[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji":852,"grammar-lesson-path-sw-kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji-none":1076,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9":1077,"grammar-quick-check-01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9":1093,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9-3kbays5t5":1115},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":596,"title":597,"slug":598,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":533,"displayOrder":599,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":16,"vocabularyLists":862,"readyImages":1075},"Chunguza jinsi kutendesha kunavyoonyesha msababishaji na mtendaji, ushiriki wao katika tendo, na tofauti kati ya kusaidia, kulazimisha na kusababisha.","Kutendesha kunaonyesha kwamba mtu au kitu kinasababisha tendo au hali. Hapa utatofautisha anayesababisha tendo na anayelitekeleza, kisha utatumia muktadha kueleza kama kuna msaada, agizo, shinikizo au sababu isiyo ya makusudi.\n\n## 1. Nani anasababisha, nani anatenda?\n\n**Msababishaji** ndiye anayefanya tendo au hali itokee. **Mtendaji** ndiye anayetekeleza tendo lenyewe. Katika sentensi ya kutendesha, hawa wanaweza kuwa washiriki wawili tofauti.\n\n:::example\n**Mwanafunzi alisoma barua.**\n\nMwanafunzi ndiye mtendaji wa kusoma.\n\n**Mwalimu alimsomesha mwanafunzi barua.**\n\nMwalimu ndiye msababishaji; mwanafunzi ndiye anayesoma. Barua bado ndiyo inayosomwa.\n:::\n\nSentensi ya pili inaonyesha ushiriki wa mwalimu, lakini peke yake haielezi kama alimsaidia mwanafunzi, alimwagiza au alimlazimisha kusoma.\n\n## 2. Washiriki hubadilika vipi?\n\nUnapotumia kutendesha, msababishaji huwa kiima katika sentensi ya kawaida ya kutenda. Aliyekuwa kiima katika sentensi ya msingi anaweza kuwa yambwa katika sentensi mpya.\n\n| Sentensi ya msingi | Sentensi ya kutendesha | Mabadiliko ya ushiriki |\n| --- | --- | --- |\n| Mtoto alikula uji. | Mama **alimlisha mtoto uji**. | Mama anasababisha mtoto ale; mtoto ndiye anayekula. |\n| Wanafunzi walisoma barua. | Mwalimu **aliwasomesha wanafunzi barua**. | Mwalimu anasababisha wanafunzi wasome. |\n| Maji yalichemka. | Juma **alichemsha maji**. | Juma anasababisha hali ya maji kubadilika. |\n\nKatika **alimlisha**, kiambishi **-m-** kinamrejelea mtoto. Katika **aliwasomesha**, **-wa-** kinawarejelea wanafunzi. Kiambishi cha kiima **a-** kinamrejelea msababishaji katika mifano hiyo.\n\n:::note\nSi kila anayehusika katika tendo ni mtendaji mwenye hiari. Maji katika **Juma alichemsha maji** yanapata mabadiliko ya hali; hayatekelezi agizo wala kufanya uamuzi.\n:::\n\n## 3. Kutendesha si kulazimisha kila wakati\n\nUmbo la kutendesha halitoshi kuonyesha kiwango cha hiari au shinikizo. Angalia maneno yanayolizunguka na hali inayozungumziwa.\n\n- **Msaada:** Mwalimu alimsaidia mwanafunzi kusoma kwa kumwongoza hatua kwa hatua.\n- **Shinikizo:** Mwalimu alimlazimisha mwanafunzi kusoma barua licha ya kukataa kwake.\n- **Kusababisha bila kukusudia:** Mtoto alimwangusha mwenzake kwa bahati mbaya.\n- **Kusababisha hali:** Habari hiyo iliwafurahisha wazazi.\n\n:::example\n**Mwalimu alimsomesha mwanafunzi barua kwa kumsaidia kutambua maneno magumu.**\n\nMuktadha unaonyesha msaada.\n\n**Mwalimu alimsomesha mwanafunzi barua kwa kumlazimisha, ingawa mwanafunzi hakutaka.**\n\nMuktadha unaonyesha shinikizo.\n:::\n\nIkiwa unataka kuonyesha **ruhusa** waziwazi, unaweza kusema: **Mwalimu alimruhusu mwanafunzi asome barua.** Usitumie *alimsomesha* peke yake ukitarajia msikilizaji aelewe ruhusa tu.\n\n## 4. Ushiriki wa moja kwa moja na usio wa moja kwa moja\n\nMsababishaji anaweza kushiriki kwa karibu katika tendo. Anaweza pia kupanga au kutoa mahitaji yanayowezesha mtu mwingine kulitenda.\n\n:::example\n**Mama alimlisha mtoto uji kwa kijiko.**\n\nMama anashiriki moja kwa moja katika kumlisha mtoto.\n\n**Wazazi walimsomesha mtoto wao kwa kulipa ada na kununua vitabu.**\n\nWazazi wanawezesha elimu yake; sentensi haisemi kwamba wao ndio waliomfundisha darasani.\n:::\n\nHivyo, **kumsomesha mtu** kunaweza kumaanisha kumfanya asome katika tukio fulani au kumwezesha kupata elimu. Muktadha unatofautisha maana hizo.\n\nPia, si lazima kuwe na mtu mwingine anayefanya kazi kwa niaba ya msababishaji:\n\n**Asha alisafisha chumba mwenyewe.**\n\nHapa Asha mwenyewe anafanya kazi ya kukifanya chumba kiwe safi. Umbo **safisha** halimaanishi lazima kwamba alimwagiza mtu mwingine akifagie au akioshe.\n\n## 5. Epuka hitimisho lisilo katika sentensi\n\n:::warning\n**Juma alimwangusha Asha** haisemi yenyewe kwamba Juma alifanya hivyo kwa makusudi. Ongeza **kwa makusudi** au **kwa bahati mbaya** ikiwa tofauti hiyo ni muhimu.\n\n**Wazazi walimsomesha Asha** haisemi yenyewe kwamba walimfundisha wao wenyewe. Katika muktadha wa elimu, inaweza kueleza kwamba waligharamia masomo yake.\n:::\n\nUnapotafsiri sentensi ya kutendesha, usiongeze shinikizo, nia au namna ya kushiriki bila ushahidi wa muktadha. Vilevile, unapoiandika, ongeza maelezo yanayohitajika ili maana yako iwe wazi.\n\n## 6. Orodha ya kujikagua\n\n1. Tambua **msababishaji**: nani au nini kinafanya tendo au hali itokee?\n2. Tambua **mtendaji au anayepata mabadiliko**: nani anatenda, au nini kinabadilika?\n3. Angalia **ushiriki**: msababishaji anatenda mwenyewe, anamsaidia mwingine au anawezesha tendo kwa njia nyingine?\n4. Tumia **muktadha** kutofautisha msaada, ruhusa, shinikizo na kusababisha bila kukusudia.\n\n**Kutendesha huonyesha kusababisha; muktadha hufafanua namna ya kushiriki.**",[856],{"id":857,"name":597,"level":533,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":16,"completedExercises":859},"01a1c61d-25f4-7025-9449-81c8a82ea6a9",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":597,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7864-798e-9f65-be5e9834a77e",[866,882,896,910,924,938,948,962,977,987,1001,1015,1029,1043,1061],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7864-79ea-9f65-be5e98de6ae3",{"id":869,"word":870,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",[872,878],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","VERB","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",{"id":883,"vocabularyWord":884,"displayOrder":16},"01a1c61d-7864-7a1e-9f65-be5e99cab7df",{"id":885,"word":886,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":887,"audio":858},"01a1c61d-5ca7-7751-8fdc-4894ee85c121","kusomesha",[888,892],{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-7b94-a7af-9f2101f8567e","Kumfanya mtu asome au kumpa mtu maarifa darasani au mahali pengine; kufundisha.","Mwalimu anawasomesha watoto kusoma na kuandika.\nDada yangu anasomesha hisabati katika shule ya msingi.\nBaba alinisomesha kuendesha baiskeli.",{"id":893,"partOfSpeech":874,"definition":894,"exampleSentences":895,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-7bdc-a7af-9f21029eaa5f","Kumlipia mtu ada na gharama nyingine ili aende shule au chuo; kumpeleka mtu shuleni.","Wazazi wangu walinisomesha hadi chuo kikuu.\nMjomba anawasomesha watoto wa kaka yake.\nAnafanya kazi kwa bidii ili aweze kuwasomesha watoto wake.",{"id":897,"vocabularyWord":898,"displayOrder":21},"01a1c61d-7864-7a42-9f65-be5e9a360ae9",{"id":899,"word":900,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":901,"audio":858},"01a1c61d-5b05-71b4-9b6b-8780615364db","kula",[902,906],{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff32-71f8-8c85-48669c95e77c","Kuweka chakula kinywani, kukitafuna na kukimeza ili mwili upate nguvu.","Watoto wanakula wali na maharagwe.\nNapenda kula matunda kila asubuhi.\nTulikula chakula cha mchana pamoja.",{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff32-7290-8c85-48669cfae15c","Kutumia au kuchukua pesa au mali ya mtu mwingine kwa njia isiyo halali.","Mtumishi huyo alikula pesa za kampuni.\nViongozi wasiokuwa waaminifu hula mali ya umma.\nAlishtakiwa kwa kula rushwa.",{"id":911,"vocabularyWord":912,"displayOrder":26},"01a1c61d-7864-7a62-9f65-be5e9a3d7485",{"id":913,"word":914,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":915,"audio":858},"01a1c61d-5c95-7c91-869a-ff548b3ce4cc","kulisha",[916,920],{"id":917,"partOfSpeech":874,"definition":918,"exampleSentences":919,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c2-7dba-8c8e-38fd3fff6bb1","Kumpa mtu, mtoto au mnyama chakula ili ale; kutoa chakula kwa mwingine.","Mama anamlisha mtoto uji kila asubuhi.\nMkulima huwalisha ng'ombe nyasi jioni.\nTulilisha kuku mahindi kabla ya jua kuzama.",{"id":921,"partOfSpeech":874,"definition":922,"exampleSentences":923,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c2-7e02-8c8e-38fd4050efab","Kutunza na kuhudumia mtu au watu kwa kuwapatia mahitaji yao ya chakula na maisha; kuruzuku.","Baba hufanya kazi kwa bidii ili kulisha familia yake.\nSerikali inajitahidi kulisha wananchi wake wakati wa njaa.\nYeye peke yake analisha watoto watano.",{"id":925,"vocabularyWord":926,"displayOrder":31},"01a1c61d-7864-7a7e-9f65-be5e9a6a704a",{"id":927,"word":928,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":929,"audio":858},"01a1c61d-5c78-740e-a273-8798dd798a9a","kuchemka",[930,934],{"id":931,"partOfSpeech":874,"definition":932,"exampleSentences":933,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02bf-7176-b055-47f35ea7ce8e","Kutokota; kuwa na joto kali hadi kutoa mapovu na mvuke, hasa maji au kimiminika kingine kilicho juu ya moto.","Maji yanachemka kwenye sufuria.\nMaziwa yalichemka na kumwagika jikoni.\nSubiri maji yachemke kabla ya kuweka majani ya chai.",{"id":935,"partOfSpeech":874,"definition":936,"exampleSentences":937,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02bf-71fa-b055-47f35f500f32","Kuwa na hasira kali au hisia kali ndani ya moyo, kama vile mtu anayechemka kwa ghadhabu.","Baba alichemka kwa hasira alipoona mtoto amevunja dirisha.\nWatu walichemka kwa ghadhabu baada ya kusikia habari hizo.\nMoyo wangu ulichemka nilipoambiwa uongo.",{"id":939,"vocabularyWord":940,"displayOrder":36},"01a1c61d-7864-7a9e-9f65-be5e9a750be9",{"id":941,"word":942,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":943,"audio":858},"01a1c61d-5c79-7827-b658-bc21599881cc","kuchemsha",[944],{"id":945,"partOfSpeech":874,"definition":946,"exampleSentences":947,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02bf-7402-b055-47f35f6eccba","Kuweka kitu kama maji, maziwa au chakula kwenye moto hadi kichemke, yaani kitoe mvuke na mapovu.","Mama anachemsha maji ya kunywa kila asubuhi.\nTafadhali chemsha mayai kwa dakika kumi.\nTulichemsha maziwa kabla ya kuyapa watoto.",{"id":949,"vocabularyWord":950,"displayOrder":41},"01a1c61d-7864-7aba-9f65-be5e9b669c23",{"id":951,"word":952,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":953,"audio":858},"01a1c61d-5d35-78da-bacb-4499dda1fdbd","kusafisha",[954,958],{"id":955,"partOfSpeech":874,"definition":956,"exampleSentences":957,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0478-76f8-a403-dba1fd7bee22","Kuondoa vitu visivyotakiwa kutoka kwenye kitu ili kiwe kisafi na salama kutumika, kama vile maji, mafuta au jina la mtu.","Kiwanda hiki husafisha maji ya mto kabla ya kuyasambaza mjini.\nKiwanda kinasafisha mafuta ghafi ili yatumike kwenye magari.\nMwanasiasa huyo alijaribu kusafisha jina lake baada ya tuhuma zile.",{"id":959,"partOfSpeech":874,"definition":960,"exampleSentences":961,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d78-7eb5-87a7-32f364e6551d","Kuondoa uchafu au vumbi mahali au kitu fulani ili kiwe safi.","Kila asubuhi mama husafisha nyumba yetu.\nTafadhali safisha meza kabla ya chakula cha jioni.\nWatoto walisaidia kusafisha uwanja wa shule.",{"id":963,"vocabularyWord":964,"displayOrder":46},"01a1c61d-7864-7ae2-9f65-be5e9c640b9c",{"id":965,"word":966,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":967,"audio":858},"01a1c61d-5d2a-7aa7-b4e7-4dbdb4ac69f5","kufurahisha",[968,972],{"id":969,"partOfSpeech":874,"definition":970,"exampleSentences":971,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d78-73a1-87a7-32f361290249","Kumfanya mtu awe na furaha au raha; kumpendeza mtu au kumchekesha.","Napenda kufurahisha watoto kwa hadithi nzuri.\nKazi ya mchekeshaji ni kufurahisha watu.\nAlijaribu kufurahisha bibi yake kwa zawadi ndogo.",{"id":973,"partOfSpeech":974,"definition":975,"exampleSentences":976,"isPrimary":858,"meaningOrder":11},"01a1c696-0477-7c43-9410-cad6e7b87982","ADJECTIVE","Kinachompa mtu furaha au raha; cha kupendeza na kuburudisha (hutumika baada ya kiunganishi -a, kwa mfano 'wa kufurahisha').","Tamasha la jana lilikuwa la kufurahisha sana.\nHuu ni mchezo wa kufurahisha kwa watoto wote.\nSafari yetu ya Zanzibar ilikuwa ya kufurahisha.",{"id":978,"vocabularyWord":979,"displayOrder":51},"01a1c61d-7864-7afe-9f65-be5e9d1bc60f",{"id":980,"word":981,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":982,"audio":858},"01a1c61d-5b18-77c1-93df-01357b7d1a4f","kusaidia",[983],{"id":984,"partOfSpeech":874,"definition":985,"exampleSentences":986,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7ecf-8cf3-eca8a88b6607","Kumfanyia mtu kazi au jambo fulani ili kumpunguzia shida au kumwezesha kufanikiwa; kumpa mtu msaada.","Ninaweza kukusaidia kubeba mzigo huu.\nMama alinisaidia kufanya kazi za nyumbani.\nWalimu wanawasaidia wanafunzi kujifunza kusoma.",{"id":988,"vocabularyWord":989,"displayOrder":56},"01a1c61d-7864-7b1a-9f65-be5e9d41f101",{"id":990,"word":991,"frequency":41,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":992,"audio":858},"01a1c61d-5e02-7282-9977-e0beb3ee423b","kulazimisha",[993,997],{"id":994,"partOfSpeech":874,"definition":995,"exampleSentences":996,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5e2d-739d-b129-040119c13f7a","Kumshurutisha mtu afanye jambo asilolipenda au asilolitaka, kwa kutumia nguvu, amri au shinikizo.","Wazazi hawapaswi kulazimisha watoto wao kuolewa au kuoa mtu wasiyempenda.\nMwalimu alikataa kulazimisha wanafunzi kujifunza kwa kuwapiga.\nHakuna mtu anayeruhusiwa kulazimisha mwingine kubadili dini yake.",{"id":998,"partOfSpeech":874,"definition":999,"exampleSentences":1000,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-064a-7076-b9e5-b9dc94c75fbf","Kufanya jambo litokee au lifanikiwe kwa nguvu au juhudi nyingi, hata kama halitokei lenyewe kwa kawaida.","Wezi walijaribu kulazimisha mlango ufunguke lakini ulikuwa imara.\nIngawa alikuwa na huzuni, alijitahidi kulazimisha tabasamu usoni.\nHaifai kulazimisha mazungumzo wakati kila mtu amechoka.",{"id":1002,"vocabularyWord":1003,"displayOrder":61},"01a1c61d-7864-7b36-9f65-be5e9d67cf34",{"id":1004,"word":1005,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1006,"audio":858},"01a1c61d-5c76-7292-9020-7927d6f055ae","kuangusha",[1007,1011],{"id":1008,"partOfSpeech":874,"definition":1009,"exampleSentences":1010,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02be-7c1c-b1a4-158bec1e98c4","Kufanya mtu au kitu kianguke chini; kudondosha au kubwaga chini.","Upepo mkali unaweza kuangusha miti.\nMtoto aliangusha glasi na ikavunjika.\nUsiniangushe, nishike vizuri!",{"id":1012,"partOfSpeech":874,"definition":1013,"exampleSentences":1014,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02be-7c98-b1a4-158bece4001f","Kuondoa kiongozi au serikali madarakani; kushinda au kushusha hadhi ya mtu.","Wananchi walitaka kuangusha serikali dhalimu.\nTimu yetu iliangusha mabingwa wa mwaka jana.\nRafiki yangu alinijiangusha kwa kutokuja kama alivyoahidi.",{"id":1016,"vocabularyWord":1017,"displayOrder":66},"01a1c61d-7864-7b52-9f65-be5e9d875e79",{"id":1018,"word":1019,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1020,"audio":858},"01a1c61d-5d34-790a-a104-e11779d14c87","kuruhusu",[1021,1025],{"id":1022,"partOfSpeech":874,"definition":1023,"exampleSentences":1024,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0478-75fc-a403-dba1fc9216e5","Kutoa kibali rasmi au idhini ya kisheria kwa jambo kufanyika.","Serikali iliruhusu wafanyabiashara kufungua maduka tena.\nSheria ya nchi hairuhusu kuendesha gari bila leseni.\nKampuni inaruhusu wafanyakazi kufanya kazi nyumbani.",{"id":1026,"partOfSpeech":874,"definition":1027,"exampleSentences":1028,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5d78-7d95-87a7-32f364c1c5c3","Kumwambia mtu kwamba anaweza kufanya jambo fulani; kukubali mtu afanye kitu bila kumzuia.","Mwalimu hakuturuhusu kutumia simu darasani.\nWazazi wangu wananiruhusu kutoka jioni siku za mwisho wa wiki.\nDaktari alimruhusu mgonjwa kurudi nyumbani.",{"id":1030,"vocabularyWord":1031,"displayOrder":71},"01a1c61d-7864-7b6e-9f65-be5e9e7d31e8",{"id":1032,"word":1033,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1034,"audio":858},"01a1c61d-5c77-73dd-a643-f0909d0c5a5a","kuchekesha",[1035,1039],{"id":1036,"partOfSpeech":874,"definition":1037,"exampleSentences":1038,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02be-7e9c-b1a4-158beddca198","Kumfanya mtu acheke au kumfurahisha mtu kwa maneno, vitendo au vituko.","Mchekeshaji alituchekesha sana jana usiku.\nMtoto huyu anapenda kuchekesha watu wote nyumbani.\nBaba alituchekesha kwa hadithi zake za zamani.",{"id":1040,"partOfSpeech":874,"definition":1041,"exampleSentences":1042,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02be-7f44-b1a4-158beded56fa","Kuwa na jambo la kufanya watu wacheke; kuwa wa kuchekesha au wa kusisimua kicheko (hutumiwa pia katika maneno kama \"cha kuchekesha\").","Filamu ile inachekesha mno.\nJambo lililotokea sokoni leo lilichekesha kila mtu.\nNi kitu cha kuchekesha kumwona paka akijaribu kuruka.",{"id":1044,"vocabularyWord":1045,"displayOrder":76},"01a1c61d-7864-7b8a-9f65-be5e9ef10ee4",{"id":1046,"word":1047,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1048,"audio":858},"01a1c61d-5c93-7b44-a76a-4bbc79a08d2b","kulaza",[1049,1053,1057],{"id":1050,"partOfSpeech":874,"definition":1051,"exampleSentences":1052,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c2-7aea-8c8e-38fd3d61b941","Kumfanya mtu au mnyama alale, hasa mtoto; kumweka mtu kitandani ili apumzike au apate usingizi.","Mama anamlaza mtoto kitandani kila usiku saa mbili.\nNilimlaza mgonjwa chumbani ili apumzike.\nBaba huwalaza watoto wadogo baada ya kuwasimulia hadithi.",{"id":1054,"partOfSpeech":874,"definition":1055,"exampleSentences":1056,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c2-7b32-8c8e-38fd3e1cb365","Kumpa mgeni mahali pa kulala usiku mmoja au zaidi nyumbani kwako au mahali pengine.","Shangazi alitulaza nyumbani kwake tulipofika mjini usiku.\nHoteli hii inaweza kulaza wageni mia moja.\nJe, unaweza kunilaza kwako usiku wa leo?",{"id":1058,"partOfSpeech":874,"definition":1059,"exampleSentences":1060,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c2-7b76-8c8e-38fd3eb35135","Kuweka kitu au mtu chini kwa kunyoosha mwili au kitu hicho, kisisimame wima.","Fundi alilaza ngazi chini kabla ya kuibeba.\nWalimlaza majeruhi chini ya mti kusubiri gari la wagonjwa.\nMkulima alilaza miche ardhini kabla ya kuipanda.",{"id":1062,"vocabularyWord":1063,"displayOrder":81},"01a1c61d-7864-7ba2-9f65-be5e9f82069c",{"id":1064,"word":1065,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1066,"audio":858},"01a1c61d-5c73-7037-9fd6-0bcded86ced8","kuamsha",[1067,1071],{"id":1068,"partOfSpeech":874,"definition":1069,"exampleSentences":1070,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02be-7488-b1a4-158be8424a57","Kumfanya mtu au mnyama aliyelala aache usingizi na kuamka.","Mama huniamsha kila asubuhi saa kumi na mbili.\nTafadhali niamshe kesho saa kumi na moja alfajiri.\nKelele za barabarani ziliamsha mtoto mchanga.",{"id":1072,"partOfSpeech":874,"definition":1073,"exampleSentences":1074,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02be-7510-b1a4-158be8b6d577","Kuleta au kuchochea hisia, hamu au ari ya mtu, yaani kumfanya ahisi au ajitahidi.","Hotuba ya mwalimu iliamsha ari ya wanafunzi kusoma.\nHarufu nzuri ya chakula iliamsha hamu yangu ya kula.\nKitabu hicho kiliamsha hisia za uzalendo kwa wasomaji.",[],null,[1078,1087],{"@id":1079,"@type":1080,"id":1081,"grammarPage":1082,"title":1083,"instructions":1084,"displayOrder":859,"type":1085,"questionCount":66,"blankCount":71,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1086},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-33cd-73a3-93b7-1cc2c636af93","GrammarExercise","01a1c61d-33cd-73a3-93b7-1cc2c636af93","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Tambua washiriki katika kutendesha","Soma kila sentensi, kisha chagua jibu linalofafanua washiriki au viambishi vyake kulingana na muktadha.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_024525a4-8fa0-4ca6-96c9-bd702fcd01a2_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1088,"@type":1080,"id":1089,"grammarPage":1082,"title":1090,"instructions":1091,"displayOrder":11,"type":1085,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1092},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-33e0-79ba-ae98-1b59667876cc","01a1c61d-33e0-79ba-ae98-1b59667876cc","Tafsiri kutendesha kwa kutumia muktadha","Chagua jibu linalolingana na ushahidi wa sentensi. Usiongeze nia, shinikizo au namna ya kushiriki ambayo haijatajwa.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_14136a3c-0820-495f-8703-f9b54f77990f_hero.webp?v=1794325165",{"id":1081,"grammarPage":1082,"title":1083,"instructions":1084,"seoTitle":1094,"seoDescription":1095,"displayOrder":859,"type":1085,"questions":1096,"ogImageUrl":1086},"Kutendesha: tambua nafasi za washiriki","Fanya mazoezi ya kuchagua majibu kuhusu kutendesha: tambua msababishaji, mtendaji na viambishi katika sentensi za chakula, usomaji na mabadiliko ya hali.",[1097],{"id":1098,"sentenceTemplate":1099,"displayOrder":859,"explanation":1100,"exampleSentence":1101,"blanks":1102},"01a1c61d-33cd-75a3-93b7-1cc2c95b0eb4","Bibi alimlisha mjukuu ndizi. Katika sentensi hii, anayekula ndizi ni __1__.","Mjukuu ndiye anayekula; bibi anasababisha tendo hilo kwa kumlisha. Sentensi haisemi kwamba bibi pia anakula.","Muuguzi alimlisha mgonjwa supu; mgonjwa ndiye aliyeila.",[1103],{"id":1104,"blankNumber":11,"options":1105},"01a1c61d-33cd-754f-93b7-1cc2c9149d24",[1106,1109,1112],{"id":1107,"optionText":1108,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-33cd-74bb-93b7-1cc2c6dd98bf","bibi",{"id":1110,"optionText":1111,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-33cd-74ff-93b7-1cc2c7786e5b","mjukuu",{"id":1113,"optionText":1114,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-33cd-752b-93b7-1cc2c81827e1","bibi na mjukuu wote wawili",{"html":1116,"toc":1117},"\u003Cp>Kutendesha kunaonyesha kwamba mtu au kitu kinasababisha tendo au hali. Hapa utatofautisha anayesababisha tendo na anayelitekeleza, kisha utatumia muktadha kueleza kama kuna msaada, agizo, shinikizo au sababu isiyo ya makusudi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"nani-anasababisha-nani-anatenda\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Nani anasababisha, nani anatenda?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Msababishaji\u003C\u002Fstrong> ndiye anayefanya tendo au hali itokee. \u003Cstrong>Mtendaji\u003C\u002Fstrong> ndiye anayetekeleza tendo lenyewe. Katika sentensi ya kutendesha, hawa wanaweza kuwa washiriki wawili tofauti.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Mwanafunzi alisoma barua.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mwanafunzi ndiye mtendaji wa kusoma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Mwalimu alimsomesha mwanafunzi barua.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mwalimu ndiye msababishaji; mwanafunzi ndiye anayesoma. Barua bado ndiyo inayosomwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sentensi ya pili inaonyesha ushiriki wa mwalimu, lakini peke yake haielezi kama alimsaidia mwanafunzi, alimwagiza au alimlazimisha kusoma.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"washiriki-hubadilika-vipi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Washiriki hubadilika vipi?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapotumia kutendesha, msababishaji huwa kiima katika sentensi ya kawaida ya kutenda. Aliyekuwa kiima katika sentensi ya msingi anaweza kuwa yambwa katika sentensi mpya.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sentensi ya msingi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Sentensi ya kutendesha\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mabadiliko ya ushiriki\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Mtoto alikula uji.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mama \u003Cstrong>alimlisha mtoto uji\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mama anasababisha mtoto ale; mtoto ndiye anayekula.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wanafunzi walisoma barua.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mwalimu \u003Cstrong>aliwasomesha wanafunzi barua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mwalimu anasababisha wanafunzi wasome.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Maji yalichemka.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Juma \u003Cstrong>alichemsha maji\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Juma anasababisha hali ya maji kubadilika.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>alimlisha\u003C\u002Fstrong>, kiambishi \u003Cstrong>-m-\u003C\u002Fstrong> kinamrejelea mtoto. Katika \u003Cstrong>aliwasomesha\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-wa-\u003C\u002Fstrong> kinawarejelea wanafunzi. Kiambishi cha kiima \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> kinamrejelea msababishaji katika mifano hiyo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Si kila anayehusika katika tendo ni mtendaji mwenye hiari. Maji katika \u003Cstrong>Juma alichemsha maji\u003C\u002Fstrong> yanapata mabadiliko ya hali; hayatekelezi agizo wala kufanya uamuzi.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kutendesha-si-kulazimisha-kila-wakati\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kutendesha si kulazimisha kila wakati\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Umbo la kutendesha halitoshi kuonyesha kiwango cha hiari au shinikizo. Angalia maneno yanayolizunguka na hali inayozungumziwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Msaada:\u003C\u002Fstrong> Mwalimu alimsaidia mwanafunzi kusoma kwa kumwongoza hatua kwa hatua.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Shinikizo:\u003C\u002Fstrong> Mwalimu alimlazimisha mwanafunzi kusoma barua licha ya kukataa kwake.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kusababisha bila kukusudia:\u003C\u002Fstrong> Mtoto alimwangusha mwenzake kwa bahati mbaya.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kusababisha hali:\u003C\u002Fstrong> Habari hiyo iliwafurahisha wazazi.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Mwalimu alimsomesha mwanafunzi barua kwa kumsaidia kutambua maneno magumu.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Muktadha unaonyesha msaada.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Mwalimu alimsomesha mwanafunzi barua kwa kumlazimisha, ingawa mwanafunzi hakutaka.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Muktadha unaonyesha shinikizo.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Ikiwa unataka kuonyesha \u003Cstrong>ruhusa\u003C\u002Fstrong> waziwazi, unaweza kusema: \u003Cstrong>Mwalimu alimruhusu mwanafunzi asome barua.\u003C\u002Fstrong> Usitumie \u003Cem>alimsomesha\u003C\u002Fem> peke yake ukitarajia msikilizaji aelewe ruhusa tu.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"ushiriki-wa-moja-kwa-moja-na-usio-wa-moja-kwa-moja\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Ushiriki wa moja kwa moja na usio wa moja kwa moja\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Msababishaji anaweza kushiriki kwa karibu katika tendo. Anaweza pia kupanga au kutoa mahitaji yanayowezesha mtu mwingine kulitenda.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Mama alimlisha mtoto uji kwa kijiko.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mama anashiriki moja kwa moja katika kumlisha mtoto.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Wazazi walimsomesha mtoto wao kwa kulipa ada na kununua vitabu.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wazazi wanawezesha elimu yake; sentensi haisemi kwamba wao ndio waliomfundisha darasani.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Hivyo, \u003Cstrong>kumsomesha mtu\u003C\u002Fstrong> kunaweza kumaanisha kumfanya asome katika tukio fulani au kumwezesha kupata elimu. Muktadha unatofautisha maana hizo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Pia, si lazima kuwe na mtu mwingine anayefanya kazi kwa niaba ya msababishaji:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Asha alisafisha chumba mwenyewe.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa Asha mwenyewe anafanya kazi ya kukifanya chumba kiwe safi. Umbo \u003Cstrong>safisha\u003C\u002Fstrong> halimaanishi lazima kwamba alimwagiza mtu mwingine akifagie au akioshe.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"epuka-hitimisho-lisilo-katika-sentensi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Epuka hitimisho lisilo katika sentensi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>\u003Cstrong>Juma alimwangusha Asha\u003C\u002Fstrong> haisemi yenyewe kwamba Juma alifanya hivyo kwa makusudi. Ongeza \u003Cstrong>kwa makusudi\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>kwa bahati mbaya\u003C\u002Fstrong> ikiwa tofauti hiyo ni muhimu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Wazazi walimsomesha Asha\u003C\u002Fstrong> haisemi yenyewe kwamba walimfundisha wao wenyewe. Katika muktadha wa elimu, inaweza kueleza kwamba waligharamia masomo yake.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unapotafsiri sentensi ya kutendesha, usiongeze shinikizo, nia au namna ya kushiriki bila ushahidi wa muktadha. Vilevile, unapoiandika, ongeza maelezo yanayohitajika ili maana yako iwe wazi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"orodha-ya-kujikagua\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Orodha ya kujikagua\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua \u003Cstrong>msababishaji\u003C\u002Fstrong>: nani au nini kinafanya tendo au hali itokee?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tambua \u003Cstrong>mtendaji au anayepata mabadiliko\u003C\u002Fstrong>: nani anatenda, au nini kinabadilika?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Angalia \u003Cstrong>ushiriki\u003C\u002Fstrong>: msababishaji anatenda mwenyewe, anamsaidia mwingine au anawezesha tendo kwa njia nyingine?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tumia \u003Cstrong>muktadha\u003C\u002Fstrong> kutofautisha msaada, ruhusa, shinikizo na kusababisha bila kukusudia.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kutendesha huonyesha kusababisha; muktadha hufafanua namna ya kushiriki.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n",[1118,1122,1126,1130,1134,1138],{"id":1119,"text":1120,"depth":16,"number":1121},"nani-anasababisha-nani-anatenda","Nani anasababisha, nani anatenda?","1",{"id":1123,"text":1124,"depth":16,"number":1125},"washiriki-hubadilika-vipi","Washiriki hubadilika vipi?","2",{"id":1127,"text":1128,"depth":16,"number":1129},"kutendesha-si-kulazimisha-kila-wakati","Kutendesha si kulazimisha kila wakati","3",{"id":1131,"text":1132,"depth":16,"number":1133},"ushiriki-wa-moja-kwa-moja-na-usio-wa-moja-kwa-moja","Ushiriki wa moja kwa moja na usio wa moja kwa moja","4",{"id":1135,"text":1136,"depth":16,"number":1137},"epuka-hitimisho-lisilo-katika-sentensi","Epuka hitimisho lisilo katika sentensi","5",{"id":1139,"text":1140,"depth":16,"number":1141},"orodha-ya-kujikagua","Orodha ya kujikagua","6"]