[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-pl-zaimek-on-i-zaimek-ow-w-rejestrze-literackim":3,"grammar-exercises-by-page-01a0f20c-8338-73c1-91c9-37ad7d3dd42e":161,"exercise-list-path-pl-none":179},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":160},"01a0f20c-8338-73c1-91c9-37ad7d3dd42e","Zaimek on i zaimek ów w rejestrze literackim","zaimek-on-i-zaimek-ow-w-rejestrze-literackim","Literackie użycia zaimków on i ów: archaiczne wskazywanie, odmiana zaimka ów, nawiązania w narracji oraz różnice między stylizacją a neutralnym opisem.","W tekście literackim **on** może być zwykłym zaimkiem osobowym albo dawnym zaimkiem wskazującym. **Ów** służy natomiast wskazywaniu i nawiązywaniu do treści znanych z kontekstu. Rozróżnienie tych funkcji pozwala odczytać stylizację, świadomie kształtować głos narratora i unikać pozornej podniosłości.\n\n## 1. Dwa różne użycia zaimka on\n\nWe współczesnej polszczyźnie **on** jest przede wszystkim zaimkiem osobowym. Sam w sobie nie nadaje wypowiedzi charakteru literackiego. Jego jawne użycie może jednak uwydatniać przeciwstawienie lub skupiać uwagę na bohaterze.\n\n:::example\nMaria chciała zostać. **On** postanowił wyjechać.\n\nZaimek **on** odnosi się do mężczyzny znanego z kontekstu i przeciwstawia jego decyzję decyzji Marii. Nie jest archaizmem.\n:::\n\nIstnieje również dawne, dziś archaiczne **on** o funkcji wskazującej, zbliżone znaczeniem do **ów**, **tamten**. Rozpoznajemy je zwłaszcza w połączeniach z rzeczownikiem, takich jak **onego czasu** czy **po onej stronie**. Takie formy mogą współtworzyć stylizację biblijną, baśniową lub historyczną.\n\n| Wyrażenie | Funkcja | Współczesne objaśnienie lub odpowiednik w danym kontekście |\n| --- | --- | --- |\n| **On** nie odpowiedział. | Zaimek osobowy: wskazuje uczestnika zdarzenia. | Odnosi się do osoby znanej z kontekstu. |\n| **Onego czasu** żył tu pewien pustelnik. | Dawny zaimek wskazujący określa czas. | W tamtym czasie żył tu pewien pustelnik. |\n| **Po onej stronie** rzeki stała wieża. | Dawny zaimek wskazujący określa stronę. | Po tamtej stronie rzeki stała wieża. |\n\n### Inne formy archaiczne i wyrazy pokrewne\n\n**W on czas** znaczy „w tamtym czasie, wtedy” i wyraźnie archaizuje narrację. **Onże** to dawna forma wzmocniona cząstką **-że**, używana w znaczeniu „tenże, ten sam”; dziś pojawia się przede wszystkim w stylizacji.\n\nSpokrewnione przysłówki również przywołują dawniejszą polszczyznę, lecz nie są formami odmiany zaimka: **ongiś** to książkowe „dawniej, niegdyś”, a **onegdaj** tradycyjnie znaczy „przedwczoraj”, choć współcześnie bywa też używane w znaczeniu „dawniej, kiedyś”. Gdy dokładna data ma znaczenie, lepiej wybrać jednoznaczne określenie czasu.\n\n:::example\n**W on czas** gród otaczały nieprzebyte lasy. — Stylizacja historyczna.\n\nPrzybył poseł królewski. **Onże poseł** przyniósł wieść o rozejmie. — Archaiczne podjęcie tej samej postaci.\n\n**Ongiś** rozstrzygał o losach królestwa; dziś nie potrafił wybrać herbaty. — Książkowe określenie przeszłości współtworzy ironię dzięki kontrastowi treści.\n\n**W on czas**, gdy drukarka znów odmówiła posłuszeństwa, wezwaliśmy informatyka. — Archaizacja błahych, współczesnych wydarzeń daje efekt żartobliwy.\n:::\n\n:::warning\n**Onego** nie jest podniosłym zamiennikiem osobowego **jego**. W wyrażeniu **onego czasu** zaimek określa rzeczownik *czasu*, a nie osobę. Nie zastępuj mechanicznie form osobowych formami dawnego zaimka wskazującego.\n:::\n\n## 2. Co wnosi ów do narracji\n\n**Ów** jest zaimkiem wskazującym o nacechowaniu książkowym poza utrwalonymi połączeniami omówionymi niżej. Często podejmuje wcześniej wprowadzony element, ale może również odwoływać się do wspólnej wiedzy rozmówców lub wspomnienia. Nie oznacza automatycznie czegoś odległego w przestrzeni.\n\n:::example\nDo zajazdu przybył nieznajomy. **Ów przybysz** nie chciał podać nazwiska.\n\nPamiętasz **ów wieczór**, gdy zabrakło prądu?\n\n**Owa rozmowa**, którą przeprowadziliśmy przed wyjazdem, zmieniła moje plany.\n:::\n\nW pierwszym przykładzie odniesienie wynika z poprzedniego zdania. W drugim narrator przywołuje wspólne doświadczenie. W trzecim zdanie względne doprecyzowuje, o którą rozmowę chodzi.\n\nZaimek ten może:\n\n- podtrzymywać ciągłość opowieści: **ów przybysz**;\n- wyróżniać określone wspomnienie: **ów wieczór**;\n- budować książkowy ton narracji: **owe wydarzenia**.\n\nDystans emocjonalny, ironia czy nostalgia mogą towarzyszyć tym użyciom, lecz wynikają z całej wypowiedzi, nie z samego zaimka.\n\n### Utrwalone połączenia w codziennej polszczyźnie\n\nPołączenia **ten i ów**, **to i owo**, **ni to, ni owo** oraz **ni z tego, ni z owego** funkcjonują także w neutralnej lub potocznej polszczyźnie. Nie nadają wypowiedzi książkowego tonu tylko dlatego, że zawierają formę zaimka **ów**. Ich znaczenie odczytujemy jako całość.\n\n| Połączenie | Znaczenie | Przykład |\n| --- | --- | --- |\n| **ten i ów** | Niektóre osoby, pojedynczy ludzie. | **Ten i ów** pytał o termin spotkania. |\n| **to i owo** | Różne, bliżej nieokreślone rzeczy lub sprawy. | Muszę jeszcze kupić **to i owo**. |\n| **ni to, ni owo** | Coś nieokreślonego, bez wyraźnego charakteru; zwykle z dezaprobatą. | Ten wystrój to **ni to, ni owo** — ani biuro, ani salon. |\n| **ni z tego, ni z owego** | Nagle, bez widocznej przyczyny; potocznie. | **Ni z tego, ni z owego** zaczął się śmiać. |\n\n## 3. Odmiana zaimka ów\n\n**Ów** zgadza się z określanym rzeczownikiem pod względem rodzaju, liczby i przypadku. W odmianie pojawia się temat **ow-**: **owego**, **owej**, **owym**, nie formy z zachowanym *ó*.\n\n| Przypadek | Rodzaj męski, liczba pojedyncza | Rodzaj żeński, liczba pojedyncza | Rodzaj nijaki, liczba pojedyncza | Rodzaj męskoosobowy, liczba mnoga | Rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga |\n| --- | --- | --- | --- | --- | --- |\n| Mianownik | ów | owa | owo | owi | owe |\n| Dopełniacz | owego | owej | owego | owych | owych |\n| Celownik | owemu | owej | owemu | owym | owym |\n| Biernik | owego \u002F ów | ową | owo | owych | owe |\n| Narzędnik | owym | ową | owym | owymi | owymi |\n| Miejscownik | owym | owej | owym | owych | owych |\n\nW bierniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego wybór zależy od żywotności: **owego człowieka**, **owego psa**, ale **ów list**. Zaimek nie ma odrębnej formy wołacza.\n\n:::example\nNie rozumiałem **owego milczenia**.\n\nPrzyglądała się **owej fotografii**.\n\nWspominał **owych nauczycieli**, ale **owe lekcje** najchętniej przemilczał.\n\nRozmawialiśmy o **owym spotkaniu**.\n:::\n\n:::tip\nO zgodzie decydują właściwości gramatyczne rzeczownika, nie sama płeć osób. Powiemy **owe osoby przybyły**, nawet gdy mowa wyłącznie o mężczyznach: rzeczownik **osoby** wymaga form niemęskoosobowych. Natomiast **państwo** w znaczeniu grupy osób, np. małżeństwa, łączy się z formami męskoosobowymi: **owi państwo przybyli**. Porównaj **owo państwo powstało** — tutaj chodzi o kraj, a rzeczownik ma rodzaj nijaki i liczbę pojedynczą.\n:::\n\n## 4. On, ów i ten: wybór stylistyczny\n\nPorównaj trzy sposoby przedstawienia tej samej sytuacji, a następnie inne środki nawiązania do osoby już wymienionej:\n\n| Wariant | Przykład | Efekt |\n| --- | --- | --- |\n| Neutralny | **W tym czasie** mieszkał nad rzeką. | Zwykłe wskazanie okresu znanego z kontekstu. |\n| Książkowy | **W owym czasie** mieszkał nad rzeką. | Bardziej literacki lub formalny ton. |\n| Archaizowany | **Onego czasu** mieszkał nad rzeką. | Wyraźne przywołanie dawnego sposobu opowiadania. |\n| Książkowy: **tenże** | Głos zabrał historyk. **Tenże historyk** opublikował później sprostowanie. | Podkreślenie, że chodzi o tę samą osobę. |\n| Urzędowy lub żartobliwy: **rzeczony** | **Rzeczony ekspert** nie odpowiedział na pytanie. | Formalne nawiązanie; w swobodnej wypowiedzi może służyć żartobliwej stylizacji. |\n| Neutralny lub formalny: **wspomniany** | **Wspomniany autor** mieszkał nad rzeką. | Jawne odesłanie do wcześniejszej wzmianki, bez koniecznej podniosłości. |\n| Urzędowy: **wyżej wymieniony** | **Wyżej wymieniony wnioskodawca** uzupełnił dokumentację. | Precyzyjne odesłanie do wcześniejszego miejsca w dokumencie; poza takim kontekstem może brzmieć urzędowo lub żartobliwie. |\n\nNie są to zamienniki odpowiednie w każdej sytuacji. **Ów** nadal występuje we współczesnej prozie i publicystyce; wskazujące **on** jest znacznie silniej nacechowane archaicznie. Z kolei **tamten** może wyraźniej przeciwstawiać jeden obiekt drugiemu albo wskazywać oddalenie.\n\n**Tenże** uwydatnia tożsamość, a **rzeczony**, **wspomniany** i **wyżej wymieniony** odsyłają do wcześniejszego wymienienia osoby lub rzeczy. Nie zastąpią więc automatycznie **ów** przywołującego jedynie wspólne wspomnienie rozmówców.\n\n:::note\nArchaiczne **on** nie musi wskazywać przeszłości. W wyrażeniu **po onej stronie rzeki** określa relację przestrzenną. Dawny charakter ma sposób wyrażenia, niekoniecznie opisywana rzeczywistość.\n:::\n\n## 5. Pułapki interpretacji i redakcji\n\n:::warning\nNie twórz mianownika **owy** przez analogię do przymiotników i nie przenoś **ó** do przypadków zależnych:\n\n- ✗ *Owy autor odmówił.* → ✓ **Ów autor odmówił.**\n- ✗ *Nie znam ówego autora.* → ✓ **Nie znam owego autora.**\n- ✗ *Rozmawialiśmy o ówej książce.* → ✓ **Rozmawialiśmy o owej książce.**\n\nW mianowniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego poprawna forma to **ów**; w pozostałych formach odmiany występuje **o**.\n:::\n\n**Nie utożsamiaj książkowości z archaizacją.** Zdanie *Nie podzielam owego poglądu* może należeć do współczesnej polemiki. Nie wymaga historycznej scenerii.\n\n**Nie przypisuj zaimkowi oceny, której nie ma w kontekście.** Wyrażenie *ów uczony* może być neutralnym nawiązaniem. Dopiero dalsze słowa mogą nadać mu wydźwięk ironiczny: *Ów uczony nie przeczytał nawet omawianej książki*.\n\n**Nie oczekuj, że ów sam usunie niejasność odniesienia.** Jeżeli w poprzednim zdaniu występuje dwóch lekarzy, określenie **ów lekarz** nie musi wystarczyć do ich rozróżnienia. Pomaga doprecyzowanie: **ów lekarz z Krakowa**.\n\n**Nie mnoż zaimków dla samej podniosłości.** Nagromadzenie wyrażeń *ów człowiek, owa droga, owe drzewa* może brzmieć manierycznie, jeśli każde z nich nie pełni rozpoznawalnej funkcji w opowieści.\n\n## 6. Jak świadomie wybrać formę\n\n1. Ustal funkcję: czy **on** zastępuje nazwę uczestnika, czy jest dawnym określeniem wskazującym przy rzeczowniku?\n2. Wybierz ton: neutralne **ten**, książkowe **ów** czy archaizujące **on** w historycznie utrwalonej konstrukcji. Utrwalone połączenia takie jak **to i owo** nie wymagają książkowego kontekstu.\n3. Sprawdź odniesienie: czy czytelnik wie, o jaki obiekt, czas lub zdarzenie chodzi?\n4. Dopasuj formę **ów** do rzeczownika: **owa chwila**, **owego dnia**, **owi świadkowie**, **owe słowa**.\n\nNajważniejsze rozróżnienie: osobowe **on** nie jest samo w sobie literackie; wskazujące **on** archaizuje wypowiedź; **ów** poza omówionymi utrwalonymi połączeniami nadaje jej ton książkowy, ale nie musi jej przenosić w przeszłość.","pl","C2",241,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a0f20c-7d6b-72c3-b442-79dfd195544d",false,0,2,"2026-09-30T11:21:41+00:00","2026-10-12T17:16:15+00:00",[21],{"id":22,"title":23,"vocabularyListWords":24,"isPublished":34},"01a0f20d-0c41-77ec-bdb7-56a8b5825889","Literackie zaimki i utrwalone wyrażenia",[25,37,45,56,65,74,83,96,104,113,123,132,141,150],{"id":26,"vocabularyWord":27,"displayOrder":36},"01a0f20d-0c41-786c-bdb7-56a8b61ff7a4",{"id":28,"word":29,"frequency":30,"level":31,"language":9,"audioFilePath":32,"partsOfSpeech":33,"audio":34,"audioUrl":35},"01a0f20c-cd2c-71c4-ba90-b0213ba869cd","on",10,"A1","tts_05b529c73938f819_pl-PL.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_05b529c73938f819_pl-PL.mp3",1,{"id":38,"vocabularyWord":39,"displayOrder":17},"01a0f20d-0c41-78b8-bdb7-56a8b696ef4b",{"id":40,"word":41,"frequency":36,"level":10,"language":9,"audioFilePath":42,"partsOfSpeech":43,"audio":34,"audioUrl":44},"01a0f20c-d28f-7255-ad99-50d124d48947","ów","tts_49ea6f8a23b4e4cc_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_49ea6f8a23b4e4cc_pl-PL.mp3",{"id":46,"vocabularyWord":47,"displayOrder":55},"01a0f20d-0c41-78fc-bdb7-56a8b6b94fbe",{"id":48,"word":49,"frequency":50,"level":51,"language":9,"audioFilePath":52,"partsOfSpeech":53,"audio":34,"audioUrl":54},"01a0f20c-cf16-70f2-b93c-3989d87cde0e","tamten",6,"B1","tts_c2d8be1943ec46c1_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c2d8be1943ec46c1_pl-PL.mp3",3,{"id":57,"vocabularyWord":58,"displayOrder":64},"01a0f20d-0c41-7978-bdb7-56a8b78d68df",{"id":59,"word":60,"frequency":17,"level":51,"language":9,"audioFilePath":61,"partsOfSpeech":62,"audio":34,"audioUrl":63},"01a0f20c-cd8c-7f66-8bd7-0a83a2bdc7d7","po onej stronie","tts_b01b176831fe5831_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b01b176831fe5831_pl-PL.mp3",5,{"id":66,"vocabularyWord":67,"displayOrder":73},"01a0f20d-0c41-79f4-bdb7-56a8b8023abf",{"id":68,"word":69,"frequency":36,"level":10,"language":9,"audioFilePath":70,"partsOfSpeech":71,"audio":34,"audioUrl":72},"01a0f20c-cd33-7a3d-be37-8f04d1bd89a8","onże","tts_1d8ed94f9b34bfbf_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_1d8ed94f9b34bfbf_pl-PL.mp3",7,{"id":75,"vocabularyWord":76,"displayOrder":82},"01a0f20d-0c41-7a30-bdb7-56a8b885a76f",{"id":77,"word":78,"frequency":36,"level":51,"language":9,"audioFilePath":79,"partsOfSpeech":80,"audio":34,"audioUrl":81},"01a0f20c-cd30-79d4-8b5d-6fc0d4d8d3a4","ongiś","tts_c822c7c21659b0a0_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c822c7c21659b0a0_pl-PL.mp3",8,{"id":84,"vocabularyWord":85,"displayOrder":95},"01a0f20d-0c41-7a70-bdb7-56a8b927cdca",{"id":86,"word":87,"frequency":36,"level":51,"language":9,"audioFilePath":88,"partsOfSpeech":89,"audio":34,"audioUrl":94},"01a0f20c-cfe6-7b99-a68b-2884195ebea3","niegdyś","tts_2fd5bfdfe6c711d8_pl-PL.mp3",[90],{"id":91,"partOfSpeech":92,"definition":93,"isPrimary":34,"meaningOrder":36},"01a0f20c-d004-7ce5-a622-05d978c93e89","ADVERB","","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_2fd5bfdfe6c711d8_pl-PL.mp3",9,{"id":97,"vocabularyWord":98,"displayOrder":30},"01a0f20d-0c41-7aac-bdb7-56a8b97f6386",{"id":99,"word":100,"frequency":36,"level":10,"language":9,"audioFilePath":101,"partsOfSpeech":102,"audio":34,"audioUrl":103},"01a0f20c-cd2e-7889-b655-b7e96d9a23a1","onegdaj","tts_85acac791061e11a_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_85acac791061e11a_pl-PL.mp3",{"id":105,"vocabularyWord":106,"displayOrder":112},"01a0f20d-0c41-7b4c-bdb7-56a8bba8a053",{"id":107,"word":108,"frequency":36,"level":51,"language":9,"audioFilePath":109,"partsOfSpeech":110,"audio":34,"audioUrl":111},"01a0f20c-ccad-7257-9dde-95f2570f238f","ni to, ni owo","tts_ab0e22ef0c85d97c_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_ab0e22ef0c85d97c_pl-PL.mp3",13,{"id":114,"vocabularyWord":115,"displayOrder":122},"01a0f20d-0c41-7b6c-bdb7-56a8bc0ba33d",{"id":116,"word":117,"frequency":17,"level":118,"language":9,"audioFilePath":119,"partsOfSpeech":120,"audio":34,"audioUrl":121},"01a0f20c-ccad-7f97-9dde-95f2580d34af","ni z tego, ni z owego","B2","tts_665ec6a5c8594223_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_665ec6a5c8594223_pl-PL.mp3",14,{"id":124,"vocabularyWord":125,"displayOrder":131},"01a0f20d-0c41-7b88-bdb7-56a8bcd11e76",{"id":126,"word":127,"frequency":36,"level":51,"language":9,"audioFilePath":128,"partsOfSpeech":129,"audio":34,"audioUrl":130},"01a0f20c-cf1b-7d5c-b7c5-cd665ce1de68","tenże","tts_80e405a453a44de5_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_80e405a453a44de5_pl-PL.mp3",15,{"id":133,"vocabularyWord":134,"displayOrder":140},"01a0f20d-0c41-7ba4-bdb7-56a8bcd9ec96",{"id":135,"word":136,"frequency":36,"level":10,"language":9,"audioFilePath":137,"partsOfSpeech":138,"audio":34,"audioUrl":139},"01a0f20c-ce8c-7025-9430-f580a907613e","rzeczony","tts_340856e5f2249f15_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_340856e5f2249f15_pl-PL.mp3",16,{"id":142,"vocabularyWord":143,"displayOrder":149},"01a0f20d-0c41-7bc0-bdb7-56a8bd6024fd",{"id":144,"word":145,"frequency":64,"level":118,"language":9,"audioFilePath":146,"partsOfSpeech":147,"audio":34,"audioUrl":148},"01a0f20c-d1ca-72cb-a25b-3e0c074fa712","wspomniany","tts_e954f682a9966099_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_e954f682a9966099_pl-PL.mp3",17,{"id":151,"vocabularyWord":152,"displayOrder":159},"01a0f20d-0c41-7bdc-bdb7-56a8bdb2d3bb",{"id":153,"word":154,"frequency":36,"level":155,"language":9,"audioFilePath":156,"partsOfSpeech":157,"audio":34,"audioUrl":158},"01a0f20c-d1ef-7642-8e75-6c261c1a8f77","wyżej wymieniony","C1","tts_1bad2d1e7f5378dd_pl-PL.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_1bad2d1e7f5378dd_pl-PL.mp3",18,[],[162,172],{"@id":163,"@type":164,"id":165,"grammarPage":166,"title":167,"instructions":168,"displayOrder":16,"type":169,"questionCount":131,"blankCount":170,"isCompleted":15,"ogImageUrl":171},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-c0d4-75cd-9112-ce8086ba0ec0","GrammarExercise","01a0f20c-c0d4-75cd-9112-ce8086ba0ec0","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0f20c-8338-73c1-91c9-37ad7d3dd42e","On i ów: odczytywanie funkcji i stylu","Wybierz uzupełnienia zgodne z funkcją wyrażeń i kontekstem. Uwzględnij także przypadek, rodzaj i liczbę określanego rzeczownika.","word_select",29,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e4686743-3526-405a-b945-1953bde1c142_hero.webp?v=1790767317",{"@id":173,"@type":164,"id":174,"grammarPage":166,"title":175,"instructions":176,"displayOrder":36,"type":169,"questionCount":131,"blankCount":177,"isCompleted":15,"ogImageUrl":178},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0f20c-c109-7122-ae50-16c916cf48fb","01a0f20c-c109-7122-ae50-16c916cf48fb","Ów w odmianie: zgodność form w opowieści","Uzupełnij zdania formami zaimka ów. Uwzględnij przypadek, rodzaj i liczbę rzeczownika, a w bierniku także żywotność lub męskoosobowość.",33,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_48708aae-a486-4d73-8287-fb0bf41a8674_hero.webp?v=1790767317",null]