[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-madhumuni-kwa-ili":852,"grammar-lesson-path-sw-madhumuni-kwa-ili-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064":906,"grammar-lesson-body-01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064-3nfutzzmw":929},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":495,"title":496,"slug":497,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":498,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":36,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Jifunze kutumia ili kueleza madhumuni, kuunda vitenzi kama asome na asisome, na kutofautisha lengo la tendo na sababu yake katika sentensi za Kiswahili.","## 1. Kueleza lengo la tendo\n\nUnatumia **ili** kueleza madhumuni: lengo la kufanya jambo. Sehemu inayoanza kwa **ili** hujibu swali **Kwa lengo gani?** Utajifunza kueleza lengo, kuonyesha jambo unalotaka kuepuka, na kutofautisha madhumuni na sababu.\n\n:::example\nAmina anasoma kila jioni **ili afaulu mtihani**.\n\nAnasoma kwa lengo gani? **Ili afaulu mtihani.**\n:::\n\nKufaulu ni lengo la Amina. Sentensi hii haisemi kwamba tayari amefaulu, wala haihakikishi kwamba atafaulu.\n\n## 2. Muundo wa kitenzi baada ya ili\n\nMuundo wa kawaida wa kueleza madhumuni ni **tendo kuu + ili + kitenzi katika hali tegemezi**. Hali tegemezi hapa huonyesha jambo linalolengwa, si taarifa kwamba jambo hilo limetokea.\n\nKwa vitenzi vinavyoishia kwa **-a**, badili **-a** ya mwisho kuwa **-e**. Weka kiambishi cha kiima kinachoonyesha anayelengwa kufanya tendo hilo.\n\n| Anayefanya tendo linalolengwa | Mfano wenye kusoma |\n| --- | --- |\n| Mimi | ili **nisome** |\n| Wewe | ili **usome** |\n| Yeye | ili **asome** |\n| Sisi | ili **tusome** |\n| Ninyi | ili **msome** |\n| Wao | ili **wasome** |\n\nKatika maumbo haya, hakuna kiambishi cha wakati kama **-na-** au **-ta-**. Kwa mfano, uchanganuzi wa **asome** ni **a- + som- + -e**.\n\nVitenzi vya mkopo visivyoishia kwa **-a** huhifadhi irabu yake ya mwisho: **ili ajibu**, **ili arudi**, **ili afaulu**. Kwa baadhi ya vitenzi vifupi, angalia maumbo kama **kula → ale**, **kunywa → anywe** na **kwenda → aende**.\n\n:::note\nTendo kuu linaweza kuwa la sasa, la zamani au la baadaye: **Ninasoma ili nielewe**, **Nilisoma ili nielewe**, **Nitasoma ili nielewe**. Hali tegemezi baada ya **ili** si wakati ujao.\n:::\n\nMuundo mwingine wa kawaida ni **tendo kuu + ili + kitenzi-jina (ku-)**, kama **ili kusoma** au **ili kununua**. Unafaa hasa pale mtendaji wa tendo kuu na wa tendo linalolengwa ni yuleyule. Katika muundo huu, kitenzi baada ya **ili** hakina kiambishi cha kiima, wala hubadili **-a** ya mwisho kuwa **-e**.\n\n:::example\nNinaenda maktabani **ili kusoma**.\n\nAlienda dukani **ili kununua mkate**.\n:::\n\n## 3. Nani anafanya tendo linalolengwa?\n\nMtu anayefanya tendo kuu anaweza pia kufanya tendo linalolengwa. Watu hao wanaweza pia kuwa tofauti. Ukitumia hali tegemezi, chagua kiambishi cha kiima kulingana na anayefanya tendo baada ya **ili**. Mtendaji akiwa yuleyule, unaweza pia kutumia **ili + kitenzi-jina (ku-)**.\n\n:::example\n**Mtu yuleyule:** Ninaenda maktabani **ili nisome** kwa utulivu.\n\nMimi ninaenda; mimi pia nitasoma. Unaweza pia kusema: Ninaenda maktabani **ili kusoma** kwa utulivu. Hapa **ili nisome** na **ili kusoma** hueleza lengo lilelile.\n\n**Watu tofauti:** Ninakupa kitabu **ili usome**.\n\nMimi ninakupa kitabu; wewe ndiye unayelengwa kusoma.\n\n**Watu tofauti waliotajwa:** Mwalimu anaandika ubaoni **ili wanafunzi waone** vizuri.\n:::\n\nUnaweza pia kutanguliza sehemu yenye lengo:\n\n**Ili wanafunzi waone vizuri,** mwalimu anaandika kwa herufi kubwa.\n\n## 4. Kueleza jambo la kuepuka\n\nLengo linaweza kuwa kuzuia jambo lisitokee. Katika hali tegemezi, tumia **-si-** baada ya kiambishi cha kiima: **ni-si-chelew-e → nisichelewe**.\n\n| Lengo la kufanya jambo | Lengo la kuepuka jambo |\n| --- | --- |\n| ili afike | ili **asifike** |\n| ili ulale | ili **usilale** |\n| ili tusahau | ili **tusisahau** |\n| ili warudi | ili **wasirudi** |\n\n:::example\nNinaondoka mapema **ili nisichelewe** kazini.\n\nTunaandika tarehe **ili tusisahau** mkutano.\n\nAnafunga dirisha **ili mbu wasiingie** chumbani.\n:::\n\nKwa kitenzi-jina, tumia **kuto-**, kama **kuchelewa → kutochelewa**. Mtendaji akiwa yuleyule, unaweza kueleza lengo la kuepuka jambo kwa muundo huu pia:\n\n:::example\nNinaondoka mapema **ili kutochelewa** kazini.\n\nHapa **ili kutochelewa** hueleza lengo lilelile kama **ili nisichelewe**.\n:::\n\n:::warning\nKwa muundo huu wa madhumuni, tumia **ili usichelewe**, si **ili huchelewi**. Umbo **huchelewi** linafaa katika taarifa kama *Wewe huchelewi kazini*, lakini si badala ya **usichelewe** hapa.\n:::\n\n## 5. Kutofautisha madhumuni na sababu\n\n**Ili** huonyesha lengo. **Kwa sababu** hueleza sababu ya kufanya jambo.\n\n- Ninafungua dirisha **ili hewa iingie**. Lengo ni hewa kuingia.\n- Ninafungua dirisha **kwa sababu kuna joto**. Joto ndilo linalonisukuma kufungua dirisha.\n\nUnapoandika sentensi yenye **ili**, hakiki mambo haya:\n\n1. Je, sehemu yenye **ili** inaeleza lengo?\n2. Nani anafanya tendo linalolengwa? Ukitumia hali tegemezi, chagua kiambishi cha kiima kinachofaa. Mtendaji akiwa yuleyule katika matendo yote mawili, unaweza pia kuchagua **ili + kitenzi-jina (ku-)**.\n3. Je, unataka jambo litokee au lisitokee? Linganisha **ili afike mapema** na **ili asichelewe**.\n\nKumbuka: **ili + hali tegemezi** au **ili + kitenzi-jina (ku-)** huonyesha madhumuni; madhumuni si uthibitisho kwamba lengo limetimizwa.",[856],{"id":857,"name":496,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":36,"completedExercises":859},"01a1c61d-25dc-705e-80f1-b31badeda56f",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875,881,888,893,900],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3734-7cb5-9290-36c4b53b11cc","GrammarExercise","01a1c61d-3734-7cb5-9290-36c4b53b11cc","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni katika shughuli za kila siku","Chagua umbo linalokamilisha lengo. Tumia hali tegemezi isipokuwa swali likikuomba kitenzi-jina; zingatia anayefanya tendo linalolengwa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_73070342-096a-4c51-aa35-ca979a7ff852_hero.webp?v=1794325165",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-374c-7cc5-b4a7-2b2b9fa7e1ca","01a1c61d-374c-7cc5-b4a7-2b2b9fa7e1ca","Malengo, tahadhari na sababu","Chagua jibu linalofaa kwa muktadha. Zingatia jambo linalolengwa au linalozuiwa, na tumia muundo ulioombwa pale unapotajwa.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_364784ed-7259-4d22-8396-8d20ad29b9ec_hero.webp?v=1794325165",{"@id":882,"@type":868,"id":883,"grammarPage":870,"title":884,"instructions":885,"displayOrder":16,"type":886,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":887},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3765-7ba5-aaf0-11d6d53608e8","01a1c61d-3765-7ba5-aaf0-11d6d53608e8","Kupanga sentensi za malengo","Panga vipande ili kuunda sentensi sahihi. Kuna neno moja la ziada katika kila swali; usilitumie.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4f3a36d1-a5b8-404f-ba1b-928cf828e072_hero.webp?v=1794325165",{"@id":889,"@type":868,"id":890,"grammarPage":870,"title":891,"instructions":885,"displayOrder":21,"type":886,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":892},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3778-704b-b5a7-4940aa72f821","01a1c61d-3778-704b-b5a7-4940aa72f821","Kutanguliza malengo na tahadhari","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2b480d04-13a0-4059-bd6d-f2f6bd977b9b_hero.webp?v=1794325165",{"@id":894,"@type":868,"id":895,"grammarPage":870,"title":896,"instructions":897,"displayOrder":26,"type":898,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":899},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3788-7e55-91e6-b7128f8d3bb9","01a1c61d-3788-7e55-91e6-b7128f8d3bb9","Maumbo ya vitenzi baada ya ili","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Weka kila kipande katika kundi moja.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2d055abf-0f87-4dab-8f15-cd1d7064286a_hero.webp?v=1794325165",{"@id":901,"@type":868,"id":902,"grammarPage":870,"title":903,"instructions":904,"displayOrder":31,"type":898,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":905},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3791-7c96-8c9e-8230e5206bed","01a1c61d-3791-7c96-8c9e-8230e5206bed","Lengo, sababu na watendaji","Gusa sentensi, kisha gusa kundi linalofaa. Fuata msingi wa kupanga ulioelezwa katika kila swali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f98e7e2d-5e2d-4b03-aefd-670542713423_hero.webp?v=1794325165",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":907,"seoDescription":908,"displayOrder":859,"type":873,"questions":909,"ogImageUrl":874},"Madhumuni kwa ili: chagua maumbo ya vitenzi","Fanya mazoezi ya madhumuni kwa ili kwa kuchagua maumbo ya vitenzi katika sentensi kuhusu masomo, safari, chakula na kazi, ukizingatia mtendaji wa lengo.",[910],{"id":911,"sentenceTemplate":912,"displayOrder":859,"explanation":913,"exampleSentence":914,"blanks":915},"01a1c61d-3734-7f69-9290-36c4b7c73668","Mimi nimeazima kamusi ili __1__ maana ya neno hili.","Mimi ndiye ninayelenga kutafuta. Hali tegemezi ni ni-tafut-e, bila kiambishi cha wakati; natafuta ni taarifa ya sasa, na nitafuta si umbo linalohitajika hapa.","Ili nipate maelezo zaidi, ninamuuliza mwalimu.",[916],{"id":917,"blankNumber":11,"options":918},"01a1c61d-3734-7ee5-9290-36c4b7059ee3",[919,922,926],{"id":920,"optionText":921,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-3734-7dfd-9290-36c4b62157e3","natafuta",{"id":923,"optionText":924,"isCorrect":925,"displayOrder":11},"01a1c61d-3734-7e55-9290-36c4b67ceb9f","nitafute",true,{"id":927,"optionText":928,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-3734-7ea1-9290-36c4b6d41a8a","nitafuta",{"html":930,"toc":931},"\u003Ch2 id=\"kueleza-lengo-la-tendo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kueleza lengo la tendo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unatumia \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong> kueleza madhumuni: lengo la kufanya jambo. Sehemu inayoanza kwa \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong> hujibu swali \u003Cstrong>Kwa lengo gani?\u003C\u002Fstrong> Utajifunza kueleza lengo, kuonyesha jambo unalotaka kuepuka, na kutofautisha madhumuni na sababu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Amina anasoma kila jioni \u003Cstrong>ili afaulu mtihani\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Anasoma kwa lengo gani? \u003Cstrong>Ili afaulu mtihani.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kufaulu ni lengo la Amina. Sentensi hii haisemi kwamba tayari amefaulu, wala haihakikishi kwamba atafaulu.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"muundo-wa-kitenzi-baada-ya-ili\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Muundo wa kitenzi baada ya ili\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Muundo wa kawaida wa kueleza madhumuni ni \u003Cstrong>tendo kuu + ili + kitenzi katika hali tegemezi\u003C\u002Fstrong>. Hali tegemezi hapa huonyesha jambo linalolengwa, si taarifa kwamba jambo hilo limetokea.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa vitenzi vinavyoishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>, badili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho kuwa \u003Cstrong>-e\u003C\u002Fstrong>. Weka kiambishi cha kiima kinachoonyesha anayelengwa kufanya tendo hilo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Anayefanya tendo linalolengwa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano wenye kusoma\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Mimi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>nisome\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wewe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>usome\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Yeye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>asome\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Sisi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>tusome\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ninyi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>msome\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>wasome\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika maumbo haya, hakuna kiambishi cha wakati kama \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-ta-\u003C\u002Fstrong>. Kwa mfano, uchanganuzi wa \u003Cstrong>asome\u003C\u002Fstrong> ni \u003Cstrong>a- + som- + -e\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Vitenzi vya mkopo visivyoishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> huhifadhi irabu yake ya mwisho: \u003Cstrong>ili ajibu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ili arudi\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ili afaulu\u003C\u002Fstrong>. Kwa baadhi ya vitenzi vifupi, angalia maumbo kama \u003Cstrong>kula → ale\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kunywa → anywe\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kwenda → aende\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Tendo kuu linaweza kuwa la sasa, la zamani au la baadaye: \u003Cstrong>Ninasoma ili nielewe\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>Nilisoma ili nielewe\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>Nitasoma ili nielewe\u003C\u002Fstrong>. Hali tegemezi baada ya \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong> si wakati ujao.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Muundo mwingine wa kawaida ni \u003Cstrong>tendo kuu + ili + kitenzi-jina (ku-)\u003C\u002Fstrong>, kama \u003Cstrong>ili kusoma\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>ili kununua\u003C\u002Fstrong>. Unafaa hasa pale mtendaji wa tendo kuu na wa tendo linalolengwa ni yuleyule. Katika muundo huu, kitenzi baada ya \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong> hakina kiambishi cha kiima, wala hubadili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho kuwa \u003Cstrong>-e\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Ninaenda maktabani \u003Cstrong>ili kusoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Alienda dukani \u003Cstrong>ili kununua mkate\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"nani-anafanya-tendo-linalolengwa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Nani anafanya tendo linalolengwa?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Mtu anayefanya tendo kuu anaweza pia kufanya tendo linalolengwa. Watu hao wanaweza pia kuwa tofauti. Ukitumia hali tegemezi, chagua kiambishi cha kiima kulingana na anayefanya tendo baada ya \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong>. Mtendaji akiwa yuleyule, unaweza pia kutumia \u003Cstrong>ili + kitenzi-jina (ku-)\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Mtu yuleyule:\u003C\u002Fstrong> Ninaenda maktabani \u003Cstrong>ili nisome\u003C\u002Fstrong> kwa utulivu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mimi ninaenda; mimi pia nitasoma. Unaweza pia kusema: Ninaenda maktabani \u003Cstrong>ili kusoma\u003C\u002Fstrong> kwa utulivu. Hapa \u003Cstrong>ili nisome\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>ili kusoma\u003C\u002Fstrong> hueleza lengo lilelile.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Watu tofauti:\u003C\u002Fstrong> Ninakupa kitabu \u003Cstrong>ili usome\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mimi ninakupa kitabu; wewe ndiye unayelengwa kusoma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Watu tofauti waliotajwa:\u003C\u002Fstrong> Mwalimu anaandika ubaoni \u003Cstrong>ili wanafunzi waone\u003C\u002Fstrong> vizuri.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza pia kutanguliza sehemu yenye lengo:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ili wanafunzi waone vizuri,\u003C\u002Fstrong> mwalimu anaandika kwa herufi kubwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kueleza-jambo-la-kuepuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kueleza jambo la kuepuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Lengo linaweza kuwa kuzuia jambo lisitokee. Katika hali tegemezi, tumia \u003Cstrong>-si-\u003C\u002Fstrong> baada ya kiambishi cha kiima: \u003Cstrong>ni-si-chelew-e → nisichelewe\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Lengo la kufanya jambo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Lengo la kuepuka jambo\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>ili afike\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>asifike\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ili ulale\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>usilale\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ili tusahau\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>tusisahau\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ili warudi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ili \u003Cstrong>wasirudi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Ninaondoka mapema \u003Cstrong>ili nisichelewe\u003C\u002Fstrong> kazini.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tunaandika tarehe \u003Cstrong>ili tusisahau\u003C\u002Fstrong> mkutano.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Anafunga dirisha \u003Cstrong>ili mbu wasiingie\u003C\u002Fstrong> chumbani.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kwa kitenzi-jina, tumia \u003Cstrong>kuto-\u003C\u002Fstrong>, kama \u003Cstrong>kuchelewa → kutochelewa\u003C\u002Fstrong>. Mtendaji akiwa yuleyule, unaweza kueleza lengo la kuepuka jambo kwa muundo huu pia:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Ninaondoka mapema \u003Cstrong>ili kutochelewa\u003C\u002Fstrong> kazini.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hapa \u003Cstrong>ili kutochelewa\u003C\u002Fstrong> hueleza lengo lilelile kama \u003Cstrong>ili nisichelewe\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Kwa muundo huu wa madhumuni, tumia \u003Cstrong>ili usichelewe\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cstrong>ili huchelewi\u003C\u002Fstrong>. Umbo \u003Cstrong>huchelewi\u003C\u002Fstrong> linafaa katika taarifa kama \u003Cem>Wewe huchelewi kazini\u003C\u002Fem>, lakini si badala ya \u003Cstrong>usichelewe\u003C\u002Fstrong> hapa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kutofautisha-madhumuni-na-sababu\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kutofautisha madhumuni na sababu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ili\u003C\u002Fstrong> huonyesha lengo. \u003Cstrong>Kwa sababu\u003C\u002Fstrong> hueleza sababu ya kufanya jambo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Ninafungua dirisha \u003Cstrong>ili hewa iingie\u003C\u002Fstrong>. Lengo ni hewa kuingia.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ninafungua dirisha \u003Cstrong>kwa sababu kuna joto\u003C\u002Fstrong>. Joto ndilo linalonisukuma kufungua dirisha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Unapoandika sentensi yenye \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong>, hakiki mambo haya:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Je, sehemu yenye \u003Cstrong>ili\u003C\u002Fstrong> inaeleza lengo?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Nani anafanya tendo linalolengwa? Ukitumia hali tegemezi, chagua kiambishi cha kiima kinachofaa. Mtendaji akiwa yuleyule katika matendo yote mawili, unaweza pia kuchagua \u003Cstrong>ili + kitenzi-jina (ku-)\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Je, unataka jambo litokee au lisitokee? Linganisha \u003Cstrong>ili afike mapema\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>ili asichelewe\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka: \u003Cstrong>ili + hali tegemezi\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>ili + kitenzi-jina (ku-)\u003C\u002Fstrong> huonyesha madhumuni; madhumuni si uthibitisho kwamba lengo limetimizwa.\u003C\u002Fp>\n",[932,936,940,944,948],{"id":933,"text":934,"depth":16,"number":935},"kueleza-lengo-la-tendo","Kueleza lengo la tendo","1",{"id":937,"text":938,"depth":16,"number":939},"muundo-wa-kitenzi-baada-ya-ili","Muundo wa kitenzi baada ya ili","2",{"id":941,"text":942,"depth":16,"number":943},"nani-anafanya-tendo-linalolengwa","Nani anafanya tendo linalolengwa?","3",{"id":945,"text":946,"depth":16,"number":947},"kueleza-jambo-la-kuepuka","Kueleza jambo la kuepuka","4",{"id":949,"text":950,"depth":16,"number":951},"kutofautisha-madhumuni-na-sababu","Kutofautisha madhumuni na sababu","5"]