[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji":852,"grammar-lesson-path-sw-maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji-none":1078,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69":1079,"grammar-quick-check-01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69":1095,"grammar-lesson-body-01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69-4fj1d9f8iz":1117},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":727,"title":728,"slug":729,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":684,"displayOrder":730,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":16,"vocabularyLists":862,"readyImages":1077},"Jifunze kutofautisha maana za kawaida na maana za kileksika katika vitenzi vilivyonyambuliwa kwa kuchunguza muktadha na maneno yanayoandamana navyo.","Unapokutana na kitenzi kilichonyambuliwa, umbo lake hukupa mwongozo wa maana, lakini si tafsiri kamili kila wakati. Ili kuelewa maana maalumu ya kileksika, unahitaji pia kuzingatia muktadha na maneno yanayoandamana na kitenzi hicho.\n\n## 1. Umbo linaongoza, lakini haliamui kila kitu\n\nKatika unyambulishaji, maana ya kitenzi mara nyingi huhusiana kwa uwazi na maana ya kitenzi cha msingi. Hata hivyo, baadhi ya vitenzi vilivyonyambuliwa huwa na maana maalumu ambazo zimezoeleka katika matumizi ya lugha. Hizi ni **maana za kileksika**: unazijifunza kama sehemu ya matumizi ya neno, si kama matokeo ya kanuni ya kiambishi pekee.\n\nKwa mfano, **endesha** huhusiana na **enda**, lakini katika *kuendesha mkutano* maana yake si kusababisha mkutano uende mahali fulani. Ni kuongoza shughuli za mkutano.\n\n:::note\n**Isiyotabirika** haimaanishi kwamba maana haina uhusiano wowote na kitenzi cha msingi. Uhusiano unaweza kuonekana, lakini umbo pekee halitoshi kukuelekeza kwenye maana mahususi iliyozoeleka.\n:::\n\n## 2. Maana maalumu katika matumizi ya kawaida\n\nJedwali hili linaonyesha maana katika vifungu vilivyotolewa; haliorodheshi maana zote za kila kitenzi.\n\n| Kitenzi cha msingi | Umbo lililonyambuliwa | Kifungu | Maana katika kifungu |\n| --- | --- | --- | --- |\n| enda | **endesha** | kuendesha mkutano | kuongoza shughuli za mkutano |\n| simama | **simamia** | kusimamia mradi | kufuatilia na kuhakikisha kazi za mradi zinafanywa ipasavyo |\n| pita | **pitia** | kupitia rasimu | kuisoma na kuichunguza rasimu |\n| shika | **shikilia** | kushikilia msimamo | kuendelea kuutetea au kutouacha msimamo |\n| ona | **onea** | kumwonea mtu | kumtendea mtu bila haki |\n| pata | **patana** | kupatana kuhusu bei | kukubaliana kuhusu bei |\n\nKatika **ona → onea**, umbo la kutendea halitoshi kutabiri maana ya kumtendea mtu bila haki. Katika **pata → patana**, kiambishi cha kutendana **-an-** hakimaanishi tu kwamba watu wanapatana kwa maana ya kila mmoja kumpata mwenzake; **patana** pia hutumiwa kwa maana ya kuelewana au kukubaliana.\n\nUsihamishe maana hizi moja kwa moja kwa kila kitenzi chenye kiambishi kinachofanana. Maana ya **kusimamia mradi**, kwa mfano, si kanuni mpya ya jumla ya kutendea; ni matumizi ya kitenzi **simamia** unayopaswa kuyajua.\n\n## 3. Muktadha huchagua maana\n\nKitenzi kimoja kinaweza kuwa na maana inayohusiana na tendo halisi pamoja na maana maalumu katika mazingira mengine. Angalia hasa kitu kinachotajwa pamoja na kitenzi na shughuli inayozungumziwa.\n\n:::example\n**Njia:** Tulipitia Morogoro tulipokuwa tukisafiri kwenda Dodoma.\n\nHapa **tulipitia** inaonyesha sehemu iliyokuwa katika njia ya safari.\n\n**Kazi ya uhariri:** Tulipitia rasimu kabla ya kuituma kwa mhariri.\n\nHapa **tulipitia** ina maana ya kuisoma na kuichunguza rasimu.\n\n**Kitu kinachoshikika:** Shikilia kamba hii nisianguke.\n\nHapa **shikilia** inahusu kuendelea kuishika kamba.\n\n**Msimamo:** Licha ya upinzani, mwenyekiti alishikilia msimamo wake.\n\nHapa **alishikilia** inaonyesha kwamba hakuacha msimamo wake.\n\n**Kutendewa bila haki:** Msimamizi alimwonea mfanyakazi kwa kumwadhibu kwa kosa ambalo hakulifanya.\n\nHapa **alimwonea** ina maana ya kumtendea bila haki, si kuona kwa niaba yake.\n\n**Makubaliano:** Baada ya majadiliano, muuzaji na mnunuzi walipatana kuhusu bei.\n\nHapa **walipatana** ina maana ya kukubaliana; haielezi kwamba kila mmoja alimpata mwenzake.\n:::\n\nTofauti hizi hazitokani na umbo la kitenzi kubadilika. Zinatokana na matumizi yake katika muktadha. Pia, maana ya awali haipotei kwa sababu tu kitenzi kina matumizi mengine.\n\n## 4. Maneno yanayoandamana na kitenzi\n\nKujua kitenzi hakumaanishi kujua kiambishi chake tu. Unahitaji kujua pia **maneno yanayotumiwa nacho kwa kawaida** na aina ya uhusiano unaoelezwa.\n\nLinganisha sentensi hizi:\n\n- **Asha alisimama karibu na wafanyakazi.** Sentensi inaeleza mahali alipokuwa amesimama; haisemi kwamba alikuwa msimamizi wao.\n- **Asha aliwasimamia wafanyakazi.** Sentensi inaeleza jukumu lake la kufuatilia au kuelekeza kazi zao; hailazimishi kwamba alikuwa amesimama.\n\nVivyo hivyo, linganisha **kuendesha gari** na **kuendesha mkutano**. Katika kifungu cha kwanza, **endesha** inahusu kudhibiti mwendo wa gari; katika cha pili, inahusu kuongoza shughuli za mkutano. Kitenzi ni kilekile, lakini kitu kinachotajwa nacho husaidia kubainisha maana inayokusudiwa.\n\n:::tip\nUnapojifunza maana maalumu, hifadhi kifungu kizima, kama **kusimamia mradi** au **kupitia rasimu**. Kisha kiweke katika sentensi inayoonyesha maana hiyo wazi.\n:::\n\n## 5. Epuka tafsiri ya kiambishi pekee\n\n:::warning\nUsihitimishe kwamba **kusimamia mradi** ni kusimama kwa ajili ya mradi, au kwamba **kupitia rasimu** ni kupita mahali ilipo rasimu. Tafsiri hizo hazielezi matumizi yaliyoonyeshwa hapa.\n\nHata hivyo, usikatae maana nyingine ya kitenzi bila kusoma muktadha wake. **Kupitia** katika maelezo ya safari si kosa kwa sababu tu umejifunza matumizi yake katika uhariri.\n:::\n\nSi kila matumizi mapya ya kimajazi tayari ni maana ya kileksika iliyozoeleka. Mwandishi anaweza kubuni picha ya lugha katika sentensi moja. Unapokuwa na shaka, chunguza matumizi mengine ya kitenzi hicho na maelezo ya kamusi badala ya kutegemea mfano mmoja.\n\n## 6. Utaratibu wa kutambua maana\n\n1. **Tambua umbo:** linahusiana na kitenzi gani cha msingi?\n2. **Soma kifungu kizima:** kitenzi kinatumika pamoja na maneno gani?\n3. **Chunguza muktadha:** kinataja mwendo, kazi, uongozi, msimamo au jambo jingine?\n4. **Eleza maana kwa maneno mengine:** kwa mfano, *kuendesha mkutano* ni *kuongoza shughuli za mkutano*.\n5. **Thibitisha matumizi usiyoyajua:** tumia kamusi na mifano yenye muktadha.\n\nKwa ufupi, **umbo ni mwongozo; matumizi huamua maana mahususi**. Jifunze maana maalumu pamoja na vifungu vyake, bila kuifuta maana nyingine halali ya kitenzi.",[856],{"id":857,"name":728,"level":684,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":16,"completedExercises":859},"01a1c61d-260a-77c3-812b-c72d4ce1d2ff",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":728,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7884-7c33-9df7-bff5599b9580",[866,882,900,914,932,954,973,991,1009,1027,1041,1059],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7884-7c93-9df7-bff55a5277b6",{"id":869,"word":870,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b2a-76ff-bddd-4216613c9847","kwenda",[872,878],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff35-758f-8c0e-fde8e86d7fc4","VERB","Kuhama kutoka mahali pamoja na kufika mahali pengine; kusafiri au kutembea kuelekea mahali fulani.","Kesho nitakwenda sokoni kununua matunda.\nWatoto wanakwenda shuleni kila asubuhi.\nTutakwenda Mombasa wakati wa likizo.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff35-75d7-8c0e-fde8e9307978","Kufanya kazi vizuri au kuendelea kwa namna fulani, kama vile mashine, biashara au mambo ya maisha.","Saa hii haikwenda vizuri tangu jana.\nBiashara yangu inakwenda vizuri mwaka huu.\nMasomo yanakwenda vizuri sana.",{"id":883,"vocabularyWord":884,"displayOrder":16},"01a1c61d-7884-7ccb-9df7-bff55aa69427",{"id":885,"word":886,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":887,"audio":858},"01a1c61d-5c82-738c-a309-6d6d5a1f3042","kuendesha",[888,892,896],{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c0-765c-8622-e8950804c1a3","Kuongoza chombo cha usafiri, kama gari, basi au pikipiki, kikiwa kinatembea.","Baba anaendesha gari kila siku kwenda kazini.\nNinajifunza kuendesha pikipiki.\nDereva alikuwa anaendesha basi polepole barabarani.",{"id":893,"partOfSpeech":874,"definition":894,"exampleSentences":895,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c0-76e0-8622-e895084a7494","Kusimamia na kuongoza shughuli, shirika au kazi ili ziende vizuri.","Dada yangu anaendesha duka kubwa mjini.\nMwalimu mkuu anaendesha mkutano wa wazazi leo.\nWanaendesha shamba lao kwa bidii.",{"id":897,"partOfSpeech":874,"definition":898,"exampleSentences":899,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c0-775c-8622-e895085221a8","Kufanya jambo litendeke au liendelee, kama kufanya kikao, darasa au mafunzo.","Daktari anaendesha mafunzo ya huduma ya kwanza.\nTutaendesha darasa la Kiswahili kesho asubuhi.\nKamati iliendesha uchaguzi kwa amani.",{"id":901,"vocabularyWord":902,"displayOrder":21},"01a1c61d-7884-7cf3-9df7-bff55b5ba1ec",{"id":903,"word":904,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":905,"audio":858},"01a1c61d-5b1e-7d1b-baf7-f58a4669a576","kusimama",[906,910],{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-76f1-9b88-f2f02903288f","Kuwa wima kwa miguu yako bila kukaa wala kulala.","Mwalimu anasimama mbele ya darasa.\nTafadhali simama ili nione kimo chako.\nWatoto walisimama kwenye mstari kusubiri chakula.",{"id":911,"partOfSpeech":874,"definition":912,"exampleSentences":913,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7735-9b88-f2f029b05468","Kuacha kutembea, kwenda au kufanya kazi; kutoendelea tena na safari au kitendo.","Basi lilisimama kituoni.\nSaa yangu imesimama kwa sababu betri imeisha.\nGari lilisimama ghafla barabarani.",{"id":915,"vocabularyWord":916,"displayOrder":26},"01a1c61d-7884-7d13-9df7-bff55b78c0c5",{"id":917,"word":918,"frequency":41,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":919,"audio":858},"01a1c61d-5dd2-7f4e-b4de-0d5d4893485e","kusimamia",[920,924,928],{"id":921,"partOfSpeech":874,"definition":922,"exampleSentences":923,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-7ad5-a385-c3388d7560ee","Kuongoza, kuangalia na kuhakikisha kazi, watu au shughuli fulani zinafanyika vizuri; kuwa msimamizi wa jambo.","Meneja anasimamia wafanyakazi wote wa kiwanda.\nMwalimu mkuu alisimamia mtihani wa darasa la saba.\nTunahitaji mtu wa kusimamia ujenzi wa shule hii.",{"id":925,"partOfSpeech":874,"definition":926,"exampleSentences":927,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0644-7b55-a385-c3388d8b32ed","Kushikilia na kutetea jambo, haki au msimamo fulani bila kuyumba.","Wananchi walisimamia haki zao mahakamani.\nNi muhimu kusimamia ukweli hata wakati ni mgumu.\nYeye husimamia msimamo wake kila mara.",{"id":929,"partOfSpeech":874,"definition":930,"exampleSentences":931,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0644-7bd5-a385-c3388e26e7a7","Kusimama juu ya kitu au mahali fulani, au kusimama karibu na mtu au kitu ili kukilinda au kukiangalia.","Askari alisimamia lango la ofisi usiku kucha.\nMama alisimamia jiko huku akipika wali.\nMvulana alisimamia kiti ili kufikia rafu ya juu.",{"id":933,"vocabularyWord":934,"displayOrder":31},"01a1c61d-7884-7d33-9df7-bff55bfa2a9a",{"id":935,"word":936,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":937,"audio":858},"01a1c61d-5b15-78a8-b950-6da50a7a7971","kupita",[938,942,946,950],{"id":939,"partOfSpeech":874,"definition":940,"exampleSentences":941,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7aa3-8cf3-eca8a59b60d2","Kwenda mahali fulani kutoka upande mmoja hadi mwingine bila kusimama, au kupitia njia, mahali au kitu fulani.","Basi linapita mbele ya shule yetu kila asubuhi.\nTafadhali, naomba kupita, nina haraka.\nTulipita kwenye soko kabla ya kufika nyumbani.",{"id":943,"partOfSpeech":874,"definition":944,"exampleSentences":945,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7af7-8cf3-eca8a5ba341e","Kumalizika kwa wakati au kitu fulani; kuisha au kupungua.","Wakati unapita haraka sana.\nMsimu wa mvua ulipita na jua likaanza kuwaka.\nMaumivu yake yalipita baada ya kunywa dawa.",{"id":947,"partOfSpeech":874,"definition":948,"exampleSentences":949,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-ff33-7b43-8cf3-eca8a64b9cb9","Kufaulu mtihani au kufikia kiwango kinachotakiwa.","Juma alipita mtihani wa hesabu kwa alama nzuri.\nWanafunzi wengi walipita mtihani wa mwisho wa mwaka.\nNataka kupita mtihani huu ili nijiunge na chuo kikuu.",{"id":951,"partOfSpeech":874,"definition":952,"exampleSentences":953,"isPrimary":858,"meaningOrder":26},"01a1c695-ff33-7b87-8cf3-eca8a674d1ae","Kuzidi kitu kingine kwa ukubwa, kasi au kiwango; kushinda.","Gari jekundu lilipita magari yote barabarani.\nDada yangu amenipita kwa urefu.\nMkimbiaji wetu alimpita mpinzani wake mwishoni mwa mbio.",{"id":955,"vocabularyWord":956,"displayOrder":36},"01a1c61d-7884-7d4f-9df7-bff55cd2d563",{"id":957,"word":958,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":959,"audio":858},"01a1c61d-5c9f-7293-a1cf-303eee018710","kupitia",[960,965,969],{"id":961,"partOfSpeech":962,"definition":963,"exampleSentences":964,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c3-7e5d-88df-22d63cbb214c","PREPOSITION","Neno linaloonyesha njia au mahali pa kupita, au njia inayotumika kufikia jambo; kwa njia ya.","Tulisafiri kupitia Dodoma kwenda Arusha.\nNilipata habari hizo kupitia redio.\nMwizi aliingia ndani kupitia dirishani.",{"id":966,"partOfSpeech":874,"definition":967,"exampleSentences":968,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c3-7ed9-88df-22d63ceaf0e6","Kupita katika mahali fulani au karibu na mtu au kitu, mara nyingi kwa kusimama kidogo.","Basi hili litapitia kijijini kwetu asubuhi.\nNitakupitia nyumbani kwako kabla ya kwenda kazini.\nMama alipitia sokoni akanunua mboga.",{"id":970,"partOfSpeech":874,"definition":971,"exampleSentences":972,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c3-7f51-88df-22d63d0f0481","Kusoma au kuangalia kitu tena ili kukikagua au kukumbuka.","Mwalimu alipitia kazi za wanafunzi jana usiku.\nNitapitia masomo yangu kabla ya mtihani.\nTafadhali pitia barua hii kabla ya kuituma.",{"id":974,"vocabularyWord":975,"displayOrder":41},"01a1c61d-7884-7d6b-9df7-bff55ce08b0f",{"id":976,"word":977,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":978,"audio":858},"01a1c61d-5b1b-7b3e-abcc-d706c96a4132","kushika",[979,983,987],{"id":980,"partOfSpeech":874,"definition":981,"exampleSentences":982,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7275-9b88-f2f024c7a995","Kuweka mkono au vidole juu ya kitu na kukibana ili kisianguke au kisipotee; kukamata.","Mtoto anashika mkono wa mama yake.\nShika kikombe hiki vizuri kisianguke.\nPolisi walimshika mwizi sokoni.",{"id":984,"partOfSpeech":874,"definition":985,"exampleSentences":986,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-72c1-9b88-f2f025a58d93","Kupokea au kuelewa jambo; kufuata jambo fulani kama vile sheria, dini au ushauri.","Wanafunzi wanashika masomo haraka.\nNi muhimu kushika sheria za nchi.\nBabu yangu anashika mila za kwao.",{"id":988,"partOfSpeech":874,"definition":989,"exampleSentences":990,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-ff34-7301-9b88-f2f0267bff42","Kuanza kuwaka au kuathiri kitu, kama vile moto unapowaka au dawa inapofanya kazi.","Moto ulishika nyumba ya jirani.\nKuni zimelowa, kwa hiyo moto haushiki.\nDawa hii inashika haraka mwilini.",{"id":992,"vocabularyWord":993,"displayOrder":46},"01a1c61d-7884-7d87-9df7-bff55d6ed03f",{"id":994,"word":995,"frequency":41,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":996,"audio":858},"01a1c61d-5dd1-7f59-9e8c-57481bacdecd","kushikilia",[997,1001,1005],{"id":998,"partOfSpeech":874,"definition":999,"exampleSentences":1000,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-77f5-a385-c3388c083e5b","Kushika kitu kwa nguvu au kwa muda ili kisiachie wala kuanguka; kukaa nacho mkononi au kukitunza kwa ajili ya mtu au kwa matumizi ya baadaye.","Mtoto alishikilia mkono wa mama yake njiani ili asipotee.\nTafadhali nishikilie mfuko huu kidogo nifunge kiatu changu.\nDuka lilinishikilia kitabu hadi nilipopata pesa za kukilipia.",{"id":1002,"partOfSpeech":874,"definition":1003,"exampleSentences":1004,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0644-7875-a385-c3388c67c9ae","Kuendelea kuamini jambo, msimamo au desturi bila kubadilika, hata kukiwa na shinikizo la kuacha.","Bibi yangu anashikilia mila za kabila lake hadi leo.\nWaziri alishikilia msimamo wake licha ya upinzani mkubwa.\nWanafunzi walishikilia kwamba mtihani ulikuwa mgumu kupita kiasi.",{"id":1006,"partOfSpeech":874,"definition":1007,"exampleSentences":1008,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0644-78ed-a385-c3388c90d766","Kumweka mtu chini ya ulinzi au kumzuia asiondoke mahali; kumsimamisha kwa muda.","Polisi walimshikilia mshukiwa kwa siku mbili kabla ya kumfikisha mahakamani.\nWalinzi walishikilia wageni langoni hadi wakaguliwe.\nMamlaka ziliishikilia meli bandarini kwa sababu ya hati pungufu.",{"id":1010,"vocabularyWord":1011,"displayOrder":51},"01a1c61d-7884-7da3-9df7-bff55db2a377",{"id":1012,"word":1013,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1014,"audio":858},"01a1c61d-5b0f-747c-b788-84a91ea07b4c","kuona",[1015,1019,1023],{"id":1016,"partOfSpeech":874,"definition":1017,"exampleSentences":1018,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-728f-8cf3-eca8a008100f","Kutambua kitu au mtu kwa kutumia macho; kupata picha ya kitu machoni.","Ninaona ndege angani.\nJe, unaona nyumba ile kubwa?\nWatoto wanaona picha nzuri ukutani.",{"id":1020,"partOfSpeech":874,"definition":1021,"exampleSentences":1022,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-72d7-8cf3-eca8a0d7ab59","Kuwa na maoni au wazo kuhusu jambo fulani; kufikiri.","Naona kwamba mpango huu ni mzuri.\nUnaonaje chakula hiki?\nMwalimu anaona wanafunzi wanahitaji muda zaidi.",{"id":1024,"partOfSpeech":874,"definition":1025,"exampleSentences":1026,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-ff33-731b-8cf3-eca8a16a1c72","Kupata au kupitia hali fulani maishani, hasa ngumu au ya kufurahisha.","Bibi yangu ameona taabu nyingi maishani.\nWakulima wameona shida mwaka huu kwa sababu ya ukame.\nTutaona furaha siku ya harusi.",{"id":1028,"vocabularyWord":1029,"displayOrder":56},"01a1c61d-7884-7dbf-9df7-bff55db7b00f",{"id":1030,"word":1031,"frequency":36,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":1032,"audio":858},"01a1c61d-5dcc-7cea-91b5-0cf1ba8a4a81","kuonea",[1033,1037],{"id":1034,"partOfSpeech":874,"definition":1035,"exampleSentences":1036,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0643-7e4d-901e-3d6f299f0521","Kumtendea mtu mambo yasiyo ya haki kwa kutumia nguvu, cheo au uwezo wako dhidi ya mtu aliye dhaifu; kudhulumu au kunyanyasa.","Mwanafunzi mkubwa huyo huwaonea wanafunzi wadogo darasani.\nUsinionee, nimemaliza kazi yangu yote kwa wakati.\nTajiri yule alimwonea mjane kwa kumnyang'anya shamba lake.",{"id":1038,"partOfSpeech":874,"definition":1039,"exampleSentences":1040,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0643-7e9d-901e-3d6f2a864b92","Kuhisi hisia fulani kuhusu mtu mwingine, kama huruma, wivu au aibu; hutumika katika maneno kama kuonea huruma, kuonea wivu na kuonea aibu.","Nilimwonea huruma yule mzee aliyekuwa akilia barabarani.\nAnawaonea wenzake wivu kwa sababu ya mafanikio yao.\nAlimwonea aibu rafiki yake kwa tabia hiyo mbele ya watu.",{"id":1042,"vocabularyWord":1043,"displayOrder":61},"01a1c61d-7884-7ddb-9df7-bff55de5045c",{"id":1044,"word":1045,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1046,"audio":858},"01a1c61d-5b11-72fb-9348-7d2e209e0237","kupata",[1047,1051,1055],{"id":1048,"partOfSpeech":874,"definition":1049,"exampleSentences":1050,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7547-8cf3-eca8a2097e04","Kuwa na kitu ulichokuwa huna hapo awali, kwa kukipokea, kukipewa au kukitafuta; kufanikiwa kumiliki kitu.","Nataka kupata kazi nzuri mwaka huu.\nJuma alipata zawadi kutoka kwa baba yake.\nTutapata chakula sokoni.",{"id":1052,"partOfSpeech":874,"definition":1053,"exampleSentences":1054,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7593-8cf3-eca8a23a5cd1","Kuona, kukuta au kugundua kitu au mtu mahali fulani baada ya kutafuta.","Nilipata funguo zangu chini ya kiti.\nJe, umempata mwalimu ofisini?\nHatukupata nyumba ya bibi kwa urahisi.",{"id":1056,"partOfSpeech":874,"definition":1057,"exampleSentences":1058,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-ff33-75d7-8cf3-eca8a27c8c2c","Kupatwa na hali fulani, kama ugonjwa, ajali au tatizo; kukumbwa na jambo.","Mtoto alipata homa usiku.\nWasafiri walipata ajali barabarani.\nNimepata njaa sana.",{"id":1060,"vocabularyWord":1061,"displayOrder":66},"01a1c61d-7884-7df7-9df7-bff55ec11149",{"id":1062,"word":1063,"frequency":36,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":1064,"audio":858},"01a1c61d-5dcd-7cd4-a041-a00ae52f8d68","kupatana",[1065,1069,1073],{"id":1066,"partOfSpeech":874,"definition":1067,"exampleSentences":1068,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-0644-709d-a385-c3388866b381","Kuwiana au kufanana kwa vitu viwili, yaani kuwa sawasawa bila kupingana.","Maelezo ya mashahidi wawili hayapatani kabisa.\nRangi ya shati hili inapatana na suruali yako.\nKauli yake haipatani na matendo yake.",{"id":1070,"partOfSpeech":874,"definition":1071,"exampleSentences":1072,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-0644-7005-a385-c3388793bf2c","Kukubaliana kuhusu jambo fulani baada ya mazungumzo, yaani kufikia makubaliano kati ya watu wawili au zaidi.","Mnunuzi na muuzaji walipatana kuhusu bei ya gari.\nTulipatana kukutana kesho asubuhi kwenye kituo cha basi.\nWazazi wao walipatana juu ya siku ya harusi.",{"id":1074,"partOfSpeech":874,"definition":1075,"exampleSentences":1076,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-0644-7055-a385-c3388801f7ee","Kuwa na maelewano mazuri na mtu mwingine, kuishi bila ugomvi au kuelewana.","Ndugu hao wawili hawapatani tangu walipogombana kuhusu shamba.\nJirani zangu wanapatana sana, hawajawahi kugombana.\nBaada ya kuomba msamaha, marafiki hao walipatana tena.",[],null,[1080,1089],{"@id":1081,"@type":1082,"id":1083,"grammarPage":1084,"title":1085,"instructions":1086,"displayOrder":859,"type":1087,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1088},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-36d6-7b7f-af4f-6b3618429737","GrammarExercise","01a1c61d-36d6-7b7f-af4f-6b3618429737","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Tambua maana katika vifungu","Chagua maana inayolingana na kitenzi katika muktadha uliopewa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1ea465f9-4152-4518-b471-4f111843231d_hero.webp?v=1794325165",{"@id":1090,"@type":1082,"id":1091,"grammarPage":1084,"title":1092,"instructions":1093,"displayOrder":11,"type":1087,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1094},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-36ee-70c3-85fb-df38257af559","01a1c61d-36ee-70c3-85fb-df38257af559","Tumia muktadha na pima hitimisho","Soma kila hali, kisha uchague hitimisho au njia ya uchambuzi inayoungwa mkono na matumizi ya kitenzi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5c3db36b-d605-4908-8be4-e115b056489e_hero.webp?v=1794325165",{"id":1083,"grammarPage":1084,"title":1085,"instructions":1086,"seoTitle":1096,"seoDescription":1097,"displayOrder":859,"type":1087,"questions":1098,"ogImageUrl":1088},"Maana za kileksika: chagua tafsiri ya kifungu","Jizoeze maana za kileksika katika unyambulishaji kwa kuchagua tafsiri za vifungu kuhusu mikutano, miradi, uhariri, safari, haki na makubaliano ya bei.",[1099],{"id":1100,"sentenceTemplate":1101,"displayOrder":859,"explanation":1102,"exampleSentence":1103,"blanks":1104},"01a1c61d-36d6-7e3f-af4f-6b361b2cf293","Katibu aliendesha mkutano kwa kuwapa wajumbe nafasi za kuzungumza na kufuata ajenda. Hapa aliendesha maana yake __1__.","Kuwapa wajumbe nafasi na kufuata ajenda ni shughuli za kuongoza mkutano. Endesha hapa haielezi usafiri wala kuhamisha mkutano.","Utaendesha mkutano wa wazazi huku mwalimu akiandika maamuzi.",[1105],{"id":1106,"blankNumber":11,"options":1107},"01a1c61d-36d6-7dbb-af4f-6b361a3900e2",[1108,1111,1114],{"id":1109,"optionText":1110,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-36d6-7cd3-af4f-6b36187a204d","alihamisha mkutano kwenda mahali pengine",{"id":1112,"optionText":1113,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-36d6-7d2f-af4f-6b3619594aa7","aliongoza shughuli za mkutano",{"id":1115,"optionText":1116,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-36d6-7d77-af4f-6b361a105121","aliwasafirisha wajumbe kwenda mkutanoni",{"html":1118,"toc":1119},"\u003Cp>Unapokutana na kitenzi kilichonyambuliwa, umbo lake hukupa mwongozo wa maana, lakini si tafsiri kamili kila wakati. Ili kuelewa maana maalumu ya kileksika, unahitaji pia kuzingatia muktadha na maneno yanayoandamana na kitenzi hicho.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"umbo-linaongoza-lakini-haliamui-kila-kitu\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Umbo linaongoza, lakini haliamui kila kitu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika unyambulishaji, maana ya kitenzi mara nyingi huhusiana kwa uwazi na maana ya kitenzi cha msingi. Hata hivyo, baadhi ya vitenzi vilivyonyambuliwa huwa na maana maalumu ambazo zimezoeleka katika matumizi ya lugha. Hizi ni \u003Cstrong>maana za kileksika\u003C\u002Fstrong>: unazijifunza kama sehemu ya matumizi ya neno, si kama matokeo ya kanuni ya kiambishi pekee.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa mfano, \u003Cstrong>endesha\u003C\u002Fstrong> huhusiana na \u003Cstrong>enda\u003C\u002Fstrong>, lakini katika \u003Cem>kuendesha mkutano\u003C\u002Fem> maana yake si kusababisha mkutano uende mahali fulani. Ni kuongoza shughuli za mkutano.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Isiyotabirika\u003C\u002Fstrong> haimaanishi kwamba maana haina uhusiano wowote na kitenzi cha msingi. Uhusiano unaweza kuonekana, lakini umbo pekee halitoshi kukuelekeza kwenye maana mahususi iliyozoeleka.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maana-maalumu-katika-matumizi-ya-kawaida\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Maana maalumu katika matumizi ya kawaida\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Jedwali hili linaonyesha maana katika vifungu vilivyotolewa; haliorodheshi maana zote za kila kitenzi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi cha msingi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo lililonyambuliwa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kifungu\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maana katika kifungu\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>enda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>endesha\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuendesha mkutano\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuongoza shughuli za mkutano\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>simama\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>simamia\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kusimamia mradi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kufuatilia na kuhakikisha kazi za mradi zinafanywa ipasavyo\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>pita\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>pitia\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kupitia rasimu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuisoma na kuichunguza rasimu\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>shika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>shikilia\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kushikilia msimamo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuendelea kuutetea au kutouacha msimamo\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ona\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>onea\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kumwonea mtu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kumtendea mtu bila haki\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>pata\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>patana\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kupatana kuhusu bei\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kukubaliana kuhusu bei\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>ona → onea\u003C\u002Fstrong>, umbo la kutendea halitoshi kutabiri maana ya kumtendea mtu bila haki. Katika \u003Cstrong>pata → patana\u003C\u002Fstrong>, kiambishi cha kutendana \u003Cstrong>-an-\u003C\u002Fstrong> hakimaanishi tu kwamba watu wanapatana kwa maana ya kila mmoja kumpata mwenzake; \u003Cstrong>patana\u003C\u002Fstrong> pia hutumiwa kwa maana ya kuelewana au kukubaliana.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Usihamishe maana hizi moja kwa moja kwa kila kitenzi chenye kiambishi kinachofanana. Maana ya \u003Cstrong>kusimamia mradi\u003C\u002Fstrong>, kwa mfano, si kanuni mpya ya jumla ya kutendea; ni matumizi ya kitenzi \u003Cstrong>simamia\u003C\u002Fstrong> unayopaswa kuyajua.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"muktadha-huchagua-maana\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Muktadha huchagua maana\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kitenzi kimoja kinaweza kuwa na maana inayohusiana na tendo halisi pamoja na maana maalumu katika mazingira mengine. Angalia hasa kitu kinachotajwa pamoja na kitenzi na shughuli inayozungumziwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Njia:\u003C\u002Fstrong> Tulipitia Morogoro tulipokuwa tukisafiri kwenda Dodoma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>tulipitia\u003C\u002Fstrong> inaonyesha sehemu iliyokuwa katika njia ya safari.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kazi ya uhariri:\u003C\u002Fstrong> Tulipitia rasimu kabla ya kuituma kwa mhariri.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>tulipitia\u003C\u002Fstrong> ina maana ya kuisoma na kuichunguza rasimu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kitu kinachoshikika:\u003C\u002Fstrong> Shikilia kamba hii nisianguke.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>shikilia\u003C\u002Fstrong> inahusu kuendelea kuishika kamba.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Msimamo:\u003C\u002Fstrong> Licha ya upinzani, mwenyekiti alishikilia msimamo wake.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>alishikilia\u003C\u002Fstrong> inaonyesha kwamba hakuacha msimamo wake.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kutendewa bila haki:\u003C\u002Fstrong> Msimamizi alimwonea mfanyakazi kwa kumwadhibu kwa kosa ambalo hakulifanya.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>alimwonea\u003C\u002Fstrong> ina maana ya kumtendea bila haki, si kuona kwa niaba yake.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Makubaliano:\u003C\u002Fstrong> Baada ya majadiliano, muuzaji na mnunuzi walipatana kuhusu bei.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>walipatana\u003C\u002Fstrong> ina maana ya kukubaliana; haielezi kwamba kila mmoja alimpata mwenzake.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Tofauti hizi hazitokani na umbo la kitenzi kubadilika. Zinatokana na matumizi yake katika muktadha. Pia, maana ya awali haipotei kwa sababu tu kitenzi kina matumizi mengine.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"maneno-yanayoandamana-na-kitenzi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Maneno yanayoandamana na kitenzi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kujua kitenzi hakumaanishi kujua kiambishi chake tu. Unahitaji kujua pia \u003Cstrong>maneno yanayotumiwa nacho kwa kawaida\u003C\u002Fstrong> na aina ya uhusiano unaoelezwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Linganisha sentensi hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Asha alisimama karibu na wafanyakazi.\u003C\u002Fstrong> Sentensi inaeleza mahali alipokuwa amesimama; haisemi kwamba alikuwa msimamizi wao.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Asha aliwasimamia wafanyakazi.\u003C\u002Fstrong> Sentensi inaeleza jukumu lake la kufuatilia au kuelekeza kazi zao; hailazimishi kwamba alikuwa amesimama.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Vivyo hivyo, linganisha \u003Cstrong>kuendesha gari\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kuendesha mkutano\u003C\u002Fstrong>. Katika kifungu cha kwanza, \u003Cstrong>endesha\u003C\u002Fstrong> inahusu kudhibiti mwendo wa gari; katika cha pili, inahusu kuongoza shughuli za mkutano. Kitenzi ni kilekile, lakini kitu kinachotajwa nacho husaidia kubainisha maana inayokusudiwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Unapojifunza maana maalumu, hifadhi kifungu kizima, kama \u003Cstrong>kusimamia mradi\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>kupitia rasimu\u003C\u002Fstrong>. Kisha kiweke katika sentensi inayoonyesha maana hiyo wazi.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"epuka-tafsiri-ya-kiambishi-pekee\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Epuka tafsiri ya kiambishi pekee\u003C\u002Fh2>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usihitimishe kwamba \u003Cstrong>kusimamia mradi\u003C\u002Fstrong> ni kusimama kwa ajili ya mradi, au kwamba \u003Cstrong>kupitia rasimu\u003C\u002Fstrong> ni kupita mahali ilipo rasimu. Tafsiri hizo hazielezi matumizi yaliyoonyeshwa hapa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hata hivyo, usikatae maana nyingine ya kitenzi bila kusoma muktadha wake. \u003Cstrong>Kupitia\u003C\u002Fstrong> katika maelezo ya safari si kosa kwa sababu tu umejifunza matumizi yake katika uhariri.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Si kila matumizi mapya ya kimajazi tayari ni maana ya kileksika iliyozoeleka. Mwandishi anaweza kubuni picha ya lugha katika sentensi moja. Unapokuwa na shaka, chunguza matumizi mengine ya kitenzi hicho na maelezo ya kamusi badala ya kutegemea mfano mmoja.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"utaratibu-wa-kutambua-maana\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Utaratibu wa kutambua maana\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tambua umbo:\u003C\u002Fstrong> linahusiana na kitenzi gani cha msingi?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Soma kifungu kizima:\u003C\u002Fstrong> kitenzi kinatumika pamoja na maneno gani?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Chunguza muktadha:\u003C\u002Fstrong> kinataja mwendo, kazi, uongozi, msimamo au jambo jingine?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Eleza maana kwa maneno mengine:\u003C\u002Fstrong> kwa mfano, \u003Cem>kuendesha mkutano\u003C\u002Fem> ni \u003Cem>kuongoza shughuli za mkutano\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Thibitisha matumizi usiyoyajua:\u003C\u002Fstrong> tumia kamusi na mifano yenye muktadha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kwa ufupi, \u003Cstrong>umbo ni mwongozo; matumizi huamua maana mahususi\u003C\u002Fstrong>. Jifunze maana maalumu pamoja na vifungu vyake, bila kuifuta maana nyingine halali ya kitenzi.\u003C\u002Fp>\n",[1120,1124,1128,1132,1136,1140],{"id":1121,"text":1122,"depth":16,"number":1123},"umbo-linaongoza-lakini-haliamui-kila-kitu","Umbo linaongoza, lakini haliamui kila kitu","1",{"id":1125,"text":1126,"depth":16,"number":1127},"maana-maalumu-katika-matumizi-ya-kawaida","Maana maalumu katika matumizi ya kawaida","2",{"id":1129,"text":1130,"depth":16,"number":1131},"muktadha-huchagua-maana","Muktadha huchagua maana","3",{"id":1133,"text":1134,"depth":16,"number":1135},"maneno-yanayoandamana-na-kitenzi","Maneno yanayoandamana na kitenzi","4",{"id":1137,"text":1138,"depth":16,"number":1139},"epuka-tafsiri-ya-kiambishi-pekee","Epuka tafsiri ya kiambishi pekee","5",{"id":1141,"text":1142,"depth":16,"number":1143},"utaratibu-wa-kutambua-maana","Utaratibu wa kutambua maana","6"]