[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-kutendeka-kwa-ika-na-eka":852,"grammar-lesson-path-sw-kutendeka-kwa-ika-na-eka-none":1108,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a":1109,"grammar-quick-check-01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a":1145,"grammar-lesson-body-01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a-2skfyjhbz":1165},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":450,"title":451,"slug":452,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":453,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":31,"vocabularyLists":862,"readyImages":1107},"Jifunze kutumia vitenzi vya kutendeka kwa -ika na -eka kueleza hali, matokeo na uwezekano, kuchagua maumbo na kupatanisha kitenzi na kiima katika sentensi.","## 1. Kutendeka kunaonyesha nini?\n\nUnapotumia vitenzi kama **kuvunjika**, **kuharibika** na **kusomeka**, unaweza kueleza hali, matokeo ya tendo au uwezekano wa jambo kufanyika. Huhitaji kumtaja aliyefanya tendo. Utajifunza kutambua maana hizi na kutumia maumbo ya **-ika** na **-eka** katika sentensi.\n\n:::example\nKikombe kimeanguka. Sasa **kimevunjika**.\n\nMaandishi haya ni makubwa. **Yanasomeka** vizuri.\n:::\n\nKatika mfano wa kwanza, kikombe hakiko kizima tena. Katika mfano wa pili, maandishi yanaweza kusomwa vizuri.\n\n## 2. Maumbo ya -ika na -eka\n\nKatika vitenzi vingi vinavyoishia kwa **-a**, unaondoa **-a** ya mwisho na kuongeza **-ika** au **-eka**. Kwa kawaida, vokali **a, i, u** katika mzizi huendana na **-ika**, na vokali **e, o** huendana na **-eka**. Mzizi ni sehemu ya kitenzi inayobeba maana yake kuu.\n\n| Kitenzi cha msingi | Umbo la kutendeka | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| kuvunja | **kuvunjika** | Kikombe kimevunjika. |\n| kupika | **kupikika** | Maharagwe haya yanapikika kwa urahisi. |\n| kufuta | **kufutika** | Alama hii haifutiki. |\n| kuleta | **kuleteka** | Meza hii haileteki kwa baiskeli; ni kubwa mno. |\n| kusoma | **kusomeka** | Namba hii inasomeka vizuri. |\n\nHuu ni mwongozo wa kawaida, si kanuni inayotosha kuunda kila kitenzi. Baadhi ya maumbo yanahitaji kujifunzwa pamoja na kitenzi chake:\n\n- **kuelewa → kueleweka**: Maelezo yako yanaeleweka.\n- **kuharibu → kuharibika**: Chakula kimeharibika.\n\n:::tip\nJifunze jozi pamoja: **kusoma — kusomeka**, **kuvunja — kuvunjika**. Ukikosa uhakika kuhusu umbo jipya, liangalie katika kamusi badala ya kuongeza kiambishi kwa kukisia.\n:::\n\n## 3. Matokeo au uwezekano?\n\nMaana hutegemea kitenzi na muktadha. Kutendeka hakumaanishi uwezekano pekee.\n\n| Maana | Mfano | Maelezo |\n| --- | --- | --- |\n| Matokeo ya tendo | Kiti **kimevunjika**. | Kiti si kizima tena. |\n| Hali iliyopo | Chakula **kimeharibika**. | Chakula hakifai kuliwa. |\n| Uwezekano | Kitabu hiki **kinasomeka** kwa urahisi. | Si vigumu kukisoma. |\n| Kutowezekana katika hali fulani | Alama hii **haifutiki** kwa maji. | Maji hayawezi kuiondoa. |\n\nManeno kama **kwa urahisi**, **vizuri** na **kwa shida** husaidia kufafanua maana.\n\n:::example\nMwalimu ameandika kwa herufi kubwa. Maandishi yake **yanasomeka vizuri**.\n\nNamba imefifia, lakini bado **inasomeka kwa shida**.\n:::\n\nKitu kinaposomeka, si lazima kiwe kimesomwa tayari. Sentensi inaweza kueleza tu kwamba inawezekana kukisoma.\n\n## 4. Kitu kinachobadilika huwa kiima\n\nKatika sentensi ya kutendeka, kitu kinachopata hali hiyo huwa *kiima*: ndicho kinachozungumziwa na kuongoza upatanisho wa kitenzi.\n\n:::example\nMtoto amevunja **kikombe**. → **Kikombe kimevunjika**.\n\nMtoto amevunja **vikombe**. → **Vikombe vimevunjika**.\n:::\n\nZingatia upatanisho: **kikombe kime-**, lakini **vikombe vime-**. Kitenzi cha kutendeka hapa hakichukui kikombe kama yambwa; kikombe chenyewe ni kiima.\n\n:::warning\n**Kikombe kimevunjika** hakumaanishi lazima kwamba kikombe kimevunjika chenyewe. Huenda mtu amekivunja; sentensi haimtaji.\n\nUkitaka kumtaja aliyefanya tendo, unaweza kusema **Mtoto amevunja kikombe** au **Kikombe kimevunjwa na mtoto**. Usitumie **Kikombe kimevunjika na mtoto** kwa maana hiyo.\n:::\n\n## 5. Kumbuka unapotumia kutendeka\n\n1. Chagua umbo linalotumika: **kuvunjika**, **kusomeka**, **kueleweka**.\n2. Angalia maana ya sentensi: ni hali, matokeo au uwezekano?\n3. Patanisha kitenzi na kiima: **Namba inasomeka**, lakini **Maandishi yanasomeka**.\n4. Usidhani kwamba kutendeka kunamaanisha jambo limetokea bila mtu kulisababisha.\n\n**Kimevunjika** hueleza matokeo; **kinasomeka kwa urahisi** hueleza uwezekano na urahisi wa kusoma.",[856],{"id":857,"name":451,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":31,"completedExercises":859},"01a1c61d-25d7-79fe-ad73-e583d6692e19",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":451,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7854-7778-9089-0c6ade400a5f",[866,886,900,910,920,938,952,966,980,994,1004,1018,1028,1046,1064,1079,1093],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7854-77e8-9089-0c6adeb3fcd5",{"id":869,"word":870,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5d39-7c6f-8a8e-eed91502a5cf","kuvunja",[872,878,882],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d79-73dd-82fe-f780390f4ba1","VERB","Kufanya kitu kigawanyike vipande vipande au kisiweze kutumika tena; kuharibu kitu kwa nguvu.","Mtoto alivunja kikombe jikoni.\nUsivunje dirisha kwa mpira huo.\nUpepo mkali ulivunja matawi ya mti.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0478-7aec-a403-dba1ff5bd56a","Kukiuka au kutotii sheria, ahadi, mkataba au makubaliano.","Alivunja sheria za barabarani na akapigwa faini.\nMfanyabiashara huyo alivunja mkataba wetu bila kutuambia.\nRafiki mwema hawezi kuvunja ahadi yake.",{"id":883,"partOfSpeech":874,"definition":884,"exampleSentences":885,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0478-7b58-a403-dba2004880e7","Kumaliza au kusitisha jambo lililokuwa likiendelea, kama mkutano, ushirikiano au saumu.","Mwenyekiti alivunja mkutano saa kumi jioni.\nWaislamu huvunja saumu wakati jua linapotua.\nWawili hao walivunja uchumba wao mwaka jana.",{"id":887,"vocabularyWord":888,"displayOrder":16},"01a1c61d-7854-7820-9089-0c6adf0f6972",{"id":889,"word":890,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":891,"audio":858},"01a1c61d-5caa-76a6-bfc1-a1753f623f90","kuvunjika",[892,896],{"id":893,"partOfSpeech":874,"definition":894,"exampleSentences":895,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-7f1c-a7af-9f2104b40afd","Kuwa katika hali ya kupasuka au kukatika vipande vipande, kwa mfano kitu kinapoanguka au kupigwa; kuharibika kwa kuvunjwa.","Kikombe kilianguka na kuvunjika.\nMguu wa mtoto ulivunjika alipoanguka kutoka mtini.\nDirisha lilivunjika kwa sababu ya upepo mkali.",{"id":897,"partOfSpeech":874,"definition":898,"exampleSentences":899,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-7f64-a7af-9f2105976e59","Kufikia mwisho au kushindwa kuendelea, hasa kuhusu uhusiano, mkutano, ndoa au hisia za mtu.","Urafiki wao ulivunjika baada ya ugomvi mkubwa.\nMkutano ulivunjika saa sita mchana.\nMoyo wake ulivunjika aliposikia habari mbaya.",{"id":901,"vocabularyWord":902,"displayOrder":21},"01a1c61d-7854-7844-9089-0c6adf736407",{"id":903,"word":904,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":905,"audio":858},"01a1c61d-5b14-7763-9ad3-bc26b1e2e1da","kupika",[906],{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-799f-8cf3-eca8a4d9a794","Kuandaa chakula kwa kukitia kwenye moto au joto ili kiive, kwa mfano kwa kuchemsha, kukaanga au kuoka.","Mama anapenda kupika wali na maharage kila siku.\nLeo tutapika chakula cha jioni pamoja.\nBaba yangu anajua kupika nyama vizuri sana.",{"id":911,"vocabularyWord":912,"displayOrder":26},"01a1c61d-7854-7868-9089-0c6ae00128c8",{"id":913,"word":914,"frequency":26,"level":533,"language":9,"partsOfSpeech":915,"audio":858},"01a1c61d-5e18-7ebb-b452-dbdc9360eeb5","kupikika",[916],{"id":917,"partOfSpeech":874,"definition":918,"exampleSentences":919,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-064b-7dd7-a513-64968c41866d","Kuweza kupikwa au kuiva kwa kupikwa; kufaa kupikwa. Hutumika kueleza chakula kinachoiva au kisichoiva vizuri kinapopikwa.","Maharage ya zamani hayapikiki kwa urahisi hata yakichemshwa kwa saa nyingi.\nMchele huu unapikika haraka kuliko ule wa jana.\nNyama ngumu hii haipikiki bila kuwekwa motoni kwa muda mrefu.",{"id":921,"vocabularyWord":922,"displayOrder":31},"01a1c61d-7854-7884-9089-0c6ae08727c5",{"id":923,"word":924,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":925,"audio":858},"01a1c61d-5d2b-7bf1-8960-28978c65fc20","kufuta",[926,930,934],{"id":927,"partOfSpeech":874,"definition":928,"exampleSentences":929,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d78-74c1-87a7-32f3615c8d75","Kuondoa vumbi, uchafu, maji au kitu kingine kutoka sehemu fulani kwa kutumia kitambaa au kitu kingine, ili iwe safi au kavu.","Mama anafuta meza kwa kitambaa kabla ya kula.\nTafadhali futa maji yaliyomwagika sakafuni.\nMtoto alifuta uso wake baada ya kuosha.",{"id":931,"partOfSpeech":874,"definition":932,"exampleSentences":933,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0477-7d47-9410-cad6e88bf7e6","Kuondoa maandishi au michoro kwa kutumia kifutio, chaki au kompyuta ili isionekane tena.","Mwalimu alifuta ubaoni maneno yote aliyoandika.\nNilifuta barua pepe zote za zamani kwenye simu yangu.\nKosa likitokea, tumia kifutio kufuta penseli.",{"id":935,"partOfSpeech":874,"definition":936,"exampleSentences":937,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0477-7d93-9410-cad6e910997a","Kubatilisha jambo lililopangwa au kuamuliwa, kama safari, mkutano au sheria, ili lisiendelee.","Shirika la ndege lilifuta safari za leo kwa sababu ya mvua kubwa.\nSerikali imefuta ushuru huo kwa bidhaa za chakula.\nWaandaaji walifuta mkutano kwa sababu mgeni rasmi alikuwa mgonjwa.",{"id":939,"vocabularyWord":940,"displayOrder":36},"01a1c61d-7854-78a4-9089-0c6ae155ed19",{"id":941,"word":942,"frequency":31,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":943,"audio":858},"01a1c61d-5d75-7cda-9a67-e98091723499","kufutika",[944,948],{"id":945,"partOfSpeech":874,"definition":946,"exampleSentences":947,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-047d-71c4-8712-0bb21f2fc461","Kuweza kufutwa au kuondolewa, kwa mfano maandishi, alama au doa linapoondoka kwenye uso fulani.","Maandishi ya penseli hufutika kwa urahisi kwa kutumia kifutio.\nDoa hili la wino halifutiki hata nikilisugua kwa sabuni.\nAlama za chaki ubaoni zilifutika baada ya mwalimu kupitisha kitambaa.",{"id":949,"partOfSpeech":874,"definition":950,"exampleSentences":951,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-047d-720c-8712-0bb21f76940f","Kutoweka kabisa au kusahaulika, hasa kumbukumbu, jina au athari ya jambo fulani.","Kumbukumbu za utotoni mwake hazitafutika akilini kamwe.\nJina la shujaa huyo halikufutika katika historia ya nchi yetu.\nAthari za vita hivyo hazikufutika kwa miaka mingi.",{"id":953,"vocabularyWord":954,"displayOrder":41},"01a1c61d-7854-78c0-9089-0c6ae17933cd",{"id":955,"word":956,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":957,"audio":858},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",[958,962],{"id":959,"partOfSpeech":874,"definition":960,"exampleSentences":961,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",{"id":963,"partOfSpeech":874,"definition":964,"exampleSentences":965,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",{"id":967,"vocabularyWord":968,"displayOrder":46},"01a1c61d-7854-78dc-9089-0c6ae1aad67d",{"id":969,"word":970,"frequency":31,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":971,"audio":858},"01a1c61d-5dd5-718b-bb07-83ae66ab051e","kusomeka",[972,976],{"id":973,"partOfSpeech":874,"definition":974,"exampleSentences":975,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-7f99-a385-c3388f3a5be3","Kuwa na hali ya kuweza kusomwa; kuwa wazi na dhahiri kiasi cha kuweza kutambulika kwa macho, kama maandishi.","Maandishi ya daktari huyu hayasomeki kabisa.\nBarua ile ilikuwa imelowa maji, kwa hiyo haikusomeka vizuri.\nAndika kwa herufi kubwa ili ujumbe wako usomeke kwa urahisi.",{"id":977,"partOfSpeech":874,"definition":978,"exampleSentences":979,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0645-708e-9fe9-2e84337fe42b","Kuwa na mtindo mzuri unaofanya maandishi yaeleweke na kupendeza kusomwa.","Riwaya hii inasomeka kwa urahisi kwa sababu ina lugha rahisi.\nMakala yake yanasomeka vizuri na kila mtu anayapenda.\nKitabu hicho hakisomeki kwa wanafunzi wadogo kwa sababu ya maneno magumu.",{"id":981,"vocabularyWord":982,"displayOrder":51},"01a1c61d-7854-78fc-9089-0c6ae27fb981",{"id":983,"word":984,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":985,"audio":858},"01a1c61d-5b08-71e9-8258-f495579db3c8","kuleta",[986,990],{"id":987,"partOfSpeech":874,"definition":988,"exampleSentences":989,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff32-7884-8c85-48669e780607","Kuchukua kitu au mtu kutoka mahali pengine na kukifikisha mahali alipo mzungumzaji au mahali panapotajwa; kuwasilisha kitu hapa.","Tafadhali niletee maji ya kunywa.\nMama alileta mboga nyingi kutoka sokoni.\nKesho nitaleta kitabu changu shuleni.",{"id":991,"partOfSpeech":874,"definition":992,"exampleSentences":993,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff32-7904-8c85-48669eb3758f","Kusababisha jambo litokee au kuwa chanzo cha jambo fulani, mara nyingi jambo jipya au la athari fulani.","Mvua nyingi iliyoleta mafuriko kijijini.\nElimu inaleta maendeleo katika jamii.\nUgomvi huo uliletea familia huzuni.",{"id":995,"vocabularyWord":996,"displayOrder":56},"01a1c61d-7854-7914-9089-0c6ae29dbf35",{"id":997,"word":998,"frequency":16,"level":533,"language":9,"partsOfSpeech":999,"audio":858},"01a1c61d-5e17-7d03-a86b-c661b5eb7e53","kuleteka",[1000],{"id":1001,"partOfSpeech":874,"definition":1002,"exampleSentences":1003,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-064b-7cdb-a513-64968c25dfd9","Kuwa na uwezekano wa kuletwa mahali fulani; kuweza kubebwa au kupelekwa hadi mahali hapo. Ni kitenzi cha hali kinachotokana na 'kuleta'.","Samani hizi kubwa hazileteki kwa pikipiki.\nJe, vifaa hivi vinaleteka hadi kijijini?\nBidhaa hiyo haileteki kwa sababu barabara ni mbovu.",{"id":1005,"vocabularyWord":1006,"displayOrder":61},"01a1c61d-7854-7930-9089-0c6ae31be173",{"id":1007,"word":1008,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1009,"audio":858},"01a1c61d-5aab-76d4-bf22-120efbcfed05","kuelewa",[1010,1014],{"id":1011,"partOfSpeech":874,"definition":1012,"exampleSentences":1013,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-7b63-8cd4-8b890a8a806f","Kupata maana ya jambo, maneno au maelezo akilini; kujua kile kinachosemwa au kinachotokea.","Mwalimu anaeleza somo, na wanafunzi wanaelewa.\nSamahani, sijaelewa swali lako.\nJe, unaelewa Kiswahili?",{"id":1015,"partOfSpeech":874,"definition":1016,"exampleSentences":1017,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-7bab-8cd4-8b890abe2aae","Kukubali au kuhurumia hali ya mtu mwingine kwa kujua sababu zake.","Mama alinielewa nilipochelewa kufika nyumbani.\nNinakuelewa, kazi hii ni ngumu sana.\nMarafiki wazuri huelewana hata wakati wa shida.",{"id":1019,"vocabularyWord":1020,"displayOrder":66},"01a1c61d-7854-794c-9089-0c6ae3c638d3",{"id":1021,"word":1022,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1023,"audio":858},"01a1c61d-5c7e-7f58-8e09-d7b693cd46af","kueleweka",[1024],{"id":1025,"partOfSpeech":874,"definition":1026,"exampleSentences":1027,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02bf-7f42-b055-47f363ec58ca","Kuwa wazi na rahisi kwa mtu kuelewa; kuweza kufahamika au kutambulika kwa akili.","Maelezo ya mwalimu yalikuwa rahisi kueleweka.\nAndika kwa lugha rahisi ili ujumbe wako uweze kueleweka.\nManeno yake hayakuweza kueleweka kwa sababu alizungumza haraka sana.",{"id":1029,"vocabularyWord":1030,"displayOrder":71},"01a1c61d-7854-796c-9089-0c6ae455e765",{"id":1031,"word":1032,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1033,"audio":858},"01a1c61d-5d2c-7dd1-9f89-a5f16e2cccb1","kuharibu",[1034,1038,1042],{"id":1035,"partOfSpeech":874,"definition":1036,"exampleSentences":1037,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d78-75dd-87a7-32f361888b01","Kufanya kitu kisiwe kizima au kisiwe na faida tena; kuvunja au kuumiza kitu kiasi kwamba hakiwezi kutumika.","Mvua kubwa iliharibu barabara yetu.\nWatoto waliharibu kiti cha shule walipokuwa wakicheza.\nUsiharibu vitabu vyako; vitunze vizuri.",{"id":1039,"partOfSpeech":874,"definition":1040,"exampleSentences":1041,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0477-7e8f-9410-cad6e9f7a934","Kuvuruga mpango, hali au jambo fulani ili lisiendelee vizuri au lisifanikiwe.","Ugomvi wao uliharibu sherehe ya harusi.\nMvua iliharibu mpango wetu wa kwenda safari.\nHabari mbaya ziliharibu siku yangu yote.",{"id":1043,"partOfSpeech":874,"definition":1044,"exampleSentences":1045,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0477-7edb-9410-cad6ea32377b","Kumfanya mtu apoteze tabia nzuri au maadili mema.","Marafiki wabaya wanaweza kuharibu tabia ya kijana.\nMzazi hapaswi kumharibu mtoto kwa kumpa kila kitu anachotaka.\nFilamu zisizofaa zinaharibu maadili ya vijana.",{"id":1047,"vocabularyWord":1048,"displayOrder":76},"01a1c61d-7854-7984-9089-0c6ae4d01198",{"id":1049,"word":1050,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1051,"audio":858},"01a1c61d-5c87-7b5a-8cd0-3b8a1eafb7e3","kuharibika",[1052,1056,1060],{"id":1053,"partOfSpeech":874,"definition":1054,"exampleSentences":1055,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c1-7618-a392-37a5129002fc","Kupata hitilafu na kushindwa kufanya kazi vizuri, hasa kwa mashine, gari au kifaa.","Gari letu liliharibika njiani tulipokuwa tunakwenda Dodoma.\nSimu yangu imeharibika, kwa hiyo siwezi kukupigia.\nMashine ya kufulia inaweza kuharibika kama hutaitunza vizuri.",{"id":1057,"partOfSpeech":874,"definition":1058,"exampleSentences":1059,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c1-76ac-a392-37a513461a52","Kuoza au kuwa mbaya na kutofaa kuliwa au kutumiwa, hasa chakula.","Maziwa yameharibika kwa sababu hayakuwekwa kwenye friji.\nMatunda huharibika haraka kwenye joto kali.\nNyama hii itaharibika ikikaa nje kwa muda mrefu.",{"id":1061,"partOfSpeech":874,"definition":1062,"exampleSentences":1063,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c1-7728-a392-37a513486c5a","Kushindwa kufanikiwa au kuvurugika, kama mipango, shughuli au jambo.","Mipango yetu ya harusi iliharibika kwa sababu ya mvua kubwa.\nBiashara yake iliharibika baada ya kupoteza wateja wengi.\nSikukuu yetu iliharibika kwa sababu ya ugomvi.",{"id":1065,"vocabularyWord":1066,"displayOrder":81},"01a1c61d-7854-79a0-9089-0c6ae58de174",{"id":1067,"word":1068,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1069,"audio":858},"01a1c61d-5d3d-79c4-828d-4f839b5bd1f6","kwa urahisi",[1070,1075],{"id":1071,"partOfSpeech":1072,"definition":1073,"exampleSentences":1074,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d79-7851-82fe-f7803b9457b9","PHRASE","Kwa njia isiyo na shida wala usumbufu; bila kutumia juhudi nyingi au kupata ugumu.","Mwanafunzi huyu alitatua swali hilo kwa urahisi.\nUnaweza kufika sokoni kwa urahisi kwa kutumia daladala.\nProgramu hii inakuwezesha kutuma pesa kwa urahisi.",{"id":1076,"partOfSpeech":1072,"definition":1077,"exampleSentences":1078,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0478-7f70-a403-dba20122f01c","Bila kuchelewa wala kukwama; kwa njia ya kawaida na ya haraka, mara nyingi inapoonyesha kuwa jambo linawezekana kwa wepesi.","Mtoto alifungua mlango kwa urahisi.\nMafundi walirekebisha gari kwa urahisi kwa sababu walikuwa na vifaa vyote.\nKwa kutumia ramani, wageni walipata hoteli kwa urahisi.",{"id":1080,"vocabularyWord":1081,"displayOrder":86},"01a1c61d-7854-79bc-9089-0c6ae673af54",{"id":1082,"word":1083,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1084,"audio":858},"01a1c61d-5d3c-7b03-9b0c-a4004b9fd7e9","kwa shida",[1085,1089],{"id":1086,"partOfSpeech":1072,"definition":1087,"exampleSentences":1088,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d79-7739-82fe-f7803afbe181","Kwa taabu au kwa juhudi nyingi; si kwa urahisi.","Bibi alitembea kwa shida kwa sababu miguu yake inauma.\nNilipata kazi kwa shida baada ya kutafuta kwa miezi mingi.\nMtoto alifungua mlango mzito kwa shida.",{"id":1090,"partOfSpeech":1072,"definition":1091,"exampleSentences":1092,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0478-7e6c-a403-dba2011986ba","Karibu isiwezekane; kwa nadra sana au kwa ugumu mkubwa, mara nyingi hutumika kuonyesha kwamba jambo lilitokea kidogo tu.","Nilimsikia kwa shida kwa sababu kelele zilikuwa nyingi.\nAlipata nauli ya kwenda shuleni kwa shida.\nTulifika kwa shida kabla ya basi kuondoka.",{"id":1094,"vocabularyWord":1095,"displayOrder":91},"01a1c61d-7854-79d8-9089-0c6ae6d7c9bd",{"id":1096,"word":1097,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1098,"audio":858},"01a1c61d-5d3a-7caf-8479-e2a911a7b133","kuvunjwa",[1099,1103],{"id":1100,"partOfSpeech":874,"definition":1101,"exampleSentences":1102,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d79-7501-82fe-f7803a093a4b","Kuvunjwa ni tendo la kutendewa: kitu kugawanywa vipande vipande au kuharibiwa kwa nguvu, kwa mfano kioo, kikombe au mfupa. Ni umbo la kutendewa la kitenzi \"kuvunja\".","Vyombo hivi vya kioo vinaweza kuvunjwa kwa urahisi.\nMlango ule mzee ulikuwa karibu kuvunjwa na upepo mkali.\nKikombe changu cha chai hakipaswi kuvunjwa.",{"id":1104,"partOfSpeech":874,"definition":1105,"exampleSentences":1106,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0478-7c64-a403-dba200f3d8a7","Kuvunjwa ni kutokufuatwa kwa jambo lililokubaliwa au kuwekwa, kama sheria, ahadi, mkataba au rekodi. Ni umbo la kutendewa la \"kuvunja\" kwa maana ya kukiuka.","Sheria haipaswi kuvunjwa na mtu yeyote.\nAhadi ni deni na haifai kuvunjwa.\nRekodi ya mbio hizo ilitarajiwa kuvunjwa mwaka huu.",[],null,[1110,1119,1125,1132,1139],{"@id":1111,"@type":1112,"id":1113,"grammarPage":1114,"title":1115,"instructions":1116,"displayOrder":859,"type":1117,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1118},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-334e-7319-8aa1-1eae5ac08eab","GrammarExercise","01a1c61d-334e-7319-8aa1-1eae5ac08eab","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Maumbo na maana za kutendeka","Chagua jibu linalokamilisha kila sentensi kwa kuzingatia umbo au maana ya kutendeka.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5d9de024-2f5a-45d0-9cd9-2ca56f84ccd9_hero.webp?v=1794325164",{"@id":1120,"@type":1112,"id":1121,"grammarPage":1114,"title":1122,"instructions":1123,"displayOrder":11,"type":1117,"questionCount":66,"blankCount":71,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1124},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3366-7b42-9530-2ba44b693423","01a1c61d-3366-7b42-9530-2ba44b693423","Kiima, upatanisho na mtendaji","Chagua jibu sahihi ukizingatia kiima cha kutendeka na tofauti kati ya hali ya kitu na kumtaja mtendaji.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c71abd54-8113-4073-9533-e73dbe59fcb8_hero.webp?v=1794325164",{"@id":1126,"@type":1112,"id":1127,"grammarPage":1114,"title":1128,"instructions":1129,"displayOrder":16,"type":1130,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1131},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3380-79c0-9578-90ff83daf8cb","01a1c61d-3380-79c0-9578-90ff83daf8cb","Panga sentensi za hali na uwezekano","Panga vipande ili kuunda sentensi kamili. Zingatia herufi kubwa, alama za mwisho na upatanisho. Kuna maneno ya ziada usiyohitaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1bf0bc80-6e32-4320-93e4-cfacb7cce32e_hero.webp?v=1794325164",{"@id":1133,"@type":1112,"id":1134,"grammarPage":1114,"title":1135,"instructions":1136,"displayOrder":21,"type":1137,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1138},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3392-72ef-9925-bce6150b3a8e","01a1c61d-3392-72ef-9925-bce6150b3a8e","Kutendeka: maumbo na uwezekano","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Weka kila kipande katika kundi moja.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_40d5f060-a988-469d-b198-bd85f92236dd_hero.webp?v=1794325164",{"@id":1140,"@type":1112,"id":1141,"grammarPage":1114,"title":1142,"instructions":1143,"displayOrder":26,"type":1137,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1144},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3397-74d1-956d-5ed35e0d5e0b","01a1c61d-3397-74d1-956d-5ed35e0d5e0b","Kutendeka: kiima na mtendaji","Gusa kila kipande, kisha gusa kundi lake. Zingatia msingi wa kupanga ulioelezwa katika kila ubao.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e8bd01c7-5f59-4a6c-8c40-cc947226b647_hero.webp?v=1794325164",{"id":1113,"grammarPage":1114,"title":1115,"instructions":1116,"seoTitle":1146,"seoDescription":1147,"displayOrder":859,"type":1117,"questions":1148,"ogImageUrl":1118},"Kutendeka: chagua maumbo na maana sahihi","Fanya mazoezi ya kuchagua maumbo ya kutendeka kwa -ika na -eka na maana zake katika sentensi kuhusu vyakula, vifaa, ujumbe na hali za maisha ya kila siku.",[1149],{"id":1150,"sentenceTemplate":1151,"displayOrder":859,"explanation":1152,"exampleSentence":1153,"blanks":1154},"01a1c61d-334e-76e9-8aa1-1eae5dfc7139","Ukibadili kuvunja kuwa umbo la kutendeka, unapata __1__.","Jozi sahihi ni kuvunja — kuvunjika. Kwa kawaida vokali u katika mzizi huendana na -ika. Kuvunjeka si umbo sahihi la jozi hii; kuvunjwa ni kutendwa, si kutendeka.","Mguu wa kitanda umevunjika baada ya kuangukiwa na sanduku.",[1155],{"id":1156,"blankNumber":11,"options":1157},"01a1c61d-334e-7615-8aa1-1eae5d57a6e0",[1158,1161,1163],{"id":1159,"optionText":1160,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-334e-7521-8aa1-1eae5b0ce148","kuvunjeka",{"id":1162,"optionText":890,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-334e-7585-8aa1-1eae5baa92c3",{"id":1164,"optionText":1097,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-334e-75cd-8aa1-1eae5c5c3fd3",{"html":1166,"toc":1167},"\u003Ch2 id=\"kutendeka-kunaonyesha-nini\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kutendeka kunaonyesha nini?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapotumia vitenzi kama \u003Cstrong>kuvunjika\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kuharibika\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kusomeka\u003C\u002Fstrong>, unaweza kueleza hali, matokeo ya tendo au uwezekano wa jambo kufanyika. Huhitaji kumtaja aliyefanya tendo. Utajifunza kutambua maana hizi na kutumia maumbo ya \u003Cstrong>-ika\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-eka\u003C\u002Fstrong> katika sentensi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Kikombe kimeanguka. Sasa \u003Cstrong>kimevunjika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maandishi haya ni makubwa. \u003Cstrong>Yanasomeka\u003C\u002Fstrong> vizuri.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Katika mfano wa kwanza, kikombe hakiko kizima tena. Katika mfano wa pili, maandishi yanaweza kusomwa vizuri.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"maumbo-ya-ika-na-eka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Maumbo ya -ika na -eka\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika vitenzi vingi vinavyoishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>, unaondoa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho na kuongeza \u003Cstrong>-ika\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-eka\u003C\u002Fstrong>. Kwa kawaida, vokali \u003Cstrong>a, i, u\u003C\u002Fstrong> katika mzizi huendana na \u003Cstrong>-ika\u003C\u002Fstrong>, na vokali \u003Cstrong>e, o\u003C\u002Fstrong> huendana na \u003Cstrong>-eka\u003C\u002Fstrong>. Mzizi ni sehemu ya kitenzi inayobeba maana yake kuu.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi cha msingi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo la kutendeka\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuvunja\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuvunjika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kikombe kimevunjika.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kupika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kupikika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Maharagwe haya yanapikika kwa urahisi.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kufuta\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kufutika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Alama hii haifutiki.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuleta\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuleteka\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Meza hii haileteki kwa baiskeli; ni kubwa mno.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kusomeka\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Namba hii inasomeka vizuri.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Huu ni mwongozo wa kawaida, si kanuni inayotosha kuunda kila kitenzi. Baadhi ya maumbo yanahitaji kujifunzwa pamoja na kitenzi chake:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>kuelewa → kueleweka\u003C\u002Fstrong>: Maelezo yako yanaeleweka.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>kuharibu → kuharibika\u003C\u002Fstrong>: Chakula kimeharibika.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Jifunze jozi pamoja: \u003Cstrong>kusoma — kusomeka\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kuvunja — kuvunjika\u003C\u002Fstrong>. Ukikosa uhakika kuhusu umbo jipya, liangalie katika kamusi badala ya kuongeza kiambishi kwa kukisia.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"matokeo-au-uwezekano\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Matokeo au uwezekano?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Maana hutegemea kitenzi na muktadha. Kutendeka hakumaanishi uwezekano pekee.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Maana\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maelezo\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Matokeo ya tendo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kiti \u003Cstrong>kimevunjika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kiti si kizima tena.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Hali iliyopo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Chakula \u003Cstrong>kimeharibika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Chakula hakifai kuliwa.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Uwezekano\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kitabu hiki \u003Cstrong>kinasomeka\u003C\u002Fstrong> kwa urahisi.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Si vigumu kukisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kutowezekana katika hali fulani\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Alama hii \u003Cstrong>haifutiki\u003C\u002Fstrong> kwa maji.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Maji hayawezi kuiondoa.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Maneno kama \u003Cstrong>kwa urahisi\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>vizuri\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kwa shida\u003C\u002Fstrong> husaidia kufafanua maana.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mwalimu ameandika kwa herufi kubwa. Maandishi yake \u003Cstrong>yanasomeka vizuri\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Namba imefifia, lakini bado \u003Cstrong>inasomeka kwa shida\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kitu kinaposomeka, si lazima kiwe kimesomwa tayari. Sentensi inaweza kueleza tu kwamba inawezekana kukisoma.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kitu-kinachobadilika-huwa-kiima\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kitu kinachobadilika huwa kiima\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika sentensi ya kutendeka, kitu kinachopata hali hiyo huwa \u003Cem>kiima\u003C\u002Fem>: ndicho kinachozungumziwa na kuongoza upatanisho wa kitenzi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mtoto amevunja \u003Cstrong>kikombe\u003C\u002Fstrong>. → \u003Cstrong>Kikombe kimevunjika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mtoto amevunja \u003Cstrong>vikombe\u003C\u002Fstrong>. → \u003Cstrong>Vikombe vimevunjika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Zingatia upatanisho: \u003Cstrong>kikombe kime-\u003C\u002Fstrong>, lakini \u003Cstrong>vikombe vime-\u003C\u002Fstrong>. Kitenzi cha kutendeka hapa hakichukui kikombe kama yambwa; kikombe chenyewe ni kiima.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>\u003Cstrong>Kikombe kimevunjika\u003C\u002Fstrong> hakumaanishi lazima kwamba kikombe kimevunjika chenyewe. Huenda mtu amekivunja; sentensi haimtaji.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ukitaka kumtaja aliyefanya tendo, unaweza kusema \u003Cstrong>Mtoto amevunja kikombe\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>Kikombe kimevunjwa na mtoto\u003C\u002Fstrong>. Usitumie \u003Cstrong>Kikombe kimevunjika na mtoto\u003C\u002Fstrong> kwa maana hiyo.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-unapotumia-kutendeka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kumbuka unapotumia kutendeka\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Chagua umbo linalotumika: \u003Cstrong>kuvunjika\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kusomeka\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kueleweka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Angalia maana ya sentensi: ni hali, matokeo au uwezekano?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Patanisha kitenzi na kiima: \u003Cstrong>Namba inasomeka\u003C\u002Fstrong>, lakini \u003Cstrong>Maandishi yanasomeka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Usidhani kwamba kutendeka kunamaanisha jambo limetokea bila mtu kulisababisha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kimevunjika\u003C\u002Fstrong> hueleza matokeo; \u003Cstrong>kinasomeka kwa urahisi\u003C\u002Fstrong> hueleza uwezekano na urahisi wa kusoma.\u003C\u002Fp>\n",[1168,1172,1176,1180,1184],{"id":1169,"text":1170,"depth":16,"number":1171},"kutendeka-kunaonyesha-nini","Kutendeka kunaonyesha nini?","1",{"id":1173,"text":1174,"depth":16,"number":1175},"maumbo-ya-ika-na-eka","Maumbo ya -ika na -eka","2",{"id":1177,"text":1178,"depth":16,"number":1179},"matokeo-au-uwezekano","Matokeo au uwezekano?","3",{"id":1181,"text":1182,"depth":16,"number":1183},"kitu-kinachobadilika-huwa-kiima","Kitu kinachobadilika huwa kiima","4",{"id":1185,"text":1186,"depth":16,"number":1187},"kumbuka-unapotumia-kutendeka","Kumbuka unapotumia kutendeka","5"]