[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-kauli-taarifa-kwa-kwamba":852,"grammar-lesson-path-sw-kauli-taarifa-kwa-kwamba-none":994,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa":995,"grammar-quick-check-01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa":1031,"grammar-lesson-body-01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa-2iu1lmdit2":1052},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":510,"title":511,"slug":512,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":513,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":31,"vocabularyLists":862,"readyImages":993},"Jifunze kutumia kwamba kuripoti maneno, mawazo na taarifa, kuunganisha sehemu za sentensi na kuchagua viambishi vya nafsi na wakati kulingana na maana.","Unapotaka kueleza alichosema au anachofikiri mtu, unaweza kutumia **kwamba**. Neno hili linaunganisha sehemu inayotaja chanzo cha taarifa na sehemu inayoeleza taarifa yenyewe. Utajifunza pia kuchagua nafsi na wakati unaolingana na maana unayotaka kutoa.\n\n## 1. Kwamba hutambulisha taarifa\n\nTumia **kwamba** baada ya vitenzi kama **kusema**, **kueleza**, **kufikiri** na **kujua**. Sehemu inayofuata kwamba inaeleza kilichosemwa, wazo au jambo linalojulikana.\n\n:::example\n- Mwalimu amesema **kwamba mtihani utaanza saa mbili**.\n- Ninafikiri **kwamba duka limefungwa**.\n- Tunajua **kwamba Asha anaishi hapa**.\n:::\n\nKitenzi cha kwanza kinaonyesha jinsi taarifa inavyotolewa. **Ninafikiri kwamba…** huonyesha wazo lako; **ninajua kwamba…** huonyesha kwamba unalichukulia jambo hilo kuwa unalolijua.\n\n## 2. Muundo wa sentensi\n\nMuundo wa kawaida ni **sehemu ya kwanza + kwamba + taarifa**. Sehemu baada ya kwamba huitwa *kishazi tegemezi*: hapa inakamilisha maana ya kitenzi kilichotangulia.\n\n| Sehemu ya kwanza | Kiunganishi | Taarifa |\n| --- | --- | --- |\n| Juma amesema | kwamba | atachelewa. |\n| Ninafikiri | kwamba | chakula kiko tayari. |\n| Wanafunzi wanajua | kwamba | mwalimu amefika. |\n\nUnaweza kutaja jina katika sehemu ya taarifa au kutumia kiambishi cha nafsi katika kitenzi:\n\n- Mama amesema **kwamba Asha atakuja**.\n- Asha amesema **kwamba atakuja**.\n\nKatika uandishi wa kawaida, usiweke koma kati ya kitenzi na **kwamba**.\n\n:::note\nUnaweza pia kusikia **Asha amesema atakuja**, bila kwamba. Sentensi hiyo ni sahihi. Kutumia **kwamba** hufanya mpaka kati ya sehemu hizo mbili uwe wazi zaidi.\n:::\n\n## 3. Kutaja msemaji kwa usahihi\n\nUnaporipoti maneno ya mtu mwingine, si lazima urudie maneno yake kama yalivyokuwa. Chagua viambishi vya nafsi kulingana na mtu anayezungumziwa.\n\n:::example\nAsha anasema: “Ninaumwa.”\n\nWewe unamweleza mwalimu kuhusu Asha:\n\nAsha anasema **kwamba anaumwa**.\n\n**Ni-** imekuwa **a-** kwa sababu sasa wewe unazungumza kuhusu Asha.\n:::\n\nLakini unapozungumza kuhusu wewe mwenyewe, **ni-** inaweza kubaki:\n\n:::example\nWewe unasema: “Ninaumwa.”\n\nBaadaye unarudia taarifa yako:\n\nNimesema **kwamba ninaumwa**.\n:::\n\n:::tip\nKabla ya kuchagua kiambishi, jiulize: **Nani anafanya tendo au ana hali hii?** Usibadilishe nafsi bila kuangalia anayezungumziwa.\n:::\n\n## 4. Wakati na ukanushi\n\n**Kwamba** hailazimishi wakati fulani. Chagua wakati unaoonyesha tendo lilitokea lini au litatokea lini.\n\n:::example\n- Asha amesema **kwamba alifika jana**.\n- Asha amesema **kwamba anasoma sasa**.\n- Asha amesema **kwamba atasafiri kesho**.\n:::\n\nUnaweza pia kuripoti taarifa ya kukanusha:\n\n**Asha amesema kwamba hatakuja.**\n\nHapa Asha ametoa taarifa, na taarifa hiyo ni kwamba hatakuja.\n\n:::warning\n**Asha hajasema kwamba atakuja** ina maana tofauti. Sentensi hii inakanusha kwamba Asha ametoa taarifa hiyo; haithibitishi kwamba hatakuja.\n:::\n\n## 5. Ukaguzi wa haraka\n\nUnapotunga sentensi yenye **kwamba**:\n\n1. Chagua kitenzi kinachofaa, kama **amesema**, **ninafikiri** au **tunajua**.\n2. Weka **kwamba** kabla ya taarifa yenyewe.\n3. Hakikisha viambishi vya nafsi vinarejelea mtu anayefaa.\n4. Chagua wakati na ukanushi kulingana na maana.\n\nMfano wa kukumbuka: **Juma amesema kwamba atakuja kesho.** Tunajua chanzo cha taarifa, taarifa yenyewe na wakati wa tendo.",[856],{"id":857,"name":511,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":31,"completedExercises":859},"01a1c61d-25d0-7935-b9b0-ec442eb15175",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":511,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-77db-796f-a31d-acb7074d1142",[866,878,893,907,921,939,957,975],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-77db-79d7-a31d-acb7077f9a0e",{"id":869,"word":870,"frequency":51,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5cb0-7540-8699-320d451a9beb","kwamba",[872],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c5-76fc-a01d-8f09f76028fe","CONJUNCTION","Neno linalotumiwa kuunganisha kauli kuu na maneno ya kitu kilichosemwa, kufikiriwa, kujulikana au kuaminiwa; maana yake ni 'ya kwamba' au 'eti'.","Mwalimu alisema kwamba kesho hakutakuwa na masomo.\nNafikiri kwamba mvua itanyesha leo jioni.\nJe, unajua kwamba Zanzibar ni kisiwa kizuri sana?",true,{"id":879,"vocabularyWord":880,"displayOrder":16},"01a1c61d-77db-7a0f-a31d-acb7084e7d32",{"id":881,"word":882,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":883,"audio":858},"01a1c61d-5b1a-7b8a-850d-3442586ba53a","kusema",[884,889],{"id":885,"partOfSpeech":886,"definition":887,"exampleSentences":888,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7135-9b88-f2f02336bc2a","VERB","Kutoa maneno kwa mdomo ili kumwambia mtu jambo au kueleza kitu.","Mwalimu anataka kusema na wazazi wa mwanafunzi.\nNinaweza kusema Kiswahili kidogo.\nMtoto alianza kusema maneno yake ya kwanza jana.",{"id":890,"partOfSpeech":886,"definition":891,"exampleSentences":892,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-717d-9b88-f2f02409fc8b","Kutaja au kutoa maoni, habari au ujumbe fulani kwa wengine.","Baba alisema kwamba atarudi nyumbani jioni.\nWatu wengi husema kuwa chai ya tangawizi ni nzuri kwa mwili.\nTafadhali usiseme siri hii kwa mtu yeyote.",{"id":894,"vocabularyWord":895,"displayOrder":21},"01a1c61d-77db-7a33-a31d-acb708d758d8",{"id":896,"word":897,"frequency":51,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":898,"audio":858},"01a1c61d-5c80-70ea-8d02-0cdf52ba97c9","kueleza",[899,903],{"id":900,"partOfSpeech":886,"definition":901,"exampleSentences":902,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c0-7180-8622-e8950771a1c4","Kusema au kuonyesha jambo kwa maneno ili mtu mwingine alielewe vizuri.","Mwalimu anaeleza somo la hesabu darasani.\nTafadhali nieleze jinsi ya kufika sokoni.\nBaba alituelezea kwa nini tunapaswa kuokoa pesa.",{"id":904,"partOfSpeech":886,"definition":905,"exampleSentences":906,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c0-7208-8622-e8950774723b","Kutoa sababu au maelezo kuhusu kitu kilichotokea, hasa unapoulizwa.","Mtoto alieleza kwa nini alichelewa shuleni.\nPolisi walimwomba shahidi aeleze kilichotokea.\nDaktari alieleza chanzo cha ugonjwa wake.",{"id":908,"vocabularyWord":909,"displayOrder":26},"01a1c61d-77db-7a57-a31d-acb709a1f5d7",{"id":910,"word":911,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":912,"audio":858},"01a1c61d-5aaf-7d56-b6b8-38e987086831","kufikiri",[913,917],{"id":914,"partOfSpeech":886,"definition":915,"exampleSentences":916,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7103-8834-567e3442c4a4","Kutumia akili kuwaza jambo, kutafakari au kupanga mawazo kichwani.","Ninahitaji muda wa kufikiri kabla ya kujibu.\nMwalimu aliwaambia wanafunzi waanze kufikiri kwa makini.\nWatoto hujifunza kufikiri wanapocheza michezo ya akili.",{"id":918,"partOfSpeech":886,"definition":919,"exampleSentences":920,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-7153-8834-567e35170f50","Kuwa na maoni au kudhani kwamba jambo fulani ni kweli au linaweza kutokea.","Ninafikiri kwamba mvua itanyesha leo jioni.\nUnafikiri nini kuhusu mpango huu?\nSikufikiri kwamba angekuja mapema hivyo.",{"id":922,"vocabularyWord":923,"displayOrder":31},"01a1c61d-77db-7a73-a31d-acb709cc32ea",{"id":924,"word":925,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":926,"audio":858},"01a1c61d-5abb-7ed2-8c88-50efabf61dc2","kujua",[927,931,935],{"id":928,"partOfSpeech":886,"definition":929,"exampleSentences":930,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7e83-8834-567e3e69e92c","Kuwa na habari au maarifa kuhusu kitu, mtu au jambo fulani; kuwa na ufahamu wa jambo.","Ninajua jina lako.\nJe, unajua kuogelea?\nHatujui jibu la swali hili.",{"id":932,"partOfSpeech":886,"definition":933,"exampleSentences":934,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-7ecb-8834-567e3ece2838","Kumfahamu mtu au kitu kwa sababu umewahi kukutana naye au kukiona; kuwa na urafiki au uhusiano wa kufahamiana.","Ninamjua mwalimu mpya.\nUnamjua yule mwanamke?\nWanajua mji wa Mombasa vizuri.",{"id":936,"partOfSpeech":886,"definition":937,"exampleSentences":938,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd84-7f0b-8834-567e3f5db5fe","Kuwa na ujuzi wa kufanya jambo; kuweza kufanya kitu kwa sababu umejifunza.","Dada yangu anajua kupika chakula kitamu.\nBaba yangu anajua kuendesha gari.\nWatoto wanajua kusoma na kuandika.",{"id":940,"vocabularyWord":941,"displayOrder":36},"01a1c61d-77db-7a93-a31d-acb70a4cfc4d",{"id":942,"word":943,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":944,"audio":858},"01a1c61d-5c71-7ee6-9d31-3f4625ac4d78","kuamini",[945,949,953],{"id":946,"partOfSpeech":886,"definition":947,"exampleSentences":948,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02be-7278-b1a4-158be79fdad9","Kuwa na imani katika dini au Mungu.","Bibi yangu anaamini Mungu mmoja.\nWatu wengi kijijini kwetu wanaamini katika maombi.",{"id":950,"partOfSpeech":886,"definition":951,"exampleSentences":952,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02be-7174-b1a4-158be6b32f1d","Kukubali kwamba jambo au habari ni kweli, au kuwa na uhakika nalo.","Naamini kwamba kesho mvua itanyesha.\nHakuamini habari alizosikia kwenye redio.\nJe, unaamini kwamba ni kweli?",{"id":954,"partOfSpeech":886,"definition":955,"exampleSentences":956,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02be-7200-b1a4-158be7077200","Kumtegemea mtu au kitu kwa sababu unajua ni mwaminifu au kinaweza kutegemewa.","Ninamwamini rafiki yangu kwa sababu hanidanganyi kamwe.\nWananchi wanaamini serikali yao.\nMtoto huwaamini wazazi wake.",{"id":958,"vocabularyWord":959,"displayOrder":41},"01a1c61d-77db-7aaf-a31d-acb70b0d3d85",{"id":960,"word":961,"frequency":46,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":962,"audio":858},"01a1c61d-5d6f-7c59-8fbb-408ca8494205","kudai",[963,967,971],{"id":964,"partOfSpeech":886,"definition":965,"exampleSentences":966,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-047c-780c-b5f2-fc12a58ee5c3","Kutaka mtu akulipe deni au akupe kitu ambacho unastahili kukipata kutoka kwake.","Mfanyabiashara alikwenda kumdai mteja wake deni la miezi mitatu.\nNinamdai rafiki yangu shilingi elfu tano.\nWafanyakazi wanadai mishahara yao ya mwezi uliopita.",{"id":968,"partOfSpeech":886,"definition":969,"exampleSentences":970,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-047c-7854-b5f2-fc12a5d0fd37","Kusema kwa uthabiti kwamba una haki ya kitu fulani, au kwamba jambo fulani ni kweli, mara nyingi bila kuthibitisha.","Wananchi walidai haki zao mbele ya viongozi.\nAlidai kuwa yeye ndiye mmiliki halali wa shamba hili.\nMwanasiasa huyo alidai kwamba hakuhusika na tukio lile.",{"id":972,"partOfSpeech":886,"definition":973,"exampleSentences":974,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-047c-7898-b5f2-fc12a608d5c0","Kumpeleka mtu mahakamani ili alipe fidia au atimize wajibu wake.","Mpangaji alimdai mwenye nyumba mahakamani kwa kumfukuza bila taarifa.\nKampuni ile ilidaiwa fidia na familia za waathirika.\nMama alimdai baba wa mtoto matunzo mahakamani.",{"id":976,"vocabularyWord":977,"displayOrder":46},"01a1c61d-77db-7acf-a31d-acb70bd3c68f",{"id":978,"word":979,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":980,"audio":858},"01a1c61d-5b1c-7b69-92f3-5aeea685efe6","kusikia",[981,985,989],{"id":982,"partOfSpeech":886,"definition":983,"exampleSentences":984,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7411-9b88-f2f0273781f2","Kupokea sauti kwa masikio; kutambua sauti au maneno kwa kutumia masikio.","Ninasikia muziki mzuri kutoka darasani.\nJe, unanisikia vizuri?\nWatoto walisikia mlango ukigongwa.",{"id":986,"partOfSpeech":886,"definition":987,"exampleSentences":988,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-745d-9b88-f2f0278bbda4","Kupata habari au taarifa kwa kuambiwa na watu wengine.","Nimesikia kwamba mama yako amerudi kutoka safarini.\nUmesikia habari za mwalimu mpya?\nHatukusikia chochote kuhusu mtihani.",{"id":990,"partOfSpeech":886,"definition":991,"exampleSentences":992,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-ff34-74a1-9b88-f2f02797969b","Kuhisi jambo mwilini au moyoni, kama maumivu, njaa au furaha.","Ninasikia njaa sana asubuhi hii.\nMtoto anasikia baridi.\nNilisikia furaha kubwa nilipompokea rafiki yangu.",[],null,[996,1005,1011,1018,1025],{"@id":997,"@type":998,"id":999,"grammarPage":1000,"title":1001,"instructions":1002,"displayOrder":859,"type":1003,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1004},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2c02-7102-a726-2a7e3e86b82e","GrammarExercise","01a1c61d-2c02-7102-a726-2a7e3e86b82e","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kuunganisha taarifa na kutaja msemaji","Chagua jibu linalokamilisha taarifa kwa maana iliyoelezwa. Zingatia muundo na mtu anayezungumziwa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1a81fda0-f38f-4749-8152-933d640e802d_hero.webp?v=1794325163",{"@id":1006,"@type":998,"id":1007,"grammarPage":1000,"title":1008,"instructions":1009,"displayOrder":11,"type":1003,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1010},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2c14-779c-a115-7d1f805aa1a2","01a1c61d-2c14-779c-a115-7d1f805aa1a2","Wakati na maana ya ukanushi katika taarifa","Chagua taarifa inayohifadhi wakati, nafsi na maana ya maneno yaliyotolewa. Tofautisha kukana taarifa na kuripoti ukanushi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5307818f-fae4-4d0b-9777-b8b01d0d3742_hero.webp?v=1794325163",{"@id":1012,"@type":998,"id":1013,"grammarPage":1000,"title":1014,"instructions":1015,"displayOrder":16,"type":1016,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1017},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2c2a-71ed-a5f5-3bebf0193722","01a1c61d-2c2a-71ed-a5f5-3bebf0193722","Panga mawazo na taarifa zenye kwamba","Panga vipande ili kuunda sentensi sahihi. Kuna maneno ya ziada ambayo hutahitaji. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_73e56db0-437e-462f-b885-b6982f0ecbe3_hero.webp?v=1794325163",{"@id":1019,"@type":998,"id":1020,"grammarPage":1000,"title":1021,"instructions":1022,"displayOrder":21,"type":1023,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1024},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2c3a-7684-952d-52bb50529729","01a1c61d-2c3a-7684-952d-52bb50529729","Panga vyanzo, mawazo na wahusika wa taarifa","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Weka kila kipande kulingana na maelekezo ya ubao.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_10de562a-8cf7-4ece-bb71-0823e0e94555_hero.webp?v=1794325163",{"@id":1026,"@type":998,"id":1027,"grammarPage":1000,"title":1028,"instructions":1029,"displayOrder":26,"type":1023,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1030},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2c40-702f-8223-7a528113864f","01a1c61d-2c40-702f-8223-7a528113864f","Panga wakati na ukanushi wa taarifa","Gusa kila sentensi, kisha gusa kundi lake. Zingatia sehemu ya sentensi iliyotajwa katika maelekezo.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_474dbf90-35c3-45dd-90f8-1945c97f9f7e_hero.webp?v=1794325163",{"id":999,"grammarPage":1000,"title":1001,"instructions":1002,"seoTitle":1032,"seoDescription":1033,"displayOrder":859,"type":1003,"questions":1034,"ogImageUrl":1004},"Kauli taarifa kwa kwamba: muundo na nafsi","Fanya mazoezi ya kauli taarifa kwa kwamba kwa kuchagua majibu kuhusu muundo, chanzo cha taarifa na nafsi katika sentensi za familia, shule na kazi.",[1035],{"id":1036,"sentenceTemplate":1037,"displayOrder":859,"explanation":1038,"exampleSentence":1039,"blanks":1040},"01a1c61d-2c02-72fa-a726-2a7e412a9a1d","Unganisha wazo na taarifa yenyewe: Ninafikiri __1__ mlango uko wazi.","Kwamba hutambulisha jambo unalofikiri. Ingawa huleta tofauti na ili huleta lengo; hapa unahitaji taarifa yenyewe.","Tunafikiri kwamba wageni wako njiani.",[1041],{"id":1042,"blankNumber":11,"options":1043},"01a1c61d-2c02-72a6-a726-2a7e40a59ed2",[1044,1047,1049],{"id":1045,"optionText":1046,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-2c02-720e-a726-2a7e3eded5eb","ingawa",{"id":1048,"optionText":870,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-2c02-724e-a726-2a7e3fa24634",{"id":1050,"optionText":1051,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-2c02-727e-a726-2a7e401988f6","ili",{"html":1053,"toc":1054},"\u003Cp>Unapotaka kueleza alichosema au anachofikiri mtu, unaweza kutumia \u003Cstrong>kwamba\u003C\u002Fstrong>. Neno hili linaunganisha sehemu inayotaja chanzo cha taarifa na sehemu inayoeleza taarifa yenyewe. Utajifunza pia kuchagua nafsi na wakati unaolingana na maana unayotaka kutoa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kwamba-hutambulisha-taarifa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kwamba hutambulisha taarifa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tumia \u003Cstrong>kwamba\u003C\u002Fstrong> baada ya vitenzi kama \u003Cstrong>kusema\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kueleza\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kufikiri\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kujua\u003C\u002Fstrong>. Sehemu inayofuata kwamba inaeleza kilichosemwa, wazo au jambo linalojulikana.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Mwalimu amesema \u003Cstrong>kwamba mtihani utaanza saa mbili\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ninafikiri \u003Cstrong>kwamba duka limefungwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tunajua \u003Cstrong>kwamba Asha anaishi hapa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kitenzi cha kwanza kinaonyesha jinsi taarifa inavyotolewa. \u003Cstrong>Ninafikiri kwamba…\u003C\u002Fstrong> huonyesha wazo lako; \u003Cstrong>ninajua kwamba…\u003C\u002Fstrong> huonyesha kwamba unalichukulia jambo hilo kuwa unalolijua.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"muundo-wa-sentensi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Muundo wa sentensi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Muundo wa kawaida ni \u003Cstrong>sehemu ya kwanza + kwamba + taarifa\u003C\u002Fstrong>. Sehemu baada ya kwamba huitwa \u003Cem>kishazi tegemezi\u003C\u002Fem>: hapa inakamilisha maana ya kitenzi kilichotangulia.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sehemu ya kwanza\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kiunganishi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Taarifa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Juma amesema\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kwamba\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>atachelewa.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ninafikiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kwamba\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>chakula kiko tayari.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wanafunzi wanajua\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kwamba\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mwalimu amefika.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Unaweza kutaja jina katika sehemu ya taarifa au kutumia kiambishi cha nafsi katika kitenzi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Mama amesema \u003Cstrong>kwamba Asha atakuja\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Asha amesema \u003Cstrong>kwamba atakuja\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Katika uandishi wa kawaida, usiweke koma kati ya kitenzi na \u003Cstrong>kwamba\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Unaweza pia kusikia \u003Cstrong>Asha amesema atakuja\u003C\u002Fstrong>, bila kwamba. Sentensi hiyo ni sahihi. Kutumia \u003Cstrong>kwamba\u003C\u002Fstrong> hufanya mpaka kati ya sehemu hizo mbili uwe wazi zaidi.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kutaja-msemaji-kwa-usahihi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kutaja msemaji kwa usahihi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unaporipoti maneno ya mtu mwingine, si lazima urudie maneno yake kama yalivyokuwa. Chagua viambishi vya nafsi kulingana na mtu anayezungumziwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Asha anasema: “Ninaumwa.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wewe unamweleza mwalimu kuhusu Asha:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Asha anasema \u003Cstrong>kwamba anaumwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ni-\u003C\u002Fstrong> imekuwa \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> kwa sababu sasa wewe unazungumza kuhusu Asha.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Lakini unapozungumza kuhusu wewe mwenyewe, \u003Cstrong>ni-\u003C\u002Fstrong> inaweza kubaki:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Wewe unasema: “Ninaumwa.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Baadaye unarudia taarifa yako:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nimesema \u003Cstrong>kwamba ninaumwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Kabla ya kuchagua kiambishi, jiulize: \u003Cstrong>Nani anafanya tendo au ana hali hii?\u003C\u002Fstrong> Usibadilishe nafsi bila kuangalia anayezungumziwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"wakati-na-ukanushi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Wakati na ukanushi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kwamba\u003C\u002Fstrong> hailazimishi wakati fulani. Chagua wakati unaoonyesha tendo lilitokea lini au litatokea lini.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Asha amesema \u003Cstrong>kwamba alifika jana\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Asha amesema \u003Cstrong>kwamba anasoma sasa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Asha amesema \u003Cstrong>kwamba atasafiri kesho\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza pia kuripoti taarifa ya kukanusha:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Asha amesema kwamba hatakuja.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa Asha ametoa taarifa, na taarifa hiyo ni kwamba hatakuja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>\u003Cstrong>Asha hajasema kwamba atakuja\u003C\u002Fstrong> ina maana tofauti. Sentensi hii inakanusha kwamba Asha ametoa taarifa hiyo; haithibitishi kwamba hatakuja.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"ukaguzi-wa-haraka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Ukaguzi wa haraka\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapotunga sentensi yenye \u003Cstrong>kwamba\u003C\u002Fstrong>:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Chagua kitenzi kinachofaa, kama \u003Cstrong>amesema\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ninafikiri\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>tunajua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Weka \u003Cstrong>kwamba\u003C\u002Fstrong> kabla ya taarifa yenyewe.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Hakikisha viambishi vya nafsi vinarejelea mtu anayefaa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Chagua wakati na ukanushi kulingana na maana.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Mfano wa kukumbuka: \u003Cstrong>Juma amesema kwamba atakuja kesho.\u003C\u002Fstrong> Tunajua chanzo cha taarifa, taarifa yenyewe na wakati wa tendo.\u003C\u002Fp>\n",[1055,1059,1063,1067,1071],{"id":1056,"text":1057,"depth":16,"number":1058},"kwamba-hutambulisha-taarifa","Kwamba hutambulisha taarifa","1",{"id":1060,"text":1061,"depth":16,"number":1062},"muundo-wa-sentensi","Muundo wa sentensi","2",{"id":1064,"text":1065,"depth":16,"number":1066},"kutaja-msemaji-kwa-usahihi","Kutaja msemaji kwa usahihi","3",{"id":1068,"text":1069,"depth":16,"number":1070},"wakati-na-ukanushi","Wakati na ukanushi","4",{"id":1072,"text":1073,"depth":16,"number":1074},"ukaguzi-wa-haraka","Ukaguzi wa haraka","5"]