[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-trzeba-mozna-i-nie-wolno":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-82e1-7ba3-9aa0-939cd40aca4f":109,"exercise-list-path-pl-none":140},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":106,"readyImages":108},"01a0f20c-82e1-7ba3-9aa0-939cd40aca4f","Trzeba, można i nie wolno","trzeba-mozna-i-nie-wolno","Trzeba, można i nie wolno z bezokolicznikiem: obowiązek, pozwolenie, możliwość i zakaz. Poznaj też różnicę między nie trzeba a nie wolno oraz pytania.","**Trzeba**, **można** i **nie wolno** pomagają mówić o zasadach w szkole, w pracy i w mieście. Używamy ich, żeby wyrazić obowiązek, pozwolenie, możliwość lub zakaz. Ważna jest też różnica między **nie trzeba** a **nie wolno**.\n\n## 1. Obowiązek, pozwolenie i zakaz\n\n| Wyrażenie | Co oznacza? | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| **trzeba** | To jest konieczne. | Przed podróżą **trzeba kupić** bilet. |\n| **można** | Jest pozwolenie. | W tej sali **można jeść**. |\n| **można** | Jest taka możliwość. | Do centrum **można dojechać** autobusem. |\n| **nie wolno** | Jest zakaz. | W muzeum **nie wolno dotykać** obrazów. |\n\n**Trzeba** wyraża nie tylko obowiązek wynikający z zasad. Mówimy tak również wtedy, gdy coś jest potrzebne: Żeby zrobić zupę, **trzeba kupić** warzywa.\n\n:::example\nNa basenie obowiązują takie zasady:\n\n- Przed wejściem do wody **trzeba wziąć** prysznic.\n- Na basenie **można używać** okularów do pływania.\n- Przy basenie **nie wolno biegać**.\n:::\n\n## 2. Jak budować zdania?\n\nPo **trzeba**, **można** i **nie wolno** używamy **bezokolicznika**, czyli formy takiej jak *czekać, wejść, kupić*.\n\n**Trzeba \u002F można \u002F nie wolno + bezokolicznik**\n\n| Początek | Bezokolicznik | Całe zdanie |\n| --- | --- | --- |\n| trzeba | czekać | Tutaj **trzeba czekać** na swoją kolej. |\n| można | wejść | Teraz **można wejść**. |\n| nie wolno | parkować | Przed bramą **nie wolno parkować**. |\n\nTe wyrażenia nie zmieniają formy zależnie od osoby. Często mówią o ogólnej zasadzie, bez wskazywania konkretnej osoby.\n\nPorównaj:\n\n- **Muszę kupić** bilet. — Mówię o sobie.\n- **Trzeba kupić** bilet. — Mówię o zasadzie lub o tym, co jest konieczne w tej sytuacji.\n\nGdy mówisz do konkretnej osoby, możesz użyć **musisz** lub **możesz**:\n\n| Ogólna zasada lub sytuacja | Zdanie skierowane do jednej osoby |\n| --- | --- |\n| Trzeba poczekać. | **Musisz poczekać.** |\n| Można wejść. | **Możesz wejść.** |\n| Nie wolno tu parkować. | **Nie możesz tu parkować.** — Tutaj oznacza to zakaz. |\n\nPrzy **wolno \u002F nie wolno** możesz też wskazać osobę w celowniku: **Wolno ci wejść.**, **Nie wolno nam tu parkować.** Formy **ci** i **nam** odpowiadają na pytanie **komu?**\n\n:::warning\nPo tych wyrażeniach nie używaj osobowej formy czasownika.\n\n✗ Tutaj trzeba czekasz.\n\n✓ Tutaj **trzeba czekać**.\n\nNie dodawaj też słowa *jest*: mówimy **Trzeba czekać**, nie *Jest trzeba czekać*.\n:::\n\n## 3. Nie trzeba to nie zakaz\n\n**Nie trzeba** oznacza, że coś nie jest konieczne. **Nie wolno** oznacza, że coś jest zabronione.\n\n:::example\n**Nie trzeba zdejmować butów.** — Możesz zostać w butach. Zdejmowanie butów nie jest obowiązkowe.\n\n**Nie wolno zdejmować butów.** — Jest zakaz. Buty muszą zostać na nogach.\n:::\n\n| Sytuacja | Właściwe wyrażenie |\n| --- | --- |\n| Wstęp jest bezpłatny. | **Nie trzeba kupować** biletu. |\n| Fotografowanie jest zabronione. | **Nie wolno robić** zdjęć. |\n\n:::tip\nPorównaj: **Trzeba kupić bilet. → Nie trzeba kupować biletu.**\n\nW takich zdaniach przeczących dopełnienie w bierniku zmienia się na dopełniacz: **bilet → biletu**, **robić zdjęcia → nie wolno robić zdjęć**, **zdejmować buty → nie trzeba zdejmować butów**.\n\nGdy mówimy ogólnie o braku obowiązku lub o zakazie, często używamy czasownika niedokonanego: **kupować**, **robić**, **zdejmować**. Samo przeczenie nie wymaga jednak zmiany aspektu. Można też powiedzieć: **Nie trzeba kupić wszystkiego dzisiaj.** — Nie ma konieczności zrobienia całych zakupów dziś.\n:::\n\n:::note\n**Nie można** też może wyrażać zakaz: Tutaj **nie można palić**. Może jednak oznaczać brak możliwości: Droga jest zamknięta, więc **nie można tędy przejechać**. Znaczenie zależy od sytuacji.\n:::\n\n## 4. Jak pytać o zasady?\n\nUżywamy **Czy trzeba…?**, gdy pytamy o obowiązek. Pytanie **Czy można…?** dotyczy pozwolenia lub możliwości. W rozmowie można pominąć słowo **czy**.\n\n**Wolno + bezokolicznik** oznacza pozwolenie: **Tutaj wolno palić.** O pozwolenie możemy więc zapytać także **Czy wolno…?**:\n\n- **Czy wolno tu usiąść?** — Tak, **wolno**.\n- **Tutaj wolno palić?** — Nie, **nie wolno**.\n\n:::example\n— **Czy trzeba rezerwować** stolik?\n\n— Tak, **trzeba**. W soboty jest dużo gości.\n\n— **Czy można płacić** kartą?\n\n— Tak, **można**.\n\n— **Można tu usiąść?**\n\n— Tak, proszę.\n:::\n\nOdpowiedź przecząca zależy od pytania:\n\n- Czy trzeba przynieść własny ręcznik? — Nie, **nie trzeba**. Ręczniki są na miejscu.\n- Czy można tu robić zdjęcia? — Nie, **nie wolno**. Jest zakaz fotografowania.\n\nNa pytanie z **można** możemy odpowiedzieć **nie wolno**, gdy chodzi o zakaz. Jeśli chodzi o brak możliwości, używamy **nie można**: **Czy można płacić kartą? — Nie, nie można. Terminal nie działa.**\n\n## 5. Jak mówić o przeszłości i przyszłości?\n\nDodajemy **było** lub **będzie**, żeby powiedzieć, kiedy obowiązywała zasada albo kiedy coś będzie konieczne lub możliwe. Bezokolicznik pozostaje bez zmian.\n\n| Teraz | W przeszłości | W przyszłości |\n| --- | --- | --- |\n| trzeba | **trzeba było** | **będzie trzeba** |\n| można | **można było** | **będzie można** |\n| nie wolno | **nie wolno było** | **nie będzie wolno** |\n\n:::example\n- Wczoraj **trzeba było długo czekać**.\n- Jutro **będzie trzeba przyjść** wcześniej.\n- W zeszłym roku **można było kupić** bilety przy wejściu.\n- Od jutra **będzie można rezerwować** stoliki przez internet.\n- W starej bibliotece **nie wolno było jeść**.\n- Po remoncie **nie będzie wolno parkować** przed bramą.\n:::\n\nPrzeczenie tworzymy też z **można**: **Wczoraj nie można było wejść do sali.** \u002F **Jutro nie będzie można parkować przed szkołą.**\n\nBrak konieczności wyrażamy przez **nie trzeba było** i **nie będzie trzeba**: **Wczoraj nie trzeba było kupować biletu.** \u002F **Jutro nie będzie trzeba płacić za wstęp.**\n\n## 6. Wybierz właściwe wyrażenie\n\n1. Coś jest konieczne? Użyj **trzeba + bezokolicznik**.\n2. Jest pozwolenie lub możliwość? Użyj **można + bezokolicznik**.\n3. Jest zakaz? Użyj **nie wolno + bezokolicznik**.\n4. Nie ma obowiązku? Użyj **nie trzeba + bezokolicznik**.\n\nZapamiętaj: **nie trzeba** oznacza brak konieczności, a **nie wolno** oznacza zakaz.","pl","A2",89,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0f20c-7d01-7a7c-8a08-78421bff2194","Zasady, rady i prośby",false,0,19,"2026-09-30T11:21:41+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[22],{"id":23,"title":5,"vocabularyListWords":24,"isPublished":33},"01a0f20d-0ba5-7215-957f-d04d18bd0b15",[25,36,50,60,71,80,89,97],{"id":26,"vocabularyWord":27,"displayOrder":35},"01a0f20d-0ba5-728d-957f-d04d1949dd33",{"id":28,"word":29,"frequency":30,"level":10,"language":9,"audioFilePath":31,"partsOfSpeech":32,"audio":33,"audioUrl":34},"01a0f20c-cf29-7174-874c-48b042577317","trzeba",10,"tts_da33dff1d7a60dc2_pl-PL.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_da33dff1d7a60dc2_pl-PL.mp3",1,{"id":37,"vocabularyWord":38,"displayOrder":49},"01a0f20d-0ba5-72c9-957f-d04d196680ca",{"id":39,"word":40,"frequency":41,"level":10,"language":9,"audioFilePath":42,"partsOfSpeech":43,"audio":33,"audioUrl":48},"01a0f20c-cfe5-72b6-9df0-5d3bd3317542","nie trzeba",7,"tts_93084814fb1e36f5_pl-PL.mp3",[44],{"id":45,"partOfSpeech":46,"definition":47,"isPrimary":33,"meaningOrder":35},"01a0f20c-d004-7af9-a622-05d9776662aa","VERB","","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_93084814fb1e36f5_pl-PL.mp3",2,{"id":51,"vocabularyWord":52,"displayOrder":59},"01a0f20d-0ba5-72f1-957f-d04d1a21765a",{"id":53,"word":54,"frequency":55,"level":10,"language":9,"audioFilePath":56,"partsOfSpeech":57,"audio":33,"audioUrl":58},"01a0f20c-cc81-777f-bb66-c6e2c2fb5bc2","można",8,"tts_623f5dd4aceca3c0_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_623f5dd4aceca3c0_pl-PL.mp3",3,{"id":61,"vocabularyWord":62,"displayOrder":70},"01a0f20d-0ba5-7311-957f-d04d1a4b7354",{"id":63,"word":64,"frequency":30,"level":10,"language":9,"audioFilePath":65,"partsOfSpeech":66,"audio":33,"audioUrl":69},"01a0f20c-cfe4-7645-9799-5cd8f0291935","nie można","tts_346bfccacb0457e7_pl-PL.mp3",[67],{"id":68,"partOfSpeech":46,"definition":47,"isPrimary":33,"meaningOrder":35},"01a0f20c-d004-7a01-a622-05d976d29eb9","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_346bfccacb0457e7_pl-PL.mp3",4,{"id":72,"vocabularyWord":73,"displayOrder":79},"01a0f20d-0ba5-732d-957f-d04d1b122bcd",{"id":74,"word":75,"frequency":41,"level":10,"language":9,"audioFilePath":76,"partsOfSpeech":77,"audio":33,"audioUrl":78},"01a0f20c-d1bf-78d2-b603-fb56ce7a8608","wolno","tts_000f030fae57fe5a_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_000f030fae57fe5a_pl-PL.mp3",5,{"id":81,"vocabularyWord":82,"displayOrder":88},"01a0f20d-0ba5-734d-957f-d04d1bdb8532",{"id":83,"word":84,"frequency":41,"level":10,"language":9,"audioFilePath":85,"partsOfSpeech":86,"audio":33,"audioUrl":87},"01a0f20c-ccb2-743a-ad2d-f9757e4ca566","nie wolno","tts_7bf21fea40022b10_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_7bf21fea40022b10_pl-PL.mp3",6,{"id":90,"vocabularyWord":91,"displayOrder":41},"01a0f20d-0ba5-738d-957f-d04d1c6dd73e",{"id":92,"word":93,"frequency":30,"level":10,"language":9,"audioFilePath":94,"partsOfSpeech":95,"audio":33,"audioUrl":96},"01a0f20c-cc82-76f5-bb3f-8aaca3cd65b3","musieć","tts_32ad478bf6116c91_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_32ad478bf6116c91_pl-PL.mp3",{"id":98,"vocabularyWord":99,"displayOrder":55},"01a0f20d-0ba5-73ad-957f-d04d1c89a571",{"id":100,"word":101,"frequency":30,"level":102,"language":9,"audioFilePath":103,"partsOfSpeech":104,"audio":33,"audioUrl":105},"01a0f20c-cc89-7356-af03-14ef6c054983","móc","A1","tts_84841f7724bf4d5e_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_84841f7724bf4d5e_pl-PL.mp3",{"name":15,"slug":107,"language":9},"zasady-rady-i-prosby-a2",[],[110,121,127,134],{"@id":111,"@type":112,"id":113,"grammarPage":114,"title":115,"instructions":116,"displayOrder":17,"type":117,"questionCount":118,"blankCount":119,"isCompleted":16,"ogImageUrl":120},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-bcc2-7551-8ce1-eecb27acf7a4","GrammarExercise","01a0f20c-bcc2-7551-8ce1-eecb27acf7a4","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-82e1-7ba3-9aa0-939cd40aca4f","Zasady i codzienne potrzeby","Wybierz wyrażenie pasujące do podanego znaczenia lub poprawną formę w zdaniu.","word_select",15,16,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0f763566-2f7b-4be3-8124-4130d918ceef_hero.webp?v=1790767316",{"@id":122,"@type":112,"id":123,"grammarPage":114,"title":124,"instructions":125,"displayOrder":35,"type":117,"questionCount":118,"blankCount":119,"isCompleted":16,"ogImageUrl":126},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-bcdf-77b6-bb04-1c06269c20d8","01a0f20c-bcdf-77b6-bb04-1c06269c20d8","Zasady w czasie i w rozmowie","Wybierz poprawną formę. Zwróć uwagę na czas, osobę i znaczenie wypowiedzi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e244458d-bd83-4229-82f5-ebdfc49a23f7_hero.webp?v=1790767316",{"@id":128,"@type":112,"id":129,"grammarPage":114,"title":130,"instructions":131,"displayOrder":49,"type":132,"questionCount":70,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":133},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-bcfa-7a55-8a5f-77c3311c1a26","01a0f20c-bcfa-7a55-8a5f-77c3311c1a26","Obowiązek, pozwolenie i zakaz","Dotknij kafelka, a potem kolumny odpowiadającej znaczeniu zdania. Przyporządkuj wszystkie kafelki.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_da90620f-f224-4b27-9620-90addcd6bff2_hero.webp?v=1790767316",{"@id":135,"@type":112,"id":136,"grammarPage":114,"title":137,"instructions":138,"displayOrder":59,"type":132,"questionCount":70,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":139},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-bd00-71b0-a04d-6888463a0a8d","01a0f20c-bd00-71b0-a04d-6888463a0a8d","Czas i budowa zdań z trzeba, można i wolno","Dotknij kafelka, a potem odpowiedniej kolumny. Na każdej planszy zwróć uwagę na podaną zasadę podziału.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_98660442-5cbd-461a-8537-2e824f8b4152_hero.webp?v=1790767316",null]