[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-maagizo-ya-wingi-kwa-eni":852,"grammar-lesson-path-sw-maagizo-ya-wingi-kwa-eni-none":1055,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed":1056,"grammar-quick-check-01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed":1085,"grammar-lesson-body-01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed-29b6ildc6":1107},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":294,"title":295,"slug":296,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":181,"displayOrder":297,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":26,"vocabularyLists":862,"readyImages":1054},"Jifunze kutoa maagizo kwa watu wawili au zaidi kwa kutumia -eni, kubadili mwisho wa kitenzi, na kutumia maumbo kama someni, njoni, kuleni na subirini.","## 1. Agizo kwa watu wawili au zaidi\n\nUnapotoa agizo kwa watu wawili au zaidi, mara nyingi unatumia kitenzi chenye mwisho **-eni**. Utajifunza kubadili agizo la mtu mmoja kuwa la watu wengi na kutumia maumbo kama **someni**, **njooni**, **kuleni** na **subirini**.\n\n:::example\nMwalimu anamwambia mwanafunzi mmoja: **Soma** sentensi hii.\n\nMwalimu anawaambia wanafunzi wote: **Someni** sentensi hii.\n:::\n\nAgizo linaweza kueleza jambo la kufanya au kumkaribisha mtu. Kwa watu wengi, unaweza kusema: **Karibuni!**\n\n## 2. Badili -a kuwa -eni\n\nKwa vitenzi vingi, chukua agizo la mtu mmoja. Ondoa **-a** ya mwisho na uweke **-eni**. Unaweza pia kutoa agizo kwa watu wawili tu kwa umbo hili.\n\n| Kwa mtu mmoja | Kwa watu wawili au zaidi |\n| --- | --- |\n| soma | **someni** |\n| andika | **andikeni** |\n| fungua | **fungueni** |\n| kaa | **kaeni** |\n| sikiliza | **sikilizeni** |\n| chukua | **chukueni** |\n\nKwa mfano: **soma → som- + -eni → someni**. Vistari hapa vinaonyesha sehemu za kitenzi. Katika sentensi, andika kitenzi kama neno moja.\n\n:::example\nWatoto, **kaeni** hapa.\n\nWanafunzi, **fungueni** vitabu vyenu.\n\nNyote, **chukueni** kalamu zenu.\n:::\n\n## 3. Maumbo mengine ya kukumbuka\n\nBaadhi ya maagizo ya kawaida yanahitaji uangalifu. **Kula** na **kunywa** ni vitenzi vyenye mzizi wa silabi moja: **-la** na **-nywa**. Kwa hiyo, **ku-** inabaki katika maagizo yake. Kumbuka maumbo haya pamoja.\n\n| Kwa mtu mmoja | Kwa watu wawili au zaidi |\n| --- | --- |\n| njoo | **njooni** |\n| nenda | **nendeni** |\n| kula | **kuleni** |\n| kunywa | **kunyweni** |\n\nKatika **kuleni** na **kunyweni**, sehemu ya **ku-** inabaki.\n\n:::note\n**Njooni** ndilo umbo kuu hapa: **njoo + ni → njooni**. Katika mazungumzo, unaweza pia kusikia umbo **njoni**.\n:::\n\n:::example\nWatoto, **njooni** hapa!\n\nWageni, **kuleni** chakula hiki.\n\nBaada ya mchezo, **kunyweni** maji.\n:::\n\n:::warning\nUsitumie kanuni ya kubadili **-a** kwa kila agizo. Agizo la **njoo** kwa watu wengi ni **njooni**, si **njoeni**.\n:::\n\n## 4. Vitenzi visivyoishia kwa -a\n\nKwa vitenzi kama **subiri**, **jaribu** na **samehe**, usibadili herufi ya mwisho kuwa **-eni**. Ongeza **-ni** kwenye agizo la mtu mmoja.\n\n| Kwa mtu mmoja | Kwa watu wawili au zaidi |\n| --- | --- |\n| subiri | **subirini** |\n| jaribu | **jaribuni** |\n| samehe | **sameheni** |\n\n:::example\nAbiria, **subirini** hapa.\n\nWanafunzi, **jaribuni** tena.\n:::\n\n:::note\n**Sameheni** pia linaishia kwa herufi **eni**, lakini hapa umeongeza **-ni** kwenye **samehe**: **samehe + ni → sameheni**.\n:::\n\n## 5. Kumbuka unapotoa agizo\n\n- Kwa mtu mmoja: **Soma ukurasa huu.** Kwa watu wengi: **Someni ukurasa huu.**\n- Kwa vitenzi vingi vyenye **-a** mwishoni, badili **-a** kuwa **-eni**: **andika → andikeni**.\n- Kumbuka maumbo **njooni**, **kuleni** na **kunyweni**.\n- Kwa vitenzi kama **subiri** na **jaribu**, ongeza **-ni**: **subirini**, **jaribuni**.\n\nKabla ya kutoa agizo, jiulize: unasema na mtu mmoja au watu wawili au zaidi?",[856],{"id":857,"name":295,"level":181,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":26,"completedExercises":859},"01a1c61d-25b7-79f1-b877-b58541f25d82",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":295,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-787d-7684-947b-bea6486c336c",[866,882,896,914,932,946,960,970,984,998,1012,1026,1040],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-787d-76e4-947b-bea648c6bc3c",{"id":869,"word":870,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",[872,878],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","VERB","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",{"id":883,"vocabularyWord":884,"displayOrder":16},"01a1c61d-787d-7718-947b-bea649039079",{"id":885,"word":886,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":887,"audio":858},"01a1c61d-5aa6-7127-8281-2a05391b1afa","kuandika",[888,892],{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-74eb-8cd4-8b89026fc3df","Kuweka maneno, herufi au namba kwenye karatasi au mahali pengine kwa kutumia kalamu, penseli au kompyuta.","Mwalimu anaandika jina langu ubaoni.\nNinapenda kuandika barua kwa rafiki yangu.\nWatoto wanaandika kwenye daftari zao.",{"id":893,"partOfSpeech":874,"definition":894,"exampleSentences":895,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-7533-8cd4-8b890358f416","Kutunga na kuandaa kitabu, hadithi, wimbo au makala ili wengine wasome au wasikie.","Baba yangu anaandika kitabu kuhusu historia ya kijiji chetu.\nDada yangu anapenda kuandika hadithi fupi.\nMsanii huyo anaandika nyimbo nzuri sana.",{"id":897,"vocabularyWord":898,"displayOrder":21},"01a1c61d-787d-7740-947b-bea649f605ee",{"id":899,"word":900,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":901,"audio":858},"01a1c61d-5ab2-70cd-91af-b4aae0b4431a","kufungua",[902,906,910],{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7417-8834-567e3736d096","Kuondoa kitu kinachofunga ili kitu kiwe wazi, kwa mfano mlango, dirisha, sanduku au chupa.","Tafadhali fungua mlango, ni mimi.\nMama anafungua dirisha asubuhi ili hewa iingie.\nWatoto walifungua zawadi zao siku ya sikukuu.",{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-745f-8834-567e381ac215","Kuanza kutoa huduma au kuanzisha shughuli, kwa mfano duka, shule au akaunti ya benki.","Duka letu linafungua saa mbili asubuhi.\nBaba alifungua akaunti mpya benki jana.\nShule itafungua mwezi ujao.",{"id":911,"partOfSpeech":874,"definition":912,"exampleSentences":913,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd84-74a3-8834-567e38487546","Kuondoa kamba, fundo au kitu kilichofungwa ili kiachike huru.","Juma alifungua fundo la kamba.\nMwalimu alifungua kifurushi cha vitabu.\nMsichana anafungua viatu vyake kabla ya kuingia ndani.",{"id":915,"vocabularyWord":916,"displayOrder":26},"01a1c61d-787d-7764-947b-bea64a518ca7",{"id":917,"word":918,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":919,"audio":858},"01a1c61d-5abd-7048-9ee9-dc77f3ba9748","kukaa",[920,924,928],{"id":921,"partOfSpeech":874,"definition":922,"exampleSentences":923,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd85-706a-b6d1-9a525169157f","Kuwa mahali fulani kwa muda, kwa mfano kwa kuketi au kutulia mahali pamoja.","Tafadhali kaa kwenye kiti hiki.\nWatoto wanakaa darasani na kusikiliza mwalimu.\nTulikaa nyumbani siku nzima kwa sababu ya mvua.",{"id":925,"partOfSpeech":874,"definition":926,"exampleSentences":927,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd85-70b6-b6d1-9a5251720172","Kuishi au kuwa na makazi mahali fulani.","Ninakaa Dar es Salaam na familia yangu.\nBibi yangu anakaa kijijini.\nUnakaa wapi sasa?",{"id":929,"partOfSpeech":874,"definition":930,"exampleSentences":931,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd85-70f6-b6d1-9a5251a58e4a","Kutumia muda fulani au kuchukua muda mrefu bila kuondoka au kubadilika.","Alikaa kimya kwa muda mrefu.\nWageni walikaa kwetu wiki mbili.\nChakula hiki kinaweza kukaa siku tatu bila kuharibika.",{"id":933,"vocabularyWord":934,"displayOrder":31},"01a1c61d-787d-7790-947b-bea64b242089",{"id":935,"word":936,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":937,"audio":858},"01a1c61d-5b1d-7b33-b6b7-3bdb70c113fa","kusikiliza",[938,942],{"id":939,"partOfSpeech":874,"definition":940,"exampleSentences":941,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-759d-9b88-f2f0280723ff","Kutega masikio ili kusikia sauti, muziki au maneno ya mtu kwa makini.","Wanafunzi wanasikiliza mwalimu darasani.\nNapenda kusikiliza muziki jioni.\nTafadhali sikiliza ninachokuambia.",{"id":943,"partOfSpeech":874,"definition":944,"exampleSentences":945,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-75e5-9b88-f2f0287ae6eb","Kuzingatia na kufuata ushauri au maneno ya mtu, yaani kutii.","Mtoto mwema husikiliza wazazi wake.\nNi vizuri kusikiliza ushauri wa wazee.\nHakusikiliza onyo la daktari.",{"id":947,"vocabularyWord":948,"displayOrder":36},"01a1c61d-787d-77ac-947b-bea64bc402e2",{"id":949,"word":950,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":951,"audio":858},"01a1c61d-5aaa-74c1-8326-e51265ec651b","kuchukua",[952,956],{"id":953,"partOfSpeech":874,"definition":954,"exampleSentences":955,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-7a23-8cd4-8b890932c38f","Kushika kitu na kukiweka mkononi, mfukoni au mahali pengine ili ukipeleke au ukitumie; kubeba au kupokea kitu.","Tafadhali chukua kitabu hiki mezani.\nMama alichukua kikapu na kwenda sokoni.\nNitachukua maji kidogo kwa ajili ya safari.",{"id":957,"partOfSpeech":874,"definition":958,"exampleSentences":959,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-7a6b-8cd4-8b890a20717a","Kuhitaji muda fulani ili jambo likamilike au lifanyike.","Safari ya kwenda Arusha inachukua masaa sita.\nKupika wali huchukua dakika thelathini.\nKujifunza lugha mpya huchukua muda mrefu.",{"id":961,"vocabularyWord":962,"displayOrder":41},"01a1c61d-787d-77d8-947b-bea64c21fa4b",{"id":963,"word":964,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":965,"audio":858},"01a1c61d-5ab6-767f-a7ce-3433c86a6cc1","kuja",[966],{"id":967,"partOfSpeech":874,"definition":968,"exampleSentences":969,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7913-8834-567e3b573a5f","Kufika mahali alipo mtu anayesema au mahali panapozungumziwa; kusogea karibu na mzungumzaji.","Rafiki yangu atakuja nyumbani kwetu kesho.\nNjoo hapa, mwanangu!\nBasi linakuja sasa hivi.",{"id":971,"vocabularyWord":972,"displayOrder":46},"01a1c61d-787d-77f4-947b-bea64c744db1",{"id":973,"word":974,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":975,"audio":858},"01a1c61d-5b2a-76ff-bddd-4216613c9847","kwenda",[976,980],{"id":977,"partOfSpeech":874,"definition":978,"exampleSentences":979,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff35-758f-8c0e-fde8e86d7fc4","Kuhama kutoka mahali pamoja na kufika mahali pengine; kusafiri au kutembea kuelekea mahali fulani.","Kesho nitakwenda sokoni kununua matunda.\nWatoto wanakwenda shuleni kila asubuhi.\nTutakwenda Mombasa wakati wa likizo.",{"id":981,"partOfSpeech":874,"definition":982,"exampleSentences":983,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff35-75d7-8c0e-fde8e9307978","Kufanya kazi vizuri au kuendelea kwa namna fulani, kama vile mashine, biashara au mambo ya maisha.","Saa hii haikwenda vizuri tangu jana.\nBiashara yangu inakwenda vizuri mwaka huu.\nMasomo yanakwenda vizuri sana.",{"id":985,"vocabularyWord":986,"displayOrder":51},"01a1c61d-787d-7814-947b-bea64cf107bc",{"id":987,"word":988,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":989,"audio":858},"01a1c61d-5b05-71b4-9b6b-8780615364db","kula",[990,994],{"id":991,"partOfSpeech":874,"definition":992,"exampleSentences":993,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff32-71f8-8c85-48669c95e77c","Kuweka chakula kinywani, kukitafuna na kukimeza ili mwili upate nguvu.","Watoto wanakula wali na maharagwe.\nNapenda kula matunda kila asubuhi.\nTulikula chakula cha mchana pamoja.",{"id":995,"partOfSpeech":874,"definition":996,"exampleSentences":997,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff32-7290-8c85-48669cfae15c","Kutumia au kuchukua pesa au mali ya mtu mwingine kwa njia isiyo halali.","Mtumishi huyo alikula pesa za kampuni.\nViongozi wasiokuwa waaminifu hula mali ya umma.\nAlishtakiwa kwa kula rushwa.",{"id":999,"vocabularyWord":1000,"displayOrder":56},"01a1c61d-787d-7830-947b-bea64d506163",{"id":1001,"word":1002,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1003,"audio":858},"01a1c61d-5b0d-74b1-9f33-a5966d7221f9","kunywa",[1004,1008],{"id":1005,"partOfSpeech":874,"definition":1006,"exampleSentences":1007,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7033-8cf3-eca89e90ee63","Kumeza kinywaji, kama maji, chai au maziwa, kupitia kinywani hadi tumboni.","Ninapenda kunywa maji mengi kila siku.\nWatoto wanakunywa maziwa asubuhi.\nTunakunywa chai pamoja kabla ya kwenda kazini.",{"id":1009,"partOfSpeech":874,"definition":1010,"exampleSentences":1011,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7087-8cf3-eca89efa9085","Kutumia dawa ya maji au ya vidonge kwa kuimeza ili kutibu ugonjwa.","Daktari alisema nikanywe dawa mara tatu kwa siku.\nMgonjwa anakunywa dawa baada ya chakula.\nUsisahau kunywa dawa yako kabla ya kulala.",{"id":1013,"vocabularyWord":1014,"displayOrder":61},"01a1c61d-787d-784c-947b-bea64deca3f3",{"id":1015,"word":1016,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1017,"audio":858},"01a1c61d-5b20-7e68-919a-a804a10f147d","kusubiri",[1018,1022],{"id":1019,"partOfSpeech":874,"definition":1020,"exampleSentences":1021,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7975-9b88-f2f02ab91f10","Kukaa mahali au kutofanya jambo fulani kwa muda hadi mtu au kitu kifike au hadi jambo litokee.","Tafadhali subiri hapa, daktari anakuja sasa hivi.\nTunasubiri basi kituoni kwa nusu saa.\nWatoto walisubiri kwa hamu zawadi zao.",{"id":1023,"partOfSpeech":874,"definition":1024,"exampleSentences":1025,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-79c5-9b88-f2f02b9d91eb","Kuwa na subira; kutokuwa na haraka na kuacha jambo lifanyike kwa wakati wake.","Kusubiri si kazi rahisi, lakini matokeo ni mazuri.\nMama aliniambia nisubiri hadi mvua ikome kabla ya kuondoka.\nMkulima husubiri mavuno baada ya kupanda mbegu.",{"id":1027,"vocabularyWord":1028,"displayOrder":66},"01a1c61d-787d-7868-947b-bea64dece615",{"id":1029,"word":1030,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1031,"audio":858},"01a1c61d-5c8a-7f6d-b87a-1146517c6e4f","kujaribu",[1032,1036],{"id":1033,"partOfSpeech":874,"definition":1034,"exampleSentences":1035,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c1-7f10-a392-37a51669aefe","Kufanya juhudi ili kutimiza jambo fulani, hata kama huna uhakika wa kufanikiwa.","Nitajaribu kufika mapema kesho asubuhi.\nMtoto alijaribu kufungua mlango lakini hakuweza.\nUsikate tamaa, jaribu tena!",{"id":1037,"partOfSpeech":874,"definition":1038,"exampleSentences":1039,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c2-7012-8c8e-38fd376535ba","Kutumia, kupima au kuonja kitu ili kujua kama kinafaa au kinafanya kazi vizuri.","Fundi alijaribu mashine kabla ya kuiuza.\nNilijaribu viatu vipya dukani kabla ya kuvinunua.\nTulijaribu chakula cha kienyeji kwa mara ya kwanza.",{"id":1041,"vocabularyWord":1042,"displayOrder":71},"01a1c61d-787d-7884-947b-bea64ea26d6b",{"id":1043,"word":1044,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":1045,"audio":858},"01a1c61d-5ca4-764b-a8bd-ce79e63e2ba2","kusamehe",[1046,1050],{"id":1047,"partOfSpeech":874,"definition":1048,"exampleSentences":1049,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-77d4-a7af-9f20ff17411f","Kusamehe ni kuacha kumlaumu au kumwadhibu mtu aliyekukosea; kutoendelea kuwa na hasira naye kwa kosa alilofanya.","Nakuomba unisamehe kwa kuchelewa kwenye mkutano.\nMama alimsamehe mtoto wake baada ya kuomba radhi.\nNi vizuri kusamehe watu wanaokukosea.",{"id":1051,"partOfSpeech":874,"definition":1052,"exampleSentences":1053,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-781c-a7af-9f20ff21603f","Kusamehe ni kumwondolea mtu wajibu wa kulipa deni au adhabu au kodi.","Benki ilimsamehe mkulima deni lake lote.\nSerikali imesamehe kodi kwa wafanyabiashara wadogo.\nHakimu alimsamehe mfungwa sehemu ya adhabu yake.",[],null,[1057,1066,1072,1079],{"@id":1058,"@type":1059,"id":1060,"grammarPage":1061,"title":1062,"instructions":1063,"displayOrder":859,"type":1064,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1065},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3685-7947-a654-4cab807a7bb3","GrammarExercise","01a1c61d-3685-7947-a654-4cab807a7bb3","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo darasani: mmoja au wengi","Chagua agizo linalofaa kwa mtu mmoja au watu wengi waliotajwa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7292b03a-e293-4b6d-9e7b-2eb077ac1844_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1067,"@type":1059,"id":1068,"grammarPage":1061,"title":1069,"instructions":1070,"displayOrder":11,"type":1064,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1071},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-369d-7f28-ba62-b7be1440d000","01a1c61d-369d-7f28-ba62-b7be1440d000","Maagizo safarini na nyumbani","Chagua umbo sahihi la agizo. Zingatia idadi ya watu na mwisho wa kitenzi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a04d5fe2-499b-4ef8-bf39-53f9197da2ff_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1073,"@type":1059,"id":1074,"grammarPage":1061,"title":1075,"instructions":1076,"displayOrder":16,"type":1077,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1078},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-36b4-7799-b3b3-413d218e414a","01a1c61d-36b4-7799-b3b3-413d218e414a","Maagizo ya wingi jikoni","Panga vipande kuunda agizo kwa watu wawili au zaidi. Kila swali lina neno moja la ziada; usilitumie.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a3db0155-d1e4-40db-a962-36aa3809a025_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1080,"@type":1059,"id":1081,"grammarPage":1061,"title":1082,"instructions":1083,"displayOrder":21,"type":1077,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1084},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-36c5-7be2-984a-346075c28e43","01a1c61d-36c5-7be2-984a-346075c28e43","Wageni na safari: panga maagizo","Panga vipande kuunda agizo au ukaribisho kwa watu wawili au zaidi. Kila swali lina neno moja la ziada; usilitumie.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0aa926e4-9101-4a53-a27a-d8cbc5d2da03_hero.webp?v=1794325165",{"id":1060,"grammarPage":1061,"title":1062,"instructions":1063,"seoTitle":1086,"seoDescription":1087,"displayOrder":859,"type":1064,"questions":1088,"ogImageUrl":1065},"Maagizo ya wingi: chagua maumbo ya -eni","Fanya mazoezi ya maagizo ya wingi kwa -eni kwa kuchagua majibu katika sentensi za darasani; tofautisha maagizo kwa mtu mmoja na kwa watu wawili au zaidi.",[1089],{"id":1090,"sentenceTemplate":1091,"displayOrder":859,"explanation":1092,"exampleSentence":1093,"blanks":1094},"01a1c61d-3685-7bf3-a654-4cab8290f2b2","Mwalimu anawaambia wanafunzi wawili: «__1__ majina yenu kwenye karatasi hizi.»","Wanafunzi ni wawili, kwa hiyo tumia andikeni: ondoa -a ya andika na uweke -eni. Andika ni agizo kwa mtu mmoja; andikani si umbo hili la wingi.","Wageni wote, andikeni hapa kabla ya kuingia.",[1095],{"id":1096,"blankNumber":11,"options":1097},"01a1c61d-3685-7b73-a654-4cab82674b11",[1098,1101,1104],{"id":1099,"optionText":1100,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-3685-7a87-a654-4cab81535feb","Andikani",{"id":1102,"optionText":1103,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-3685-7ae3-a654-4cab81d4ca88","Andikeni",{"id":1105,"optionText":1106,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-3685-7b2f-a654-4cab82122266","Andika",{"html":1108,"toc":1109},"\u003Ch2 id=\"agizo-kwa-watu-wawili-au-zaidi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Agizo kwa watu wawili au zaidi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapotoa agizo kwa watu wawili au zaidi, mara nyingi unatumia kitenzi chenye mwisho \u003Cstrong>-eni\u003C\u002Fstrong>. Utajifunza kubadili agizo la mtu mmoja kuwa la watu wengi na kutumia maumbo kama \u003Cstrong>someni\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>njooni\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kuleni\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>subirini\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mwalimu anamwambia mwanafunzi mmoja: \u003Cstrong>Soma\u003C\u002Fstrong> sentensi hii.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mwalimu anawaambia wanafunzi wote: \u003Cstrong>Someni\u003C\u002Fstrong> sentensi hii.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Agizo linaweza kueleza jambo la kufanya au kumkaribisha mtu. Kwa watu wengi, unaweza kusema: \u003Cstrong>Karibuni!\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"badili-a-kuwa-eni\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Badili -a kuwa -eni\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa vitenzi vingi, chukua agizo la mtu mmoja. Ondoa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho na uweke \u003Cstrong>-eni\u003C\u002Fstrong>. Unaweza pia kutoa agizo kwa watu wawili tu kwa umbo hili.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kwa mtu mmoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kwa watu wawili au zaidi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>soma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>someni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>andika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>andikeni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>fungua\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>fungueni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kaa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kaeni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>sikiliza\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sikilizeni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>chukua\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>chukueni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa mfano: \u003Cstrong>soma → som- + -eni → someni\u003C\u002Fstrong>. Vistari hapa vinaonyesha sehemu za kitenzi. Katika sentensi, andika kitenzi kama neno moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Watoto, \u003Cstrong>kaeni\u003C\u002Fstrong> hapa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wanafunzi, \u003Cstrong>fungueni\u003C\u002Fstrong> vitabu vyenu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nyote, \u003Cstrong>chukueni\u003C\u002Fstrong> kalamu zenu.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maumbo-mengine-ya-kukumbuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Maumbo mengine ya kukumbuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Baadhi ya maagizo ya kawaida yanahitaji uangalifu. \u003Cstrong>Kula\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kunywa\u003C\u002Fstrong> ni vitenzi vyenye mzizi wa silabi moja: \u003Cstrong>-la\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-nywa\u003C\u002Fstrong>. Kwa hiyo, \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> inabaki katika maagizo yake. Kumbuka maumbo haya pamoja.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kwa mtu mmoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kwa watu wawili au zaidi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>njoo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>njooni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>nenda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>nendeni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kula\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuleni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kunywa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kunyweni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>kuleni\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kunyweni\u003C\u002Fstrong>, sehemu ya \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> inabaki.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Njooni\u003C\u002Fstrong> ndilo umbo kuu hapa: \u003Cstrong>njoo + ni → njooni\u003C\u002Fstrong>. Katika mazungumzo, unaweza pia kusikia umbo \u003Cstrong>njoni\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Watoto, \u003Cstrong>njooni\u003C\u002Fstrong> hapa!\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wageni, \u003Cstrong>kuleni\u003C\u002Fstrong> chakula hiki.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Baada ya mchezo, \u003Cstrong>kunyweni\u003C\u002Fstrong> maji.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usitumie kanuni ya kubadili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> kwa kila agizo. Agizo la \u003Cstrong>njoo\u003C\u002Fstrong> kwa watu wengi ni \u003Cstrong>njooni\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cstrong>njoeni\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"vitenzi-visivyoishia-kwa-a\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Vitenzi visivyoishia kwa -a\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa vitenzi kama \u003Cstrong>subiri\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>jaribu\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>samehe\u003C\u002Fstrong>, usibadili herufi ya mwisho kuwa \u003Cstrong>-eni\u003C\u002Fstrong>. Ongeza \u003Cstrong>-ni\u003C\u002Fstrong> kwenye agizo la mtu mmoja.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kwa mtu mmoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kwa watu wawili au zaidi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>subiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>subirini\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>jaribu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>jaribuni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>samehe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sameheni\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Abiria, \u003Cstrong>subirini\u003C\u002Fstrong> hapa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wanafunzi, \u003Cstrong>jaribuni\u003C\u002Fstrong> tena.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Sameheni\u003C\u002Fstrong> pia linaishia kwa herufi \u003Cstrong>eni\u003C\u002Fstrong>, lakini hapa umeongeza \u003Cstrong>-ni\u003C\u002Fstrong> kwenye \u003Cstrong>samehe\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>samehe + ni → sameheni\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-unapotoa-agizo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kumbuka unapotoa agizo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Kwa mtu mmoja: \u003Cstrong>Soma ukurasa huu.\u003C\u002Fstrong> Kwa watu wengi: \u003Cstrong>Someni ukurasa huu.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kwa vitenzi vingi vyenye \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> mwishoni, badili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> kuwa \u003Cstrong>-eni\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>andika → andikeni\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kumbuka maumbo \u003Cstrong>njooni\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kuleni\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kunyweni\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kwa vitenzi kama \u003Cstrong>subiri\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>jaribu\u003C\u002Fstrong>, ongeza \u003Cstrong>-ni\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>subirini\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>jaribuni\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Kabla ya kutoa agizo, jiulize: unasema na mtu mmoja au watu wawili au zaidi?\u003C\u002Fp>\n",[1110,1114,1118,1122,1126],{"id":1111,"text":1112,"depth":16,"number":1113},"agizo-kwa-watu-wawili-au-zaidi","Agizo kwa watu wawili au zaidi","1",{"id":1115,"text":1116,"depth":16,"number":1117},"badili-a-kuwa-eni","Badili -a kuwa -eni","2",{"id":1119,"text":1120,"depth":16,"number":1121},"maumbo-mengine-ya-kukumbuka","Maumbo mengine ya kukumbuka","3",{"id":1123,"text":1124,"depth":16,"number":1125},"vitenzi-visivyoishia-kwa-a","Vitenzi visivyoishia kwa -a","4",{"id":1127,"text":1128,"depth":16,"number":1129},"kumbuka-unapotoa-agizo","Kumbuka unapotoa agizo","5"]