[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6":89,"exercise-list-path-sw-none":121},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":88},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi","Jifunze kutumia isipokuwa na mradi kueleza masharti, kutofautisha hali inayozuia jambo na sharti la kulikubali, na kuchagua ukanushi unaofaa.","## 1. Njia mbili za kuweka sharti\n\nUnapotaja sharti, unaweza kuonyesha hali inayozuia mpango au sharti linalofanya mpango ukubalike. **Isipokuwa** hutaja hali inayotengwa na kauli ya jumla; **mradi** huonyesha sharti muhimu la kukubali jambo.\n\n:::example\n- **Tutakwenda ufukweni, isipokuwa kama mvua itanyesha.** Mpango ni kwenda; mvua inaweza kuuzuia.\n- **Tunaweza kwenda ufukweni, mradi turudi kabla ya giza.** Kwenda kunakubalika kwa sharti la kurudi mapema.\n:::\n\nUtajifunza kuchagua kiunganishi kinachofaa, kupanga vishazi na kutumia ukanushi bila kubadili maana uliyokusudia.\n\n## 2. Isipokuwa: hali inayotengwa\n\nKatika sentensi ya sharti, **isipokuwa** huonyesha hali ambayo kauli kuu haitatumika kama ilivyoelezwa. Unaweza kutumia **isipokuwa kama** au **isipokuwa** ikifuatiwa na kitenzi chenye **-ki-**.\n\n| Muundo | Mfano | Maana katika muktadha |\n| --- | --- | --- |\n| isipokuwa kama + kishazi | Nitafika saa mbili, **isipokuwa kama basi litachelewa**. | Kuchelewa kwa basi kunaweza kuzuia kufika saa mbili. |\n| isipokuwa + kitenzi chenye -ki- | Nitafika saa mbili, **isipokuwa basi likichelewa**. | Hali inayotengwa ni kuchelewa kwa basi. |\n| kauli yenye ukanushi + isipokuwa | Hutaingia, **isipokuwa kama una tiketi**. | Tiketi ni sharti la kuingia. |\n\nKauli kuu inaweza kuwa ya kukubali au ya kukanusha. **Isipokuwa** yenyewe haikulazimishi kukana kitenzi kinachofuata.\n\n:::note\n**Isipokuwa** pia hutenga mtu au kitu katika kundi: *Wote wamefika isipokuwa Asha.* Hapa hakuna sharti; Asha ndiye aliyetengwa katika taarifa kuhusu waliofika.\n:::\n\n## 3. Mradi: sharti la kukubali jambo\n\n**Mradi** huonyesha kwamba jambo linakubalika ikiwa sharti fulani linatimizwa. **Mradi tu** hukazia sharti hilo.\n\n:::example\n- Unaweza kuazima kitabu changu, **mradi ukirudishe kesho**.\n- Unaweza kukaa hapa, **mradi usipige kelele**.\n- Tutacheza nje, **mradi tu hakuna mvua**.\n:::\n\nMuundo baada ya **mradi** hutegemea unachotaka kusema:\n\n- Kwa tendo linalotakiwa, hali tegemezi inafaa: **mradi urudi mapema**.\n- Kwa tendo linalokatazwa, tumia ukanushi wake: **mradi usichelewe**.\n- Kwa hali iliyopo, unaweza kutumia kishazi kinachoeleza hali hiyo: **mradi una muda**.\n\n:::tip\nUsichukulie **mradi** kuwa neno linalohitaji hali tegemezi kila mara. Katika *Unaweza kujiunga nasi, mradi una muda*, sharti ni kuwa na muda.\n:::\n\n## 4. Tofauti ya maana na ukanushi\n\nFikiria mahali panaporuhusu mtu kukaa ikiwa hatapiga kelele:\n\n| Sentensi | Sharti linaelezwaje? |\n| --- | --- |\n| Unaweza kukaa hapa, **mradi usipige kelele**. | Kutopiga kelele ndilo sharti la kukubaliwa. |\n| Unaweza kukaa hapa, **isipokuwa kama utapiga kelele**. | Kupiga kelele ndiyo hali inayozuia ruhusa hiyo. |\n\nSentensi hizi zinaeleza kanuni inayofanana, lakini zinaangalia hali hiyo kwa njia tofauti. Unapobadili kiunganishi, chunguza pia kama unahitaji kubadili ukanushi.\n\n:::warning\n**Unaweza kukaa hapa, mradi upige kelele** ni sentensi yenye sarufi sahihi, lakini maana yake ni tofauti: kupiga kelele ndilo sharti la kukaa. Ikiwa unataka utulivu, sema **mradi usipige kelele**.\n:::\n\nPia, kutimiza sharti moja si lazima kutimize masharti mengine yote. *Hutaingia isipokuwa kama una tiketi* huonyesha kwamba tiketi inahitajika; hakuthibitishi kwamba mwenye tiketi ataruhusiwa kuingia katika kila hali.\n\n## 5. Mpangilio na ukumbusho\n\nKishazi cha sharti kinaweza kutangulia au kufuata kauli kuu. Kikianza sentensi, kitenganishe na kauli kuu kwa koma.\n\n:::example\n**Mradi urudi mapema,** unaweza kwenda sokoni.\n\nUnaweza kwenda sokoni **mradi urudi mapema**.\n\n**Isipokuwa kama mvua itanyesha,** tutacheza nje.\n:::\n\nKabla ya kuchagua kiunganishi:\n\n1. Taja jambo linalopangwa au linaloruhusiwa.\n2. Chagua **isipokuwa** kwa hali inayotengwa, au **mradi** kwa sharti la kukubali jambo.\n3. Hakiki ukanushi: je, unahitaji tendo lifanyike au lisifanyike?\n4. Soma sentensi nzima ili kuhakikisha kwamba sharti lina maana uliyokusudia.","sw","B2",125,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-25f5-7004-aef3-09dfedbdfc87",false,0,4,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":37},"01a1c61d-7899-72f1-a54e-f65ba623213b",[24,45,56,73],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":38},"01a1c61d-7899-734d-a54e-f65ba6938e90",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":15},"01a1c61d-5d65-73fc-821e-aa49c25d6b7e","isipokuwa",7,"B1",[32,39],{"id":33,"partOfSpeech":34,"definition":35,"exampleSentences":36,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-047b-7a17-9561-4a2fb76a9bf5","PREPOSITION","Neno linalotumiwa kutenga mtu au kitu kimoja katika kundi; lina maana ya 'bila kuhesabu' au 'ila', 'kasoro'.","Wanafunzi wote walifika darasani isipokuwa Juma.\nDuka hufunguliwa kila siku isipokuwa Jumapili.\nNimekula matunda yote isipokuwa embe.",true,1,{"id":40,"partOfSpeech":41,"definition":42,"exampleSentences":43,"isPrimary":15,"meaningOrder":44},"01a1c696-047b-7a63-9561-4a2fb7ed1a88","CONJUNCTION","Neno linalotumiwa kuonyesha sharti au kizuizi, lenye maana ya 'ila kama' au 'kasoro kama'; hutambulisha hali ambayo ikitokea, jambo lililotajwa halitatokea.","Tutacheza mpira kesho isipokuwa mvua inyeshe.\nHataweza kufaulu mtihani isipokuwa asome kwa bidii.\nNitakuja sherehe ya harusi isipokuwa nipate dharura kazini.",2,{"id":46,"vocabularyWord":47,"displayOrder":44},"01a1c61d-7899-7399-a54e-f65ba76579e3",{"id":48,"word":49,"frequency":50,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":51,"audio":15},"01a1c61d-5d64-7566-9ed2-8e55a27f7927","isipokuwa kama",6,[52],{"id":53,"partOfSpeech":41,"definition":54,"exampleSentences":55,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-047b-7917-9561-4a2fb6b10060","Maneno yanayotumika kuonyesha sharti la kipekee: jambo litatokea au litakuwa kweli, lakini si pale ambapo hali fulani maalum inatokea. Maana yake ni 'ila ikiwa' au 'labda tu kama'.","Tutacheza mpira kesho isipokuwa kama mvua itanyesha.\nHataweza kufaulu mtihani isipokuwa kama atasoma kwa bidii.\nSafari itafanyika kama ilivyopangwa isipokuwa kama basi litaharibika njiani.",{"id":57,"vocabularyWord":58,"displayOrder":72},"01a1c61d-7899-73c1-a54e-f65ba7ba712e",{"id":59,"word":60,"frequency":61,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":62,"audio":15},"01a1c61d-5de1-78f0-a1af-78b6a4a4bd8a","mradi",8,[63,68],{"id":64,"partOfSpeech":65,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-0646-7c25-93ad-023ddcc4b008","NOUN","Kazi au shughuli iliyopangwa kwa makini ili kufikia lengo fulani ndani ya muda na rasilimali maalum, kama vile ujenzi, kilimo au biashara.","Serikali imezindua mradi mkubwa wa kujenga barabara mpya.\nKikundi chetu cha vijana kina mradi wa kufuga kuku.\nMradi huu wa maji utawasaidia wakazi wa kijiji kupata maji safi.",{"id":69,"partOfSpeech":65,"definition":70,"exampleSentences":71,"isPrimary":15,"meaningOrder":44},"01a1c696-0646-7c9d-93ad-023ddd205ac7","Shughuli ya kibiashara au ya kujipatia kipato anayoifanya mtu binafsi au kikundi, hasa ndogo ndogo.","Mama yangu ana mradi mdogo wa kuuza mboga sokoni.\nBaada ya kustaafu, baba alianzisha mradi wa duka la vitabu.\nWanawake wengi vijijini wanaendesha miradi ya ushonaji.",3,{"id":74,"vocabularyWord":75,"displayOrder":17},"01a1c61d-7899-73e1-a54e-f65ba8aedb17",{"id":76,"word":77,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":78,"audio":15},"01a1c61d-5de0-7925-a38c-278d4ead1f3c","mradi tu",[79,83],{"id":80,"partOfSpeech":41,"definition":81,"exampleSentences":82,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-0646-79d5-93ad-023ddb94e799","Kiunganishi kinachoonyesha sharti: jambo moja litatokea au ni sawa ikiwa sharti lililotajwa litatimizwa; kwa maana ya 'ikiwa tu' au 'kwa sharti kwamba'.","Unaweza kwenda kucheza mradi tu urudi kabla ya usiku.\nMradi tu tuko pamoja, hatuogopi chochote.\nNitakusaidia mradi tu uniambie ukweli wote.",{"id":84,"partOfSpeech":85,"definition":86,"exampleSentences":87,"isPrimary":15,"meaningOrder":44},"01a1c696-0646-7a51-93ad-023ddc3cae01","PHRASE","Maneno yanayoeleza kuwa kitu ni mradi wa kawaida tu na si jambo kubwa au la kudumu.","Wazo lile lilikuwa mradi tu, bado hatujaanza kulitekeleza.\nUsijali, huo ni mradi tu wa shule, si kazi kubwa.\nAlisema duka lake ni mradi tu wa muda, si biashara ya kudumu.",[],[90,100,107,115],{"@id":91,"@type":92,"id":93,"grammarPage":94,"title":95,"instructions":96,"displayOrder":16,"type":97,"questionCount":98,"blankCount":98,"isCompleted":15,"ogImageUrl":99},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3823-7829-b481-3f8a2ca42cac","GrammarExercise","01a1c61d-3823-7829-b481-3f8a2ca42cac","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Isipokuwa na mradi: kutambua sharti","Chagua jibu linalohifadhi maana ya maelezo yaliyotangulia. Usichague sentensi yenye sarufi sahihi lakini yenye maana tofauti.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_17603887-2204-43a0-9687-4fe90d7d7e7e_hero.webp?v=1794325166",{"@id":101,"@type":92,"id":102,"grammarPage":94,"title":103,"instructions":104,"displayOrder":38,"type":97,"questionCount":98,"blankCount":105,"isCompleted":15,"ogImageUrl":106},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-383a-71af-9b4f-fa723d3a2419","01a1c61d-383a-71af-9b4f-fa723d3a2419","Hifadhi maana unapobadili sharti","Soma kanuni au sentensi ya kwanza. Chagua maneno yanayohifadhi maana yake, ukizingatia ukanushi na mpangilio wa vishazi.",13,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d44c35a8-0c45-4513-821e-95e4250355b8_hero.webp?v=1794325166",{"@id":108,"@type":92,"id":109,"grammarPage":94,"title":110,"instructions":111,"displayOrder":44,"type":112,"questionCount":113,"blankCount":113,"isCompleted":15,"ogImageUrl":114},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-384f-71e4-a147-b52d3c1084ef","01a1c61d-384f-71e4-a147-b52d3c1084ef","Sharti baada ya kauli kuu","Panga vipande kuunda sentensi yenye sharti baada ya kauli kuu. Zingatia herufi kubwa na uakifishaji. Kuna neno moja la ziada katika kila swali.","sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f04faeef-4e52-4d4d-b035-a3721973dd4a_hero.webp?v=1794325166",{"@id":116,"@type":92,"id":117,"grammarPage":94,"title":118,"instructions":119,"displayOrder":72,"type":112,"questionCount":113,"blankCount":113,"isCompleted":15,"ogImageUrl":120},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-385e-726d-af57-3206bc6c547e","01a1c61d-385e-726d-af57-3206bc6c547e","Anza sentensi kwa sharti","Panga vipande kuunda sentensi inayoanza kwa sharti. Zingatia herufi kubwa na koma. Kuna neno moja la ziada katika kila swali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ba7a448c-3331-46a3-8d90-87ae0a3f63a1_hero.webp?v=1794325166",null]