[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa":852,"grammar-lesson-path-sw-mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee":888,"grammar-lesson-body-01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee-3stfde1we":911},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":601,"title":602,"slug":603,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":533,"displayOrder":604,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":21,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Jifunze kuunganisha kutendea na kutendwa kwa maumbo kama kupikiwa na kuletewa, kubadili kiima na upatanisho, na kutaja mtendaji inapohitajika.","Ukitaka kueleza kwamba mtu amefanyiwa jambo, unaweza kuunganisha **kutendea na kutendwa**: *Mama amempikia mtoto wali* → *Mtoto amepikiwa wali*. Hapa utajifunza kuunda maumbo haya, kuchagua kiima na kurekebisha upatanisho bila kubadili wahusika wa tukio.\n\n## 1. Kutoka kufanya jambo hadi kufanyiwa jambo\n\nLinganisha sentensi hizi:\n\n| Muundo | Mfano | Kinachoelezwa |\n| --- | --- | --- |\n| Kutenda | Asha amepika wali. | Asha amefanya tendo. |\n| Kutendea | Asha amempikia mtoto wali. | Asha amefanya tendo kwa ajili ya mtoto. |\n| Kutendea pamoja na kutendwa | Mtoto amepikiwa wali na Asha. | Mtoto amewekwa kuwa kiima cha sentensi. |\n\nKatika sentensi ya mwisho, **mtoto** ndiye kiima, yaani anayezungumziwa na ambaye kitenzi kinapatana naye. Hata hivyo, mtoto si mpishi. **Asha** bado ndiye mtendaji, na **wali** bado ndicho kilichopikwa.\n\nMuundo huu unafaa unapotaka kueleza jambo kwa kuanzia na mtu aliyefanyiwa tendo, badala ya kuanzia na aliyelifanya.\n\n## 2. Kuunda umbo la kutendea na kutendwa\n\nAnza na umbo la kutendea, kisha liweke katika kutendwa. Katika maumbo ya kawaida, **-ia** huwa **-iwa**, na **-ea** huwa **-ewa**.\n\n| Kitenzi cha msingi | Kutendea | Kutendea na kutendwa |\n| --- | --- | --- |\n| kupika | kupikia | **kupikiwa** |\n| kuandika | kuandikia | **kuandikiwa** |\n| kuleta | kuletea | **kuletewa** |\n| kusoma | kusomea | **kusomewa** |\n| kununua | kununulia | **kununuliwa** |\n\nKwa uchanganuzi, *pikiwa* inaweza kuonyeshwa kama **pik-i-w-a**: sehemu ya kutendea inatangulia sehemu ya kutendwa. Katika sentensi ya kawaida, unaandika kitenzi chote bila vistari: **amepikiwa**.\n\n:::note\nTumia umbo sahihi la kutendea kama msingi. Kwa mfano, **kununua → kununulia → kununuliwa**. Usiunganishe herufi *iwa* moja kwa moja na kila kitenzi cha msingi.\n:::\n\n## 3. Kubadili kiima na upatanisho\n\nUnapobadili sentensi ya kutendea kuwa ya kutendea na kutendwa, fuata hatua hizi:\n\n1. Tambua aliyefanyiwa tendo.\n2. Mweke kuwa kiima cha sentensi mpya.\n3. Tumia umbo la kutendea na kutendwa, lenye kiambishi cha kiima kinachofaa.\n4. Hifadhi taarifa nyingine muhimu; ukimtaja mtendaji, mtangulize kwa **na**.\n\n:::example\n**Mwalimu amewasomea watoto hadithi.**\n\n→ **Watoto wamesomewa hadithi na mwalimu.**\n\nKatika sentensi ya kwanza, **a-** katika *amewasomea* inapatana na *mwalimu*, na **-wa-** ni kiambishi cha yambwa kinachowakilisha *watoto*.\n\nKatika sentensi ya pili, *watoto* ni kiima. Kwa hiyo, **wa-** katika *wamesomewa* ni kiambishi cha kiima. *Hadithi* inabaki kuwa kitu kilichosomwa.\n:::\n\nIdadi ya kiima kipya huathiri kitenzi:\n\n- Mtoto **ameletewa** chakula.\n- Watoto **wameletewa** chakula.\n\nWakati wa tendo hauhitaji kubadilika:\n\n- Asha **alimwandikia** Juma barua. → Juma **aliandikiwa** barua na Asha.\n- Asha **atamwandikia** Juma barua. → Juma **ataandikiwa** barua na Asha.\n\n## 4. Kutaja au kuacha mtendaji\n\nUnaweza kumtaja mtendaji kwa **na** ikiwa taarifa hiyo ni muhimu. Unaweza pia kumwacha ikiwa hajulikani, anajulikana tayari au si muhimu katika mazungumzo.\n\n:::example\n**Swali:** Juma amepataje vitabu hivi?\n\n**Jibu:** Amenunuliwa vitabu hivi **na dada yake**.\n\n**Swali:** Wageni wamepata chakula?\n\n**Jibu:** Ndiyo, **wamepikiwa** wali na samaki.\n:::\n\nKatika jibu la pili, *wali na samaki* ni chakula kilichopikwa. Hakuna taarifa kuhusu mpishi.\n\n:::tip\nSi kila **na** baada ya kitenzi hutaja mtendaji. Katika *amepikiwa wali na samaki*, **na** inaunganisha aina mbili za chakula. Katika *amepikiwa wali na mama yake*, **na mama yake** hutaja mtendaji.\n:::\n\n## 5. Kutofautisha maumbo yanayokaribiana\n\nKutendwa pekee na kutendea pamoja na kutendwa si kitu kimoja. Angalia kinachokuwa kiima katika mifano hii:\n\n| Kutendwa | Kutendea na kutendwa |\n| --- | --- |\n| Wali **umepikwa**. | Mtoto **amepikiwa** wali. |\n| Barua **imeandikwa**. | Juma **ameandikiwa** barua. |\n| Chakula **kimeletwa**. | Wageni **wameletewa** chakula. |\n\nKatika safu ya kwanza, kiima ni kitu kilichofanyiwa tendo moja kwa moja. Katika safu ya pili, kiima ni mtu au watu ambao tendo limefanywa kwa ajili yao au ambao wamepokea kitu.\n\n:::warning\nUkitaka kusema kwamba mtu amepika chakula kwa ajili ya mtoto, tumia **Mtoto amepikiwa chakula**, si **Mtoto amepikwa**. Sentensi ya pili humfanya mtoto kuwa kile kilichopikwa na hubadili maana kabisa.\n:::\n\nKutendea pamoja na kutendwa hakumaanishi kwamba mhusika amepata faida kila mara. Katika **Juma ameibiwa simu**, Juma ameathiriwa na wizi, si kunufaika nao. Maana hutegemea kitenzi na muktadha.\n\n## 6. Kumbuka muundo mkuu\n\n**Asha amempikia mtoto wali. → Mtoto amepikiwa wali na Asha.**\n\nUnapotumia muundo huu, hakikisha kwamba:\n\n- umeanza na umbo sahihi la kutendea: **pikia → pikiwa**;\n- kiambishi cha kiima kinapatana na kiima kipya: **mtoto amepikiwa**, **watoto wamepikiwa**;\n- kitu kinachohusika katika tendo kimebaki wazi inapohitajika: **wali**;\n- umetaja mtendaji kwa **na** ikiwa taarifa hiyo inahitajika;\n- maana inaonyesha kufanyiwa jambo, si lazima kunufaika nalo.",[856],{"id":857,"name":602,"level":533,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":21,"completedExercises":859},"01a1c61d-25f7-7b35-8518-56c9a08796b1",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875,881],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":71,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3aac-7bc4-8dc8-876a8fe7128f","GrammarExercise","01a1c61d-3aac-7bc4-8dc8-876a8fe7128f","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Kuunda sentensi za kufanyiwa jambo","Chagua umbo linalokamilisha sentensi mpya. Hifadhi wakati, wahusika na maana ya sentensi ya kwanza.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ae98894b-96bb-4c8c-b1a3-9a2cfa799c28_hero.webp?v=1794325166",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":76,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3ac2-7579-9ada-3fe22d721911","01a1c61d-3ac2-7579-9ada-3fe22d721911","Kutambua wahusika na maana ya kufanyiwa jambo","Soma muktadha, kisha chagua jibu linalohifadhi maana na kutambua kazi ya maneno katika sentensi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_600d4fff-2de0-4aea-8057-b130f98b46f9_hero.webp?v=1794325166",{"@id":882,"@type":868,"id":883,"grammarPage":870,"title":884,"instructions":885,"displayOrder":16,"type":886,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":887},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3ad9-7984-9d75-5241d91b7774","01a1c61d-3ad9-7984-9d75-5241d91b7774","Panga sentensi za kufanyiwa jambo","Panga vipande ili kupata sentensi kamili. Kuna maneno ya ziada; usiyatumie. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_82e6cedf-7686-4946-82bf-8b1c7976d07b_hero.webp?v=1794325166",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":889,"seoDescription":890,"displayOrder":859,"type":873,"questions":891,"ogImageUrl":874},"Kutendea na kutendwa: maumbo na upatanisho","Fanya mazoezi ya kutendea na kutendwa kwa kuchagua maumbo sahihi katika sentensi kuhusu maandalizi ya safari, ununuzi, ujumbe na shughuli za nyumbani.",[892],{"id":893,"sentenceTemplate":894,"displayOrder":859,"explanation":895,"exampleSentence":896,"blanks":897},"01a1c61d-3aac-7dac-8dc8-876a928bbcab","Baba amempikia msafiri uji. → Msafiri __1__ uji na baba.","Msafiri amefanyiwa tendo, si yeye aliyepikwa wala aliyepika. Kutendea pikia kunakuwa pikiwa katika kutendwa.","Wafanyakazi wamepikiwa chakula cha mchana.",[898],{"id":899,"blankNumber":11,"options":900},"01a1c61d-3aac-7d5c-8dc8-876a9239abc5",[901,904,908],{"id":902,"optionText":903,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-3aac-7cbc-8dc8-876a90ae89ea","amepikwa",{"id":905,"optionText":906,"isCorrect":907,"displayOrder":11},"01a1c61d-3aac-7d08-8dc8-876a91197a27","amepikiwa",true,{"id":909,"optionText":910,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-3aac-7d38-8dc8-876a91cbddef","amempikia",{"html":912,"toc":913},"\u003Cp>Ukitaka kueleza kwamba mtu amefanyiwa jambo, unaweza kuunganisha \u003Cstrong>kutendea na kutendwa\u003C\u002Fstrong>: \u003Cem>Mama amempikia mtoto wali\u003C\u002Fem> → \u003Cem>Mtoto amepikiwa wali\u003C\u002Fem>. Hapa utajifunza kuunda maumbo haya, kuchagua kiima na kurekebisha upatanisho bila kubadili wahusika wa tukio.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kutoka-kufanya-jambo-hadi-kufanyiwa-jambo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kutoka kufanya jambo hadi kufanyiwa jambo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Linganisha sentensi hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Muundo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kinachoelezwa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kutenda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha amepika wali.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha amefanya tendo.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kutendea\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha amempikia mtoto wali.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha amefanya tendo kwa ajili ya mtoto.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kutendea pamoja na kutendwa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mtoto amepikiwa wali na Asha.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mtoto amewekwa kuwa kiima cha sentensi.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika sentensi ya mwisho, \u003Cstrong>mtoto\u003C\u002Fstrong> ndiye kiima, yaani anayezungumziwa na ambaye kitenzi kinapatana naye. Hata hivyo, mtoto si mpishi. \u003Cstrong>Asha\u003C\u002Fstrong> bado ndiye mtendaji, na \u003Cstrong>wali\u003C\u002Fstrong> bado ndicho kilichopikwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Muundo huu unafaa unapotaka kueleza jambo kwa kuanzia na mtu aliyefanyiwa tendo, badala ya kuanzia na aliyelifanya.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kuunda-umbo-la-kutendea-na-kutendwa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kuunda umbo la kutendea na kutendwa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Anza na umbo la kutendea, kisha liweke katika kutendwa. Katika maumbo ya kawaida, \u003Cstrong>-ia\u003C\u002Fstrong> huwa \u003Cstrong>-iwa\u003C\u002Fstrong>, na \u003Cstrong>-ea\u003C\u002Fstrong> huwa \u003Cstrong>-ewa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi cha msingi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kutendea\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kutendea na kutendwa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kupika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kupikia\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kupikiwa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuandika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuandikia\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuandikiwa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuleta\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuletea\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kuletewa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kusomea\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kusomewa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kununua\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kununulia\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kununuliwa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa uchanganuzi, \u003Cem>pikiwa\u003C\u002Fem> inaweza kuonyeshwa kama \u003Cstrong>pik-i-w-a\u003C\u002Fstrong>: sehemu ya kutendea inatangulia sehemu ya kutendwa. Katika sentensi ya kawaida, unaandika kitenzi chote bila vistari: \u003Cstrong>amepikiwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Tumia umbo sahihi la kutendea kama msingi. Kwa mfano, \u003Cstrong>kununua → kununulia → kununuliwa\u003C\u002Fstrong>. Usiunganishe herufi \u003Cem>iwa\u003C\u002Fem> moja kwa moja na kila kitenzi cha msingi.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kubadili-kiima-na-upatanisho\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kubadili kiima na upatanisho\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapobadili sentensi ya kutendea kuwa ya kutendea na kutendwa, fuata hatua hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua aliyefanyiwa tendo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Mweke kuwa kiima cha sentensi mpya.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tumia umbo la kutendea na kutendwa, lenye kiambishi cha kiima kinachofaa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Hifadhi taarifa nyingine muhimu; ukimtaja mtendaji, mtangulize kwa \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Mwalimu amewasomea watoto hadithi.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>→ \u003Cstrong>Watoto wamesomewa hadithi na mwalimu.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Katika sentensi ya kwanza, \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> katika \u003Cem>amewasomea\u003C\u002Fem> inapatana na \u003Cem>mwalimu\u003C\u002Fem>, na \u003Cstrong>-wa-\u003C\u002Fstrong> ni kiambishi cha yambwa kinachowakilisha \u003Cem>watoto\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Katika sentensi ya pili, \u003Cem>watoto\u003C\u002Fem> ni kiima. Kwa hiyo, \u003Cstrong>wa-\u003C\u002Fstrong> katika \u003Cem>wamesomewa\u003C\u002Fem> ni kiambishi cha kiima. \u003Cem>Hadithi\u003C\u002Fem> inabaki kuwa kitu kilichosomwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Idadi ya kiima kipya huathiri kitenzi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Mtoto \u003Cstrong>ameletewa\u003C\u002Fstrong> chakula.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Watoto \u003Cstrong>wameletewa\u003C\u002Fstrong> chakula.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Wakati wa tendo hauhitaji kubadilika:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Asha \u003Cstrong>alimwandikia\u003C\u002Fstrong> Juma barua. → Juma \u003Cstrong>aliandikiwa\u003C\u002Fstrong> barua na Asha.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Asha \u003Cstrong>atamwandikia\u003C\u002Fstrong> Juma barua. → Juma \u003Cstrong>ataandikiwa\u003C\u002Fstrong> barua na Asha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"kutaja-au-kuacha-mtendaji\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kutaja au kuacha mtendaji\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unaweza kumtaja mtendaji kwa \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong> ikiwa taarifa hiyo ni muhimu. Unaweza pia kumwacha ikiwa hajulikani, anajulikana tayari au si muhimu katika mazungumzo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Swali:\u003C\u002Fstrong> Juma amepataje vitabu hivi?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Jibu:\u003C\u002Fstrong> Amenunuliwa vitabu hivi \u003Cstrong>na dada yake\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Swali:\u003C\u002Fstrong> Wageni wamepata chakula?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Jibu:\u003C\u002Fstrong> Ndiyo, \u003Cstrong>wamepikiwa\u003C\u002Fstrong> wali na samaki.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Katika jibu la pili, \u003Cem>wali na samaki\u003C\u002Fem> ni chakula kilichopikwa. Hakuna taarifa kuhusu mpishi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Si kila \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong> baada ya kitenzi hutaja mtendaji. Katika \u003Cem>amepikiwa wali na samaki\u003C\u002Fem>, \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong> inaunganisha aina mbili za chakula. Katika \u003Cem>amepikiwa wali na mama yake\u003C\u002Fem>, \u003Cstrong>na mama yake\u003C\u002Fstrong> hutaja mtendaji.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kutofautisha-maumbo-yanayokaribiana\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kutofautisha maumbo yanayokaribiana\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kutendwa pekee na kutendea pamoja na kutendwa si kitu kimoja. Angalia kinachokuwa kiima katika mifano hii:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kutendwa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kutendea na kutendwa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wali \u003Cstrong>umepikwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mtoto \u003Cstrong>amepikiwa\u003C\u002Fstrong> wali.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Barua \u003Cstrong>imeandikwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Juma \u003Cstrong>ameandikiwa\u003C\u002Fstrong> barua.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Chakula \u003Cstrong>kimeletwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Wageni \u003Cstrong>wameletewa\u003C\u002Fstrong> chakula.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika safu ya kwanza, kiima ni kitu kilichofanyiwa tendo moja kwa moja. Katika safu ya pili, kiima ni mtu au watu ambao tendo limefanywa kwa ajili yao au ambao wamepokea kitu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ukitaka kusema kwamba mtu amepika chakula kwa ajili ya mtoto, tumia \u003Cstrong>Mtoto amepikiwa chakula\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cstrong>Mtoto amepikwa\u003C\u002Fstrong>. Sentensi ya pili humfanya mtoto kuwa kile kilichopikwa na hubadili maana kabisa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kutendea pamoja na kutendwa hakumaanishi kwamba mhusika amepata faida kila mara. Katika \u003Cstrong>Juma ameibiwa simu\u003C\u002Fstrong>, Juma ameathiriwa na wizi, si kunufaika nao. Maana hutegemea kitenzi na muktadha.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-muundo-mkuu\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Kumbuka muundo mkuu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Asha amempikia mtoto wali. → Mtoto amepikiwa wali na Asha.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Unapotumia muundo huu, hakikisha kwamba:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>umeanza na umbo sahihi la kutendea: \u003Cstrong>pikia → pikiwa\u003C\u002Fstrong>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>kiambishi cha kiima kinapatana na kiima kipya: \u003Cstrong>mtoto amepikiwa\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>watoto wamepikiwa\u003C\u002Fstrong>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>kitu kinachohusika katika tendo kimebaki wazi inapohitajika: \u003Cstrong>wali\u003C\u002Fstrong>;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>umetaja mtendaji kwa \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong> ikiwa taarifa hiyo inahitajika;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>maana inaonyesha kufanyiwa jambo, si lazima kunufaika nalo.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n",[914,918,922,926,930,934],{"id":915,"text":916,"depth":16,"number":917},"kutoka-kufanya-jambo-hadi-kufanyiwa-jambo","Kutoka kufanya jambo hadi kufanyiwa jambo","1",{"id":919,"text":920,"depth":16,"number":921},"kuunda-umbo-la-kutendea-na-kutendwa","Kuunda umbo la kutendea na kutendwa","2",{"id":923,"text":924,"depth":16,"number":925},"kubadili-kiima-na-upatanisho","Kubadili kiima na upatanisho","3",{"id":927,"text":928,"depth":16,"number":929},"kutaja-au-kuacha-mtendaji","Kutaja au kuacha mtendaji","4",{"id":931,"text":932,"depth":16,"number":933},"kutofautisha-maumbo-yanayokaribiana","Kutofautisha maumbo yanayokaribiana","5",{"id":935,"text":936,"depth":16,"number":937},"kumbuka-muundo-mkuu","Kumbuka muundo mkuu","6"]