[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh":852,"grammar-lesson-path-sw-konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh-none":918,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5":919,"grammar-quick-check-01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5":948,"grammar-lesson-body-01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5-2f71kzkkc":970},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":13,"title":14,"slug":15,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":10,"displayOrder":16,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":26,"vocabularyLists":862,"readyImages":917},"Jifunze kusoma na kutamka sh, ch, dh na gh katika maneno ya kawaida ya Kiswahili, kutambua sauti nne zake na kuepuka kuzitenganisha herufi zake.","Herufi mbili zinaweza kuwakilisha sauti moja. Hapa utajifunza kusoma na kutamka **sh, ch, dh** na **gh** katika maneno ya kawaida ya Kiswahili.\n\n## 1. Herufi mbili, sauti moja\n\nKatika miandiko hii, **h** inaungana na herufi iliyo mbele yake. Usitamke kila herufi peke yake.\n\n| Mwandiko | Neno | Maana ya neno |\n| --- | --- | --- |\n| **sh** | **shati** | Vazi la sehemu ya juu ya mwili |\n| **ch** | **chai** | Kinywaji |\n| **dh** | **dhahabu** | Metali ya thamani kubwa |\n| **gh** | **ghali** | Yenye bei kubwa |\n\n:::tip\nUnaposoma neno, tazama herufi hizi pamoja: **sh**, **ch**, **dh** au **gh**. Ni herufi mbili, lakini zinawakilisha sauti moja.\n:::\n\n## 2. Kutamka sh na ch\n\nKwa **sh**, peleka ulimi karibu na sehemu iliyo nyuma ya meno ya juu. Acha hewa ipite katika nafasi nyembamba. Unaweza kuendeleza sauti hii.\n\nSikiliza {{say:shati}}, kisha urudie.\n\nKwa **ch**, zuia hewa kwa muda mfupi kwa ulimi nyuma ya meno ya juu, kisha iachilie kwa sauti inayofanana na **sh**. Tamka yote kama sauti moja.\n\nSikiliza {{say:chai}}, kisha urudie.\n\n:::example\n- **Sh**ati langu ni jeupe.\n- Ninakunywa **ch**ai.\n- Ninao**sh**a kikombe.\n- Mtoto ana**ch**ora.\n:::\n\n**Sh** na **ch** zinaweza kuwa mwanzoni au katikati ya neno. Katika **anaosha**, usitamke **s** na **h** kando. Katika **anachora**, usitamke **c** na **h** kando.\n\n## 3. Kutamka dh na gh\n\nKwa **dh**, weka ncha ya ulimi karibu na meno ya juu; inaweza kuonekana kidogo kati ya meno. Acha hewa ipite huku koo likitetemeka.\n\nSikiliza {{say:dhahabu}}, kisha urudie. Neno hili lina **dh** mwanzoni.\n\nKwa **gh**, inua sehemu ya nyuma ya ulimi karibu na sehemu laini ya juu ya mdomo. Acha nafasi ndogo ya hewa kupita huku koo likitetemeka. Usifunge njia ya hewa kabisa.\n\nSikiliza {{say:ghali}}, kisha urudie.\n\n:::note\nUnaweza kugusa koo lako kwa upole unapotamka **dh** na **gh**. Utasikia mtetemo. Kwa **sh** na **ch**, koo halitetemeki hivyo.\n:::\n\n:::example\n- Pete hii ni ya **dh**ahabu.\n- Simu hii ni **gh**ali.\n- Mvua ilianza **gh**afla.\n:::\n\n## 4. Tofauti za kukumbuka\n\n| Sauti | Kumbuka |\n| --- | --- |\n| **sh** | Hewa inaendelea kupita. |\n| **ch** | Hewa inazuiwa kwanza, kisha inaachiliwa. |\n| **dh** | Ncha ya ulimi iko karibu na meno; koo linatetemeka. |\n| **gh** | Nyuma ya ulimi kuna nafasi ndogo ya hewa; koo linatetemeka. |\n\n:::warning\nKatika matamshi sanifu yanayofundishwa hapa, **dh** si **d**, na **gh** si **g**. Kwa **d** na **g**, hewa huzuiwa kabisa kwa muda mfupi. Kwa **dh** na **gh**, hewa hupita katika nafasi nyembamba.\n\nKatika maandishi sanifu, andika **dhahabu**, si *dahabu*; andika **ghali**, si *gali*.\n:::\n\nUnaweza kusikia tofauti za matamshi kwa wazungumzaji mbalimbali. Hapa unafanya mazoezi ya kutofautisha sauti hizi nne.\n\n## 5. Mazoezi mafupi ya kukumbuka\n\n1. Soma **shati** na **chai**. Kwa **ch**, zuia hewa kwanza; kwa **sh**, iache ipite.\n2. Soma **dhahabu**. Angalia mahali pa ncha ya ulimi.\n3. Soma **ghali**. Tumia sehemu ya nyuma ya ulimi, bila kuzuia hewa kabisa.\n4. Soma tena mifano ya sentensi polepole.\n\nKumbuka: **sh, ch, dh** na **gh** ni miandiko ya herufi mbili. Kila mmoja unawakilisha **sauti moja**, si sauti mbili zinazotamkwa kando.",[856],{"id":857,"name":14,"level":10,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":26,"completedExercises":859},"01a1c61d-258e-7ef1-8491-dcdc660bdf92",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":14,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-77f9-7a9f-a947-9d9777ec4f71",[866,878,892,906],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-77f9-7afb-a947-9d97784bbb9f",{"id":869,"word":870,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b6d-764e-b906-e7194bc7414c","shati",[872],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff3a-73f7-8535-3957c77762bb","NOUN","Vazi la kuvaa juu ya mwili, lenye mikono na kola, linalofungwa mbele kwa vifungo; huvaliwa na wanaume na wanawake.","Baba amevaa shati jeupe leo.\nNilinunua shati jipya sokoni.\nTafadhali piga pasi shati langu kabla ya kwenda kazini.",true,{"id":879,"vocabularyWord":880,"displayOrder":16},"01a1c61d-77f9-7b2f-a947-9d9778a46945",{"id":881,"word":882,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":883,"audio":858},"01a1c61d-5a61-7276-b87d-c379801d71f1","chai",[884,888],{"id":885,"partOfSpeech":874,"definition":886,"exampleSentences":887,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd7e-7310-8f11-2cb401cf482a","Kinywaji cha moto kinachotengenezwa kwa majani ya chai, maji, na mara nyingi maziwa na sukari.","Asubuhi mimi hunywa chai na mkate.\nMama ametengeneza chai ya tangawizi.\nTafadhali nipe kikombe cha chai.",{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd7e-7380-8f11-2cb402372742","Kifungua kinywa au chakula cha asubuhi kinacholiwa pamoja na kinywaji hicho; pia, kiasi kidogo cha pesa kinachotolewa kama hongo.","Tumekula chai saa mbili asubuhi kabla ya kwenda kazini.\nWatoto wanapata chai shuleni kila siku.\nAskari alidai chai ili amruhusu dereva apite.",{"id":893,"vocabularyWord":894,"displayOrder":21},"01a1c61d-77f9-7b73-a947-9d977906b9cc",{"id":895,"word":896,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":897,"audio":858},"01a1c61d-5c01-7a61-988d-88b9ad041ff3","dhahabu",[898,902],{"id":899,"partOfSpeech":874,"definition":900,"exampleSentences":901,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-7f2b-a402-683c2244d9cb","Chuma ya thamani yenye rangi ya manjano inayong'aa, inayotumiwa kutengeneza vito, sarafu na mapambo.","Pete yake imetengenezwa kwa dhahabu halisi.\nNchi ya Tanzania ina migodi mingi ya dhahabu.\nBei ya dhahabu imepanda sana mwaka huu.",{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-00f0-7f73-a402-683c2257f4b6","Kitu chochote chenye thamani kubwa sana au kilicho bora kuliko vingine; pia rangi ya manjano inayong'aa kama chuma hicho.","Wakati ni dhahabu, usiupoteze bure.\nMchezaji huyo alishinda medali ya dhahabu kwenye mashindano.\nJua la jioni lilipaka mawingu rangi ya dhahabu.",{"id":907,"vocabularyWord":908,"displayOrder":26},"01a1c61d-77f9-7bbf-a947-9d9779e19480",{"id":909,"word":910,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":911,"audio":858},"01a1c61d-5a6d-780a-99f7-fec2f082945b","ghali",[912],{"id":913,"partOfSpeech":914,"definition":915,"exampleSentences":916,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd7f-71f0-a052-4e51493337b6","ADJECTIVE","Kitu chenye bei kubwa; kisicho rahisi kununua.","Nyumba hii ni ghali sana.\nSimu hiyo ni ghali, sina pesa za kutosha.\nMatunda yamekuwa ghali sokoni mwaka huu.",[],null,[920,929,935,942],{"@id":921,"@type":922,"id":923,"grammarPage":924,"title":925,"instructions":926,"displayOrder":859,"type":927,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":928},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2ebd-727c-b66b-dc4abd4f4719","GrammarExercise","01a1c61d-2ebd-727c-b66b-dc4abd4f4719","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Tambua miandiko katika maneno","Soma maneno na uchague jibu linalofaa katika kila nafasi.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2a100f47-04bb-4850-98be-96183016e425_hero.webp?v=1794325163",{"@id":930,"@type":922,"id":931,"grammarPage":924,"title":932,"instructions":933,"displayOrder":11,"type":927,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":934},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2ed0-79b8-bf85-416e42e839d3","01a1c61d-2ed0-79b8-bf85-416e42e839d3","Linganisha namna ya kutamka sauti","Soma maelezo na uchague jibu kuhusu matamshi sanifu yanayofundishwa hapa. Huhitaji kusikiliza sauti.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_388c50b2-3bde-4a71-9807-44d70dbab99b_hero.webp?v=1794325163",{"@id":936,"@type":922,"id":937,"grammarPage":924,"title":938,"instructions":939,"displayOrder":16,"type":940,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":941},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2ee8-707e-bf82-f59084eb310f","01a1c61d-2ee8-707e-bf82-f59084eb310f","Panga maneno kwa mwandiko na nafasi yake","Gusa neno, kisha gusa kundi lake. Weka kila neno katika kundi kulingana na maelekezo ya ubao.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2bf01b8a-9ae6-4edd-bd05-854e46b4f8b6_hero.webp?v=1794325163",{"@id":943,"@type":922,"id":944,"grammarPage":924,"title":945,"instructions":946,"displayOrder":21,"type":940,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":947},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-2eed-7c5f-8507-ba3d140837cf","01a1c61d-2eed-7c5f-8507-ba3d140837cf","Panga miandiko kwa namna ya kutamka","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Tumia maelezo ya matamshi sanifu ya somo; huhitaji kusikiliza sauti.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e5ed7d9f-9654-4191-b004-cc1970d3f276_hero.webp?v=1794325163",{"id":923,"grammarPage":924,"title":925,"instructions":926,"seoTitle":949,"seoDescription":950,"displayOrder":859,"type":927,"questions":951,"ogImageUrl":928},"Miandiko sh, ch, dh na gh: tambua herufi","Fanya mazoezi ya kuchagua miandiko sh, ch, dh na gh katika maneno kuhusu mavazi, vinywaji na bei; tambua nafasi za herufi na tahajia sanifu ya maneno.",[952],{"id":953,"sentenceTemplate":954,"displayOrder":859,"explanation":955,"exampleSentence":956,"blanks":957},"01a1c61d-2ebd-7460-b66b-dc4abffea897","Katika neno shati, herufi mbili zinazowakilisha sauti moja ni __1__.","Shati lina sh mwanzoni. Herufi hizi mbili husomwa pamoja, si kama s na h kando.","Katika shule, sh pia husomwa pamoja.",[958],{"id":959,"blankNumber":11,"options":960},"01a1c61d-2ebd-7414-b66b-dc4abf8b88a4",[961,964,967],{"id":962,"optionText":963,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-2ebd-737c-b66b-dc4abe3c77c5","ch",{"id":965,"optionText":966,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-2ebd-73bc-b66b-dc4abebe5471","sh",{"id":968,"optionText":969,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-2ebd-73e8-b66b-dc4abf761de5","gh",{"html":971,"toc":972},"\u003Cp>Herufi mbili zinaweza kuwakilisha sauti moja. Hapa utajifunza kusoma na kutamka \u003Cstrong>sh, ch, dh\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong> katika maneno ya kawaida ya Kiswahili.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"herufi-mbili-sauti-moja\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Herufi mbili, sauti moja\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika miandiko hii, \u003Cstrong>h\u003C\u002Fstrong> inaungana na herufi iliyo mbele yake. Usitamke kila herufi peke yake.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Mwandiko\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Neno\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maana ya neno\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>shati\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Vazi la sehemu ya juu ya mwili\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>chai\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kinywaji\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>dhahabu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Metali ya thamani kubwa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ghali\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Yenye bei kubwa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Unaposoma neno, tazama herufi hizi pamoja: \u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>. Ni herufi mbili, lakini zinawakilisha sauti moja.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kutamka-sh-na-ch\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kutamka sh na ch\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa \u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>, peleka ulimi karibu na sehemu iliyo nyuma ya meno ya juu. Acha hewa ipite katika nafasi nyembamba. Unaweza kuendeleza sauti hii.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sikiliza \u003Cstrong class=\"grammar-say-word\">shati\u003C\u002Fstrong>\u003Cbutton type=\"button\" class=\"grammar-say\" data-say=\"shati\" data-testid=\"inline-pronounce-button\" aria-label=\"Hear shati pronounced\" hidden>\u003Csvg xmlns=\"http:\u002F\u002Fwww.w3.org\u002F2000\u002Fsvg\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"2\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\">\u003Cpath d=\"M11 4.702a.705.705 0 0 0-1.203-.498L6.413 7.587A1.4 1.4 0 0 1 5.416 8H3a1 1 0 0 0-1 1v6a1 1 0 0 0 1 1h2.416a1.4 1.4 0 0 1 .997.413l3.383 3.384A.705.705 0 0 0 11 19.298z\"\u002F>\u003Cpath d=\"M16 9a5 5 0 0 1 0 6\"\u002F>\u003Cpath d=\"M19.364 18.364a9 9 0 0 0 0-12.728\"\u002F>\u003C\u002Fsvg>\u003C\u002Fbutton>, kisha urudie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa \u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>, zuia hewa kwa muda mfupi kwa ulimi nyuma ya meno ya juu, kisha iachilie kwa sauti inayofanana na \u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>. Tamka yote kama sauti moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sikiliza \u003Cstrong class=\"grammar-say-word\">chai\u003C\u002Fstrong>\u003Cbutton type=\"button\" class=\"grammar-say\" data-say=\"chai\" data-testid=\"inline-pronounce-button\" aria-label=\"Hear chai pronounced\" hidden>\u003Csvg xmlns=\"http:\u002F\u002Fwww.w3.org\u002F2000\u002Fsvg\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"2\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\">\u003Cpath d=\"M11 4.702a.705.705 0 0 0-1.203-.498L6.413 7.587A1.4 1.4 0 0 1 5.416 8H3a1 1 0 0 0-1 1v6a1 1 0 0 0 1 1h2.416a1.4 1.4 0 0 1 .997.413l3.383 3.384A.705.705 0 0 0 11 19.298z\"\u002F>\u003Cpath d=\"M16 9a5 5 0 0 1 0 6\"\u002F>\u003Cpath d=\"M19.364 18.364a9 9 0 0 0 0-12.728\"\u002F>\u003C\u002Fsvg>\u003C\u002Fbutton>, kisha urudie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sh\u003C\u002Fstrong>ati langu ni jeupe.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ninakunywa \u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>ai.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ninao\u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>a kikombe.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Mtoto ana\u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>ora.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Sh\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong> zinaweza kuwa mwanzoni au katikati ya neno. Katika \u003Cstrong>anaosha\u003C\u002Fstrong>, usitamke \u003Cstrong>s\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>h\u003C\u002Fstrong> kando. Katika \u003Cstrong>anachora\u003C\u002Fstrong>, usitamke \u003Cstrong>c\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>h\u003C\u002Fstrong> kando.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kutamka-dh-na-gh\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kutamka dh na gh\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong>, weka ncha ya ulimi karibu na meno ya juu; inaweza kuonekana kidogo kati ya meno. Acha hewa ipite huku koo likitetemeka.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sikiliza \u003Cstrong class=\"grammar-say-word\">dhahabu\u003C\u002Fstrong>\u003Cbutton type=\"button\" class=\"grammar-say\" data-say=\"dhahabu\" data-testid=\"inline-pronounce-button\" aria-label=\"Hear dhahabu pronounced\" hidden>\u003Csvg xmlns=\"http:\u002F\u002Fwww.w3.org\u002F2000\u002Fsvg\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"2\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\">\u003Cpath d=\"M11 4.702a.705.705 0 0 0-1.203-.498L6.413 7.587A1.4 1.4 0 0 1 5.416 8H3a1 1 0 0 0-1 1v6a1 1 0 0 0 1 1h2.416a1.4 1.4 0 0 1 .997.413l3.383 3.384A.705.705 0 0 0 11 19.298z\"\u002F>\u003Cpath d=\"M16 9a5 5 0 0 1 0 6\"\u002F>\u003Cpath d=\"M19.364 18.364a9 9 0 0 0 0-12.728\"\u002F>\u003C\u002Fsvg>\u003C\u002Fbutton>, kisha urudie. Neno hili lina \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong> mwanzoni.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>, inua sehemu ya nyuma ya ulimi karibu na sehemu laini ya juu ya mdomo. Acha nafasi ndogo ya hewa kupita huku koo likitetemeka. Usifunge njia ya hewa kabisa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sikiliza \u003Cstrong class=\"grammar-say-word\">ghali\u003C\u002Fstrong>\u003Cbutton type=\"button\" class=\"grammar-say\" data-say=\"ghali\" data-testid=\"inline-pronounce-button\" aria-label=\"Hear ghali pronounced\" hidden>\u003Csvg xmlns=\"http:\u002F\u002Fwww.w3.org\u002F2000\u002Fsvg\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"2\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\">\u003Cpath d=\"M11 4.702a.705.705 0 0 0-1.203-.498L6.413 7.587A1.4 1.4 0 0 1 5.416 8H3a1 1 0 0 0-1 1v6a1 1 0 0 0 1 1h2.416a1.4 1.4 0 0 1 .997.413l3.383 3.384A.705.705 0 0 0 11 19.298z\"\u002F>\u003Cpath d=\"M16 9a5 5 0 0 1 0 6\"\u002F>\u003Cpath d=\"M19.364 18.364a9 9 0 0 0 0-12.728\"\u002F>\u003C\u002Fsvg>\u003C\u002Fbutton>, kisha urudie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Unaweza kugusa koo lako kwa upole unapotamka \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>. Utasikia mtetemo. Kwa \u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>, koo halitetemeki hivyo.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Pete hii ni ya \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong>ahabu.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Simu hii ni \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>ali.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Mvua ilianza \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>afla.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"tofauti-za-kukumbuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Tofauti za kukumbuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sauti\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kumbuka\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Hewa inaendelea kupita.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Hewa inazuiwa kwanza, kisha inaachiliwa.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ncha ya ulimi iko karibu na meno; koo linatetemeka.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nyuma ya ulimi kuna nafasi ndogo ya hewa; koo linatetemeka.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Katika matamshi sanifu yanayofundishwa hapa, \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong> si \u003Cstrong>d\u003C\u002Fstrong>, na \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong> si \u003Cstrong>g\u003C\u002Fstrong>. Kwa \u003Cstrong>d\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>g\u003C\u002Fstrong>, hewa huzuiwa kabisa kwa muda mfupi. Kwa \u003Cstrong>dh\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong>, hewa hupita katika nafasi nyembamba.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Katika maandishi sanifu, andika \u003Cstrong>dhahabu\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>dahabu\u003C\u002Fem>; andika \u003Cstrong>ghali\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>gali\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza kusikia tofauti za matamshi kwa wazungumzaji mbalimbali. Hapa unafanya mazoezi ya kutofautisha sauti hizi nne.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"mazoezi-mafupi-ya-kukumbuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Mazoezi mafupi ya kukumbuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Soma \u003Cstrong>shati\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>chai\u003C\u002Fstrong>. Kwa \u003Cstrong>ch\u003C\u002Fstrong>, zuia hewa kwanza; kwa \u003Cstrong>sh\u003C\u002Fstrong>, iache ipite.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Soma \u003Cstrong>dhahabu\u003C\u002Fstrong>. Angalia mahali pa ncha ya ulimi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Soma \u003Cstrong>ghali\u003C\u002Fstrong>. Tumia sehemu ya nyuma ya ulimi, bila kuzuia hewa kabisa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Soma tena mifano ya sentensi polepole.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka: \u003Cstrong>sh, ch, dh\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>gh\u003C\u002Fstrong> ni miandiko ya herufi mbili. Kila mmoja unawakilisha \u003Cstrong>sauti moja\u003C\u002Fstrong>, si sauti mbili zinazotamkwa kando.\u003C\u002Fp>\n",[973,977,981,985,989],{"id":974,"text":975,"depth":16,"number":976},"herufi-mbili-sauti-moja","Herufi mbili, sauti moja","1",{"id":978,"text":979,"depth":16,"number":980},"kutamka-sh-na-ch","Kutamka sh na ch","2",{"id":982,"text":983,"depth":16,"number":984},"kutamka-dh-na-gh","Kutamka dh na gh","3",{"id":986,"text":987,"depth":16,"number":988},"tofauti-za-kukumbuka","Tofauti za kukumbuka","4",{"id":990,"text":991,"depth":16,"number":992},"mazoezi-mafupi-ya-kukumbuka","Mazoezi mafupi ya kukumbuka","5"]