[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia":852,"grammar-lesson-path-sw-kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia-none":977,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee":978,"grammar-quick-check-01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee":994,"grammar-lesson-body-01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee-3md1q5iv3g":1016},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":606,"title":607,"slug":608,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":533,"displayOrder":609,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":16,"vocabularyLists":862,"readyImages":976},"Jifunze kurudia shina la kitenzi kueleza matendo yanayojirudia, kutofautisha maana kulingana na muktadha na kuweka viambishi vya wakati na ukanushi.","## 1. Kitendo kinaporudiwa\n\nUnapotaka kuonyesha kwamba kitendo kinafanyika mara kadhaa, unaweza kurudia shina la kitenzi: **ruka → rukaruka**. Utajifunza kuunda vitenzi hivi, kuweka viambishi vya wakati na ukanushi, na kutambua maana yake katika muktadha. Kurudia shina kunaweza pia kuonyesha kufanya jambo kidogokidogo au bila umakini mkubwa.\n\n:::example\nWatoto **waliruka** waliposikia habari nzuri.\n\nWatoto **walirukaruka** kwa furaha waliposikia habari nzuri.\n\nSentensi ya kwanza inataja kitendo cha kuruka bila kusisitiza marudio. Ya pili inaonyesha kuruka mara kadhaa.\n:::\n\nKurudia huku huitwa **uradidi wa kitenzi**. Si kila kitenzi kinachorudiwa huwa na maana ileile; maana hutegemea kitenzi na hali inayozungumziwa.\n\n## 2. Kurudia shina, si viambishi vyote\n\n*Shina* ni sehemu ya kitenzi inayobeba maana kuu. Katika **anacheka**, shina ni **cheka**. Kwa vitenzi vya kawaida katika jedwali hili, rudia shina lote, pamoja na irabu yake ya mwisho.\n\n| Kitenzi | Shina linalorudiwa | Umbo lenye uradidi | Mfano |\n| --- | --- | --- | --- |\n| kuruka | ruka | rukaruka | Watoto wanarukaruka. |\n| kucheka | cheka | chekacheka | Asha anachekacheka. |\n| kusoma | soma | somasoma | Ninasomasoma gazeti. |\n| kupiga | piga | pigapiga | Anapigapiga meza kwa vidole. |\n\nViambishi vya kiima na wakati huwekwa mbele ya shina lililorudiwa; havirudiwi pamoja nalo.\n\n- Wakati uliopita: **alichekacheka**.\n- Wakati wa sasa: **anachekacheka**.\n- Wakati ujao: **atachekacheka**.\n\nKwa uchanganuzi, **anachekacheka** ni **a-na-cheka-cheka**. Katika maandishi ya kawaida, andika kitenzi hiki kama neno moja.\n\n:::note\nJedwali linaonyesha muundo wa vitenzi vilivyochaguliwa, si ruhusa ya kurudia kila kitenzi bila kuangalia matumizi yake. Baadhi ya maumbo husikika ya kawaida zaidi kuliko mengine. Unapokuwa na shaka, unaweza kutumia **mara kadhaa**, **mara kwa mara** au maelezo mengine yanayofaa maana yako.\n:::\n\n## 3. Maana hutegemea muktadha\n\nUradidi unaweza kuonyesha tofauti hizi zinazohusiana:\n\n- **Marudio ya kitendo:** kufanya kitendo tena na tena.\n- **Kitendo kidogokidogo:** kufanya jambo kwa hatua au kiasi kidogo.\n- **Kutofanya kwa umakini mkubwa:** kufanya jambo bila kulizingatia sana.\n\n:::example\n**Marudio:** Mtoto alikuwa **anarukaruka** juu ya godoro.\n\n**Kitendo chepesi kinachorudiwa:** Alikuwa **anapigapiga** meza kwa vidole huku akisubiri.\n\n**Bila umakini mkubwa:** Nilikuwa **ninasomasoma** gazeti tu, bila kufuatilia habari yoyote kwa makini.\n:::\n\nKatika mfano wa gazeti, **ninasomasoma** haimaanishi lazima kusoma gazeti lote mara nyingi. Maelezo yanayofuata yanaonyesha kusoma hapa na pale bila umakini mkubwa.\n\n:::warning\nUsichukulie uradidi kuwa na maana ya **mara nyingi** tu, wala kudhani kwamba daima unaonyesha kitendo dhaifu. Kwa mfano, **kurukaruka kwa nguvu** kunaonyesha marudio yenye nguvu. Muktadha ndio unaofafanua maana.\n:::\n\n## 4. Uradidi, mazoea na msisitizo\n\nMazoea na uradidi si kitu kimoja. Mazoea yanaeleza jambo linalofanyika kwa kawaida; uradidi unaeleza namna kitendo kinavyofanyika katika muktadha fulani.\n\n| Sentensi | Maana inayojitokeza |\n| --- | --- |\n| Asha husoma kila jioni. | Kusoma ni mazoea yake. |\n| Asha anasomasoma gazeti sasa. | Anasoma hapa na pale; si lazima kwa makini. |\n| Asha husomasoma magazeti jioni. | Ana mazoea ya kusoma magazeti hapa na pale. |\n\nKwa hiyo, **hu-** inaweza kutumika pamoja na shina lililorudiwa. Kila sehemu ina mchango wake katika maana.\n\nPia tofautisha uradidi ndani ya neno na kurudia neno zima katika mazungumzo:\n\n:::example\n**Soma, soma! Kesho una mtihani.** — Msemaji anarudia amri ili kuhimiza au kusisitiza.\n\n**Ninasomasoma gazeti nikisubiri basi.** — Shina limerudiwa ndani ya kitenzi kimoja.\n:::\n\n## 5. Ukanushi na ukumbusho\n\nKitenzi chenye uradidi bado hufuata muundo wa wakati na ukanushi unaotumika. Katika ukanushi wa wakati wa sasa, mabadiliko ya mwisho huwa mwisho wa kitenzi kizima:\n\n| Kukubali | Kukanusha wakati wa sasa |\n| --- | --- |\n| Anachekacheka. | **Hachekacheki.** |\n| Anarukaruka. | **Harukaruki.** |\n\nKwa mfano: **Leo Asha hachekacheki; anaonekana mwenye wasiwasi.** Katika **hachekacheki**, sehemu ya kwanza ni **cheka**, si **cheki**.\n\n:::tip\nUsibadilishe kila sehemu kana kwamba ni kitenzi huru. Umbo sahihi hapa ni **hachekacheki**, si **hachekicheki**. Katika wakati uliopita, unaweza kusema **hakuchekacheka**; mwisho unabaki **-a**.\n:::\n\nUnapotumia uradidi:\n\n1. Amua kama unataka kuonyesha marudio, kufanya kidogokidogo au kutofanya kwa umakini mkubwa.\n2. Chagua kitenzi ambacho umbo lake lililorudiwa linafaa katika muktadha huo.\n3. Weka viambishi vya kiima, wakati na ukanushi kulingana na sentensi.\n4. Andika kitenzi kama neno moja, na ongeza maelezo ikiwa maana inaweza kutatanisha.",[856],{"id":857,"name":607,"level":533,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":16,"completedExercises":859},"01a1c61d-25f2-73d7-8a0c-f747299b14ae",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":607,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-781d-7653-bf13-9da104e787f1",[866,886,900,914,924,938,948,966],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-781d-76af-bf13-9da10513e19c",{"id":869,"word":870,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5ca0-72c1-9a19-8933d8a1f830","kuruka",[872,878,882],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-7188-a7af-9f20fb484527","VERB","Kujiinua juu hewani kwa kutumia mabawa au kwa chombo kama ndege; kusafiri angani.","Ndege anaruka juu ya mti.\nTutaruka kwa ndege kutoka Dar es Salaam hadi Nairobi kesho.\nKipepeo huruka kutoka ua moja hadi jingine.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-7208-a7af-9f20fc32e197","Kujirusha juu kutoka ardhini au kuvuka kitu kwa kujirusha, kwa mfano kuvuka kizuizi au mtaro.","Mtoto aliruka kamba uwanjani kwa furaha.\nMwanariadha aliruka juu ya kizuizi na kushinda mbio.\nPaka aliruka ukuta na kutoroka.",{"id":883,"partOfSpeech":874,"definition":884,"exampleSentences":885,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c4-7280-a7af-9f20fc9e1e36","Kuacha kitu au sehemu fulani bila kukifanya au kukisoma; kupitiliza.","Msomaji aliruka ukurasa mmoja kwa bahati mbaya.\nUsiruke maswali yoyote kwenye mtihani.\nGari liliruka kituo chetu na kuendelea mbele.",{"id":887,"vocabularyWord":888,"displayOrder":16},"01a1c61d-781d-76e7-bf13-9da1051be0c9",{"id":889,"word":890,"frequency":31,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":891,"audio":858},"01a1c61d-5dd0-7f79-8469-35fd6d89137d","kurukaruka",[892,896],{"id":893,"partOfSpeech":874,"definition":894,"exampleSentences":895,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-757d-a385-c3388ae007c7","Kuruka mara nyingi na kwa kurudiarudia kutoka mahali hadi mahali, kwa furaha au kwa haraka; kurukaruka huku na huko.","Watoto walikuwa wakirukaruka uwanjani kwa furaha.\nChura alirukaruka kando ya bwawa.\nMbuzi wadogo wanapenda kurukaruka juu ya miamba.",{"id":897,"partOfSpeech":874,"definition":898,"exampleSentences":899,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0644-7605-a385-c3388b7bafb8","Kuhama kutoka jambo moja hadi jingine bila mpangilio au bila kumaliza kimoja (kwa maana ya kitamathali).","Mwalimu alimwambia mwanafunzi asirukaruke kutoka swali moja hadi jingine.\nMzungumzaji alirukaruka kutoka mada moja hadi nyingine, na wasikilizaji wakachanganyikiwa.\nUsirukaruke katika kazi yako; maliza kimoja kabla ya kuanza kingine.",{"id":901,"vocabularyWord":902,"displayOrder":21},"01a1c61d-781d-770b-bf13-9da1058b0207",{"id":903,"word":904,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":905,"audio":858},"01a1c61d-5aa8-726d-8302-9b8ba257cfe8","kucheka",[906,910],{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-776b-8cd4-8b89056f95ba","Kutoa sauti ya furaha kinywani na kuonyesha furaha usoni kwa sababu ya kitu cha kuchekesha au cha kufurahisha.","Watoto wanapenda kucheka wanapocheza.\nMimi nilianza kucheka baada ya kusikia hadithi hiyo.\nBibi anacheka sana kwa sababu mjukuu wake amefika.",{"id":911,"partOfSpeech":874,"definition":912,"exampleSentences":913,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-77b3-8cd4-8b8906518ddc","Kumfanyia mtu dhihaka au kumdharau kwa kumcheka kwa sababu ya kosa au udhaifu wake.","Si vizuri kumcheka mtu aliyeanguka.\nWanafunzi walimcheka mwenzao kwa sababu alikosea jibu.\nUsinicheke, nimejaribu kadiri ya uwezo wangu.",{"id":915,"vocabularyWord":916,"displayOrder":26},"01a1c61d-781d-772b-bf13-9da105ff2312",{"id":917,"word":918,"frequency":31,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":919,"audio":858},"01a1c61d-5d6d-7333-8b23-70ffb9c2f2ab","kuchekacheka",[920],{"id":921,"partOfSpeech":874,"definition":922,"exampleSentences":923,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-047c-7490-b5f2-fc12a2270164","Kucheka kidogokidogo na mara kwa mara, kwa kicheko cha chini, mara nyingi kwa furaha, aibu au kwa kuchekesha.","Watoto walikuwa wakichekacheka darasani walipomwona mwalimu akijikwaa.\nMsichana alianza kuchekacheka baada ya kusikia habari njema.\nKuchekacheka wakati wa mazishi si heshima kwa wafiwa.",{"id":925,"vocabularyWord":926,"displayOrder":31},"01a1c61d-781d-774b-bf13-9da1061dce70",{"id":927,"word":928,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":929,"audio":858},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",[930,934],{"id":931,"partOfSpeech":874,"definition":932,"exampleSentences":933,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",{"id":935,"partOfSpeech":874,"definition":936,"exampleSentences":937,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",{"id":939,"vocabularyWord":940,"displayOrder":36},"01a1c61d-781d-776b-bf13-9da106f9e247",{"id":941,"word":942,"frequency":26,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":943,"audio":858},"01a1c61d-5dd4-716f-ad70-dcd97451b17c","kusomasoma",[944],{"id":945,"partOfSpeech":874,"definition":946,"exampleSentences":947,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-7dbd-a385-c3388ea7e864","Kusoma vitu mbalimbali kidogokidogo, bila mpangilio maalum wala lengo zito, mara nyingi kwa burudani au kupitisha wakati.","Jioni nilikaa sebuleni nikisomasoma magazeti huku nikisubiri chakula.\nLikizoni napenda kusomasoma vitabu vya hadithi bila haraka.\nAlikuwa akisomasoma habari mtandaoni kabla ya kulala.",{"id":949,"vocabularyWord":950,"displayOrder":41},"01a1c61d-781d-7787-bf13-9da1072723c2",{"id":951,"word":952,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":953,"audio":858},"01a1c61d-5b13-7416-938b-8b35bd6daf3d","kupiga",[954,958,962],{"id":955,"partOfSpeech":874,"definition":956,"exampleSentences":957,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7817-8cf3-eca8a41308a1","Kugonga mtu au kitu kwa mkono au kwa kitu kingine; kumpa mtu pigo.","Mtoto alipiga mpira kwa mguu.\nUsimpige mwenzako, ni vibaya.\nFundi anapiga msumari ukutani.",{"id":959,"partOfSpeech":874,"definition":960,"exampleSentences":961,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7863-8cf3-eca8a439e276","Kufanya kitendo au kutoa sauti kwa kutumia kitu, hasa katika muziki, simu au picha (kwa mfano kupiga simu, kupiga ngoma, kupiga picha).","Nitakupigia simu jioni.\nWanakijiji wanapiga ngoma usiku kucha.\nBaba alipiga picha ya familia yetu.",{"id":963,"partOfSpeech":874,"definition":964,"exampleSentences":965,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-ff33-78a7-8cf3-eca8a44ab6a6","Kufanya jambo fulani kwa nguvu au kwa mtindo maalumu, kama vile kupiga kelele, kupiga mbio, kupiga deki au kupiga mswaki.","Watoto walipiga kelele uwanjani.\nAsubuhi napiga mswaki kabla ya kula.\nMwanariadha alipiga mbio kwa kasi.",{"id":967,"vocabularyWord":968,"displayOrder":46},"01a1c61d-781d-77a7-bf13-9da1077eacaa",{"id":969,"word":970,"frequency":26,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":971,"audio":858},"01a1c61d-5dce-7df1-924d-f9fcac36f473","kupigapiga",[972],{"id":973,"partOfSpeech":874,"definition":974,"exampleSentences":975,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-71a1-a385-c33888bb55ed","Kupiga mara nyingi mfululizo au kwa kurudia rudia, kama vile kugonga, kuchapa au kutia kitu mshindo tena na tena.","Mvulana alikuwa akipigapiga mlango kwa hasira, lakini hakuna aliyefungua.\nMama alipigapiga unga kwenye kikaango ili uchanganyike vizuri.\nMvua kubwa ilipigapiga paa la nyumba usiku kucha.",[],null,[979,988],{"@id":980,"@type":981,"id":982,"grammarPage":983,"title":984,"instructions":985,"displayOrder":859,"type":986,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":987},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-314e-7e08-b616-7f928590d224","GrammarExercise","01a1c61d-314e-7e08-b616-7f928590d224","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Jenga vitenzi vyenye uradidi","Chagua umbo linalokamilisha kila sentensi. Fuata agizo la kila swali kuhusu kiima, wakati na ukanushi.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_63907c5f-4ef0-4472-8ab7-77c1badf3910_hero.webp?v=1794325164",{"@id":989,"@type":981,"id":990,"grammarPage":983,"title":991,"instructions":992,"displayOrder":11,"type":986,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":993},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3161-7a91-8bd7-6fe230662fb4","01a1c61d-3161-7a91-8bd7-6fe230662fb4","Tambua maana ya uradidi katika muktadha","Soma muktadha, kisha chagua maelezo yanayolingana nao. Usihitimishe maana kwa uradidi pekee.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1979ec4e-d1d3-4f81-90ec-2a88a9f63fc0_hero.webp?v=1794325164",{"id":982,"grammarPage":983,"title":984,"instructions":985,"seoTitle":995,"seoDescription":996,"displayOrder":859,"type":986,"questions":997,"ogImageUrl":987},"Uradidi wa kitenzi: maumbo na ukanushi","Jizoeze uradidi wa kitenzi kwa kuchagua maumbo sahihi katika nafasi wazi kuhusu michezo, kusoma na vicheko, ukizingatia wakati, viambishi na ukanushi.",[998],{"id":999,"sentenceTemplate":1000,"displayOrder":859,"explanation":1001,"exampleSentence":1002,"blanks":1003},"01a1c61d-314f-7040-8758-941a18077824","Mtoto __1__ juu ya godoro sasa; kila anapotua, anapaa tena huku akifurahi.","Mtoto ndiye kiima na tendo linaendelea sasa. A-na- huwekwa mara moja mbele ya shina ruka-ruka; kila sehemu ya shina huhifadhi irabu yake ya mwisho.","Vyura walirukaruka karibu na bwawa.",[1004],{"id":1005,"blankNumber":11,"options":1006},"01a1c61d-314e-7f90-b616-7f9287e9c096",[1007,1010,1013],{"id":1008,"optionText":1009,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-314e-7efc-b616-7f928657c2d6","anarukaanaruka",{"id":1011,"optionText":1012,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-314e-7f3c-b616-7f928703b158","anarukaruka",{"id":1014,"optionText":1015,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-314e-7f68-b616-7f9287311db0","anarukanaruka",{"html":1017,"toc":1018},"\u003Ch2 id=\"kitendo-kinaporudiwa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kitendo kinaporudiwa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapotaka kuonyesha kwamba kitendo kinafanyika mara kadhaa, unaweza kurudia shina la kitenzi: \u003Cstrong>ruka → rukaruka\u003C\u002Fstrong>. Utajifunza kuunda vitenzi hivi, kuweka viambishi vya wakati na ukanushi, na kutambua maana yake katika muktadha. Kurudia shina kunaweza pia kuonyesha kufanya jambo kidogokidogo au bila umakini mkubwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Watoto \u003Cstrong>waliruka\u003C\u002Fstrong> waliposikia habari nzuri.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Watoto \u003Cstrong>walirukaruka\u003C\u002Fstrong> kwa furaha waliposikia habari nzuri.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sentensi ya kwanza inataja kitendo cha kuruka bila kusisitiza marudio. Ya pili inaonyesha kuruka mara kadhaa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kurudia huku huitwa \u003Cstrong>uradidi wa kitenzi\u003C\u002Fstrong>. Si kila kitenzi kinachorudiwa huwa na maana ileile; maana hutegemea kitenzi na hali inayozungumziwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kurudia-shina-si-viambishi-vyote\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kurudia shina, si viambishi vyote\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>Shina\u003C\u002Fem> ni sehemu ya kitenzi inayobeba maana kuu. Katika \u003Cstrong>anacheka\u003C\u002Fstrong>, shina ni \u003Cstrong>cheka\u003C\u002Fstrong>. Kwa vitenzi vya kawaida katika jedwali hili, rudia shina lote, pamoja na irabu yake ya mwisho.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Shina linalorudiwa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo lenye uradidi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuruka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ruka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>rukaruka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Watoto wanarukaruka.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kucheka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>cheka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>chekacheka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha anachekacheka.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>soma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>somasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ninasomasoma gazeti.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kupiga\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>piga\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>pigapiga\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Anapigapiga meza kwa vidole.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Viambishi vya kiima na wakati huwekwa mbele ya shina lililorudiwa; havirudiwi pamoja nalo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Wakati uliopita: \u003Cstrong>alichekacheka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Wakati wa sasa: \u003Cstrong>anachekacheka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Wakati ujao: \u003Cstrong>atachekacheka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Kwa uchanganuzi, \u003Cstrong>anachekacheka\u003C\u002Fstrong> ni \u003Cstrong>a-na-cheka-cheka\u003C\u002Fstrong>. Katika maandishi ya kawaida, andika kitenzi hiki kama neno moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Jedwali linaonyesha muundo wa vitenzi vilivyochaguliwa, si ruhusa ya kurudia kila kitenzi bila kuangalia matumizi yake. Baadhi ya maumbo husikika ya kawaida zaidi kuliko mengine. Unapokuwa na shaka, unaweza kutumia \u003Cstrong>mara kadhaa\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>mara kwa mara\u003C\u002Fstrong> au maelezo mengine yanayofaa maana yako.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maana-hutegemea-muktadha\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Maana hutegemea muktadha\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Uradidi unaweza kuonyesha tofauti hizi zinazohusiana:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Marudio ya kitendo:\u003C\u002Fstrong> kufanya kitendo tena na tena.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kitendo kidogokidogo:\u003C\u002Fstrong> kufanya jambo kwa hatua au kiasi kidogo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kutofanya kwa umakini mkubwa:\u003C\u002Fstrong> kufanya jambo bila kulizingatia sana.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Marudio:\u003C\u002Fstrong> Mtoto alikuwa \u003Cstrong>anarukaruka\u003C\u002Fstrong> juu ya godoro.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kitendo chepesi kinachorudiwa:\u003C\u002Fstrong> Alikuwa \u003Cstrong>anapigapiga\u003C\u002Fstrong> meza kwa vidole huku akisubiri.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Bila umakini mkubwa:\u003C\u002Fstrong> Nilikuwa \u003Cstrong>ninasomasoma\u003C\u002Fstrong> gazeti tu, bila kufuatilia habari yoyote kwa makini.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Katika mfano wa gazeti, \u003Cstrong>ninasomasoma\u003C\u002Fstrong> haimaanishi lazima kusoma gazeti lote mara nyingi. Maelezo yanayofuata yanaonyesha kusoma hapa na pale bila umakini mkubwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usichukulie uradidi kuwa na maana ya \u003Cstrong>mara nyingi\u003C\u002Fstrong> tu, wala kudhani kwamba daima unaonyesha kitendo dhaifu. Kwa mfano, \u003Cstrong>kurukaruka kwa nguvu\u003C\u002Fstrong> kunaonyesha marudio yenye nguvu. Muktadha ndio unaofafanua maana.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"uradidi-mazoea-na-msisitizo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Uradidi, mazoea na msisitizo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Mazoea na uradidi si kitu kimoja. Mazoea yanaeleza jambo linalofanyika kwa kawaida; uradidi unaeleza namna kitendo kinavyofanyika katika muktadha fulani.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sentensi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maana inayojitokeza\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Asha husoma kila jioni.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kusoma ni mazoea yake.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Asha anasomasoma gazeti sasa.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Anasoma hapa na pale; si lazima kwa makini.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Asha husomasoma magazeti jioni.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ana mazoea ya kusoma magazeti hapa na pale.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa hiyo, \u003Cstrong>hu-\u003C\u002Fstrong> inaweza kutumika pamoja na shina lililorudiwa. Kila sehemu ina mchango wake katika maana.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Pia tofautisha uradidi ndani ya neno na kurudia neno zima katika mazungumzo:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Soma, soma! Kesho una mtihani.\u003C\u002Fstrong> — Msemaji anarudia amri ili kuhimiza au kusisitiza.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ninasomasoma gazeti nikisubiri basi.\u003C\u002Fstrong> — Shina limerudiwa ndani ya kitenzi kimoja.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"ukanushi-na-ukumbusho\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Ukanushi na ukumbusho\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kitenzi chenye uradidi bado hufuata muundo wa wakati na ukanushi unaotumika. Katika ukanushi wa wakati wa sasa, mabadiliko ya mwisho huwa mwisho wa kitenzi kizima:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha wakati wa sasa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Anachekacheka.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Hachekacheki.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Anarukaruka.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Harukaruki.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa mfano: \u003Cstrong>Leo Asha hachekacheki; anaonekana mwenye wasiwasi.\u003C\u002Fstrong> Katika \u003Cstrong>hachekacheki\u003C\u002Fstrong>, sehemu ya kwanza ni \u003Cstrong>cheka\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cstrong>cheki\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Usibadilishe kila sehemu kana kwamba ni kitenzi huru. Umbo sahihi hapa ni \u003Cstrong>hachekacheki\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cstrong>hachekicheki\u003C\u002Fstrong>. Katika wakati uliopita, unaweza kusema \u003Cstrong>hakuchekacheka\u003C\u002Fstrong>; mwisho unabaki \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unapotumia uradidi:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Amua kama unataka kuonyesha marudio, kufanya kidogokidogo au kutofanya kwa umakini mkubwa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Chagua kitenzi ambacho umbo lake lililorudiwa linafaa katika muktadha huo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Weka viambishi vya kiima, wakati na ukanushi kulingana na sentensi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Andika kitenzi kama neno moja, na ongeza maelezo ikiwa maana inaweza kutatanisha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n",[1019,1023,1027,1031,1035],{"id":1020,"text":1021,"depth":16,"number":1022},"kitendo-kinaporudiwa","Kitendo kinaporudiwa","1",{"id":1024,"text":1025,"depth":16,"number":1026},"kurudia-shina-si-viambishi-vyote","Kurudia shina, si viambishi vyote","2",{"id":1028,"text":1029,"depth":16,"number":1030},"maana-hutegemea-muktadha","Maana hutegemea muktadha","3",{"id":1032,"text":1033,"depth":16,"number":1034},"uradidi-mazoea-na-msisitizo","Uradidi, mazoea na msisitizo","4",{"id":1036,"text":1037,"depth":16,"number":1038},"ukanushi-na-ukumbusho","Ukanushi na ukumbusho","5"]