[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi":852,"grammar-lesson-path-sw-nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2":881,"grammar-lesson-body-01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2-32t2io466":904},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":485,"title":486,"slug":487,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":488,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":16,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Jifunze nafasi ya kiambishi cha yambwa kabla ya shina la kitenzi, baada ya viambishi vya wakati na hali, na mpangilio wake katika miundo ya ukanushi.","Kiambishi cha yambwa huonyesha mtu au kitu kinachohusika na tendo. Hapa utajifunza kukiweka mahali pake ndani ya kitenzi, pamoja na viambishi vya wakati, hali na ukanushi.\n\n## 1. Kiambishi cha yambwa hukaa wapi?\n\nKatika miundo tunayojifunza hapa, kiambishi cha yambwa hukaa **mara moja kabla ya shina la kitenzi**. Shina ni sehemu kama **soma**, **pika** au **ona**. Kiambishi cha yambwa huungana na sehemu nyingine kuunda neno moja.\n\n:::example\nKitabu kiko mezani. Asha **anakisoma**.\n\nUchanganuzi: a-na-**ki**-soma.\n\n- **a-** huonyesha mtendaji: Asha.\n- **-na-** huonyesha wakati uliopo.\n- **-ki-** hurejelea kitabu.\n- **soma** ni shina la kitenzi.\n:::\n\nUsichanganye kiambishi cha kiima na kiambishi cha yambwa: katika **anakisoma**, **a-** huhusiana na anayesoma, lakini **-ki-** huhusiana na kinachosomwa.\n\n## 2. Baada ya kiambishi cha wakati au hali\n\nKitenzi kikiwa na kiambishi cha wakati au hali, kiambishi cha yambwa hukifuata. Mpangilio wa msingi katika mifano hii ni:\n\n**kiambishi cha kiima + kiambishi cha wakati au hali + kiambishi cha yambwa + shina**\n\nMifano yote hapa inahusu kitabu kimoja.\n\n| Wakati au hali | Kitenzi | Uchanganuzi |\n| --- | --- | --- |\n| Wakati uliopo | ninakisoma | ni-na-**ki**-soma |\n| Wakati uliopita | nilikisoma | ni-li-**ki**-soma |\n| Tendo lililokamilika | nimekisoma | ni-me-**ki**-soma |\n| Wakati ujao | nitakisoma | ni-ta-**ki**-soma |\n| Sharti | nikikisoma | ni-ki-**ki**-soma |\n\n:::note\nKatika **nikikisoma**, kuna viambishi viwili vyenye umbo **-ki-**. Cha kwanza huonyesha sharti; cha pili hurejelea kitabu. Usiondoe kimoja kwa sababu tu vinafanana.\n\n**Nikikisoma, nitakueleza habari zake.**\n:::\n\nVistari katika uchanganuzi vinakusaidia kuona sehemu za kitenzi. Katika maandishi ya kawaida, andika **nitakisoma**, si *ni ta ki soma*.\n\n## 3. Nafasi yake katika ukanushi\n\nUkanushi hubadilisha baadhi ya sehemu za kitenzi, lakini kiambishi cha yambwa hubaki kabla ya shina.\n\n| Kukubali | Kukanusha | Uchanganuzi wa ukanushi |\n| --- | --- | --- |\n| Tunakisoma. | Hatukisomi. | ha-tu-**ki**-somi |\n| Tulikisoma. | Hatukukisoma. | ha-tu-ku-**ki**-soma |\n| Tutakisoma. | Hatutakisoma. | ha-tu-ta-**ki**-soma |\n\nKatika **hatukisomi**, hakuna **-na-**, na mwisho wa kitenzi ni **-i**. Kiambishi **-ki-** bado kipo kabla ya sehemu **somi**.\n\nKatika **hatukukisoma**, **-ku-** ni kiambishi cha wakati uliopita katika ukanushi. Kiambishi cha yambwa **-ki-** kinakuja baada yake.\n\n:::warning\nUnapozungumzia kitabu:\n\n✓ Jana **nilikisoma**.\n\n✗ Jana **nikilisoma**.\n\nKwa maana hii, mpangilio unaohitajika ni **ni-li-ki-soma**: wakati kwanza, kisha yambwa.\n:::\n\n## 4. Baada ya ku- na katika vitenzi vifupi\n\nKatika umbo la kitenzi linaloanza kwa **ku-**, kiambishi cha yambwa huja baada ya **ku-**, kabla ya shina.\n\n:::example\nKitabu hiki kina picha nyingi. Ninataka **kukisoma**.\n\nUchanganuzi: ku-**ki**-soma.\n\nWatoto wako nyumbani. Nitaenda **kuwaona**.\n\nUchanganuzi: ku-**wa**-ona.\n:::\n\nKwa vitenzi vya silabi moja kama **kula** na **kunywa**, angalia tofauti hii katika wakati uliopita:\n\n| Bila kiambishi cha yambwa | Kwa kiambishi cha yambwa |\n| --- | --- |\n| Nilikula. | Ndizi ilikuwa mezani. **Niliila**. |\n| Nilikunywa. | Maziwa yalikuwa baridi. **Niliyanywa**. |\n\nKatika mifano hii, **-ku-** inayobaki katika **nilikula** na **nilikunywa** haibaki unapoweka kiambishi cha yambwa: **ni-li-i-la**, **ni-li-ya-nywa**.\n\nHata hivyo, **ku-** ya umbo kama **kuila** au **kuyanywa** hubaki: *Ninataka kuyanywa.* Usitumie kanuni ya kuondoa **-ku-** katika kila umbo la kitenzi.\n\n## 5. Kagua mpangilio wako\n\nUnapounda kitenzi chenye kiambishi cha yambwa:\n\n1. Tambua shina la kitenzi.\n2. Chagua kiambishi cha yambwa kinachofaa mtu au kitu unachorejelea.\n3. Kiweke kabla ya shina, baada ya kiambishi cha wakati au hali ikiwa kipo.\n4. Kagua umbo la ukanushi au la kitenzi kifupi, inapohusika.\n5. Unganisha sehemu zote kuwa neno moja.\n\nKumbuka mifano hii: ni-ta-**ki**-soma → **nitakisoma**; ha-tu-ku-**ki**-soma → **hatukukisoma**; ku-**ki**-soma → **kukisoma**.",[856],{"id":857,"name":486,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":16,"completedExercises":859},"01a1c61d-25de-7e7f-9da7-2cfd18f2d6f6",false,0,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3e3d-7966-ba91-2722766b8d44","GrammarExercise","01a1c61d-3e3d-7966-ba91-2722766b8d44","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Wakati, sharti na nafasi ya yambwa","Chagua kitenzi kinachofuata wakati au sharti lililotajwa na kuweka kiambishi cha yambwa mahali pake.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e8c165ed-c757-4923-90d8-6c431f41e7e8_hero.webp?v=1794325167",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-3e54-7908-9146-b544b44e14bc","01a1c61d-3e54-7908-9146-b544b44e14bc","Yambwa katika ukanushi na maumbo ya ku-","Chagua umbo linalofuata agizo. Angalia nafasi ya yambwa katika ukanushi, maumbo ya ku- na vitenzi vifupi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8defe06f-37c6-43ae-ae29-6f34c8a3ee1a_hero.webp?v=1794325167",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":882,"seoDescription":883,"displayOrder":859,"type":873,"questions":884,"ogImageUrl":874},"Kiambishi cha yambwa: wakati na sharti","Fanya mazoezi ya kuchagua nafasi ya kiambishi cha yambwa katika vitenzi vya wakati na sharti, kwa sentensi kuhusu kazi, vifaa na shughuli za nyumbani.",[885],{"id":886,"sentenceTemplate":887,"displayOrder":859,"explanation":888,"exampleSentence":889,"blanks":890},"01a1c61d-3e3d-7c0a-ba91-272279b7bdfb","Tumia wakati uliopo: Kikapu hiki kina matunda; mimi __1__ hadi sokoni.","Mimi ni mtendaji, hivyo ni- huanza kitenzi. -na- huonyesha wakati uliopo, kisha -ki- hurejelea kikapu kabla ya shina beba.","Kisu kiko jikoni; mpishi anakitumia.",[891],{"id":892,"blankNumber":11,"options":893},"01a1c61d-3e3d-7b82-ba91-272278d4a288",[894,897,901],{"id":895,"optionText":896,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-3e3d-7a96-ba91-272276a9bcc7","nikinabeba",{"id":898,"optionText":899,"isCorrect":900,"displayOrder":11},"01a1c61d-3e3d-7af2-ba91-27227733cae4","ninakibeba",true,{"id":902,"optionText":903,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-3e3d-7b3a-ba91-2722780e96cf","kininabeba",{"html":905,"toc":906},"\u003Cp>Kiambishi cha yambwa huonyesha mtu au kitu kinachohusika na tendo. Hapa utajifunza kukiweka mahali pake ndani ya kitenzi, pamoja na viambishi vya wakati, hali na ukanushi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kiambishi-cha-yambwa-hukaa-wapi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kiambishi cha yambwa hukaa wapi?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika miundo tunayojifunza hapa, kiambishi cha yambwa hukaa \u003Cstrong>mara moja kabla ya shina la kitenzi\u003C\u002Fstrong>. Shina ni sehemu kama \u003Cstrong>soma\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>pika\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>ona\u003C\u002Fstrong>. Kiambishi cha yambwa huungana na sehemu nyingine kuunda neno moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Kitabu kiko mezani. Asha \u003Cstrong>anakisoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Uchanganuzi: a-na-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> huonyesha mtendaji: Asha.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> huonyesha wakati uliopo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> hurejelea kitabu.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>soma\u003C\u002Fstrong> ni shina la kitenzi.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Usichanganye kiambishi cha kiima na kiambishi cha yambwa: katika \u003Cstrong>anakisoma\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> huhusiana na anayesoma, lakini \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> huhusiana na kinachosomwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"baada-ya-kiambishi-cha-wakati-au-hali\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Baada ya kiambishi cha wakati au hali\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kitenzi kikiwa na kiambishi cha wakati au hali, kiambishi cha yambwa hukifuata. Mpangilio wa msingi katika mifano hii ni:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>kiambishi cha kiima + kiambishi cha wakati au hali + kiambishi cha yambwa + shina\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mifano yote hapa inahusu kitabu kimoja.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Wakati au hali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Uchanganuzi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wakati uliopo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninakisoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ni-na-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wakati uliopita\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nilikisoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ni-li-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tendo lililokamilika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nimekisoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ni-me-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Wakati ujao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nitakisoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ni-ta-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Sharti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nikikisoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ni-ki-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Katika \u003Cstrong>nikikisoma\u003C\u002Fstrong>, kuna viambishi viwili vyenye umbo \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong>. Cha kwanza huonyesha sharti; cha pili hurejelea kitabu. Usiondoe kimoja kwa sababu tu vinafanana.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Nikikisoma, nitakueleza habari zake.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Vistari katika uchanganuzi vinakusaidia kuona sehemu za kitenzi. Katika maandishi ya kawaida, andika \u003Cstrong>nitakisoma\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>ni ta ki soma\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"nafasi-yake-katika-ukanushi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Nafasi yake katika ukanushi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ukanushi hubadilisha baadhi ya sehemu za kitenzi, lakini kiambishi cha yambwa hubaki kabla ya shina.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Uchanganuzi wa ukanushi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tunakisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Hatukisomi.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ha-tu-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-somi\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tulikisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Hatukukisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ha-tu-ku-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tutakisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Hatutakisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ha-tu-ta-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>hatukisomi\u003C\u002Fstrong>, hakuna \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>, na mwisho wa kitenzi ni \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>. Kiambishi \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> bado kipo kabla ya sehemu \u003Cstrong>somi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>hatukukisoma\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> ni kiambishi cha wakati uliopita katika ukanushi. Kiambishi cha yambwa \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> kinakuja baada yake.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Unapozungumzia kitabu:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ Jana \u003Cstrong>nilikisoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✗ Jana \u003Cstrong>nikilisoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa maana hii, mpangilio unaohitajika ni \u003Cstrong>ni-li-ki-soma\u003C\u002Fstrong>: wakati kwanza, kisha yambwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"baada-ya-ku-na-katika-vitenzi-vifupi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Baada ya ku- na katika vitenzi vifupi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika umbo la kitenzi linaloanza kwa \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong>, kiambishi cha yambwa huja baada ya \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong>, kabla ya shina.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Kitabu hiki kina picha nyingi. Ninataka \u003Cstrong>kukisoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Uchanganuzi: ku-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Watoto wako nyumbani. Nitaenda \u003Cstrong>kuwaona\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Uchanganuzi: ku-\u003Cstrong>wa\u003C\u002Fstrong>-ona.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kwa vitenzi vya silabi moja kama \u003Cstrong>kula\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kunywa\u003C\u002Fstrong>, angalia tofauti hii katika wakati uliopita:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Bila kiambishi cha yambwa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kwa kiambishi cha yambwa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Nilikula.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ndizi ilikuwa mezani. \u003Cstrong>Niliila\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Nilikunywa.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Maziwa yalikuwa baridi. \u003Cstrong>Niliyanywa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika mifano hii, \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> inayobaki katika \u003Cstrong>nilikula\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>nilikunywa\u003C\u002Fstrong> haibaki unapoweka kiambishi cha yambwa: \u003Cstrong>ni-li-i-la\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ni-li-ya-nywa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hata hivyo, \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> ya umbo kama \u003Cstrong>kuila\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>kuyanywa\u003C\u002Fstrong> hubaki: \u003Cem>Ninataka kuyanywa.\u003C\u002Fem> Usitumie kanuni ya kuondoa \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> katika kila umbo la kitenzi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kagua-mpangilio-wako\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kagua mpangilio wako\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapounda kitenzi chenye kiambishi cha yambwa:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua shina la kitenzi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Chagua kiambishi cha yambwa kinachofaa mtu au kitu unachorejelea.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kiweke kabla ya shina, baada ya kiambishi cha wakati au hali ikiwa kipo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kagua umbo la ukanushi au la kitenzi kifupi, inapohusika.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Unganisha sehemu zote kuwa neno moja.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka mifano hii: ni-ta-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma → \u003Cstrong>nitakisoma\u003C\u002Fstrong>; ha-tu-ku-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma → \u003Cstrong>hatukukisoma\u003C\u002Fstrong>; ku-\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>-soma → \u003Cstrong>kukisoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[907,911,915,919,923],{"id":908,"text":909,"depth":16,"number":910},"kiambishi-cha-yambwa-hukaa-wapi","Kiambishi cha yambwa hukaa wapi?","1",{"id":912,"text":913,"depth":16,"number":914},"baada-ya-kiambishi-cha-wakati-au-hali","Baada ya kiambishi cha wakati au hali","2",{"id":916,"text":917,"depth":16,"number":918},"nafasi-yake-katika-ukanushi","Nafasi yake katika ukanushi","3",{"id":920,"text":921,"depth":16,"number":922},"baada-ya-ku-na-katika-vitenzi-vifupi","Baada ya ku- na katika vitenzi vifupi","4",{"id":924,"text":925,"depth":16,"number":926},"kagua-mpangilio-wako","Kagua mpangilio wako","5"]