trzeba jej zgadywać: można napisać **Ktoś znowu zdominował rozmowę**. W wybranej konstrukcji zachowuj spójną zgodę: **Każda gaduła byłaby zadowolona \u002F Każdy gaduła byłby zadowolony**.\n\nW zdaniu **Nie znoszę marud** dopełniacz liczby mnogiej **marud** nie wskazuje płci. Bez dodatkowego kontekstu wypowiedź można rozumieć jako ocenę wszystkich osób, które marudzą.\n\n## 2. Co podlega zgodzie\n\nRodzaj wybranego użycia rzeczownika ujawnia się w kilku miejscach zdania. Nie każda forma czasownika pozwala jednak ten rodzaj rozpoznać.\n\n| Miejsce zgody | O mężczyźnie | O kobiecie |\n| --- | --- | --- |\n| Zaimek i przymiotnik przy rzeczowniku | **ten straszny maruda** | **ta straszna maruda** |\n| Czas przeszły | Maruda **narzekał**. | Maruda **narzekała**. |\n| Tryb przypuszczający | Maruda **narzekałby**. | Maruda **narzekałaby**. |\n| Orzecznik przymiotnikowy | Ten maruda jest **niezadowolony**. | Ta maruda jest **niezadowolona**. |\n| Czas teraźniejszy | Maruda **narzeka**. | Maruda **narzeka**. |\n\nW zdaniu **Maruda narzeka** nie ma widocznego sygnału rodzaju. Możemy go ustalić na podstawie szerszego kontekstu, ale nie na podstawie samej końcówki rzeczownika czy czasownika.\n\n:::tip\nSprawdzaj cały związek składniowy, nie tylko wyraz stojący najbliżej rzeczownika. W zdaniu **Ta maruda, mimo licznych zapewnień organizatora, nadal była niezadowolona** rodzaj żeński łączy odległe od siebie elementy.\n:::\n\n## 3. Odmiana rzeczownika a rodzaj jego określeń\n\nKońcówka **-a** nie oznacza automatycznie rodzaju żeńskiego. Rzeczownik może zachowywać takie same formy przypadków w odniesieniu do mężczyzny i do kobiety, a jednocześnie łączyć się z różnymi formami określeń.\n\n| Przypadek | O Piotrze | O Annie |\n| --- | --- | --- |\n| Mianownik | ten nieznośny gaduła | ta nieznośna gaduła |\n| Dopełniacz | tego nieznośnego gaduły | tej nieznośnej gaduły |\n| Celownik | temu nieznośnemu gadule | tej nieznośnej gadule |\n| Biernik | tego nieznośnego gadułę | tę nieznośną gadułę |\n| Narzędnik | tym nieznośnym gadułą | tą nieznośną gadułą |\n| Miejscownik | o tym nieznośnym gadule | o tej nieznośnej gadule |\n\n:::example\nNie mogę pracować z **tym nieznośnym gadułą**, Piotrem.\n\nNie mogę pracować z **tą nieznośną gadułą**, Anną.\n:::\n\nW pierwszym zdaniu połączenie **tym gadułą** jest poprawne. Zgoda nie wymaga identycznych końcówek: męski zaimek **tym** towarzyszy tutaj męskiemu użyciu rzeczownika **gaduła**.\n\n## 4. Dwurodzajowość a stały rodzaj gramatyczny\n\nNie każdy rzeczownik, który może nazwać mężczyznę i kobietę, jest dwurodzajowy. Na przykład **osoba** ma rodzaj żeński niezależnie od tego, kogo oznacza.\n\n:::example\nPiotr to **ten gaduła**, który **zabrał** głos jako pierwszy.\n\nPiotr to **ta osoba**, która **zabrała** głos jako pierwsza.\n:::\n\nW drugim zdaniu zaimek **która** odnosi się do rzeczownika **osoba**. Dlatego przyjmuje rodzaj żeński, podobnie jak formy **zabrała** i **pierwsza**. Nie jest to informacja, że Piotr jest kobietą.\n\nStały rodzaj żeński mają również **ofiara** (np. wypadku), **sława** (w znaczeniu znanej osoby) i **osobistość**. Ich określenia zachowują rodzaj żeński także wtedy, gdy mowa o mężczyźnie.\n\n:::example\nPiotr **był ofiarą** wypadku. **Ta ofiara** wypadku **została przewieziona** do szpitala.\n\nTen aktor to **światowa sława** i **ważna osobistość**.\n:::\n\nW pierwszym zdaniu forma **był** zgadza się z podmiotem **Piotr**. W następnym podmiotem jest już **ofiara**, dlatego pojawiają się formy **ta** i **została przewieziona**.\n\nWarto rozróżnić trzy sytuacje:\n\n- **gaduła** — użycie męskie albo żeńskie: **ten gaduła \u002F ta gaduła**;\n- **osoba** — stały rodzaj żeński: **ta osoba**, także o mężczyźnie;\n- **mężczyzna** — stały rodzaj męski mimo końcówki **-a**: **ten mężczyzna**.\n\n:::warning\nNie ustalaj rodzaju wyłącznie na podstawie płci osoby ani wyłącznie na podstawie zakończenia wyrazu. Najpierw sprawdź, czy dany rzeczownik rzeczywiście dopuszcza oba rodzaje.\n:::\n\n## 5. Orzeczenie przy kilku osobach\n\nGdy podmiot zawiera imiona kilku osób, o zgodzie orzeczenia decyduje ten podmiot. Rzeczownik dwurodzajowy występujący po czasowniku **być** nie zmienia tej zasady.\n\n:::example\nAnna i Ewa **były** strasznymi gadułami.\n\nAnna i Piotr **byli** strasznymi gadułami.\n:::\n\nForma **gadułami** jest w obu zdaniach taka sama. Również **strasznymi** nie pokazuje różnicy rodzaju. Różnicę ujawnia orzeczenie: **były — byli**.\n\n### Gdy rzeczownik dwurodzajowy jest podmiotem w liczbie mnogiej\n\nRzeczowniki **gaduła, maruda, niezdara** w mianowniku liczby mnogiej zwykle występują w formach niemęskoosobowych, także w odniesieniu do mężczyzn. Z tymi formami łączymy określenia **te**, **nieznośne** oraz orzeczenie typu **przerwały**, **narzekały**.\n\n| Rzeczownik | Mianownik lm — także o mężczyznach | Dopełniacz lm — bez rozróżnienia płci | Dopełniacz lm — wariant odnoszący się do mężczyzn |\n| --- | --- | --- | --- |\n| **gaduła** | te gaduły | gaduł | gadułów |\n| **maruda** | te marudy | marud | marudów |\n| **niezdara** | te niezdary | niezdar | niezdarów |\n\n:::example\nPiotr i Adam siedzieli obok siebie. **Te gaduły znowu przerwały zebranie**.\n\nNie zapraszaj tych **marud**. \u002F Nie zapraszaj tych **marudów**.\n:::\n\nW drugim przykładzie forma **marud** może odnosić się do kobiet lub mężczyzn, natomiast **marudów** wskazuje na mężczyzn. Wariant dopełniacza z końcówką **-ów** nie wymaga zmiany mianownika **te marudy** na konstrukcję z **ci**.\n\n:::note\nNie przenoś mechanicznie wzoru **ten gaduła — ta gaduła** na liczbę mnogą wszystkich podobnych rzeczowników. Powyższa tabela dotyczy trzech wskazanych wyrazów; nie stanowi reguły tworzenia wariantów z **-ów** dla całej grupy. Rozróżniaj też podmioty: **Piotr i Adam przerwali zebranie**, ale **Te gaduły przerwały zebranie**, nawet jeśli oba zdania dotyczą tych samych mężczyzn.\n:::\n\n## 6. Kontrola zgody w praktyce\n\nPrzed zatwierdzeniem zdania wykonaj cztery kroki:\n\n1. **Ustal właściwości rzeczownika:** czy jest dwurodzajowy, czy ma stały rodzaj?\n2. **Ustal odniesienie:** kogo oznacza w tym kontekście?\n3. **Sprawdź elementy zależne:** zaimki, przymiotniki oraz formy orzeczenia ujawniające rodzaj.\n4. **Oddziel zgodę od odmiany:** forma **gadułą** może łączyć się zarówno z **tym**, jak i z **tą**.\n\nNajważniejszy kontrast: o Piotrze powiemy **ten gaduła przyszedł**, ale **ta osoba przyszła**. W pierwszym połączeniu wykorzystujemy dwurodzajowość rzeczownika; w drugim zachowujemy jego stały rodzaj żeński.","pl","C1",194,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0f20c-7d50-7a9a-aafa-5ebb69affc5b","Rodzaj i płeć w nazwach osób",false,0,7,"2026-09-30T11:21:41+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[22],{"id":23,"title":24,"vocabularyListWords":25,"isPublished":35},"01a0f20d-0b45-73a4-8432-7d4df396a953","Rzeczowniki dwurodzajowe i nazwy osób o stałym rodzaju",[26,37,46,56,65,74,83,91,100,109,119,128,137,147],{"id":27,"vocabularyWord":28,"displayOrder":31},"01a0f20d-0b45-7408-8432-7d4df4952f03",{"id":29,"word":30,"frequency":31,"level":32,"language":9,"audioFilePath":33,"partsOfSpeech":34,"audio":35,"audioUrl":36},"01a0f20c-cb3a-7ca9-bdb3-05913fcb69c6","gaduła",1,"B1","tts_f1da372899c13f56_pl-PL.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_f1da372899c13f56_pl-PL.mp3",{"id":38,"vocabularyWord":39,"displayOrder":45},"01a0f20d-0b45-744c-8432-7d4df57d208d",{"id":40,"word":41,"frequency":31,"level":32,"language":9,"audioFilePath":42,"partsOfSpeech":43,"audio":35,"audioUrl":44},"01a0f20c-ccbb-7a17-86b8-809a2b970eb9","niezdara","tts_1fff79a2eeda0b4a_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_1fff79a2eeda0b4a_pl-PL.mp3",2,{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":55},"01a0f20d-0b45-7474-8432-7d4df6363797",{"id":49,"word":50,"frequency":31,"level":51,"language":9,"audioFilePath":52,"partsOfSpeech":53,"audio":35,"audioUrl":54},"01a0f20c-cc2a-7765-bfdb-01fd885a2a71","maruda","C2","tts_6f1427e3c7a51138_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_6f1427e3c7a51138_pl-PL.mp3",3,{"id":57,"vocabularyWord":58,"displayOrder":64},"01a0f20d-0b45-7494-8432-7d4df6501e3d",{"id":59,"word":60,"frequency":31,"level":10,"language":9,"audioFilePath":61,"partsOfSpeech":62,"audio":35,"audioUrl":63},"01a0f20c-cb36-740a-a11a-438f7953a402","fajtłapa","tts_f1cbef423f80f847_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_f1cbef423f80f847_pl-PL.mp3",4,{"id":66,"vocabularyWord":67,"displayOrder":70},"01a0f20d-0b45-74b0-8432-7d4df6dd9e2f",{"id":68,"word":69,"frequency":70,"level":32,"language":9,"audioFilePath":71,"partsOfSpeech":72,"audio":35,"audioUrl":73},"01a0f20c-ce98-7649-a56c-9f40b89658f9","sierota",5,"tts_dd5f1924d926d502_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_dd5f1924d926d502_pl-PL.mp3",{"id":75,"vocabularyWord":76,"displayOrder":82},"01a0f20d-0b45-74cc-8432-7d4df7a78c8b",{"id":77,"word":78,"frequency":31,"level":32,"language":9,"audioFilePath":79,"partsOfSpeech":80,"audio":35,"audioUrl":81},"01a0f20c-cbb0-7a3e-914e-72846240316b","kaleka","tts_8d509f3bd5146cc9_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_8d509f3bd5146cc9_pl-PL.mp3",6,{"id":84,"vocabularyWord":85,"displayOrder":18},"01a0f20d-0b45-74e8-8432-7d4df83b7426",{"id":86,"word":87,"frequency":31,"level":51,"language":9,"audioFilePath":88,"partsOfSpeech":89,"audio":35,"audioUrl":90},"01a0f20c-ca06-7b89-bc41-19c2cba95b17","beksa","tts_a761a8f69638770e_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_a761a8f69638770e_pl-PL.mp3",{"id":92,"vocabularyWord":93,"displayOrder":99},"01a0f20d-0b45-7508-8432-7d4df8c5f723",{"id":94,"word":95,"frequency":31,"level":32,"language":9,"audioFilePath":96,"partsOfSpeech":97,"audio":35,"audioUrl":98},"01a0f20c-d292-7028-bbd4-9bcf9108451b","łamaga","tts_7694130479366636_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_7694130479366636_pl-PL.mp3",8,{"id":101,"vocabularyWord":102,"displayOrder":108},"01a0f20d-0b45-7520-8432-7d4df8d0faa4",{"id":103,"word":104,"frequency":31,"level":51,"language":9,"audioFilePath":105,"partsOfSpeech":106,"audio":35,"audioUrl":107},"01a0f20c-cd4d-742b-a654-93982b12271b","pierdoła","tts_08f497a0e66431c0_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_08f497a0e66431c0_pl-PL.mp3",9,{"id":110,"vocabularyWord":111,"displayOrder":118},"01a0f20d-0b45-7540-8432-7d4df925ef10",{"id":112,"word":113,"frequency":99,"level":114,"language":9,"audioFilePath":115,"partsOfSpeech":116,"audio":35,"audioUrl":117},"01a0f20c-cd3a-7478-9954-41cbd0b74a63","osoba","A1","tts_0280579784772f0a_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0280579784772f0a_pl-PL.mp3",10,{"id":120,"vocabularyWord":121,"displayOrder":127},"01a0f20d-0b45-755c-8432-7d4df92d4f3a",{"id":122,"word":123,"frequency":18,"level":32,"language":9,"audioFilePath":124,"partsOfSpeech":125,"audio":35,"audioUrl":126},"01a0f20c-cd22-71ed-833a-7ccfccd7c68f","ofiara","tts_0c5199986c8ecc93_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0c5199986c8ecc93_pl-PL.mp3",11,{"id":129,"vocabularyWord":130,"displayOrder":136},"01a0f20d-0b45-7574-8432-7d4df9df3610",{"id":131,"word":132,"frequency":18,"level":32,"language":9,"audioFilePath":133,"partsOfSpeech":134,"audio":35,"audioUrl":135},"01a0f20c-ced1-728a-ae5d-98a6f6e9b36a","sława","tts_82be3799b4bc6b1f_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_82be3799b4bc6b1f_pl-PL.mp3",12,{"id":138,"vocabularyWord":139,"displayOrder":146},"01a0f20d-0b45-7590-8432-7d4dfa7c527a",{"id":140,"word":141,"frequency":18,"level":142,"language":9,"audioFilePath":143,"partsOfSpeech":144,"audio":35,"audioUrl":145},"01a0f20c-cd3b-710b-80ab-b0e35da4256f","osobistość","B2","tts_c1985a8ac5ee0855_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c1985a8ac5ee0855_pl-PL.mp3",13,{"id":148,"vocabularyWord":149,"displayOrder":155},"01a0f20d-0b45-75b0-8432-7d4dfab53468",{"id":150,"word":151,"frequency":99,"level":114,"language":9,"audioFilePath":152,"partsOfSpeech":153,"audio":35,"audioUrl":154},"01a0f20c-cc8f-7863-bf04-4f74c114298d","mężczyzna","tts_9c15643534eef032_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_9c15643534eef032_pl-PL.mp3",14,{"name":15,"slug":157,"language":9},"rodzaj-i-plec-w-nazwach-osob-c1",[],[160,169,177,184],{"@id":161,"@type":162,"id":163,"grammarPage":164,"title":165,"instructions":166,"displayOrder":17,"type":167,"questionCount":136,"blankCount":136,"isCompleted":16,"ogImageUrl":168},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-b609-7955-9386-b6a7c5e9ed19","GrammarExercise","01a0f20c-b609-7955-9386-b6a7c5e9ed19","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-8251-721c-9815-d48a0105f24d","Jedna osoba: rodzaj, przypadek i zgoda","Wybierz formy zgodne z rzeczownikiem, jego przypadkiem i wskazanym odniesieniem.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_95362c11-7377-4c3f-91ff-cb47e049def3_hero.webp?v=1790767314",{"@id":170,"@type":162,"id":171,"grammarPage":164,"title":172,"instructions":173,"displayOrder":31,"type":167,"questionCount":174,"blankCount":175,"isCompleted":16,"ogImageUrl":176},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-b623-7723-80a2-f80c0c6e81df","01a0f20c-b623-7723-80a2-f80c0c6e81df","Zgoda w opisach osób i grup","Uzupełnij zdania. Rozróżniaj rodzaj rzeczownika, odniesienie do osób i właściwości podmiotu; uwzględniaj podany cel wypowiedzi.",15,17,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ad5d455a-b0de-4efe-ba79-7d19c7160694_hero.webp?v=1790767314",{"@id":178,"@type":162,"id":179,"grammarPage":164,"title":180,"instructions":181,"displayOrder":45,"type":182,"questionCount":99,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":183},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-b63f-7c83-97ff-8ce360de856f","01a0f20c-b63f-7c83-97ff-8ce360de856f","Jedna osoba: znajdź niespójną formę","W każdym zdaniu jeden wyraz jest błędny. Wskaż go i wybierz poprawną zamianę.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fd425402-621d-4981-903d-d24ef7c1d79f_hero.webp?v=1790767314",{"@id":185,"@type":162,"id":186,"grammarPage":164,"title":187,"instructions":188,"displayOrder":55,"type":182,"questionCount":99,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":189},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-b649-772d-8461-5208393b04f4","01a0f20c-b649-772d-8461-5208393b04f4","Nazwy osób i grup: napraw zgodę","Znajdź jeden błędny wyraz w każdym zdaniu, a następnie wybierz jego poprawną formę.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_9ef4c8da-6af8-403e-8f93-7edbd811d054_hero.webp?v=1790767314",null]