[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-maagizo-ya-kawaida-katika-umoja":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207":188,"exercise-list-path-sw-none":231},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":187},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja","Jifunze kutoa maagizo kwa mtu mmoja kwa kutumia soma, fungua na kaa; tambua pia maumbo njoo, nenda, kula na kunywa katika hali za kawaida za kila siku.","Agizo humwambia mtu afanye jambo. Hapa utajifunza kutoa maagizo kwa **mtu mmoja**: **soma**, **fungua**, **njoo** na mengine ya kawaida.\n\n## 1. Agizo kwa mtu mmoja\n\nUnapomwambia mtu mmoja afanye jambo, unaweza kuanza moja kwa moja na kitenzi. Si lazima useme **wewe**.\n\n:::example\nMwalimu anamwambia mwanafunzi mmoja: **Soma** sentensi hii.\n\nMama anamwambia mtoto mmoja: **Funga** mlango.\n\nUnamwambia rafiki yako: **Kaa** hapa.\n:::\n\nManeno **soma**, **funga** na **kaa** yanaonyesha jambo la kufanya.\n\n## 2. Maumbo ya kawaida\n\nKwa vitenzi vingi, ondoa **ku-** ya mwanzo ili kupata agizo la mtu mmoja.\n\n| Kitenzi | Agizo kwa mtu mmoja | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| kusoma | **soma** | Soma kitabu hiki. |\n| kuandika | **andika** | Andika jina lako. |\n| kufungua | **fungua** | Fungua dirisha. |\n| kufunga | **funga** | Funga mlango. |\n| kukaa | **kaa** | Kaa hapa. |\n| kusimama | **simama** | Simama pale. |\n\n:::tip\nKwa **kusoma**, ondoa **ku-**: unapata **soma**. Andika agizo kama neno moja: **Soma kitabu.**\n:::\n\n## 3. Maumbo ya kukumbuka\n\nSi kila kitenzi kinafuata njia hiyo. Kumbuka maagizo haya:\n\n| Kitenzi | Agizo kwa mtu mmoja | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| kuja | **njoo** | Njoo hapa. |\n| kwenda | **nenda** | Nenda nyumbani. |\n| kula | **kula** | Kula chakula chako. |\n| kunywa | **kunywa** | Kunywa maji. |\n\n:::example\nRafiki yako yuko mbali kidogo. Unamwita: **Njoo** hapa.\n\nMtoto ana chakula mezani. Unamwambia: **Kula** chakula chako.\n:::\n\n:::warning\nKwa **kula** na **kunywa**, usiondoe **ku-** katika maagizo haya.\n\n✓ **Kula** chakula.\n\n✓ **Kunywa** maji.\n:::\n\n## 4. Tumia agizo katika hali inayofaa\n\nMaagizo haya ni ya moja kwa moja. Unaweza kuyasikia darasani, nyumbani au kati ya watu wanaofahamiana. Namna unavyosema agizo ni muhimu pia.\n\n:::note\nAgizo la moja kwa moja linaweza kusikika kali, hasa unapozungumza na mtu usiyemfahamu. Si kila agizo linafaa katika kila hali.\n:::\n\nUnaweza kutaja jina la mtu kabla ya agizo. Agizo halibadiliki.\n\n:::example\nAsha, **fungua** kitabu chako.\n\nJuma, **andika** jina lako hapa.\n:::\n\n## 5. Kumbuka\n\n- Tumia maagizo haya unapozungumza na **mtu mmoja**.\n- Kwa vitenzi vingi, ondoa **ku-**: kusoma → **soma**.\n- Kumbuka maumbo **njoo** na **nenda**.\n- Hifadhi **ku-** katika **kula** na **kunywa**.\n- Si lazima uanze na **wewe**: **Kaa hapa.**","sw","A1",34,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-2595-752d-9dff-5bf001aa9129",false,0,6,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":36},"01a1c61d-7876-73ed-b890-12d4a8a6898c",[24,43,57,77,100,119,133,145,159,173],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":37},"01a1c61d-7876-744d-b890-12d4a94536a8",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":30,"audio":15},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",9,[31,38],{"id":32,"partOfSpeech":33,"definition":34,"exampleSentences":35,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","VERB","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",true,1,{"id":39,"partOfSpeech":33,"definition":40,"exampleSentences":41,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",2,{"id":44,"vocabularyWord":45,"displayOrder":42},"01a1c61d-7876-7489-b890-12d4a951d05e",{"id":46,"word":47,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":48,"audio":15},"01a1c61d-5aa6-7127-8281-2a05391b1afa","kuandika",[49,53],{"id":50,"partOfSpeech":33,"definition":51,"exampleSentences":52,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd83-74eb-8cd4-8b89026fc3df","Kuweka maneno, herufi au namba kwenye karatasi au mahali pengine kwa kutumia kalamu, penseli au kompyuta.","Mwalimu anaandika jina langu ubaoni.\nNinapenda kuandika barua kwa rafiki yangu.\nWatoto wanaandika kwenye daftari zao.",{"id":54,"partOfSpeech":33,"definition":55,"exampleSentences":56,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd83-7533-8cd4-8b890358f416","Kutunga na kuandaa kitabu, hadithi, wimbo au makala ili wengine wasome au wasikie.","Baba yangu anaandika kitabu kuhusu historia ya kijiji chetu.\nDada yangu anapenda kuandika hadithi fupi.\nMsanii huyo anaandika nyimbo nzuri sana.",{"id":58,"vocabularyWord":59,"displayOrder":76},"01a1c61d-7876-74b1-b890-12d4a9e0e30e",{"id":60,"word":61,"frequency":62,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":63,"audio":15},"01a1c61d-5ab2-70cd-91af-b4aae0b4431a","kufungua",8,[64,68,72],{"id":65,"partOfSpeech":33,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd84-7417-8834-567e3736d096","Kuondoa kitu kinachofunga ili kitu kiwe wazi, kwa mfano mlango, dirisha, sanduku au chupa.","Tafadhali fungua mlango, ni mimi.\nMama anafungua dirisha asubuhi ili hewa iingie.\nWatoto walifungua zawadi zao siku ya sikukuu.",{"id":69,"partOfSpeech":33,"definition":70,"exampleSentences":71,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd84-745f-8834-567e381ac215","Kuanza kutoa huduma au kuanzisha shughuli, kwa mfano duka, shule au akaunti ya benki.","Duka letu linafungua saa mbili asubuhi.\nBaba alifungua akaunti mpya benki jana.\nShule itafungua mwezi ujao.",{"id":73,"partOfSpeech":33,"definition":74,"exampleSentences":75,"isPrimary":15,"meaningOrder":76},"01a1c695-fd84-74a3-8834-567e38487546","Kuondoa kamba, fundo au kitu kilichofungwa ili kiachike huru.","Juma alifungua fundo la kamba.\nMwalimu alifungua kifurushi cha vitabu.\nMsichana anafungua viatu vyake kabla ya kuingia ndani.",3,{"id":78,"vocabularyWord":79,"displayOrder":99},"01a1c61d-7876-74d1-b890-12d4aacc8226",{"id":80,"word":81,"frequency":62,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":82,"audio":15},"01a1c61d-5ab0-7f7d-b167-81a4ca2b1910","kufunga",[83,87,91,95],{"id":84,"partOfSpeech":33,"definition":85,"exampleSentences":86,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd84-7247-8834-567e35f8524a","Kufanya kitu kisiwe wazi, kwa mfano mlango, dirisha, duka au sanduku.","Tafadhali funga mlango.\nMama anafunga dirisha kwa sababu kuna baridi.\nDuka hufungwa saa mbili usiku.",{"id":88,"partOfSpeech":33,"definition":89,"exampleSentences":90,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd84-728f-8834-567e36056a78","Kuunganisha au kubana kitu kwa kamba, kamba ndogo au kitambaa ili kisitoke mahali pake.","Baba anafunga mzigo kwa kamba.\nMtoto anajifunga viatu mwenyewe.\nFunga mkanda kabla ya safari.",{"id":92,"partOfSpeech":33,"definition":93,"exampleSentences":94,"isPrimary":15,"meaningOrder":76},"01a1c695-fd84-72cf-8834-567e3640e4af","Kuacha kula na kunywa kwa muda fulani, hasa kwa sababu ya dini.","Waislamu hufunga mwezi wa Ramadhani.\nDada yangu anafunga leo hadi jioni.\nSisi tunafunga kila Ijumaa.",{"id":96,"partOfSpeech":33,"definition":97,"exampleSentences":98,"isPrimary":15,"meaningOrder":99},"01a1c695-fd84-730f-8834-567e36b712f9","Kupiga mpira na kuingiza ndani ya lango la wapinzani katika mchezo wa mpira.","Mchezaji alifunga goli la ushindi.\nTimu yetu ilifunga mabao matatu jana.\nNataka kufunga goli kwenye mechi ijayo.",4,{"id":101,"vocabularyWord":102,"displayOrder":118},"01a1c61d-7876-74f1-b890-12d4ab6f6e35",{"id":103,"word":104,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":105,"audio":15},"01a1c61d-5abd-7048-9ee9-dc77f3ba9748","kukaa",[106,110,114],{"id":107,"partOfSpeech":33,"definition":108,"exampleSentences":109,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd85-706a-b6d1-9a525169157f","Kuwa mahali fulani kwa muda, kwa mfano kwa kuketi au kutulia mahali pamoja.","Tafadhali kaa kwenye kiti hiki.\nWatoto wanakaa darasani na kusikiliza mwalimu.\nTulikaa nyumbani siku nzima kwa sababu ya mvua.",{"id":111,"partOfSpeech":33,"definition":112,"exampleSentences":113,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd85-70b6-b6d1-9a5251720172","Kuishi au kuwa na makazi mahali fulani.","Ninakaa Dar es Salaam na familia yangu.\nBibi yangu anakaa kijijini.\nUnakaa wapi sasa?",{"id":115,"partOfSpeech":33,"definition":116,"exampleSentences":117,"isPrimary":15,"meaningOrder":76},"01a1c695-fd85-70f6-b6d1-9a5251a58e4a","Kutumia muda fulani au kuchukua muda mrefu bila kuondoka au kubadilika.","Alikaa kimya kwa muda mrefu.\nWageni walikaa kwetu wiki mbili.\nChakula hiki kinaweza kukaa siku tatu bila kuharibika.",5,{"id":120,"vocabularyWord":121,"displayOrder":17},"01a1c61d-7876-750d-b890-12d4ab7ad416",{"id":122,"word":123,"frequency":62,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":124,"audio":15},"01a1c61d-5b1e-7d1b-baf7-f58a4669a576","kusimama",[125,129],{"id":126,"partOfSpeech":33,"definition":127,"exampleSentences":128,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff34-76f1-9b88-f2f02903288f","Kuwa wima kwa miguu yako bila kukaa wala kulala.","Mwalimu anasimama mbele ya darasa.\nTafadhali simama ili nione kimo chako.\nWatoto walisimama kwenye mstari kusubiri chakula.",{"id":130,"partOfSpeech":33,"definition":131,"exampleSentences":132,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff34-7735-9b88-f2f029b05468","Kuacha kutembea, kwenda au kufanya kazi; kutoendelea tena na safari au kitendo.","Basi lilisimama kituoni.\nSaa yangu imesimama kwa sababu betri imeisha.\nGari lilisimama ghafla barabarani.",{"id":134,"vocabularyWord":135,"displayOrder":144},"01a1c61d-7876-7529-b890-12d4abe93495",{"id":136,"word":137,"frequency":138,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":139,"audio":15},"01a1c61d-5ab6-767f-a7ce-3433c86a6cc1","kuja",10,[140],{"id":141,"partOfSpeech":33,"definition":142,"exampleSentences":143,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd84-7913-8834-567e3b573a5f","Kufika mahali alipo mtu anayesema au mahali panapozungumziwa; kusogea karibu na mzungumzaji.","Rafiki yangu atakuja nyumbani kwetu kesho.\nNjoo hapa, mwanangu!\nBasi linakuja sasa hivi.",7,{"id":146,"vocabularyWord":147,"displayOrder":62},"01a1c61d-7876-7549-b890-12d4acbf78e5",{"id":148,"word":149,"frequency":138,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":150,"audio":15},"01a1c61d-5b2a-76ff-bddd-4216613c9847","kwenda",[151,155],{"id":152,"partOfSpeech":33,"definition":153,"exampleSentences":154,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff35-758f-8c0e-fde8e86d7fc4","Kuhama kutoka mahali pamoja na kufika mahali pengine; kusafiri au kutembea kuelekea mahali fulani.","Kesho nitakwenda sokoni kununua matunda.\nWatoto wanakwenda shuleni kila asubuhi.\nTutakwenda Mombasa wakati wa likizo.",{"id":156,"partOfSpeech":33,"definition":157,"exampleSentences":158,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff35-75d7-8c0e-fde8e9307978","Kufanya kazi vizuri au kuendelea kwa namna fulani, kama vile mashine, biashara au mambo ya maisha.","Saa hii haikwenda vizuri tangu jana.\nBiashara yangu inakwenda vizuri mwaka huu.\nMasomo yanakwenda vizuri sana.",{"id":160,"vocabularyWord":161,"displayOrder":29},"01a1c61d-7876-7569-b890-12d4acc5a0d6",{"id":162,"word":163,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":164,"audio":15},"01a1c61d-5b05-71b4-9b6b-8780615364db","kula",[165,169],{"id":166,"partOfSpeech":33,"definition":167,"exampleSentences":168,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff32-71f8-8c85-48669c95e77c","Kuweka chakula kinywani, kukitafuna na kukimeza ili mwili upate nguvu.","Watoto wanakula wali na maharagwe.\nNapenda kula matunda kila asubuhi.\nTulikula chakula cha mchana pamoja.",{"id":170,"partOfSpeech":33,"definition":171,"exampleSentences":172,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff32-7290-8c85-48669cfae15c","Kutumia au kuchukua pesa au mali ya mtu mwingine kwa njia isiyo halali.","Mtumishi huyo alikula pesa za kampuni.\nViongozi wasiokuwa waaminifu hula mali ya umma.\nAlishtakiwa kwa kula rushwa.",{"id":174,"vocabularyWord":175,"displayOrder":138},"01a1c61d-7876-7585-b890-12d4ad53be1e",{"id":176,"word":177,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":178,"audio":15},"01a1c61d-5b0d-74b1-9f33-a5966d7221f9","kunywa",[179,183],{"id":180,"partOfSpeech":33,"definition":181,"exampleSentences":182,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff33-7033-8cf3-eca89e90ee63","Kumeza kinywaji, kama maji, chai au maziwa, kupitia kinywani hadi tumboni.","Ninapenda kunywa maji mengi kila siku.\nWatoto wanakunywa maziwa asubuhi.\nTunakunywa chai pamoja kabla ya kwenda kazini.",{"id":184,"partOfSpeech":33,"definition":185,"exampleSentences":186,"isPrimary":15,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff33-7087-8cf3-eca89efa9085","Kutumia dawa ya maji au ya vidonge kwa kuimeza ili kutibu ugonjwa.","Daktari alisema nikanywe dawa mara tatu kwa siku.\nMgonjwa anakunywa dawa baada ya chakula.\nUsisahau kunywa dawa yako kabla ya kulala.",[],[189,199,205,212,218,225],{"@id":190,"@type":191,"id":192,"grammarPage":193,"title":194,"instructions":195,"displayOrder":16,"type":196,"questionCount":197,"blankCount":197,"isCompleted":15,"ogImageUrl":198},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3632-72b0-a20e-36aecdd34b0c","GrammarExercise","01a1c61d-3632-72b0-a20e-36aecdd34b0c","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo darasani na nyumbani","Chagua umbo la agizo la moja kwa moja kwa mtu mmoja, si taarifa. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_6b685af7-c4bb-49f2-a87b-4c6125412e21_hero.webp?v=1794325165",{"@id":200,"@type":191,"id":201,"grammarPage":193,"title":202,"instructions":203,"displayOrder":37,"type":196,"questionCount":197,"blankCount":197,"isCompleted":15,"ogImageUrl":204},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3644-7d78-885b-907c2f110ef7","01a1c61d-3644-7d78-885b-907c2f110ef7","Njoo, nenda, kula na kunywa","Chagua umbo la agizo la moja kwa moja kwa mtu mmoja, si taarifa. Kitenzi kwenye mabano kinaonyesha kitendo kinachotakiwa.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c224ff7a-16a7-473d-be05-7254da36ff11_hero.webp?v=1794325165",{"@id":206,"@type":191,"id":207,"grammarPage":193,"title":208,"instructions":209,"displayOrder":42,"type":210,"questionCount":138,"blankCount":138,"isCompleted":15,"ogImageUrl":211},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-365c-7ee9-af16-f41d32456986","01a1c61d-365c-7ee9-af16-f41d32456986","Panga maagizo ya darasani na nyumbani","Panga vipande kuunda agizo la moja kwa moja kwa mtu mmoja. Kuna maneno ya ziada ambayo hutayatumia.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_15435b83-5d7f-4b80-809e-5fbb2a6639ce_hero.webp?v=1794325165",{"@id":213,"@type":191,"id":214,"grammarPage":193,"title":215,"instructions":216,"displayOrder":76,"type":210,"questionCount":138,"blankCount":138,"isCompleted":15,"ogImageUrl":217},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-366a-7f56-9a2e-faf42ccd83a6","01a1c61d-366a-7f56-9a2e-faf42ccd83a6","Panga maagizo ya mwendo na chakula","Panga vipande kuunda agizo la moja kwa moja kwa mtu mmoja, si taarifa au agizo kwa watu wengi. Kuna maneno ya ziada.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3797da3e-5932-4223-a1e9-8c296bb9ce46_hero.webp?v=1794325165",{"@id":219,"@type":191,"id":220,"grammarPage":193,"title":221,"instructions":222,"displayOrder":99,"type":223,"questionCount":99,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":224},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-367a-709d-bc4e-f61631cb5d36","01a1c61d-367a-709d-bc4e-f61631cb5d36","Panga maumbo ya maagizo ya umoja","Gusa kipande, kisha gusa kundi linaloeleza umbo la agizo.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bc74bd7f-a291-4e48-b6a4-00b7950b302b_hero.webp?v=1794325165",{"@id":226,"@type":191,"id":227,"grammarPage":193,"title":228,"instructions":229,"displayOrder":118,"type":223,"questionCount":99,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":230},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-367f-7a7f-bd0a-ac0a36b8fba8","01a1c61d-367f-7a7f-bd0a-ac0a36b8fba8","Tofautisha maagizo na taarifa, kisha panga maumbo","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Fuata msingi wa kupanga ulioelezwa katika kila ubao.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_9c6ba54e-9efa-4035-b57a-74e94e0982d7_hero.webp?v=1794325165",null]