[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-kutendua-kwa-ua-na-oa":852,"grammar-lesson-path-sw-kutendua-kwa-ua-na-oa-none":1061,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f":1062,"grammar-quick-check-01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f":1098,"grammar-lesson-body-01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f-33p1vxl7su":1117},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":455,"title":456,"slug":457,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":458,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":31,"vocabularyLists":862,"readyImages":1060},"Jifunze kutumia vitenzi vya kutendua vyenye -ua na -oa, kama fungua na chomoa, kueleza kuondoa hali iliyopo na kutofautisha kutendua na kukanusha tendo.","Vitenzi kama **fungua** na **chomoa** vinaweza kueleza kuondoa hali iliyotokana na tendo fulani. Utajifunza kutumia maumbo ya kutendua yenye **-ua** na **-oa**, na kutofautisha kutendua na kukanusha tendo.\n\n## 1. Kutendua kuna maana gani?\n\n*Kutendua* ni kuondoa au kubadili hali iliyotokana na tendo jingine. Kwa mfano, ukifunga mlango, mlango unakuwa umefungwa. Ukiufungua, unaondoa hali hiyo.\n\n:::example\nAsha **alifunga** mlango usiku. Asubuhi **aliufungua**.\n\nJuma **alifumba** macho. Baada ya muda **aliyafumbua**.\n:::\n\nSi lazima mtu anayefanya tendo la kwanza awe ndiye anayelitendua. Unaweza kufungua mlango ambao mtu mwingine ameufunga.\n\n## 2. Maumbo ya -ua na -oa\n\nKatika jozi zifuatazo, umbo la kitenzi hubadilika ili kuonyesha kutendua. Jifunze umbo pamoja na maana yake.\n\n| Tendo la kwanza | Kutendua | Maana ya kutendua katika mfano |\n| --- | --- | --- |\n| kufunga mlango | **kufungua** mlango | kufanya mlango uwe wazi |\n| kufumba macho | **kufumbua** macho | kufanya macho yawe wazi |\n| kuziba shimo | **kuzibua** shimo | kuondoa kinachoziba shimo |\n| kuficha habari | **kufichua** habari | kufanya habari iliyofichwa ijulikane |\n| kuchoma sindano kwenye kitambaa | **kuchomoa** sindano kwenye kitambaa | kutoa sindano iliyoingizwa kwenye kitambaa |\n| kushona mshono | **kushonoa** mshono | kuondoa nyuzi za mshono |\n\nKatika jozi hizi, **-a** ya mwisho hubadilika kuwa **-ua** au **-oa**: *funga → fungua*, *choma → chomoa*. Huu ni uchanganuzi wa maumbo; katika sentensi, unaandika kitenzi kama neno moja: **alifungua**, **alichomoa**.\n\nKwa kawaida, **-oa** hutumika mzizi unapokuwa na vokali **o**, kama katika *choma → chomoa* na *shona → shonoa*. **-ua** hutumika kwa mizizi yenye vokali nyingine, kama katika *funga → fungua* na *ficha → fichua*. Huu ni mwongozo wa upatanisho wa vokali; haukuruhusu kuunda kitenzi kipya kiholela. Hakikisha kwamba kitenzi hicho kinatumika na kina maana unayotaka.\n\n:::warning\nUsiongeze **-ua** au **-oa** kwa kila kitenzi. Si kila tendo lina kitenzi cha kutendua kinachoundwa kwa njia hii. Kwa mfano, tunasema **kuandika** na **kufuta**, si kubadili tu mwisho wa *andika*.\n:::\n\n## 3. Maana hutegemea matumizi\n\nKutendua hakumaanishi kurudisha kila kitu kama kilivyokuwa kabisa. Mara nyingi unaondoa hali fulani tu.\n\n:::example\nShimo lilikuwa limezibwa kwa udongo. Wafanyakazi **walilizibua** ili maji yapite.\n\nHabari hiyo ilikuwa siri. Mwandishi **aliifichua** gazetini.\n\nKisu kilikuwa kwenye ala. Mwindaji **alikichomoa** kutoka kwenye ala.\n\nFundi alishona mshono vibaya. Baadaye **aliushonoa** ili ashone upya.\n:::\n\nKatika mfano wa habari, **kufichua** si kutoa kitu mahali halisi. Ni kufanya jambo lililofichwa lijulikane.\n\n:::note\n**Choma** lina maana zaidi ya moja. Katika jozi *choma → chomoa*, linahusu kuingiza kitu chenye ncha. **Chomoa** halimaanishi kuondoa matokeo ya kuchoma kitu kwa moto.\n:::\n\nPia, si kila kitenzi kinachoishia kwa herufi **ua** au **oa** kina maana ya kutendua. Kwa mfano, **kununua** na **kuoa** havionyeshi kutendua tendo jingine.\n\n## 4. Kutendua si kukanusha\n\nKukanusha tendo ni kusema kwamba tendo hilo halifanyiki au halikufanyika. Kutendua ni kufanya tendo linaloondoa hali fulani.\n\n| Sentensi | Maana |\n| --- | --- |\n| Asha **hakufunga** mlango. | Tendo la kufunga halikufanywa na Asha. |\n| Asha **alifungua** mlango. | Asha aliondoa hali ya mlango kufungwa. |\n| Asha **hakufungua** mlango. | Tendo la kufungua halikufanywa na Asha. |\n\nKwa hiyo, **hakufunga** na **alifungua** si sawa. Kitenzi cha kutendua kinaweza pia kukanushwa: **hakufungua**.\n\n## 5. Kumbuka unapochagua kitenzi\n\n- Tambua hali inayotakiwa kuondolewa: mlango umefungwa, macho yamefumbwa au shimo limezibwa.\n- Tumia jozi inayotumika katika Kiswahili: **funga → fungua**, **fumba → fumbua**, **ziba → zibua**.\n- Angalia maana katika muktadha, hasa kwa **choma → chomoa**.\n- Tofautisha **kutendua** na **kukanusha**: *alifungua* si sawa na *hakufunga*.\n\nJifunze **-ua** na **-oa** kupitia jozi za vitenzi na matumizi yake, si kwa kuangalia herufi za mwisho pekee.",[856],{"id":857,"name":456,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":31,"completedExercises":859},"01a1c61d-25d9-73e0-8e17-73273bafb9dc",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":456,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-786b-7870-a86b-d4d4ab010f4f",[866,890,908,926,944,962,976,994,1008,1026,1036,1050],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-786b-78d0-a86b-d4d4ab225be1",{"id":869,"word":870,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5ab0-7f7d-b167-81a4ca2b1910","kufunga",[872,878,882,886],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7247-8834-567e35f8524a","VERB","Kufanya kitu kisiwe wazi, kwa mfano mlango, dirisha, duka au sanduku.","Tafadhali funga mlango.\nMama anafunga dirisha kwa sababu kuna baridi.\nDuka hufungwa saa mbili usiku.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-728f-8834-567e36056a78","Kuunganisha au kubana kitu kwa kamba, kamba ndogo au kitambaa ili kisitoke mahali pake.","Baba anafunga mzigo kwa kamba.\nMtoto anajifunga viatu mwenyewe.\nFunga mkanda kabla ya safari.",{"id":883,"partOfSpeech":874,"definition":884,"exampleSentences":885,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd84-72cf-8834-567e3640e4af","Kuacha kula na kunywa kwa muda fulani, hasa kwa sababu ya dini.","Waislamu hufunga mwezi wa Ramadhani.\nDada yangu anafunga leo hadi jioni.\nSisi tunafunga kila Ijumaa.",{"id":887,"partOfSpeech":874,"definition":888,"exampleSentences":889,"isPrimary":858,"meaningOrder":26},"01a1c695-fd84-730f-8834-567e36b712f9","Kupiga mpira na kuingiza ndani ya lango la wapinzani katika mchezo wa mpira.","Mchezaji alifunga goli la ushindi.\nTimu yetu ilifunga mabao matatu jana.\nNataka kufunga goli kwenye mechi ijayo.",{"id":891,"vocabularyWord":892,"displayOrder":16},"01a1c61d-786b-7904-a86b-d4d4ab6b7902",{"id":893,"word":894,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":895,"audio":858},"01a1c61d-5ab2-70cd-91af-b4aae0b4431a","kufungua",[896,900,904],{"id":897,"partOfSpeech":874,"definition":898,"exampleSentences":899,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7417-8834-567e3736d096","Kuondoa kitu kinachofunga ili kitu kiwe wazi, kwa mfano mlango, dirisha, sanduku au chupa.","Tafadhali fungua mlango, ni mimi.\nMama anafungua dirisha asubuhi ili hewa iingie.\nWatoto walifungua zawadi zao siku ya sikukuu.",{"id":901,"partOfSpeech":874,"definition":902,"exampleSentences":903,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-745f-8834-567e381ac215","Kuanza kutoa huduma au kuanzisha shughuli, kwa mfano duka, shule au akaunti ya benki.","Duka letu linafungua saa mbili asubuhi.\nBaba alifungua akaunti mpya benki jana.\nShule itafungua mwezi ujao.",{"id":905,"partOfSpeech":874,"definition":906,"exampleSentences":907,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd84-74a3-8834-567e38487546","Kuondoa kamba, fundo au kitu kilichofungwa ili kiachike huru.","Juma alifungua fundo la kamba.\nMwalimu alifungua kifurushi cha vitabu.\nMsichana anafungua viatu vyake kabla ya kuingia ndani.",{"id":909,"vocabularyWord":910,"displayOrder":21},"01a1c61d-786b-7928-a86b-d4d4ac47966b",{"id":911,"word":912,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":913,"audio":858},"01a1c61d-5c85-774c-9976-35c513ad906d","kufumba",[914,918,922],{"id":915,"partOfSpeech":874,"definition":916,"exampleSentences":917,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c0-7ec4-8622-e8950b591ad7","Kufunga macho yako ili usione, kwa mfano kufumba macho na kufumbua.","Mtoto alifumba macho yake alipokuwa analala.\nFumba macho kwanza, kisha nitakupa zawadi.\nAlifumba macho kwa sababu jua lilikuwa kali sana.",{"id":919,"partOfSpeech":874,"definition":920,"exampleSentences":921,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c0-7f54-8622-e8950c19ec38","Kufunika au kufunga kitu kwa kitambaa au kwa kitu kingine ili kisionekane au kisitoke.","Bibi alifumba mchele kwenye kitambaa.\nAlifumba zawadi kwa karatasi nzuri.\nMama alifumba chakula ili kisipoe.",{"id":923,"partOfSpeech":874,"definition":924,"exampleSentences":925,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c1-7070-a392-37a510707ddd","Kusema jambo kwa mafumbo, yaani kwa maneno ya kificho yasiyoeleweka kwa urahisi.","Babu alipenda kufumba mafumbo kwa wajukuu zake.\nUsinifumbie, niambie ukweli wazi.\nMwalimu alifumba swali ili wanafunzi wafikiri zaidi.",{"id":927,"vocabularyWord":928,"displayOrder":26},"01a1c61d-786b-794c-a86b-d4d4ac5eb347",{"id":929,"word":930,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":931,"audio":858},"01a1c61d-5c86-7933-80ba-4270b8d16caf","kufumbua",[932,936,940],{"id":933,"partOfSpeech":874,"definition":934,"exampleSentences":935,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c1-72bc-a392-37a510928f7c","Kufungua kitu kilichofumbwa, hasa macho, ili kuona.","Mtoto alifumbua macho yake asubuhi na kumwona mama yake.\nDaktari alimwomba mgonjwa afumbue macho polepole.\nPaka mdogo alifumbua macho kwa mara ya kwanza leo.",{"id":937,"partOfSpeech":874,"definition":938,"exampleSentences":939,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c1-7378-a392-37a510aea82a","Kutatua au kutegua fumbo au kitendawili kwa kupata jibu lake.","Hakuna aliyeweza kufumbua kitendawili cha babu.\nWanafunzi walifumbua fumbo hilo baada ya kufikiri sana.\nJe, unaweza kufumbua fumbo hili?",{"id":941,"partOfSpeech":874,"definition":942,"exampleSentences":943,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c1-7400-a392-37a5119baa70","Kufichua au kuelewa jambo lililokuwa siri au lisilojulikana.","Polisi walifumbua siri ya wizi huo.\nMwalimu alitusaidia kufumbua maana ya shairi hilo.\nSafari ile ilimfumbua macho kuhusu maisha ya watu maskini.",{"id":945,"vocabularyWord":946,"displayOrder":31},"01a1c61d-786b-7968-a86b-d4d4ad0c8247",{"id":947,"word":948,"frequency":36,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":949,"audio":858},"01a1c61d-5dd8-71b9-ae08-90349cca34c4","kuziba",[950,954,958],{"id":951,"partOfSpeech":874,"definition":952,"exampleSentences":953,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0645-77b6-9fe9-2e84377f92f1","Kufunga tundu, njia au mwanya ili kitu kisipite au kisiingie, kwa mfano kufunga chupa, bomba au shimo.","Fundi alikuja kuziba bomba lililokuwa linavuja maji.\nTafadhali ziba chupa vizuri ili mafuta yasimwagike.\nWanakijiji walizibá shimo barabarani kwa mawe na udongo.",{"id":955,"partOfSpeech":874,"definition":956,"exampleSentences":957,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0645-7836-9fe9-2e8437ea480e","Kufunika au kuzuia kitu kisionekane, kisisikike au kisipite, kwa mfano kuziba masikio, pua au macho.","Mtoto aliziba masikio yake kwa sababu ya kelele kubwa.\nAlizibá pua kwa kitambaa kwa sababu ya harufu mbaya.\nUsiziba macho yangu, nataka kuona nani amekuja.",{"id":959,"partOfSpeech":874,"definition":960,"exampleSentences":961,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0645-78aa-9fe9-2e8438adf811","Kuziba pengo au upungufu, yaani kujaza nafasi iliyo wazi au kufidia kitu kilichokosekana.","Mwalimu mpya alikuja kuziba pengo lililoachwa na mwalimu aliyestaafu.\nSerikali inajitahidi kuziba pengo kati ya matajiri na maskini.\nMapato ya biashara ya pili yalisaidia kuziba nakisi ya bajeti ya familia.",{"id":963,"vocabularyWord":964,"displayOrder":36},"01a1c61d-786b-7988-a86b-d4d4ad9ff3ab",{"id":965,"word":966,"frequency":31,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":967,"audio":858},"01a1c61d-5dd9-74bc-a130-a8dd308c8601","kuzibua",[968,972],{"id":969,"partOfSpeech":874,"definition":970,"exampleSentences":971,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0645-7a7a-9fe9-2e843902d0b5","Kuondoa kitu kinachozuia njia ili maji, hewa au kitu kingine kipite tena; kufungua kitu kilichoziba.","Fundi alikuja kuzibua bomba la maji lililokuwa limeziba.\nBaba alitumia fimbo ndefu kuzibua choo.\nDaktari alimzibua mgonjwa masikio yaliyokuwa yamejaa nta.",{"id":973,"partOfSpeech":874,"definition":974,"exampleSentences":975,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0645-7af6-9fe9-2e8439b30f8f","Kuondoa kizibo au kifuniko cha chupa, pipa au chombo kingine ili kukifungua.","Mama alizibua chupa ya maji na kunywa.\nWageni walipofika, tulizibua soda baridi.\nAlishindwa kuzibua chupa ya dawa kwa sababu kizibo kilikuwa kigumu.",{"id":977,"vocabularyWord":978,"displayOrder":41},"01a1c61d-786b-79a4-a86b-d4d4ae106824",{"id":979,"word":980,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":981,"audio":858},"01a1c61d-5c84-7710-841d-b547b32d27db","kuficha",[982,986,990],{"id":983,"partOfSpeech":874,"definition":984,"exampleSentences":985,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c0-7c6c-8622-e8950a960194","Kutosema ukweli au kutoonyesha hisia au jambo fulani kwa watu wengine.","Usinifiche ukweli, niambie kilichotokea.\nJuma alificha huzuni yake mbele ya wageni.\nHawezi kuficha furaha yake kwa sababu amefaulu mtihani.",{"id":987,"partOfSpeech":874,"definition":988,"exampleSentences":989,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c0-7ce8-8622-e8950ad5e505","Kujificha: kwenda mahali ambapo watu hawawezi kukuona (hutumika pia kwa umbo la kujificha).","Watoto walikimbia kuficha nyuma ya mti wakati wa mchezo.\nMwizi alijaribu kuficha ndani ya ghala usiku.",{"id":991,"partOfSpeech":874,"definition":992,"exampleSentences":993,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c0-7bf0-8622-e89509ef2f31","Kuweka kitu mahali ambapo watu hawawezi kukiona au kukipata kwa urahisi.","Mtoto alificha kitabu chini ya kitanda.\nTunaficha pesa mahali salama nyumbani.\nPaka anaficha chakula nyuma ya kabati.",{"id":995,"vocabularyWord":996,"displayOrder":46},"01a1c61d-786b-79c4-a86b-d4d4ae7049fd",{"id":997,"word":998,"frequency":36,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":999,"audio":858},"01a1c61d-5d73-7443-980f-20fbceae1de7","kufichua",[1000,1004],{"id":1001,"partOfSpeech":874,"definition":1002,"exampleSentences":1003,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-047c-7d5c-b5f2-fc12aa1ed0bd","Kuonyesha au kuweka wazi jambo lililokuwa limefichwa au siri, ili watu walijue.","Mwandishi wa habari alifichua siri ya ufisadi katika wizara ile.\nPolisi walifichua mpango wa wezi wa kuiba benki.\nUsimfichulie mtu yeyote siri tuliyoambiana jana.",{"id":1005,"partOfSpeech":874,"definition":1006,"exampleSentences":1007,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-047c-7da4-b5f2-fc12aa74ce77","Kuondoa kitu kilichofunika au kilichositiri kitu fulani ili kitu hicho kionekane.","Mkulima alifichua mizizi ya muhogo kutoka kwenye udongo.\nUpepo mkali ulifichua paa la nyumba yetu.\nMchimbaji alifichua mifupa ya kale chini ya mchanga.",{"id":1009,"vocabularyWord":1010,"displayOrder":51},"01a1c61d-786b-79e0-a86b-d4d4af4b5133",{"id":1011,"word":1012,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1013,"audio":858},"01a1c61d-5c7a-7972-af39-4d48c8802e2e","kuchoma",[1014,1018,1022],{"id":1015,"partOfSpeech":874,"definition":1016,"exampleSentences":1017,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02bf-76da-b055-47f360ba69d9","Kutoboa au kuingiza kitu chenye ncha kali mwilini, kama kisu, mwiba au sindano.","Daktari alimchoma mtoto sindano ya chanjo.\nMwiba ulinichoma mguuni nilipokuwa shambani.\nMwizi alimchoma mlinzi kwa kisu.",{"id":1019,"partOfSpeech":874,"definition":1020,"exampleSentences":1021,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02bf-75e6-b055-47f360542578","Kupika au kuiva chakula kwa kukiweka juu ya moto au makaa bila kukitumbukiza kwenye maji, kama nyama, mahindi au samaki.","Baba anapenda kuchoma nyama siku ya Jumapili.\nTulikaa kando ya barabara tukinunua mahindi ya kuchoma.\nMama alianza kuchoma samaki kwa makaa.",{"id":1023,"partOfSpeech":874,"definition":1024,"exampleSentences":1025,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02bf-7662-b055-47f360a9e8d2","Kuteketeza kitu kwa moto, au kusababisha maumivu au jeraha kwenye mwili kwa joto kali au moto.","Wakulima walichoma taka shambani jana jioni.\nJua la mchana linachoma ngozi yangu.\nUsiguse sufuria hiyo, itakuchoma mkono.",{"id":1027,"vocabularyWord":1028,"displayOrder":56},"01a1c61d-786b-79fc-a86b-d4d4b00a1c17",{"id":1029,"word":1030,"frequency":31,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":1031,"audio":858},"01a1c61d-5d6e-7e98-9987-be57270dc293","kuchomoa",[1032],{"id":1033,"partOfSpeech":874,"definition":1034,"exampleSentences":1035,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-047c-7710-b5f2-fc12a573be8c","Kutoa au kuvuta kitu kilichochomekwa, kilichobanwa au kilichokuwa kimeshikilia mahali fulani, kwa mfano msumari, plagi au upanga.","Baba alichomoa msumari ukutani kwa nyundo.\nTafadhali chomoa plagi ya pasi kabla ya kuondoka nyumbani.\nAskari alichomoa upanga wake kutoka kwenye ala.",{"id":1037,"vocabularyWord":1038,"displayOrder":61},"01a1c61d-786b-7a18-a86b-d4d4b0bc43b6",{"id":1039,"word":1040,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1041,"audio":858},"01a1c61d-5ca5-76cf-b78e-1fa28133672f","kushona",[1042,1046],{"id":1043,"partOfSpeech":874,"definition":1044,"exampleSentences":1045,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-7914-a7af-9f21001d7c9c","Kuunganisha vipande vya kitambaa au kitu kingine kwa sindano na uzi.","Mama anashona kitufe kwenye shati langu.\nNitashona suruali yangu iliyochanika kesho.\nBibi alinifundisha kushona kwa mkono nilipokuwa mtoto.",{"id":1047,"partOfSpeech":874,"definition":1048,"exampleSentences":1049,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-795c-a7af-9f2100da293e","Kutengeneza nguo, kama gauni au shati, kwa kukata na kuunganisha kitambaa, hasa kama kazi ya fundi.","Fundi alinishonea gauni jipya kwa ajili ya harusi.\nDada yangu anashona nguo za watoto sokoni.\nNataka kushona kanzu mpya kwa ajili ya sikukuu.",{"id":1051,"vocabularyWord":1052,"displayOrder":66},"01a1c61d-786b-7a34-a86b-d4d4b1b8816b",{"id":1053,"word":1054,"frequency":21,"level":533,"language":9,"partsOfSpeech":1055,"audio":858},"01a1c61d-5e1b-70a0-ba31-91bd7f3b3105","kushonoa",[1056],{"id":1057,"partOfSpeech":874,"definition":1058,"exampleSentences":1059,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-064c-703c-bef8-4990ee2055f3","Kufumua au kufungua nyuzi za mshono ulioshonwa ili nguo au kitambaa kitengane au kirekebishwe; ni kinyume cha kushona.","Fundi alishonoa mshono wa kanzu ili aipunguze kidogo.\nNililazimika kushonoa kola kwa sababu nilikuwa nimeishona vibaya.\nBibi anashonoa gauni kuukuu ili atumie kitambaa chake kushona kitu kipya.",[],null,[1063,1072,1078,1085,1092],{"@id":1064,"@type":1065,"id":1066,"grammarPage":1067,"title":1068,"instructions":1069,"displayOrder":859,"type":1070,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1071},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-33f3-785a-b8a9-aeea4f89ca42","GrammarExercise","01a1c61d-33f3-785a-b8a9-aeea4f89ca42","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Chagua kitenzi cha kutendua","Chagua kitenzi kinacholingana na hali au tendo lililoelezwa katika kila sentensi.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_98cef183-5762-4397-8783-7b3e42f643d9_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1073,"@type":1065,"id":1074,"grammarPage":1067,"title":1075,"instructions":1076,"displayOrder":11,"type":1070,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1077},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3405-7cd9-bda6-331f6e01cfb1","01a1c61d-3405-7cd9-bda6-331f6e01cfb1","Tofautisha kutendua, maana na ukanushi","Soma muktadha, kisha chagua jibu linaloeleza maana au tendo linalohitajika.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fc634379-dc57-4b07-91f6-517e9de7e7a6_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1079,"@type":1065,"id":1080,"grammarPage":1067,"title":1081,"instructions":1082,"displayOrder":16,"type":1083,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1084},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3418-7559-95a3-434fdf481549","01a1c61d-3418-7559-95a3-434fdf481549","Panga sentensi za kutendua","Panga vipande ili kuunda sentensi sahihi. Kuna maneno ya ziada; usiyatumie.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_15c6a9e2-b03e-48ea-bcbc-e6d84c6de245_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1086,"@type":1065,"id":1087,"grammarPage":1067,"title":1088,"instructions":1089,"displayOrder":21,"type":1090,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1091},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3426-743b-926f-cc31fe73b830","01a1c61d-3426-743b-926f-cc31fe73b830","Tambua vitenzi vya kutendua","Gusa kila kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Weka vipande vyote katika makundi.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0423ff95-bd01-46e3-8812-c395acc8bfc8_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1093,"@type":1065,"id":1094,"grammarPage":1067,"title":1095,"instructions":1096,"displayOrder":26,"type":1090,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1097},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-342b-797b-8793-588112f0a1e5","01a1c61d-342b-797b-8793-588112f0a1e5","Kutendua: ukanushi, mtendaji na maana","Soma msingi wa kupanga kwenye kila ubao. Gusa kipande, kisha gusa kundi lake mpaka vipande vyote viwekwe.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_64f61264-bcdc-42ca-aad6-290090c9d85c_hero.webp?v=1794325165",{"id":1066,"grammarPage":1067,"title":1068,"instructions":1069,"seoTitle":1099,"seoDescription":1100,"displayOrder":859,"type":1070,"questions":1101,"ogImageUrl":1071},"Kutendua kwa -ua na -oa katika sentensi","Chagua vitenzi vya kutendua katika sentensi kuhusu milango, macho, habari na mishono; tofautisha kutendua na ukanushi na utambue maana ya kitenzi kununua.",[1102],{"id":1103,"sentenceTemplate":1104,"displayOrder":859,"explanation":1105,"exampleSentence":1106,"blanks":1107},"01a1c61d-33f3-7a3e-b8a9-aeea52daf85f","Mlango wa duka umefungwa. Ili wateja waweze kuingia, mwenye duka anahitaji __1__ mlango huo.","Wateja wanahitaji mlango uwe wazi. Kufungua huondoa hali ya kufungwa; kufunga huleta hali hiyo, na kufumba si kitenzi cha kawaida cha mlango hapa.","Ukifungua sanduku, utaona vitabu ndani.",[1108],{"id":1109,"blankNumber":11,"options":1110},"01a1c61d-33f3-79f2-b8a9-aeea51e9ea31",[1111,1113,1115],{"id":1112,"optionText":870,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-33f3-795e-b8a9-aeea4fe2d843",{"id":1114,"optionText":894,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-33f3-799e-b8a9-aeea50d22fc4",{"id":1116,"optionText":912,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-33f3-79ca-b8a9-aeea51080704",{"html":1118,"toc":1119},"\u003Cp>Vitenzi kama \u003Cstrong>fungua\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>chomoa\u003C\u002Fstrong> vinaweza kueleza kuondoa hali iliyotokana na tendo fulani. Utajifunza kutumia maumbo ya kutendua yenye \u003Cstrong>-ua\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-oa\u003C\u002Fstrong>, na kutofautisha kutendua na kukanusha tendo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kutendua-kuna-maana-gani\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kutendua kuna maana gani?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>Kutendua\u003C\u002Fem> ni kuondoa au kubadili hali iliyotokana na tendo jingine. Kwa mfano, ukifunga mlango, mlango unakuwa umefungwa. Ukiufungua, unaondoa hali hiyo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Asha \u003Cstrong>alifunga\u003C\u002Fstrong> mlango usiku. Asubuhi \u003Cstrong>aliufungua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Juma \u003Cstrong>alifumba\u003C\u002Fstrong> macho. Baada ya muda \u003Cstrong>aliyafumbua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Si lazima mtu anayefanya tendo la kwanza awe ndiye anayelitendua. Unaweza kufungua mlango ambao mtu mwingine ameufunga.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"maumbo-ya-ua-na-oa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Maumbo ya -ua na -oa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika jozi zifuatazo, umbo la kitenzi hubadilika ili kuonyesha kutendua. Jifunze umbo pamoja na maana yake.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Tendo la kwanza\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kutendua\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maana ya kutendua katika mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kufunga mlango\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kufungua\u003C\u002Fstrong> mlango\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kufanya mlango uwe wazi\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kufumba macho\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kufumbua\u003C\u002Fstrong> macho\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kufanya macho yawe wazi\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuziba shimo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuzibua\u003C\u002Fstrong> shimo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuondoa kinachoziba shimo\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuficha habari\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kufichua\u003C\u002Fstrong> habari\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kufanya habari iliyofichwa ijulikane\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuchoma sindano kwenye kitambaa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuchomoa\u003C\u002Fstrong> sindano kwenye kitambaa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kutoa sindano iliyoingizwa kwenye kitambaa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kushona mshono\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kushonoa\u003C\u002Fstrong> mshono\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuondoa nyuzi za mshono\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika jozi hizi, \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho hubadilika kuwa \u003Cstrong>-ua\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-oa\u003C\u002Fstrong>: \u003Cem>funga → fungua\u003C\u002Fem>, \u003Cem>choma → chomoa\u003C\u002Fem>. Huu ni uchanganuzi wa maumbo; katika sentensi, unaandika kitenzi kama neno moja: \u003Cstrong>alifungua\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>alichomoa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa kawaida, \u003Cstrong>-oa\u003C\u002Fstrong> hutumika mzizi unapokuwa na vokali \u003Cstrong>o\u003C\u002Fstrong>, kama katika \u003Cem>choma → chomoa\u003C\u002Fem> na \u003Cem>shona → shonoa\u003C\u002Fem>. \u003Cstrong>-ua\u003C\u002Fstrong> hutumika kwa mizizi yenye vokali nyingine, kama katika \u003Cem>funga → fungua\u003C\u002Fem> na \u003Cem>ficha → fichua\u003C\u002Fem>. Huu ni mwongozo wa upatanisho wa vokali; haukuruhusu kuunda kitenzi kipya kiholela. Hakikisha kwamba kitenzi hicho kinatumika na kina maana unayotaka.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usiongeze \u003Cstrong>-ua\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-oa\u003C\u002Fstrong> kwa kila kitenzi. Si kila tendo lina kitenzi cha kutendua kinachoundwa kwa njia hii. Kwa mfano, tunasema \u003Cstrong>kuandika\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kufuta\u003C\u002Fstrong>, si kubadili tu mwisho wa \u003Cem>andika\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maana-hutegemea-matumizi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Maana hutegemea matumizi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kutendua hakumaanishi kurudisha kila kitu kama kilivyokuwa kabisa. Mara nyingi unaondoa hali fulani tu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Shimo lilikuwa limezibwa kwa udongo. Wafanyakazi \u003Cstrong>walilizibua\u003C\u002Fstrong> ili maji yapite.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Habari hiyo ilikuwa siri. Mwandishi \u003Cstrong>aliifichua\u003C\u002Fstrong> gazetini.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kisu kilikuwa kwenye ala. Mwindaji \u003Cstrong>alikichomoa\u003C\u002Fstrong> kutoka kwenye ala.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Fundi alishona mshono vibaya. Baadaye \u003Cstrong>aliushonoa\u003C\u002Fstrong> ili ashone upya.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Katika mfano wa habari, \u003Cstrong>kufichua\u003C\u002Fstrong> si kutoa kitu mahali halisi. Ni kufanya jambo lililofichwa lijulikane.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Choma\u003C\u002Fstrong> lina maana zaidi ya moja. Katika jozi \u003Cem>choma → chomoa\u003C\u002Fem>, linahusu kuingiza kitu chenye ncha. \u003Cstrong>Chomoa\u003C\u002Fstrong> halimaanishi kuondoa matokeo ya kuchoma kitu kwa moto.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Pia, si kila kitenzi kinachoishia kwa herufi \u003Cstrong>ua\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>oa\u003C\u002Fstrong> kina maana ya kutendua. Kwa mfano, \u003Cstrong>kununua\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kuoa\u003C\u002Fstrong> havionyeshi kutendua tendo jingine.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kutendua-si-kukanusha\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kutendua si kukanusha\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kukanusha tendo ni kusema kwamba tendo hilo halifanyiki au halikufanyika. Kutendua ni kufanya tendo linaloondoa hali fulani.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sentensi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maana\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Asha \u003Cstrong>hakufunga\u003C\u002Fstrong> mlango.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tendo la kufunga halikufanywa na Asha.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Asha \u003Cstrong>alifungua\u003C\u002Fstrong> mlango.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha aliondoa hali ya mlango kufungwa.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Asha \u003Cstrong>hakufungua\u003C\u002Fstrong> mlango.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tendo la kufungua halikufanywa na Asha.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa hiyo, \u003Cstrong>hakufunga\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>alifungua\u003C\u002Fstrong> si sawa. Kitenzi cha kutendua kinaweza pia kukanushwa: \u003Cstrong>hakufungua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-unapochagua-kitenzi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kumbuka unapochagua kitenzi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Tambua hali inayotakiwa kuondolewa: mlango umefungwa, macho yamefumbwa au shimo limezibwa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tumia jozi inayotumika katika Kiswahili: \u003Cstrong>funga → fungua\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>fumba → fumbua\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ziba → zibua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Angalia maana katika muktadha, hasa kwa \u003Cstrong>choma → chomoa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tofautisha \u003Cstrong>kutendua\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kukanusha\u003C\u002Fstrong>: \u003Cem>alifungua\u003C\u002Fem> si sawa na \u003Cem>hakufunga\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Jifunze \u003Cstrong>-ua\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-oa\u003C\u002Fstrong> kupitia jozi za vitenzi na matumizi yake, si kwa kuangalia herufi za mwisho pekee.\u003C\u002Fp>\n",[1120,1124,1128,1132,1136],{"id":1121,"text":1122,"depth":16,"number":1123},"kutendua-kuna-maana-gani","Kutendua kuna maana gani?","1",{"id":1125,"text":1126,"depth":16,"number":1127},"maumbo-ya-ua-na-oa","Maumbo ya -ua na -oa","2",{"id":1129,"text":1130,"depth":16,"number":1131},"maana-hutegemea-matumizi","Maana hutegemea matumizi","3",{"id":1133,"text":1134,"depth":16,"number":1135},"kutendua-si-kukanusha","Kutendua si kukanusha","4",{"id":1137,"text":1138,"depth":16,"number":1139},"kumbuka-unapochagua-kitenzi","Kumbuka unapochagua kitenzi","5"]