[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-rzeczowniki-o-rozszerzonym-temacie-szczenie-i-ksiaze":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-8260-7e8e-979f-db8211bf1693":101,"exercise-list-path-pl-none":120},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":100},"01a0f20c-8260-7e8e-979f-db8211bf1693","Rzeczowniki o rozszerzonym temacie: szczenię i książę","rzeczowniki-o-rozszerzonym-temacie-szczenie-i-ksiaze","Odmiana rzeczowników szczenię i książę: rozszerzenia tematu, pełne formy obu liczb, rodzaj gramatyczny oraz zgodność przymiotnika i czasownika w zdaniu.","Rzeczowniki **szczenię** i **książę** mają w odmianie dłuższe postacie tematu niż w mianowniku liczby pojedynczej. Podobieństwo ich form nie oznacza jednak identycznej odmiany ani tego samego rodzaju gramatycznego. Kluczowe są rozszerzenia tematu, oboczności samogłoskowe i zgodność z innymi wyrazami w zdaniu.\n\n## 1. Co oznacza rozszerzenie tematu\n\nW regularnej odmianie rozpoznajemy temat i dołączane do niego końcówki. W omawianych rzeczownikach zmienia się również sam temat: pojawiają się w nim dodatkowe głoski.\n\n- **szczenię → szczenięcia**: w liczbie pojedynczej pojawia się rozszerzenie zawierające miękkie **ć**, zapisywane przed samogłoską jako **ci**;\n- **szczenię → szczenięta**: w liczbie mnogiej występuje rozszerzenie z **t**;\n- **książę → księcia → książęta**: rozszerzeniu towarzyszy zmiana postaci samogłoskowej tematu.\n\nNie wystarczy więc dopisać końcówki do całej formy mianownika. Trzeba znać właściwą postać tematu dla danej liczby i przypadku.\n\n## 2. Pełna odmiana w liczbie pojedynczej\n\n| Przypadek | Szczenię | Książę |\n| --- | --- | --- |\n| Mianownik | szczenię | książę |\n| Dopełniacz | szczenięcia | księcia |\n| Celownik | szczenięciu | księciu |\n| Biernik | szczenię | księcia |\n| Narzędnik | szczenięciem | księciem |\n| Miejscownik | szczenięciu | księciu |\n| Wołacz | szczenię | książę |\n\n**Szczenię** zachowuje krótką postać w mianowniku, bierniku i wołaczu. **Książę** ma krótką postać tylko w mianowniku i wołaczu; jego biernik jest równy dopełniaczowi: **widzę księcia**.\n\nW odmianie słowa **książę** zapamiętaj układ **książę — księcia — księciu — księciem**. W przypadkach zależnych liczby pojedynczej nie zachowujemy ciągu **książ-**.\n\n:::example\nOpiekunka przyglądała się **szczenięciu**, a potem ostrożnie podniosła **szczenię**.\n\nPoseł przyglądał się **księciu**, a potem powitał **księcia**.\n\nRozmawiano o **szczenięciu**. Rozmawiano o **księciu**.\n:::\n\n:::warning\nPoprawnie: **przyglądam się księciu**, nie: *przyglądam się książęciu*.\n\nPoprawnie: **opiekuję się szczenięciem**, nie: *opiekuję się szczeniętem*. Rozszerzenie z **t** należy tutaj do liczby mnogiej.\n:::\n\n## 3. Pełna odmiana w liczbie mnogiej\n\n| Przypadek | Szczenię | Książę |\n| --- | --- | --- |\n| Mianownik | szczenięta | książęta |\n| Dopełniacz | szczeniąt | książąt |\n| Celownik | szczeniętom | książętom |\n| Biernik | szczenięta | książąt |\n| Narzędnik | szczeniętami | książętami |\n| Miejscownik | szczeniętach | książętach |\n| Wołacz | szczenięta | książęta |\n\nRozszerzenie z **t** występuje we wszystkich przypadkach liczby mnogiej. Zwróć jednak uwagę na samogłoskę przed **t**:\n\n- **ę**: szczenięta, szczeniętom, szczeniętami, szczeniętach;\n- **ą**: szczeniąt;\n- **ę**: książęta, książętom, książętami, książętach;\n- **ą**: książąt — w dopełniaczu i bierniku.\n\nW formach **szczeniąt** i **książąt** nie dodajemy końcówki **-ów**. Są to formy z końcówką zerową: końcowe **t** należy do rozszerzonego tematu.\n\n:::example\nW schronisku nie było już **szczeniąt**. Nowi opiekunowie zabrali wszystkie **szczenięta**.\n\nNa zamku nie było jeszcze **książąt**. Wieczorem gospodarz powitał wszystkich **książąt**.\n:::\n\n## 4. Podobne zakończenie, inna zgodność\n\n**Szczenię** jest rzeczownikiem rodzaju nijakiego. **Książę** jest rzeczownikiem męskoosobowym. Zakończenie **-ę** nie pozwala zatem samo w sobie ustalić rodzaju.\n\n| Rzeczownik | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |\n| --- | --- | --- |\n| szczenię | To małe szczenię zasnęło. | Te małe szczenięta zasnęły. |\n| książę | Ten młody książę przyjechał. | Ci młodzi książęta przyjechali. |\n\nO rodzaju świadczą formy określeń oraz czasownika: **to małe… zasnęło**, ale **ten młody… przyjechał**. W liczbie mnogiej **książęta** łączą się z formami męskoosobowymi, mimo zakończenia **-ęta**.\n\n:::note\nRodzaj nijaki rzeczownika **szczenię** nie określa płci zwierzęcia. Zarówno o samcu, jak i o samicy powiemy: **małe szczenię było głodne**.\n:::\n\nRóżnica rodzaju wyjaśnia także biernik: **widzę te małe szczenięta**, lecz **widzę tych młodych książąt**. Nie należy przenosić formy biernika jednego rzeczownika na drugi tylko dlatego, że ich mianowniki mają podobne zakończenia.\n\n## 5. Jak rozpoznawać ten wzorzec\n\nWedług wzorca **szczenię** odmieniają się również liczne inne nazwy istot młodych:\n\n| Mianownik liczby pojedynczej | Dopełniacz liczby pojedynczej | Mianownik liczby mnogiej | Dopełniacz liczby mnogiej |\n| --- | --- | --- | --- |\n| kocię | kocięcia | kocięta | kociąt |\n| cielę | cielęcia | cielęta | cieląt |\n| jagnię | jagnięcia | jagnięta | jagniąt |\n\nNie jest to jednak reguła dla wszystkich rzeczowników zakończonych na **-ę**. Porównaj **imię — imienia — imiona**: ten wyraz ma inne rozszerzenie tematu.\n\nDobór słowa zależy też od stylu. W codziennej rozmowie często używa się form **szczeniak** i **kociak**. Mają one własną odmianę: **szczeniaka, szczeniaki** oraz **kociaka, kociaki**. Nie są to formy przypadkowe rzeczowników **szczenię** i **kocię**, lecz osobne rzeczowniki.\n\n## 6. Kontrola formy w zdaniu\n\n1. **Ustal rzeczownik i jego rodzaj:** szczenię — nijaki; książę — męskoosobowy.\n2. **Wybierz liczbę:** w liczbie pojedynczej pamiętaj o formach szczenięcia i księcia, w mnogiej — szczenięta i książęta.\n3. **Sprawdź przypadek:** biernik to szczenię lub szczenięta, ale księcia lub książąt.\n4. **Dopasuj określenia i orzeczenie:** małe szczenięta spały, młodzi książęta rozmawiali.\n\n:::tip\nZapamiętaj dwa ciągi: **szczenię — szczenięcia — szczenięta — szczeniąt** oraz **książę — księcia — książęta — książąt**. Pokazują najważniejsze zmiany tematu; rodzaj rzeczownika rozstrzyga o zgodności w zdaniu.\n:::","pl","C1",193,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a0f20c-7d52-72a5-b99c-0e026153b6c6",false,0,2,"2026-09-30T11:21:41+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[21],{"id":22,"title":23,"vocabularyListWords":24,"isPublished":34},"01a0f20d-0b4b-73ae-9c24-c4992e5236d3","Rzeczowniki o rozszerzonym temacie",[25,37,47,56,65,73,83,92],{"id":26,"vocabularyWord":27,"displayOrder":36},"01a0f20d-0b4b-745e-9c24-c4992efa777e",{"id":28,"word":29,"frequency":30,"level":31,"language":9,"audioFilePath":32,"partsOfSpeech":33,"audio":34,"audioUrl":35},"01a0f20c-cec1-79fb-a409-e35fa14bb84e","szczenię",5,"A2","tts_9ae133f0b36ed9ae_pl-PL.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_9ae133f0b36ed9ae_pl-PL.mp3",1,{"id":38,"vocabularyWord":39,"displayOrder":17},"01a0f20d-0b4b-74b6-9c24-c4992f61e4ad",{"id":40,"word":41,"frequency":42,"level":43,"language":9,"audioFilePath":44,"partsOfSpeech":45,"audio":34,"audioUrl":46},"01a0f20c-cc01-72bc-b18a-59c48e469c5f","książę",6,"B1","tts_47502f8b29decc16_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_47502f8b29decc16_pl-PL.mp3",{"id":48,"vocabularyWord":49,"displayOrder":55},"01a0f20d-0b4b-74f2-9c24-c4992f7c9f26",{"id":50,"word":51,"frequency":36,"level":31,"language":9,"audioFilePath":52,"partsOfSpeech":53,"audio":34,"audioUrl":54},"01a0f20c-cbbe-7525-8eb4-d2531452a2dd","kocię","tts_4c3395370d86f38d_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_4c3395370d86f38d_pl-PL.mp3",3,{"id":57,"vocabularyWord":58,"displayOrder":64},"01a0f20d-0b4b-752a-9c24-c499306b5b5c",{"id":59,"word":60,"frequency":30,"level":31,"language":9,"audioFilePath":61,"partsOfSpeech":62,"audio":34,"audioUrl":63},"01a0f20c-ca74-7d32-a9c4-4eae98a5ee82","cielę","tts_0e6ee92285fb64cf_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0e6ee92285fb64cf_pl-PL.mp3",4,{"id":66,"vocabularyWord":67,"displayOrder":30},"01a0f20d-0b4b-755e-9c24-c49931082f79",{"id":68,"word":69,"frequency":30,"level":31,"language":9,"audioFilePath":70,"partsOfSpeech":71,"audio":34,"audioUrl":72},"01a0f20c-cb98-702f-b7a8-6f68f318b0f9","jagnię","tts_53bff8df318dd7b7_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_53bff8df318dd7b7_pl-PL.mp3",{"id":74,"vocabularyWord":75,"displayOrder":42},"01a0f20d-0b4b-7592-9c24-c49932027b56",{"id":76,"word":77,"frequency":78,"level":79,"language":9,"audioFilePath":80,"partsOfSpeech":81,"audio":34,"audioUrl":82},"01a0f20c-cb91-7828-8a16-847656472e35","imię",8,"A1","tts_6fc7072696f3c982_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_6fc7072696f3c982_pl-PL.mp3",{"id":84,"vocabularyWord":85,"displayOrder":91},"01a0f20d-0b4b-75c2-9c24-c49932b01227",{"id":86,"word":87,"frequency":30,"level":31,"language":9,"audioFilePath":88,"partsOfSpeech":89,"audio":34,"audioUrl":90},"01a0f20c-cec0-7cc0-8ae3-787e31db0333","szczeniak","tts_266dd24dfaf0d261_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_266dd24dfaf0d261_pl-PL.mp3",7,{"id":93,"vocabularyWord":94,"displayOrder":78},"01a0f20d-0b4b-75f6-9c24-c499336945ed",{"id":95,"word":96,"frequency":30,"level":79,"language":9,"audioFilePath":97,"partsOfSpeech":98,"audio":34,"audioUrl":99},"01a0f20c-cbbd-7aa2-a7a5-dc629827fac0","kociak","tts_73d33904d0324762_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_73d33904d0324762_pl-PL.mp3",[],[102,113],{"@id":103,"@type":104,"id":105,"grammarPage":106,"title":107,"instructions":108,"displayOrder":16,"type":109,"questionCount":110,"blankCount":111,"isCompleted":15,"ogImageUrl":112},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-b745-767c-bdc7-556a0bdc7d3e","GrammarExercise","01a0f20c-b745-767c-bdc7-556a0bdc7d3e","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-8260-7e8e-979f-db8211bf1693","Szczenię i książę w liczbie pojedynczej","Wybierz formy pasujące do zdań. Zwróć uwagę na przypadek, temat rzeczownika i zgodność rodzaju.","word_select",12,25,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_93d1d970-f929-4d8f-8ff2-537a9693b56a_hero.webp?v=1790767314",{"@id":114,"@type":104,"id":115,"grammarPage":106,"title":116,"instructions":117,"displayOrder":36,"type":109,"questionCount":110,"blankCount":118,"isCompleted":15,"ogImageUrl":119},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-b76d-7a0b-b70d-1f69bd03839d","01a0f20c-b76d-7a0b-b70d-1f69bd03839d","Szczenięta i książęta: przypadki i zgodność","Uzupełnij zdania. Rozróżniaj formy liczby mnogiej, zgodność męskoosobową i niemęskoosobową oraz odmienne wzorce tematu.",27,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3a6d0b8a-3b59-4b23-84f8-55d069332209_hero.webp?v=1790767314",null]